41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học
M U
1. Lý do chn ti
Qua mt bi vit ca nh th Xuõn Diu, tụi tỡnh c c c nhng
vn th dch ca Victor Hugo cú nhan Khi tr con xut hin
p sao con tr! Vi mụi chỳm chớm ỏng yờu
Lũng em du hin tin cy, ging em mun núi muụn iu
Ting khúc em d dng chúng nớn
a mt khp ni nhỡn ngc nhiờn thng mn
Bn phớa hin dõng cho i c tõm hn,
V sn sng a mỏ ún hụn!
V qu thc ỳng nh Xuõn Diu núi: Vi nhng cõu th nh th a
chỳng ta vo th gii tr con. Th gii ca mm non, mng non, ca chi n,
ca g con, vt con mi n, chỳ bờ con, ca nhng hng ụng. Th gii
tr con nguyờn s v gin d. Nhng ú l s bt u cho c th gii. Ai cng
tng cú, tri qua ri mi thnh ngi ln. Nhng khi ó thnh ngi ln ri
Mi tõm hn con ngi phi nhp mụn, phi giỏc ng v cỏi th gii tr con
kỡ diu y. (Xuõn Diu). Vi nhng ngi ngh s sỏng tỏc vn hc cho
thiu nhi ú khụng ch dng li s nhp mụn giỏc ng n thun m phi
nh s hoỏ thõn thnh tr con. Trong nhng ngi hoỏ thõn y tụi mun
nhc n nh th, nh vn Phm H. Con ngi m c cuc i mỡnh ch
nuụi dng, chm chỳt cho c m c lm Nhng bi th nho nh:
Tụi ch m trong sut cuc i
c lm th cho cỏc em tụi
Nhng bi th nho nh
Nh nhng hũn bi xanh
Cỏc em chi
Nguyễn Thị Thanh Thảo
41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học

u dnh tng nh th nim u ỏi, s mn m, cm phc trc mt tm lũng
ht mỡnh vỡ tui th.
Nh nghiờn cu V Ngc Bỡnh nhn nh: Vừ Qung v Phm H
cựng vit cho nhi ng v v th gii t nhiờn lm, bu bn gn gi vi tr
nh nhng ó to cho mỡnh mt phong cỏch rt riờng.Vừ Qung a v thiờn
nhiờn nhiu hỡnh v, nhiu mu sc trong dng ng. Phm H li say mờ cỏi
hn nhiờn ti mỏt, cỏi dớ dm n tinh nghch trong cỏch nhỡn cỏch ngh ca
tr th [8, tr30]. V theo ụng chớnh bi nh s say mờ y ó giỳp Phm H
sỏng tỏc nờn c nhng bi th nh Xe cu ha m t th cú sc thu ng
sau giy sng mói trong lũng bn c.
Nh vn Nguyờn Ngc li nhn mnh Bng nhng tỏc phm bao gi v
kớch thc cng nh bộ, anh ó to nờn c mt th gii ca riờng anh,Th
gii y ca anh m anh tng cho cỏc em v ó tr thnh th gii ca cỏc em,
phong phỳ ngy cng phong phỳ hn, rng v sõu hn, p hn [6].
Trong th Phm H cú mt th gii mang m phong cỏch ca nh th.
Nhng nh th khụng chim gi ly lm ca riờng m vi c tm lũng ụng
dnh tng cho tr. Tht kỡ diu thay, th gii y ngay lp tc c cỏc em
ún nhn v yờu quớ. Cỏc em tha sc hn nhiờn vui chi, khỏm phỏ nhng
bt ng thỳ v, thm chớ tụ v cựng nh th to nờn mt th gii ca
tng tng y nhng nhm ln v thc mc. S truyn cm ca th Phm
H chớnh l ch ú[7, tr153].
on Gii núi: c th Phm H thy toỏt lờn mt ý v nng nn nh mựi
hng khụng trụng thy ca nhng bụng hoa p khin ta bõng khuõng nh
mói Ló Th Bc Lý li thy ti mỏt v tr trung. S ý v nng nn v
s ti mỏt tr trung y cú t õu nu khụng phi l t s hũa nhp ca th
gii th vi th gii tr th lm mt [7, tr155]. S hũa nhp ny ó giỳp
Nguyễn Thị Thanh Thảo
41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học
cho th Phm H n v trong trỏi tim tr, thụi thỳc cỏc em vn ti cỏi

