Đặc trưng thơ viết cho
thiếu nhi sau 1986 Ở một đề tài “cũ mèm” nhưng đánh thức được những cảm nhận mới, những hình dung
mới về loài vật, các nhà thơ đã mang đến một sự đa diện trong thế giới nhân vật thơ thiếu nhi.
Đằng sau đó là sợi dây kết nối những tâm hồn đồng điệu, những tấm lòng trẻ thơ yêu loài vật,
khát khao khám phá thế giới xung quanh mình. Đôi khi, bên cạnh những phác thảo về loài
vật và ngay trong dáng vóc của các nhân vật - loài vật, ta bắt gặp chính hình ảnh của các em
(Chó mèo kết bạn – Trần Ngọc Tảo, Con lật đật – Đặng Hấn, Con sâu đo đi tết – Trần Mạnh
Hảo, Cuốc con học bài – Nguyễn Văn Chương, Mèo con - Lưu Thị Bạch Liễu, Con chuồn
chuồn ớt - Xuân Nùng,…). Hơn bất kì không gian nào, với những người bạn nhỏ đáng yêu
xung quanh mình như chú cún, vịt con, gà mái mơ , trẻ sống thật với những xúc cảm hồn
nhiên, biết yêu thương và chia sẻ.
Cùng với những sáng tác về thế giới loài vật, một mảng đề tài thu hút nhiều sự quan
tâm của đội ngũ làm thơ cho các em lúc này và cũng có được những thành tựu đáng ghi
nhận: Đề tài đạo đức với những định hướng giáo dục giàu tính thẩm mĩ.
Theo đánh giá của nhà thơ Hoài Khánh, “tư duy của người làm thơ hôm nay
chuyên nghiệp hơn, vì có học vấn hơn nên cách viết khôn ngoan hơn. Đề tài cũng mở
mang hơn nếu trước đây ta chỉ có thơ gieo vần hay nội dung thường là các bài học luân
lí Thơ bên cạnh tiếng nói tình cảm còn là vẻ đẹp được khúc chiết trong một tứ nhất định.
Các bài học trước đây còn nặng về tính giáo dục, áp đặt thì nay đã ẩn đi, tính tư tưởng rõ
nét hơn, vượt qua tính giáo dục”. Người được gọi là “ông hộ pháp” của thơ thiếu nhi - nhà
thơ Cao Xuân Sơn - thì tự bạch: “Mấy chục năm “dan díu” với thơ, tôi thấy mỗi khi viết
xong một bài thơ đắc ý cho thiếu nhi là những phút giây mình gần với thần thánh nhất”.
Cái tứ thơ trong bài Mở sách ra là thấy in trong tập mới nhất - Mèo khóc chuột cười -
được gợi ý từ một nỗi lo sợ vu vơ của con gái tác giả. Trong bài này, người viết tìm cách
“dụ dỗ” cháu bé đọc sách bằng cách kích thích trí tò mò vốn có của trẻ con: Đôi khi kẻ

em hôm nay vừa là thầy vừa là bạn. Là bạn để biết được sở thích, tâm lí, nhận thức và bao
mặt đời thường của các em để từ đó nói lên được những điều mà các em quan tâm, trăn trở.
Là thầy để giúp đỡ, hướng đạo cho các em đi tới. Theo đó, mỗi nhà văn viết cho lứa tuổi
thơ đồng thời là một nhà sư phạm.
Với đề tài đạo đức, có cảm giác người viết lặng lẽ như một người giữ lửa cho nhiều
thế hệ trẻ thơ. Ngọn lửa ấy vẫn thắp lên những khát vọng, những kinh nghiệm sống một
cách giản dị, tự nhiên. Thơ hướng các em đến những bài học giao tiếp mà cao hơn là kĩ
năng giao tiếp - một kĩ năng rất quan trọng cho trẻ trong thời đại mới. Bên cạnh đó, thơ còn
bắc cầu cho trẻ đến với ánh sáng của niềm tin, của những tình cảm đẹp, những nét trong
trẻo, hồn nhiên trong tâm hồn và đến với thế giới xung quanh ngập tràn hương sắc. Các tác
giả chú ý quan tâm tới trẻ em trong nhiều mối quan hệ, nhiều môi trường và nhiều bình
diện, thể hiện những vấn đề nóng bỏng, cấp thiết, mang tính thời sự, cập nhật của đời sống
hôm nay. Nhà thơ viết cho trẻ em đã bám sát hiện thực không chỉ ở đề tài mà còn ở cả chiều
sâu khai thác. Điều đó cho thấy thơ cho trẻ em đã hòa nhập được với không khí chung của
văn học giai đoạn mới. Cái xấu, cái ác trong thơ như là chút đắng chát để nỗi ngọt bùi được
cảm nhận một cách lắng đọng hơn. Tác phẩm đã giúp trẻ hiểu rằng, cuộc đời là người thầy
lớn nhất dạy con người trưởng thành, nhưng chính tình yêu thương mới là điều quan trọng
nhất giúp tâm hồn trẻ thơ có được sự phát triển bền vững, đúng hướng.
