1
Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học s phạm hà nội 2
***

Ma thị nh hoa

Đề tài
đặc sắc nghệ thuật
thơ viết cho thiếu nhi của võ quảng Chuyên ngành: Giáo dục học ( Bậc tiểu học)
Mã số: 06 14 01

8
8
8
8
9
Nội dung

Chơng 1: Thế giới thiên nhiên và đồ vật trong thơ Võ Quảng
10
10
1.1. Khung cảnh thiên nhiên
10
1.2. Khu vờn bách thú
20
1.3. Khu vờn bách thảo
32
1.4. Thế giới đồ vật
41
Chơng 2.
Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Võ Quảng

2.1. Ngôn ngữ giàu tính nhạc
2.2. Ngôn ngữ giàu hình ảnh
2.3. Ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại
46
46
64
66
Chơng 3:
Các thủ pháp nghệ thuật và cái hài hớc trong thơ Võ Quảng

Quảng Nam - Đà Nẵng. Ông chịu ảnh hởng của ngời cha, một nhà nho về
lòng say mê văn học.
Năm 15 tuổi, Võ Quảng rời quê ra học ở trờng Quốc học Huế. Năm 17
tuổi, ông tham gia phong trào học sinh yêu nớc, gia nhập đoàn thanh niên
Dân chủ ở Huế, năm 1939 làm tổ trởng tổ Thanh niên Phản đế ở Huế. Tháng
9/1954, bị chính quyền Pháp bắt giam ở nhà lao Thừa Phủ, sau đó bị đa đi
quản thúc vô thời hạn ở quê nhà. Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, ông
đợc giao rất nhiều nhiệm vụ. Sau khi tập kết ra Bắc, ông đợc điều về công
tác ở chức vụ Uỷ viên Ban nhi đồng Trung ơng, phụ trách mảng văn học
thiếu nhi. Ông là một trong những ngời tham gia sáng lập và từng giữ chức
Giám đốc Nhà xuất bản Kim Đồng, năm 1971, về Hội Nhà văn Việt Nam,
đợc phân công làm chủ tịch Hội đồng Văn học Thiếu nhi Hội Nhà văn Việt
Nam và giữ chức vụ này đến khi về hu. Năm 2007, ông đợc trao tặng Giải
thởng Nhà nớc về văn học nghệ thuật.
Võ Quảng viết văn và làm thơ. ở lĩnh vực nào, ông cũng có nhiều tác
phẩm đợc thiếu nhi yêu thích. Riêng về thơ, Võ Quảng là một nguồn thơ dồi
dào với 6 tập thơ xuất hiện đều đặn từ Gà mái hoa ( 1957), Thấy cái hoa nở
(1962), Nắng sớm ( 1965), Anh Đom đóm ( 1970), Măng tre ( 1971), Quả đỏ
( 1980). Ngoài phần sáng tác thơ, Võ Quảng còn viết nhiều tiểu luận, phê
bình, kinh nghiệm sáng tác và bài giảng về lí luận sáng tác văn học thiếu 4
nhi góp phần đắc lực và sự hình thành và phát triển của nền văn học thiếu
nhi Việt Nam.
Ông còn nổi tiếng về văn xuôi cho thiếu nhi. Ngoài truyện đồng thoại,
ông còn nhiều sáng tác khác: Cái Thăng, Quê nội, Tảng sáng. Võ