6. Giả thuyết khoa học
Đi tìm hiểu cái nhìn trẻ thơ trong thơ viết cho thiếu nhi của Phạm Hổ
cũng như con đường hình thành phong cách nghệ thuật của nhà thơ sẽ giúp
bản thân tác giả đề tài nâng cao được năng lực cảm thụ, phân tích thơ Phạm
Hổ. Đồng thời thiết kế được một số giờ học ngoại khóa giúp trẻ thêm yêu
thích thơ Phạm Hổ nói riêng và thơ văn nói chung, từ đó góp phần phát triển
tư duy, tình cảm cho trẻ.
7. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích, tổng hợp.
- Phương pháp so sánh.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, SGK.
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o
41
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.1.Thơ
1.1.1. Khái niệm
Thơ là thể loại văn học chiếm được đông đảo cảm tình của nhiều bạn
đọc nhưng để đưa ra một khái niệm chính xác thơ là gì thật khó. Bởi có bao
nhiêu nhà thơ, nhà nghiên cứu, người yêu thơ lại có bấy nhiêu định nghĩa
khác nhau về thơ.
Ở đây tôi chọn khái niệm về thơ theo Từ điển thuật ngữ văn học:
“Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống thể hiện những
tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh
và nhất là có nhịp điệu”

[3, tr309].
Thơ mang chức năng của Văn học nghệ thuật nói chung là phản ánh
cuộc sống. Thơ không nằm trong địa hạt huyền bí xa xôi tránh xa cuộc sống

giờ là công việc dễ dàng. Đó là công việc mà người nghệ sĩ để có được một
câu thơ hay, một bài thơ đẹp đã phải trả bằng bao mồ hôi nước mắt, bằng cả
máu của chính bản thân mình.
1.1.2.2. Thơ là sự hàm súc cô đọng.
Trong văn chương nghệ thuật đòi hỏi sự hàm súc cô đọng. Trong thơ sự
đòi hỏi ấy ở mức độ cao hơn. Thơ yêu cầu “ý tại ngôn ngoại”. Hình thức số
lượng câu chữ của bài thơ có thể rất ngắn nhưng khi khép lại nó phải để lại
trong người đọc bao dấu ấn xúc cảm, bao suy nghĩ về cuộc sống con người.
1.1.2.3. Ngôn ngữ thơ
Ngôn ngữ là chất liệu, là phương tiện biểu hiện mang tính chất đặc trưng
của Văn học nói chung và thơ ca nói riêng. Trong đó ta có thể xem ngôn ngữ
thơ ca là ngôn ngữ biểu hiện rõ nhất cho đặc trưng của ngôn ngữ văn học.
Đặc điểm của ngôn ngữ Văn học: tính chính xác, tính hình tượng, tính hàm
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o
41
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc
súc, tính biểu cảm đều được thể hiện tập trung với yêu cầu cao nhất trong
ngôn ngữ thơ ca.
Ngôn ngữ thơ ca giàu sức biểu cảm và là ngôn ngữ có nhịp điệu. Nhịp
điệu ấy tạo nên sự cảm giác vận động của sự sống, chống lại sự đơn điệu, đơn
nhất của văn bản nghệ thuật.
Đọc câu thơ của nhà thơ Tố Hữu:
Em ơi/Ba Lan/mùa tuyết tan
Đường Bạch Dương/sương trắng /nắng tràn
Với ngắt nhịp 2/2/3 và 3/2/2 kết hợp gieo vần “an” nhà thơ cho ta cảm
nhận được về sự vận động của thế giới: sự tan ra của từng khối băng, làn
sương giăng giăng cùng sự lan tỏa của nắng.
Ngôn ngữ thơ là ngôn ngữ tiêu biểu cho Văn học nghệ thuật. Nhà thơ
phải là người cần mẫn nhất, chăm chỉ nhất để lựa trong ngôn ngữ cuộc đời
tìm ra những hạt ngọc cho tác phẩm của mình. Nguyễn Du là người đã rất

