Đề tài 1: Hệ thống lại những diễn biến chính khủng hoảng tài
chính Thế giới 2008, phân tích nguyên nhân và đánh giá tác động tới
TTCK Việt Nam.
Sau cuộc đại khủng hoảng 1929-1933,gần 80 năm sau,tháng9-2008
thị trường tài chính thế giới một lần nữa lại chao dảo,là bắt nguồn từ MỸ và
dần lan rộng ra trên toàn thế giới.Đã hơn 2 năm từ khi cuộc khủng
hoảng2008 xảy ra,nền kinh tế của các quốc gia đã dần hồi phục,trong đó có
Việt Nam.Tuy nhiên đến nay vẫn còn nhiều ý kiến bình luận về nguyên nhân
cũng như tác động của khủng hoảng.Ta sẽ lần lượt tìm hiểu diễn biến, phân
tích nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008 để thấy
rõ hơn tác động của nó tới thị trường chứng khoán Việt Nam trong những
năm qua.
1
I/DIỄN BIẾN CỦA CUỘC KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH THẾ
GIỚI NĂM 2008
Khi xuất hiện bong bóng nhà đất tại Mỹ ,giới phân tích tài chính
đã rất quan ngại về tính chất nghiêm trọng của nó.Và đúng như dự đoán, từ
Mỹ cuộc khủng hoảng đã bùng phát thành khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Trước hết, chúng ta điểm lại diễn biến xảy ra ở Mỹ-xuất phát
điểm của khủng hoảng
Năm 2008 là năm đánh dấu sự đi xuống thảm hại của các nền kinh
tế.Bong bóng nhà đất xuất hiện tại Mỹ với trên 1 triệu chủ nhà đất đối mặt
với nguy cơ tịch thu tài sản thế nợ. Nhiều ngân hàng vướng phải các khoản
2
nợ dưới chuẩn (subprime loan) phải hứng chịu những khoản thua lỗ

Biểu đồ trên chỉ rõ sự đi xuống liên tiếp của thị trường nhà đất với
mức sụt giảm kỉ lục ở cuối năm 2008.
-Trong tháng Ba, nạn nhân của cuộc khủng hoảng kinh tế là ngân
hàng Bear Stearns. Thua lỗ, ngân hàng 85 tuổi này buộc phải bán mình cho
JP Morgan với giá 10 USD/cổ phiếu, thấp hơn 10 lần mức giá niêm yết cách

Tăng /
giảm so với
năm 2007(điểm)
Tăng /
giảm so với năm
2007(%)
Mỹ
Dow Jones 8.668,39 4.375,5
7
34,6
Nasdaq 1.550,70 1.058,9
3
41,5
4
S&P 500 890,64
556,52
39,3
Anh FTSE 100 4.392,68 2.024,0
2
31,5
Đức DAX
4.810,20
3.138,9
1
39,5
Pháp CAC 40 3.217,13 2.333,2
3
42,0
Đài
Loan

Composite
1.832,91 3.428,6
5
65,2
Ấn
Độ
BSE 30 9.716,16 10.749,
14
52,2
Aust
ralia
ASX 3.591,40 2.842,7
0
44,1
Việt
Nam
VN-Index 316,32
604,75
65,9
Nguồn: CNBC, Thomson Reuters, Bloomberg
5
- Thất nghiệp đua nhau lập những kỷ lục mới. Nhu cầu co lại buộc
các doanh nghiệp phải đóng cửa làm ăn.
- Từ đầu năm đến hết tháng 5, khắp thế giới dường như chỉ tồn tại
hai từ “lạm phát”. Lạm phát tại những quốc gia thuộc khu vực sử dụng đồng
Euro đạt mức cao kỷ lục trong lịch sử. Tại châu Á, lạm phát đã lên tới 7,5%
- gần bằng mức cao nhất trong 9 năm qua và cao gấp hơn 2 lần so với mức
3,6% của một năm trước, mà nguyên nhân chính là giá năng lượng và giá
lương thực tăng cao.