Tuy vậy, đối với lứa tuổi nhỏ, để cho các em không chỉ nhớ, thuộc vẹt
mà hiểu sâu sắc giá trị của thơ, ngời giáo viên cần định hớng cho các em
thấy đợc cái hay về nội dung, cái đẹp về hình thức.
1.5. Khuynh hớng hiện nay là tiếp cận tác phẩm văn học từ nghệ thuật.
Từ góc độ nghệ thuật ngời đọc cảm nhận vẻ đẹp thẩm mỹ, từ đó tiếp xúc với
thế giới nội dung, t tởng của tác phẩm. Nghiên cứu tác phẩm từ nghệ thuật
sẽ giúp ta hiêủ chính xác nội dung tác phẩm, không sa vào suy diễn. Hình
thức nghệ thuật là kênh duy nhất truyền đạt nội dung của nó, là phơng tiện
cấu tạo nội dung và làm cho nó có bộ mặt độc đáo. Do đó tìm hiểu hình thức
là điều kiện không thể thiếu để hiểu đúng nội dung. Bỏ qua hình thức hoặc bỏ
qua tính chỉnh thể của nó có nguy cơ hiểu lệch nội dung tác phẩm, biến nó
thành cái tơng đơng xã hội học. Về mặt triết học, nội dung luôn luôn quyết
định hình thức, hình thức phù hợp với nội dung [3,141].
Tất cả những điều nói trên thôi thúc tôi đi tìm hiểu về đề tài: Đặc sắc
nghệ thuật thơ viết cho thiếu nhi của Võ Quảng để tìm thấy đợc nhiều
hơn nữa nét độc đáo về tính giáo dục và tính nghệ thuật trong thơ ông.
2. Lịch sử vấn đề
Võ Quảng từng tâm sự: Hãy dành cho con trẻ những gì đẹp đẽ và tinh khiết
nhất ngay từ khi trẻ bớc vào đời. Và ông đã thực sự nêu gơng đó trong cả cuộc
đời mình, trong những trang văn nh là sự kết tinh toàn bộ tài năng và tâm hồn
ông. Ngoài phần sáng tác thơ văn, Võ Quảng còn viết nhiều tiểu luận, phê bình,
kinh nghiệm sáng tác và bài giảng về lí luận sáng tác văn học thiếu nhigóp phần
đắc lực vào sự hình thành và phát triển của nền văn học thiếu nhi Việt Nam.
Trong phạm vi tài liệu nghiên cứu mà tôi su tầm đợc, tôi nhận thấy đặc
điểm nghệ thuật và nội dung thơ của Võ Quảng đã đợc các nhà nghiên cứu
đề cập đến nh sau:
7
ra không bình thờng. Lại viết cho thiếu nhi khi chớm vào tuổi 40 ( chính xác
là năm ông 35 tuổi), trong bối cảnh một nền văn học cho thiếu nhi còn đang
trong buổi đầu thanh vắng. Với sự trái chứng và ngợc đời kia của Võ
Quảng, xem ra có thể gọi ông là ông Bụt hiện ra tạo dựng một thiên đờng
cho lớp lớp thế hệ thiếu nhi qủa cũng không phải là quá lời. Viết cho thiếu nhi
nhi đồng là công việc khổ ải tự vợt qua những ham muốn thờng nghiệm,
kể cả nhu cầu bản năng thờng thấy trong trái tim nhạy cảm của một nghệ sĩ
trớc bao la cuộc đời để rồi ông có đợc những thành công viên mãn. Ông còn
nhận định: Võ Quảng là hình ảnh một bộ hành chung thuỷ trong cuộc đi vẫn
còn là vắng vẻ và vất vả, ngời trong số hiếm hoi, gắn nối văn mạch dân
tộc và khơi tiếp cho nó một dòng chảy mới sau năm 1954 [ 4, 336]
Nhà văn, nhà thơ Phạm Hổ, ngời bạn đờng gần gũi của Võ Quảng trên
con đờng văn học thiếu nhi đã nói lên cảm nghĩ của mình khi đọc thơ Võ
Quảng: Thơ Võ Quảng thờng có những cái hay trong sự mộc mạc, hồn
nhiên có khi đến vụng về, một sự vụng về rất đáng yêu. Và nh Pi - cát - xô đã
nói - có đôi khi chính sự vụng về kia là một yếu tố góp phần tạo nên phong
cách . [ 23, 119]
Xuân Tửu nhận xét về tập thơ Nắng sớm của Võ Quảng là tôi muốn
nêu một nhận xét đầu tiên: nhìn tổng quát, tập Nắng sớm có một chủ đề t
tởng rõ rệt: Võ Quảng đã phản ánh đúng trình độ nhận thức và tâm trạng
thiếu nhi Việt Nam trong giai đoạn này: yêu nớc, yêu đồng bào, ghét đế quốc
Mỹ. [21, 884]
Ngô Quân Miện cho rằng: Đọc thơ Võ Quảng viết cho thiếu nhi, ta luôn
luôn bắt gặp những con vật và những cỏ cây. Có thể nói, trong thơ Võ Quảng,
có cả một thế giới loài vật và cỏ cây. Nói một cách khác, trong thơ Võ Quảng

nhiều đến những vấn đề của trẻ thơ. Thơ ông không chỉ trẻ em yêu thích, mà
ngời lớn đọc thơ của ông hầu nh cũng giữ đợc nguyên vẹn cái hào hứng
của tuổi thơ. Thơ Võ Quảng còn có nội dung phong phú, nghệ thuật đặc sắc và
ý nghĩa giáo dục cao. Chính vì thế mà tôi chọn đền tài Đặc sắc nghệ thuật
thơ viết cho thiếu nhi của Võ Quảng để tìm hiểu sâu hơn về nghệ thuật
trong thơ ông. 9
3. Mục đích nghiên cứu