vy nú cung cp cho ngi c mt phng din tip cn tỏc phm, mt
c s nhn ra c im phong cỏch ngi ngh s.
1.2. Vn hc thiu nhi
1.2.1. Khỏi nim
Theo ngha hp, vn hc thiu nhi gm nhng tỏc phm vn hc hoc
ph cp khoa hc dnh riờng cho thiu nhi. Tuy vy, khỏi nim vn hc thiu
nhi cng thng bao gm mt phm vi rng rói nhng tỏc phm vn hc
thụng thng(cho ngi ln) ó i vo phm vi c ca thiu nhi, nh: ụn-
Ki-hụ-tờ ca M.Xộc-van-tex, Rụ-bin-xn C-ru-xụ ca .i-phụ, Gu-li-v
du kớ ca Gi.Xuýp-t, Tỳp lu bỏc Tụm ca H.Bi-s- Xtõu, [3, tr412].
nc ta ó cú t rt sm nhng th loi v tỏc phm vn hc c
sỏng tỏc mc ớch dnh cho thiu nhi. Vn hc vit cho thiu nhi ch thc s
Nguyễn Thị Thanh Thảo
41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học
hỡnh thnh vi t cỏch mt b phn vn hc t khi nh xut bn Kim ng
c thnh lp (17-6-1957) [6, tr94].
Vn hc thiu nhi bao gm vn hc dnh cho thiu nhi v sỏng tỏc vn
hc ca chớnh cỏc em nh. õy trong bi vit ca mỡnh tụi ch cp tỡm
hiu nhng sỏng tỏc th vit cho thiu nhi cựng mt s c trng riờng ca
th loi ny.
1.2.2. Th vit cho thiu nhi
Th vit cho thiu nhi nm trong sỏng tỏc ngh thut núi chung v vn
hc thiu nhi núi riờng vỡ th nú cng mang y nhng c im sỏng tỏc
ngh thut ngụn t. Nhng do i tng phc v ca nú ch yu l tr mm
non v tiu hc - lp bn c nh tui nờn thng cú nhng nột c thự
riờng.
1.2.2.1. Th vit cho thiu nhi thng ngn gn, rừ rng.
Nhng bi th vit cho cỏc em v mt ni dung khụng cp n nhng
vn quỏ ln lao ca i sng mang tm t tng rng ln v hm cha ni

động thẩm mĩ trong sáng là nét đặc trưng của những trang thơ viết cho thiếu
nhi.
Sự ngắn gọn không chỉ thể hiện ở dung lượng tác phẩm mà còn thể hiện
trong cả câu văn, câu thơ, phù hợp đặc điểm sinh lý của trẻ. Câu thơ thường
ngắn, sử dụng thể thơ 2 chữ, 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ hoặc lục bát mang âm
hưởng cúa các bài vè dân gian:
Cây dây leo
Bé tẻo teo
Ở trong nhà
Lại bò ra
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o
41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học
Ngoi ca s
V nghn c
Lờn tri cao
Hi Vỡ sao?
Cõy tr li:
- Ra ngoi tri
Cho d th
(Cõy dõy leo)
Cỏc tỏc gi thng s dng nhng cõu th ngn kt hp vi s bin húa
ca nhng hỡnh nh, nhp iu cựng vi vic a vo ú cỏc yu t vui ti
húm hnh, ng nghớnh ca tui th lm cho bi th sinh ng, vui ti v
cú sc hp dn, lụi cun mnh vi tr.
1.2.2.2.Th vit cho cỏc em t ng c s dng rt chn lc, gin d,
trong sỏng v d hiu. Cỏc tỏc gi khụng s dng nhng bin phỏp tu t hm
ngụn, n d, ngụn t a ngha khú hiu m chỳ ý s dng nhiu t tng
hỡnh, tng thanh, nhiu ng t, nhiu tớnh t miờu t. Vic s dng ny
va to nờn sc thỏi vui ti li va cú tỏc dng khờu gi, kớch thớch trớ tng