sản mất giá là 1,36 tỷ euro.
* 16-17/3/2008: Bear Stearns được bán cho Ngân hàng Đầu tư Mỹ JP
Morgan Chase với giá 2 đôla một cổ phiếu.
* 29/4/2008: Deutsche Bank lần đầu tiên trong năm năm công bố một
khoản thua lỗ trước thuế sau khi buộc phải trích lập dự phòng 4,2 tỷ USD
7
cho các khoản nợ xấu và các chứng khoán được đảm bảo bởi các khoản thế
thấp bất động sản.
* 11/7/2008: Chính quyền liên bang Mỹ đoạt quyền kiểm soát Ngân
hàng IndyMac Bancorp. Đây là một trong những vụ đóng cửa ngân hàng lớn
nhất từ trước tới nay sau khi những người gửi tiền đã rút ra hơn 1,3 tỷ USD
trong vòng 11 ngày.
* 31/7: Deutsche Bank công bố khoản trích lập dự phòng tiếp theo là
3,6 tỷ USD, nâng tổng số tiền ngân hàng này mất lên 11 tỷ USD. Deutsche
Bank trở thành một trong 10 nạn nhân lớn nhất của cuộc khủng hoảng tín
dụng toàn cầu.
* 7/9: Cục Dự trữ Liên bang (Fed) và Bộ Tài chính Mỹ đoạt quyền
kiểm soát hai tập đoàn chuyên cho vay thế chấp Fannie Mae và Freddie Mac
nhằm hỗ trợ thị trường nhà đất Mỹ.
* 11/9/2008: Lehman Brothers tuyên bố đang nỗ lực tìm kiếm đối tác
để bán lại chính mình. Cổ phiếu của ngân hàng đầu tư này tụt giảm 45%.
IV. So sánh cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 với cuộc khủng hoảng
kinh tế năm 29-33
- Cuộc khủng hoảng phản ánh sự bất lực của các thể chế kinh tế tân tự
do, sự bất cập của mối quan hệ giữa nhà nước với thị trường, nhưng quy mô
và tính chất của nó có nhiều điểm khác hẳn so với các cuộc khủng hoảng
trước đó.
*)Thứ nhất, cùng với tiến trình gia tăng mạnh mẽ của toàn cầu hóa và
hội nhập quốc tế và theo đó, là sự lệ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc giữa
8