- Luận văn đi sâu vào nghiên cứu những nét đặc sắc nghệ thuật trong
thơ viết cho thiếu nhi của Võ Quảng. Từ đó có thể biết nhiều về một tài năng
văn chơng, thành công trong các thể loại khác nhau của văn học nghệ thuật.
Từ việc khám phá những đặc sắc nghệ thuật, luận văn chỉ ra những sâu sắc về
nội dung thơ Võ Quảng. Từ đó đánh giá những bài học giáo dục mà thơ Võ
Quảng đã mang lại cho trẻ thơ.
4. nhiệm vụ nghiên cứu
- Để đạt đợc mục đích trên, nhiệm vụ của tôi là khảo sát, thống kê, phân
tích, tìm hiểu thơ viết cho thiếu nhi của Võ Quảng, để thấy đợc những đặc
sắc nghệ thuật trong ngòi bút của ông. Từ đó chỉ ra những phơng diện nội
dung trong thơ ông.
5. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nghiên cứu: Tôi tập trung tìm hiểu những tập thơ của Võ
Quảng viết cho thiếu nhi, lấy một số bài cụ thể có sự xuất hiện của nhân vật là
con vật và những cỏ cây, vờn bách thú và bách thảo. Những nét nghệ thuật
đặc sắc, tâm hồn trẻ thơ trong sáng cao đẹp, giàu tình yêu thơng, những bài
11
Nội dung
Chơng 1
Thế giới thiên nhiên và đồ vật
trong thơ Võ Quảng
1.1. Khung cảnh thiên nhiên
Võ Quảng quan niệm: Thơ, theo đúng nghĩa của nó, dù là thơ bộc lộ
tâm t hay vẽ lên một cảnh đẹp, hoặc vẽ lên một cuộc sống, hay phản ánh một
thời đại, tất cả cuối cùng đều xuất phát từ những rung động chân thật của nhà
thơ. Chính những rung động chân thật và sâu đó đã làm cho chất thơ có sự
sống, có hơi thở, làm cho hiện thực phản ánh hoá sinh động, làm cho chủ đề
t tởng của nhà thơ cùng phát huy mạnh mẽ hơn.[ 24, 34]
Thơ Võ Quảng có nội dung phong phú, nghệ thuật đặc sắc và mang ý

Nó đứng dậy giữa trời
Khoác áo màu xanh biếc
( Mầm non)
Thiên nhiên của các em là hơng hoa, là ánh đỏ vừng đông, là đất trời
mênh mông buổi sáng. Mùa xuân có:
Hoa cải li ti
Đốm vàng óng ánh
Hoa mùi tim tím
Nõn nuột hoa bầu
Hoa ớt trắng phau
Xanh lơ hoa đỗ.
( Ai cho em biết)
Một mầm non Mắt lim dim, Nhìn qua kẽ lá, thấy thế giới xung
quanh vẫn còn chìm trong yên lặng.

Chợt một tiếng chim kêu
Chíp chiu chiu, Xuân đến!.
Tiếng chim nh đánh thức cả đất trời và trịnh trọng thông báo cuộc
chuyển mùa. 13
b. Mùa hạ
Thiên nhiên có khi là một buổi bình minh rực rỡ, tng bừng của mùa hạ:
Ngày tng bừng vừa đến
Trâu ngẩng cổ lên trông,
Thấy rực rỡ vừng hồng

Đốt cháy cánh đồng,
Ao hồ, suối sông
Thẩy đều cạn sạch.
( Biết phải làm gì)
Nhng trong lúc ánh nắng đốt cháy cả cánh đồng, rồi sông suối thì Võ
Quảng lại cho ta gặp những làn mây theo gió, vô t, nhàn nhã đang tung bay
trên trời.
Chợt có Làn Mây
Theo gió hây hây
Trôi đi trắng xoá,
Vô t, nhàn nhã
Ngay giữa đỉnh trời!
( Biết phải làm gì)
Rồi tiếp đó là những tiếng gọi: Mây ơi! dừng lại! Tới nớc xuống
ngay!. Dờng nh mây đã hiểu điều đó và:
Gió giật rung cây,
Ma rơi lốp đốp.
( Biết phải làm gì)
Vờn thơ của Võ Quảng còn có nhiều bức tranh lộng lẫy của cảnh vật.
Cảnh hồ sen mùa hạ đợc vẽ nên bằng những nét bút cổ điển, gợi một không
khí yên bình, thoáng đãng trong lành.
Hoa sen sáng rực
Nh ngọn lửa hồng
Một chú bồ nông
Mải mê đứng ngắm
Nớc xanh thăm thẳm
Lồng lộng mây trời