dựng lại và kể thành một câu chuyện Ai gọi đấy? nhằm dạy trẻ biết cảnh giác
khi trông nhà cho ba cho mẹ.
Các bài thơ khác như: Dàn hoa tặng mẹ, Chiếc cầu mới, Chú bò tìm
bạn, Xe chữa cháy, Bướm em hỏi chị, Gạch đỏ… là những bài thơ đọc xong
có thể “kể” lại được.
Chất thơ bay bổng hòa quyện với chất truyện giúp cho những sáng tác
cho trẻ thơ không hề bị khô khan, cứng nhắc mà nhẹ nhàng, thấm sâu, nuôi
dưỡng tâm hồn trẻ, theo các em đi suốt cả cuộc đời.
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o
41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học
CHNG 2. CI NHèN TR TH TRONG TH
VIT CHO THIU NHI CA PHM H
2.1. Cỏi nhỡn tr th trong th vit cho thiu nhi ca Phm H
2.1.1 Cỏi nhỡn bu bn yờu thng
Vi ngi ln chỳng ta s nhn thc v v trớ ca con ngi trong th
gii t nhiờn l rt rừ rng. Ta nhn thc: trong nc thang tin húa ca t
nhiờn con ngi l ng vt cao cp nht, thụng qua lao ng ca bn tay v
khi úc ó chinh phc c t nhiờn, bt t nhiờn phi thun phc mỡnh. T
s nhn thc nh vy dn n khi nhỡn th gii ngi ln mang cỏi nhỡn ca
k b trờn, khỏt khao chim lnh. Nhng vi tr nh li khỏc. Tr mi bc
u nhn thc: cú mt th gii vụ cựng rng ln v y bớ n xung quanh
cỏc em. Cỏc em bờn trong, gia th gii y vi rt nhiu mi quan h:
quan h gia ngi vi ngi, gia ngi vi s vt, gia ngi vi truyn
ó qua, chuyn cha ti, gia k nim vi c m, gia cỏi cú thc v cỏi
khụng bao gi cú, gia cỏi tt vi cỏi xu Nhng quan h tht l giu cú v
vi mt sc sng trn tr, tr mun tỡm hiu khỏm phỏ tt c mi quan h y.
Nhu cu giao tip ca bộ vi th gii l rt ln. Mt c im khỏc trong tõm
lý tớnh cỏch tr l cỏc em rt s mt mỡnh. Tr rt cn bn bố cựng nhau
chia s khỏm phỏ th gii diu kỡ. V th l vi tr th cỏi nhỡn u tiờn ca

trng rt tr nh l thốm bn v mun i tỡm kt bn.
Nhng ngi bn nh trong th Phm H cũn l mt chỳ nga con, chỳ
bờ, mốo, g, vt, ngan, ngng, chim, rong v cỏ, th, gu trng, gu en ú
l nhng con vt trong cuc sng hng ngy tr vn thng gp, thng chi
ựa cựng. S gn gi vi loi vt cựng s quan sỏt t m ó giỳp nh th
khỏm phỏ ra mt tỡnh bn rt p:
Nguyễn Thị Thanh Thảo
41
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc
Tro bếp làm đệm
Mèo ta khoanh tròn
Cả hai cùng ấm
Cùng ngủ thật ngon
( Mèo và tro bếp )
Chú mèo nhỏ xưa nay vẫn thường nằm xó bếp có ai để ý. Với cái nhìn
thơ trẻ tác giả đã chú ý quan sát hình ảnh đó, phát hiện ra giữa tro bếp và mèo
con có một tình thân gắn bó rất đáng yêu. Cả hai người bạn đang cùng chia sẻ
những điều tốt đẹp và cùng trở nên thật ngoan.
Giữa chó và mèo có phải chỉ là sự gầm gừ, đuổi bắt không ngừng như
trong câu thành ngữ “ Cắn nhau như chó với mèo ”? Trong suy nghĩ của trẻ
nhỏ không có sự bất đồng ấy, ngược lại chó và mèo con lại là những người
bạn vô cùng thân thiết qua trò chơi ú tim:
Rủ nhau chơi ú tim
Giờ đến phiên chó trốn
Mèo đảo mắt nhìn quanh
Chó nấp đâu giỏi gớm!
Bỗng òa chỗ khe tủ
Chó để lộ cái đuôi
Rón rén mèo đến nơi
Òa! Chộp ngay lưng bạn

