ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ THU HÀ

THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA PHẠM HỔ

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Lí luận Văn học

Hà Nội-2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ THU HÀ

THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA PHẠM HỔ

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Lí luận Văn học
Mã số: 60220120

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Diêu Thị Lan Phƣơng

Hà Nội-2016



3.1. Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ ......................................................... 71
3.1.1. Ngôn ngữ giàu nhạc tính .............................................................. 71
3.1.2. Ngôn ngữ mang tính tạo hình cao................................................ 75
3.1.3. Ngôn ngữ mang đậm tính dân gian.............................................. 78
3.1.4 Các biện pháp tu từ ........................................................................... 82
3.2. Cách tổ chức bài thơ ........................................................................ 89
3.2.1. Hình thức đối thoại ...................................................................... 90
3.2.2. Hình thức mô phỏng ..................................................................... 92
3.2.3. Hình thức trích dẫn ...................................................................... 95
KẾT LUẬN ................................................................................................... 98
Tài liệu tham khảo ...................................................................................... 100

1


PHẦN MỜ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Văn chương khơi dậy cảm xúc cho con người, làm cho người ta biết
khóc, biết cười, biết vui, biết buồn, biết yêu, biết ghét… nó bồi đắp cho con
người nhiều hơn về mặt tình cảm. Thật khó có thể hình dung một người sống
mà không có cảm xúc, không có tình cảm. Sự nhạy cảm, tinh tế của tâm hồn
được hình thành từ thời thơ ấu. Trên thực tế, không ai không thừa nhận vai trò
của văn học thiếu nhi đối với việc bồi dưỡng tâm hồn, cao hơn là cách xây dựng
nhân cách cho các thế hệ trẻ thơ.
Nhắc đến dòng văn học thiếu nhi chúng ta không thể không nhắc tới
những nhà thơ nổi tiếng như: Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Trần Đăng Khoa,
Võ Quảng và đặc biệt là nhà thơ, nhà văn Phạm Hổ - một cái tên đã trở nên khá
quen thuộc đối với trẻ thơ. Phạm Hổ được biết đến với những vần thơ ngộ
nghĩnh, cách định nghĩa sự vật hiện tượng xung quanh đáng yêu và với khát
vọng cháy lòng là mãi được làm bạn với trẻ thơ.

Các công trình trên báo và tạp chí: Trên báo Văn nghệ số 373 Võ
Quảng đã viết bài Một cái nhìn kì thú yêu thương khi đọc tập Chú bò tìm bạn.
Ông nhận định “Với mùi thơm của hoa trái với tiếng “ậm ò” của chú bò tìm
bạn, trong tiếng gà “chiếp chiếp” tập thơ đưa các em về thế giới chính thức của
mình. Và cũng đưa những người lớn về những màu sắc, cảm xúc tươi mát từ lâu
bị quên đi, nhưng mỗi lần nhớ lại trong lòng không khỏi chút bâng khuâng nhớ
tiếc.” [25,tr 24]
Trên Tạp chí văn học số 6 năm 1964, Trần Thanh Địch có bài “Những
người bạn nhỏ, Một tập thơ đáng yêu của các em” ông đã viết: “Những người
bạn nhỏ còn có nhiều bài thơ nói về những con vật nhỏ, bạn hàng ngày của các
em. Những người “bạn nhỏ” ấy thường hay có sự chạm trán trái cựa gây ra

3


từng chút kịch tính”. Không đơn thuần là miêu tả, Phạm Hổ còn tạo dựng tính
kịch cho chính tác phẩm của mình để thêm phần độc đáo và hấp dẫn.
Cũng nhận định giống Vũ Duy Thông nhưng có phần mở rộng hơn, nhà
thơ Trần Đăng Khoa có những khám phá rất thú vị: “Phạm Hổ đã hiến dâng
trọn vẹn cái phần tinh túy nhất của đời mình, của tâm hồn mình cho con trẻ.
Đọc thơ ông ta thấy ông yêu trẻ con. Mà không chỉ yêu, ông còn sùng bái
chúng. Vì thế nói đến ông ta vẫn quen nghĩ đó là thi sĩ chuyên viết cho thiếu nhi,
viết bằng nhiều thể loại: thơ, truyện, kịch, thần thoại, rồi kịch bản hoạt hình…”
[17, tr 950]
Trong bài viết Mười lăm năm viết cho thiếu nhi nhà thơ Đinh Hải đã viết:
“Thơ Phạm Hổ nặng về khai thác những khía cạnh tình cảm của nhi đồng, Thơ
anh giàu nhạc điệu, gần gũi với đồng dao. Bạn đọc thường nhắc những bài thơ
hay của anh như – Xe cứu hỏa, Bắp cải xanh, Chú bò tìm bạn”.[15, 638]
Trên Tạp chí văn học số tháng 3 năm 1989, phó giáo sư Vân Thanh có
bài viết Phạm Hổ với tuổi thơ cũng có nhận định: “Không phải ngẫu nhiên, thơ