Đồng quê trở mơ màng 16
Đẹp nh trong thần thoại.
(Mời xuống đây chơi)
Mùa thu còn là mùa của các em nhỏ, đợc vui tết trung thu, đợc rớc
đèn ông sao, đợc vui phá cỗ.
Trăng Trung Thu nhận lời
Xuống tham gia rớc đuốc,
Đèn Ông Trăng nhịp bớc,
Đèn Ông Sao bớc theo.
Tất cả nối mừng reo
Lợn giữa trời trong sáng!
(Mời xuống đây chơi)
Mùa thu còn với những cơn ma nhẹ nhàng, mát dịu đa con ngời vào
khoảng không mơ màng, lãng mạn.
Chân ma nh một điểm chú ý của mọi ngời, một cảnh thiên nhiên
đáng để ngắm, khi:
Mặt trời hé nhìn
Ma rơi sáng quắc
Chân ma thoăn thoắt
Chạy vụt quanh làng
Từng hàng từng hàng
Dài hơn chân sếu
( Chân ma)
Sự chuyển mùa đợc ông đa vào thơ một cách tinh tế, làm cho ngời

những tiếng kêu đó báo hiệu cho ta biết mùa đông đã đến.
- Rét quá! Rét quá!
- Ai kêu đó hả?
- Tôi là Mèo đây!
- Đi bắt chuột ngay
Mày sẽ hết rét!
( Kêu rét)
Sự thay đổi tiếng kêu của các con vật thành tiếng nói của con ngời,
làm cho trẻ thơ đọc vừa thấy sự thú vị, trẻ thấy đợc cái rét nó đem đến cho
không chỉ con ngời mà vạn vật xung quanh đều cảm nhận cái rét nh thế 18
nào. Từ cái rét đó ông muốn mỗi con vật hãy đi làm việc của mình nh con
Mèo thì hãy đi bắt chuột sẽ hết rét, con Chó thì hãy đuổi trộm gâu, gâu,
còn con Chim thì hãy tung cánh bay thì sẽ hết rét. Ông muốn nhắc nhở các
em hãy làm việc gì mà mình thích, mình thờng làm để xua đi cái giá lạnh của
mùa đông.
Mùa nào cũng vậy đến rồi đi, mùa nào cũng đẹp giản dị, cái đẹp thanh
cao, cái đẹp mà để lại trong mỗi ngời khó có thể quên. Còn với tác giả ông
cho rằng không có mùa nào xấu, bốn mùa đều tuyệt đẹp. Và quả đúng nh vậy
cuối xuân trời nắng ấm, một tiết trời đẹp mang theo bao cái rét đi, những cơn
rét cuối cùng đành chạy vào hang vào hốc nhờng chỗ cho mùa hạ.
Cuối xuân anh nắng ấm
Đuổi hết rét về rừng
Bọn rét phút cuối cùng
Chạy vào hang vào hốc.

Hoa ớt trắng phau.
Xanh lơ hoa đỗ.
( Ai cho em biết)
Đó là hoa của đất trời, cũng là sự trang điểm vừa lộng lẫy, vừa khiêm
tốn của thiên nhiên giàu có.
Có cái gì đó bâng khuâng khi đọc bài Ai dậy sớm?. Bài thơ chỉ có ba
đoạn. Mỗi đoạn có bốn câu, mỗi câu ba chữ. Hai đoạn đầu là cảnh tng bừng của
một ngày mới, khi tất cả, ông mặt trời, gió, cánh đồng đều đã thức dậy chờ đón.
Võ Quảng đã sáng tác những bài thơ không chỉ giúp các em phát hiện ra cái
vẻ đẹp xung quanh, cái đẹp của thiên nhiên, mà còn giúp các em hiểu sở dĩ có cái
đẹp ấy chính là nhờ bàn tay lao động, nhờ công sức của con ngời. Không bỗng
dng mà em có một mảnh vờn xinh đẹp, đủ hơng thơm, sắc màu.
Vờn em trở đẹp
Đẹp vào độ tết
Đẹp chẳng nào ngờ?
Có phải đẹp nhờ
Mẹ em vun xới?
( Ai cho em biết) 20
Võ Quảng có u điểm quan sát tinh tế. Nhìn nghe điều gì, ông cũng
chăm chú, cặn kẽ, rồi ông lại giúp các em đào sâu suy nghĩ thêm một chút, để
mở rộng tầm nhìn, tầm nghe, nâng cao nhận thức và mỹ cảm. Ông dẫn các em
nhỏ đi theo con đờng nhỏ, dọc bìa rừng, vui chân đi mãi, càng đi càng thấy
nhiều điều mới lạ: hoa dại, cây xanh, chú bớm, cái ao, ngôi nhà, cành
tre,và cuối cùng là con đờng nhỏ mở ra một cánh đồng mênh mông lúa