Năm 2001, chính phủ Mỹ thực thi chính sách tiền tệ nới lỏng
và phá giá đồng nội tệ để cung cấp vốn cho các doanh nghiệp sản xuất kinh
doanh. Tuy nhiên thị trường sử dụng không hiệu quả nguồn vốn dẫn đến
thừa vốn. Đây chính là sự bất cân đối về cung cầu vốn trên thị trường . Các
ngân hàng Mỹ đã sử dụng số vốn này đánh cược vào thị trường cho vay dưới
chuẩn vốn tiềm ẩn rủi ro cao.Chính vì việc cho vay dưới chuẩn tràn lan đã
dẫn tới sự mất kiểm soát của ngân hàng. Những đối tượng vay dưới chuẩn
khi đó ở mỹ có một tỷ lệ không nhỏ là dân nhập cư,và những người đi vay
thường là để mua nhà.Khi đó thị trường địa ốc phát triển rất nhanh,giá cả
tăng lên nhanh chóng .Những nhà đầu cơ cả sành sỏi lẫn cừu non thi nhau
nhảy vào thị trường này và góp phần làm tăng độ nóng của nó.Năm 2005, tại
Mỹ, giá nhà đất đã tăng ở mức trung bình 12,5 %, tăng đến 20% tại một số
bang như California, Nevada, Hawaii, Maryland, Washington DC và tăng ở
mức độ khủng khiếp tới 35% tại Palm Beach, Florida. Trong 5 năm qua từ
năm 2001 đến năm 2006,tại California, đã có 500 nghìn giấy phép kinh
doanh bất động sản được cấp.Bong bóng nhà đất được thổi phồng lên nhanh
chóng.Người dân có nhà để ở ,ngân hàng có khoản lợi nhuận kếch xù ,các
nhà đầu cơ kiếm lời cao, tất cả đều tốt đẹp.
Nhưng tất cả đều được dựa trên nhu cầu ảo của thị trường do đầu cơ.
Thực chất cuộc sống của những người đi mua nhà kiểu cầm cố tài sản này
không thực sự thuận lợi.Khi mà lãi suất vay nợ dưới chuẩn cao ,họ không có
khả năng trả nợ.Ngân hàng phải siết nợ và cuối cùng phải thu hồi để phát
10
mại. Công ty RealtyTrac, chuyên theo dõi về các vụ siết nợ của ngân hàng,
đã thống kê được 1,5 triệu căn nhà đã bị vào diện này trong năm 2007, gấp 2
lần so với năm 2006.
Những nhà đầu cơ sành sỏi ,khi nhận thấy những dấu hiệu đủ để
đổ vỡ của bong bóng đã vội thoát nhanh ra khỏi thị trường còn lại đám đông
những nhà đầu cơ cừu non say máu làm giàu vật lộn với cơn xoáy tụt giá của
thị trường. Giá nhà đất "rớt" khoảng 4,2% kể từ năm 2006 (từ 234.000 USD

Thứ hai,Việt Nam chưa có công ty nào niêm yết trên thị trường
chứng khoán Mỹ, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư Mỹ trong doanh nghiệp Việt
12
Nam cũng như dòng tiền nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là nhà đầu tư Mỹ,
đổ vào thị trường chứng khoán Việt Nam là không nhiều.Giá trị danh mục
đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài vào chứng khoán Việt Nam chỉ khoảng 7-
8 tỷ USD. Mối lo ngại khối này rút vốn khỏi Việt Nam cũng là thiếu cơ sở vì
nếu nhà đầu tư nước ngoài rút ra khỏi Việt Nam thì họ cũng chưa có sự lựa
chọn đầu tư nào khả thi hơn, trong khi ở Việt Nam tất cả các yếu tố kinh tế
vĩ mô đều đang có chiều hướng tốt so với các quốc gia khác đang phải chịu
ảnh hưởng khá lớn từ cuộc hủng hoảng.
Tuy nhiên,thực tế diễn ra có đúng như nhận định trên mặt lý
thuyết?Chúng ta hãy cùng điểm lại thực trạng thị trường chứng khoán
Việt Nam trong khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
1.Chỉ số trên thị trường chứng khoán
Vn-Index sụt giảm 70% giá trị, trong khi đó chỉ số Hastc-Index
xuống dưới 100 điểm
Các chỉ số: Nếu như hai năm 2006-2007, thị trường chứng khoán
Việt Nam phát triển bong bóng với tốc độ nhất nhì thế giới thì sang năm
2008 cũng đứng đầu về tốc độ suy giảm.
VN-Index mở đầu phiên giao dịch năm 2008 đạt 921,07 điểm, tính
đến ngày 29/12/2008, Vn-Index đang ở mức 308 điểm, bằng 1/3 so với đầu
năm. Các giả định được đưa ra VN-Index sẽ dao động quanh mức 450 điểm,
song hầu hết đều quá lạc quan, Vn-Index đã có lúc rơi xuống 286,85 điểm
vào ngày 10/12.
Trong khi đó, mức thấp nhất của Hastc-Index trong năm nay là 97,61
điểm vào ngày 27/11/2008. Trước đó, vào ngày 28/10, chỉ số này đã có lúc
xuống 98,87 điểm xong ngay lập tức các nhà đầu tư mua vào khiến chỉ số
này lại vượt qua vạch 100 điểm.
13