phẩm thơ của Phạm Hổ.
Năm 2012 có khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Thị Thanh Nga
trường Đại học Sư phạm Hà Nội với công trình Thế giới hình tượng trong thơ
Phạm Hổ viết cho thiếu nhi. Khóa luận đã hệ thống các hình tượng có trong
sáng tác của Phạm Hổ một cách khá khoa học.
Chúng ta thấy rằng những lời nhận xét, đánh giá hay nghiên cứu của các
nhà nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở mức độ cảm nhận thể hiện tình cảm với tập
thơ Chú bò tìm bạn hoặc tìm hiểu nội dung của một vài bài thơ cụ thể chứ chưa
có bài viết nào đi khai thác góc độ nghệ thuật của cả tập thơ. Một hi vọng của
người viết là được khai thác sâu hơn về thơ viết cho thiếu nhi của nhà thơ Phạm
Hổ được in trong 2 tập thơ đó là Những người bạn im lặng, (NCB Kim Đồng,
1984) và Tuyển tập tác phẩm Chú bò tìm bạn (NXB Kim Đồng, 2002).
3. Đối tƣợng, phạm vi và mục đích nghiên cứu
- Đối tƣợng nghiên cứu
5


Trong khuôn khổ của luận văn, người viết đi sâu vào nghiên cứu hai tập
thơ của nhà thơ Phạm Hổ, đó là tập Những người bạn im lặng, (NXB Kim
Đồng, 1984) và Tuyển tập tác phẩm Chú bò tìm bạn (NXB Kim Đồng, 2002).
- Phạm vi nghiên cứu
Để có thể tìm hiểu được phong cách nghệ thuật, đặc điểm sáng tác về thơ
viết cho thiếu nhi của thơ Phạm Hổ, chúng tôi thấy rằng phải xem xét đầy đủ
các bài thơ trong gia tài thơ viết cho thiếu nhi của Phạm Hổ và có sự so sánh với
các nhà thơ khác cùng thời.
- Mục đích nghiên cứu
Chúng tôi nghiên cứu những nét đặc sắc về phương diện nghệ thuật và sự
độc đáo trong việc khai thác nội dung thơ của Phạm Hổ viết cho thiếu nhi, qua
đó khẳng định những đóng góp to lớn của ông đối với sự phát triển của Văn học
thiếu nhi Việt Nam.

Tài liệu tham khảo
1. Lê Bá Hán (1997), Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Đại học quốc gia Hà
Nội.
2. Phạm Hổ(1958), Em thích em yêu, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
3. Phạm Hổ (1961), Những người bạn nhỏ, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
4. Phạm Hổ (1984), Những người bạn im lặng, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
5. Phạm Hổ (2002), Tuyển tập tác phẩm Chú bò tìm bạn, Nxb Kim Đồng,
Hà Nội.
6. Phạm Hổ (1977), Đọc một số bài thơ gần đây của các em, Văn học (số 2),
tr40.
7. Phạm Hổ (1981), Viết cho các em về nhân dân và về Đảng của chúng ta,
Văn học (số 6), tr109.
8. Phạm Hổ (1983), Thêm mấy suy nghĩ về việc làm thơ cho nhi đồng, Bàn
về văn học thiếu nhi, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
9. Trần Thu Hiền (1972), Một dòng suy nghĩ mới, Báo văn nghệ (số 468), tr
251 - 254.
10. Trần Đăng Khoa (1998), Góc sân và khoảng trời, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
11.Lã Bắc Lý (2006), Giáo trình Văn học trẻ em, Nxb Đại học Sư phạm, Hà
Nội.
12.Phong Lê (1993), Đi tìm đặc trưng cho văn học thiếu nhi, Văn học thiếu
nhi, tr 25 - 35.
13.Nguyễn Đăng Mạnh (2005), Những bài giảng về tác giả văn học hiện
đại, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
14.Lê Thị Hoài Nam (2005), Bài giảng văn học thiếu nhi Việt Nam, Nxb Đà
Nẵng.
15.Trần Đức Ngôn (1995), Văn học thiếu nhi, Nxb Đại học Sư phạm, Hà
Nội.
16.Hoàng Phê (2003), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng.
8


32.Viện chiến lược phát triển chương trình giáo dục mầm non (2006),Tuyển
tập thơ ca, truyện, câu đố, bài hát cho trẻ mẫu giáo bé, nhỡ, lớn, Nxb
Giáo dục, Hà Nội.

10