3. Ngôn từ và nhịp điệu thơ - sự cộng hưởng âm thanh cuộc sống
Như một sự cộng hưởng với những âm thanh cuộc sống đa dạng từ địa hạt văn
xuôi, ngôn ngữ thơ cho thiếu nhi hôm nay cũng có những sắc diện, những biến điệu, dư vị
riêng. Sự trở về sáng tạo và độc đáo của thể thơ ngắn, tiết tấu, nhịp điệu nhẹ nhàng đã
mang lại cho thơ thiếu nhi từ 1986 đến nay một sự mới mẻ, hấp dẫn riêng trong khi vẫn
không ngừng bám sát những sinh hoạt gần gũi của trẻ thơ (Lời chào đi trước, Bố cũng
từng đi thi – Nguyễn Hoàng Sơn, Lời cô, Trống trường, Chuyện bà, Đỏ chon chót… –
Đặng Hấn, Lớp ba – Trần Đắc Trung, Trâu kềnh – Mai Văn Hai, Chuồn chuồn kim –
Xuân Hoài, Con cóc, Bé nhìn biển – Trần Mạnh Hảo,…).
Chọn những câu thơ 3, 4 chữ để kiến tạo bài thơ, để chuyển tải những gam màu
cuộc sống là điểm dễ nhận thấy trong thơ thiếu nhi đương đại. Trong tuyển tập Thơ,
truyện dành cho bé tập hợp những tác phẩm tham gia cuộc thi sáng tác thơ, truyện cho

giống đồng dao càng tốt”. Nhịp thơ đều, câu thơ ba, bốn chữ với cấu trúc lặp lại, xoay
vòng là những đặc trưng của thơ đương đại, in đậm dấu ấn đồng dao. Thậm chí ở nhiều
bài, tác giả đã không hề giấu diếm ý định “theo gót dân gian” ngay từ tên tác phẩm:
“Đồng dao” của Lê Thị Năm, “Đồng dao” của Đặng Huy Giang Trẻ cùng với thơ học
đếm, cùng với thơ chơi trò ú tim, cùng với thơ làm việc giúp bố mẹ. Và cũng như các bài
đồng dao, thơ mang dấu ấn đồng dao chứa đựng trong nó những tư duy ngộ nghĩnh và trí
tuệ trẻ thơ. Chất liệu đồng dao được Đặng Huy Giang sử dụng một cách khéo léo, mang
lại hiệu quả thẩm mĩ và ấn tượng đặc biệt đối với trẻ: “Dung dăng dung dẻ / Dắt trẻ đi
chơi / Mở cửa tìm người / Thuở nao thuở nảo / Hỏi thăm cây gáo / Cây gáo rắc hoa / Hỏi
thăm tre ngà / Tre ngà đỏ lá / Tháng ba mưa gió / Trận rét nàng Bân…”. Kết cấu “vòng
tròn” tạo cảm tưởng mọi vật trên thế giới này đều có quan hệ chặt chẽ, nối kết nhau vòng
quanh nét cười hồn nhiên của trẻ. Bé học toán của Thu Huyền được dệt nên từ những vần
điệu nhịp nhàng để trẻ vừa có thể nô đùa cùng những con số. Với trò chơi “kết vòng”, trẻ
lại xúm xít đùa vui trong nhịp điệu rộn ràng của Hay thật hay (Lê Bính). ỞCon chim chích
chòe (Phan Trung Hiếu), người đọc có dịp thả hồn say sưa trong một khu vườn tuổi thơ
đáng yêu, ngộ nghĩnh, v.v… Mỗi bài thơ như một trò đồng dao “để các em chơi với nó
mà không chán, không sợ nó” (Trần Quốc Toàn).