74 2,17
Giá trị thị trường
T
ỷ
đồng
17
0.300
55.0
00
Cùng với sự suy giảm của thị trường, hầu hết các cổ phiếu đều mất
giá đi từ 60%-80% giá trị so với một năm trước. Trong đó ba cổ phiếu giảm
mạnh nhất là TLT, VHG và DQC với mức giảm trên 90%. Cổ phiếu DQC
của CTCP Bóng đèn Điện Quang lên sàn ngày 21/2 với giá tham chiếu
290.000 đồng/cp nhưng kết thúc năm chỉ còn 15.600 đồng/cp.
Lượng cổ phiếu niêm yết tăng lên nhưng do thị giá của các cổ phiếu
giảm đáng kể nên đã làm cho giá trị vốn hóa của thị trường giảm mạnh.Tỉ lệ
vốn hoá: Cuối năm 2007, vốn hóa thị trường chiếm 40% GDP (30 tỷ USD).
Nhiều ý kiến lạc quan cho rằng, cuối năm 2008, vốn hóa thị trường sẽ đạt
khoảng 35 – 40 tỷ USD (60% GDP). Tuy nhiên thực tế cho thấy, hết năm
2008, giá trị vốn hóa thị trường hiện chỉ còn 13 tỷ USD, tương đương 17%
GDP.
Tính theo giá đóng cửa ngày 31/12/2008, giá trị thị trường của tất cả
các cổ phiếu đang niêm yết là hơn 225.300 tỷ đồng, trong khi đó, một năm
trước, con số này là 494.400 tỷ đồng (tương ứng giảm 54%).
3. Tình hình mua bán của nhà đầu tư trên thị trường chứng
khoán
15
Trong 3 tháng, khối nhà đầu tư nước ngoài liên tục bán ròng cổ
phiếu và trái phiếu trên cả hai sàn Hà Nội và Tp.HCM. Nếu trước đây,
việc khối ngoại luôn đi ngược thị trường (mua vào khi thị trường giảm và

hoạch năm năm sớm (chỉ trong ba năm), vượt ngưỡng nước có thu nhập
trung bình ngay trong năm 2008 Mục tiêu đó của Việt Nam được các nước
trên thế giới ủng hộ. Thể hiện ở vị thế mới của Việt Nam trên trường quốc tế (thành viên
WTO, lần đầu tiên được bầu là thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc ) và về
dòng vốn nước ngoài đầu tư trực tiếp và gián tiếp ào ạt đổ vào trong nước.
Chính phủ đã dồn dập triển khai các biện pháp và các công trình để
đạt các mục tiêu đề ra: Hệ quả là bên cạnh sự năng động và tăng nhanh về số lượng, các
quyết định hàng tỉ đô la Mỹ ở các địa phương, tập đoàn kinh tế, liên quan đến năng lượng, kết
cấu hạ tầng, nguồn nhân lực ở tầm kinh tế quốc dân, rất hệ trọng cho quốc kế dân sinh đã được
quyết định một cách nhanh chóng, thiếu sự thẩm định cần thiết của các chuyên gia, hội đồng
thẩm định có chuyên môn ở các bộ, ngành và thiếu sự tham gia của các tổ chức quần chúng.
Bên cạnh đó là ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng giá nhiên liệu,
giá lương thực, sắt thép trên thế giới. Có người cho rằng, có dầu thô xuất
khẩu, có lương thực xuất khẩu, thì Việt Nam sẽ có lợi trong cuộc khủng
17
hoảng trên thế giới này, chứ đâu bị tác động tiêu cực? Đúng là Việt Nam
xuất khẩu dầu thô, nhưng lại nhập khẩu xăng dầu với kim ngạch lớn hơn;
còn giá lương thực thế giới tăng sẽ kéo giá lương thực ở trong nước lên theo.
Sức cộng hưởng của các yếu tố trong và ngoài nước đã làm cho tình
hình lạm phát trở nên nghiêm trọng.Điều tất yếu là cung tín dụng tiếp tục
tăng trên 50%, lạm phát tăng vọt lên 25%, nhập siêu vượt quá mức an
toàn Chỉ số lạm phát ra ngày 25 hàng tháng cho thấy CPI tháng 4 tăng 2.2%
so với tháng 3, và tăng 21.42% so với cùng kỳ năm 2007, mức cao nhất
trong hơn một thập kỷ gần đây. Thâm hụt thương mại của Việt Nam trong 4
tháng đầu năm đã lên tới 11,1 tỷ USD, gấp 4 lần so với cùng kỳ năm ngoái,
do nhập khẩu tăng 71%, thị trường chứng khoán sụt giảm kỷ lục.
Từ tháng 3-2008, Chính phủ đã đột ngột đổi chiều nhằm ưu tiên
mục tiêu kiềm chế lạm phát. Lãi suất cơ bản được nâng lên, dự trữ bắt buộc
với lãi suất rất thấp được áp đặt, tín phiếu bắt buộc được phân bổ, biện pháp
hạn chế tín dụng “hà khắc” được áp đặt lên các ngân hàng thương mại, cắt