Nhà thơ Ngô Quân Miện đã có nhận xét: Trong thơ anh ( Võ Quảng)
có một mảnh vờn bách thú và bách thảo mà những em bé nào có cái may
mắn đợc vào đều say mê và yêu thích, [5, 103]. Quả đúng nh vậy. Vờn
thơ của Võ Quảng khá giàu về các loài chim và thú. Những con vật gần nhất
với ngời nh mèo, gà, vịt, chó, trâu, bò, lợn. Những con chim trời nh chào
mào, chim khuyên, cò vạc, quạ, vàng anh, bói cá, bồ chao, cò bợ, bách thanh,
vẹt, Những con vật ở rừng nh thỏ, nai, cáo, voi, những con vật khác nh
cóc, chẫu chàng, ếch, nhái,và cả chuột nữa.
Thơ Võ Quảng là một xã hội chim, thú rất đông, rất vui, đầy những
tiếng hót, tiếng kêu, tiếng vỗ cánh,Đó cũng chính là một xã hội nhộn nhịp,
ríu rít, inh ỏi những tiếng nói, tiếng cời, tiếng hát của trẻ con, một xã hội trẻ
con luôn luôn náo động rất đáng yêu của các loài vật.
a. Loài vật trên mặt đất
Hãy thử xem một con bê con tung tăng đi tìm mẹ:
Đi vào vờn ớt.
Nhìn sau, nhìn trớc,
Đi qua vờn cà,
Đi vào đi ra
( Con bê lông vàng)
Nó tìm mãi mà chẳng thấy mẹ, nó tiếp tục đi tìm rồi vấp cọc đau quá,
nó ngã lăn kềnh, nó nhìn quanh vắng vẻ, rồi nó:
Thấy cái hoa nở
Nó bớc lại gần,
Nó đứng tần gần,
Mũi kề, hít hít!
( Con bê lông vàng)

23
Cho xem gạc
- Cốc, cốc, cốc!
- Ai gọi đó?
- Tôi là Vạc
- Đúng là Vạc
Cho xem chân

- Cốc, cốc, cốc!
- Ai gọi đó?
- Tôi là gió
Xin mời vào
( Mời vào)
Mỗi bài thơ là một câu chuyện nhỏ xinh, một tiếng cời hóm hỉnh, sảng
khoái. Các con vật dới đất của ông hiện lên ngộ nghĩnh, đáng yêu nh thế
giới của các em bé đầy tởng tợng, nhầm lẫn và thắc mắc.
b. Loài vật trên trời
Võ Quảng nhiều lúc tinh tế, nắm bắt đợc một số nét đáng yêu trong
cuộc sống và thể hiện khá sinh động.
Từng bớc, từng bớc
Vung ngọn đền lồng
Anh Đóm quay vòng
Nh sao bừng nở
Nh sao rực rỡ
Rung giữa vờn cam

- Sao Chích Bông
Suốt ngày luôn nhảy nhót?
Chích Bông trả lời:
- Cậu nói gì lạ?
Phải hiểu cho tôi!
Tôi nhảy khắp nơi
Để lo làm việc!
( Hỏi Chích Bông) 25
Với chú chim Chích Bông bé nhỏ nh vậy thì làm đợc gì. Các em nhỏ
khi đọc rất thích thú chú chim bé nhỏ. Nhỏ bé là vậy, thế mà chú làm việc
miệt mài với công việc bắt sâu của mình, để cho những vờn rau đợc xanh,
tốt, những cây ăn quả sai trĩu.
Nhảy để nhặt sạch
Hàng vạn con sâu
Nhặt để mai đây
Cây cành trĩu quả!
( Hỏi Chích Bông)
Ngay cả bờ tre làng, ông cũng gợi cho các em những nét đẹp của thiên
nhiên, nét lộng lẫy của những chú chim:
Buổi sớm lúc sơng tan
Bờ tre làng lấp lánh.
Đổ lại đàn cò trắng
Tre nh nở bừng hoa
Sáo sậu nổi hát ca