cầu đến TTCK Việt Nam là ở yếu tố tâm lý. Thật ra, yếu tố tâm lý trên
TTCK thì ở quốc gia nào cũng có, đặc biệt là các quốc gia có thị trường này
mới hình thành.
Yếu tố tâm lý đã làm cho TTCK Việt Nam bao phen lâm vào tình
trạng mất cân đối cung cầu: khi giá chứng khoán lên thì mua không được,
ngược lại khi giá rớt thì chỉ toàn lệnh bán mà không có lệnh mua. Sở dĩ có
hiện tượng này là do phần nhiều các nhà đầu tư Việt Nam chưa chuẩn bị
kiến thức và bản lĩnh cũng như kinh nghiệm cần thiết để tham gia mua
bán chứng khoán, mặt khác môi trường thông tin chưa thật sự đảm bảo cho
thông tin đến với tất cả các nhà đầu tư cùng một lúc và chuẩn xác. Việc đầu
tư theo đám đông đã gây khó khăn trong việc hoạch định chính sách và điều
19
tiết thị trường của cơ quan quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho các hành vi
làm giá, giao dịch nội gián, tung tin đồn thất thiệt…để trục lợi. Tâm lý mua
bán theo đám đông lại trở nên nặng nề hơn khi nền kinh tế bị lạm phát. Mỗi
khi các thông tin về việc tăng giá xăng dầu, NHNN tăng lãi suất cơ bản hoặc
chỉ số giá tiêu dùng được công bố đều nhận được phản ứng tức thời từ
TTCK.
Trong giai đoạn này, các nhà đầu tư nước ngoài được xem là
nhân tố dẫn dắt thị trường. Động thái mua vào hoặc bán ra của họ cũng sẽ
làm cho giá chứng khoán tăng hoặc giảm theo. Nhưng từ cuối tháng
9/2008 đến nay, rất nhiều thông tin tốt về nền kinh tế được phát đi như lãi
suất cơ bản và giá xăng liên tục giảm, chỉ số giá tiêu dùng giảm đáng kể đã
không nhận được những phản ứng tích cực nào từ thị trường và chỉ số
chứng khoán cả 2 sàn Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội đều giảm. Điều đó
cho thấy nhà đầu tư Việt Nam đã không còn quan tâm đến các thông tin tốt
từ nền kinh tế trong nước nữa. Cái mà họ quan tâm là diễn biến tình hình
giao dịch ở các TTCK Mỹ, Anh, Nhật Bản…thế nào và sẽ có hành vi đầu
tư tương tự.
Vậy là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã chuyển hướng tâm