vi tr. Ny õy l mt qu th vi nim c mong:
Ngi qua nhỡn lờn
Th thm nhỡn xung
Th mun theo v
Chi cựng tr xúm
Nguyễn Thị Thanh Thảo
41
Khóa luận tốt nghiệp Khoa Giáo Dục Tiểu Học
Nhng bụng hoa kh cng iu yờu tm gi:
Hoa t cnh cao
R nhau xung ging
Tm xong hoa tớm
Theo gu nc lờn
(Kh)
Cõy sung gi gúc vn theo nm thỏng vn t ho v ớch li ca mỡnh:
Sung gh cựng cm
Sung ngõm da mui
Sung tụi ngy xa
Qua ngy tỳng úi
(Sung)
Ri C c rt, Bp ci xanh, cụ Lang, cụ Mung, nhng loi rau c
vn rt bỡnh thng gin d rt ớt khi cú mt trong th, cng c Phm H
nhc ti v qua con mt nh th hin lờn tht ngt ngo v hp dn.
Trong sut cỏc tp th Phm H ngi ta thy mi ranh gii gia ngi
v th gii t nhiờn u b xúa b. Hay núi ỳng hn trong con mt ca Phm
H khụng h tn ti ranh gii gia ngi v vt ch cú mt th gii duy nht.
Th gii ca bn bố c dng nờn gm nhng Ngi bn nh, Bn trong
vn, Nhng ngi bn im lng, Nhng ngi bn n o. Trong th gii ca
tỡnh bn ú bn Phm H khụng ch dng li vic bit n, gi tờn n
thun m cũn hiu rừ c im, tớnh cỏch riờng ca tng ngi bn.

Ai gi cha chỏy?
Cú ngay! Cú ngay!
( Xe cha chỏy )
Nguyễn Thị Thanh Thảo
41
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc
Phạm Hổ đã để cho người bạn này xuất hiện thật ấn tượng. Xe chữa
cháy tự miêu tả về mình: mình đỏ rực, bụng chứa đầy nước, chạy nhanh như
bay và nhất là tiếng hét thì thật to khiến ai đi trên đường cũng phải sợ. Và nếu
dừng lại ở đó hẳn không một ai dám làm bạn với Xe chữa cháy. Nhưng đến
khổ thơ thứ hai khi biết nhiệm vụ của xe chữa cháy và nhất là tinh thần nhiệt
tình với công việc của cậu “Ai gọi chữa cháy - Có ngay! có ngay!” thì ai
cũng đều quí mến người bạn ồn ào này.
Bài thơ có chứa yếu tố truyện bởi thế có thể kể lại được. Nhưng người
kể nào đó phải thật khéo để không làm mất đi cái nhìn hài hước, dí dỏm trong
cách miêu tả của Phạm Hổ. Chính cái nhìn tinh nghịch, hài hước theo cách
nhìn cách nghĩ của trẻ là bí quyết giúp Phạm Hổ tạo nên tứ thơ có “sức thấm
đằng sau trang giấy”(Vũ Ngọc Bình).
Song hành cùng cái nhìn bầu bạn trong thơ ông là cái nhìn trong trẻo
tràn đầy tình yêu thương. Cái nhìn của một em bé khi thấy u ốm muốn ở nhà
mà vẫn phải đến trường nên bé thấy con đường hàng ngày gần là vậy nay
bỗng thật xa:
Em vẫn đi học
Trường xa càng xa
Người em ở lớp
Bụng em ở nhà
Và khi có trống tan trường là:
Em vội ra trước
Quên cả bạn bè
Em vượt con đê

tim tràn tình yêu không tì vết của trẻ thơ - trong suốt long lanh như những
quả sương dưới nắng mặt trời.
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o
41
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc
Trong thơ bài “Bé và Còng” ta bắt gặp một em bé ham chơi, mải mê với
trò chơi bắt còng:
Xin mẹ cái túi nhỏ
Bé chạy bắt còng chơi
Còng lớn và còng bé
Bắt càng nhiều, càng vui
Bỗng một con chết rồi
Đúng là con bé nhất
Hai cái càng tí teo
Giơ lên trời, lạnh ngắt!
Giấu mẹ bé thả hết
Còng bốn phía trốn nhanh
Bé thở dài khe khẽ
Trước biển chiều mênh mông
(Bé và còng)
Có một cái gì đó thật gần hay là trùng nhau giữa tiếng thở dài khe khẽ
của em bé trong bài thơ với quan niệm về nhân sinh, lòng trắc ẩn của đạo
Phật. Tiếng thở dài khe khẽ trước biển chiều mênh mông sẽ bị sóng biển ồn
ào giấu mất nếu không có Phạm Hổ bằng trái tim rộng mở phát hiện và gửi
vào trang thơ.
Trẻ em có gì khác với người lớn chúng ta. Rõ ràng các em dễ cười, dễ
tức, dễ ghét, dễ yêu. Những tình cảm đó đều nhiệt tình sôi nổi, đan xen vào
nhau cho trẻ cái nhìn trong veo trước cuộc sống. Đã qua tuổi hoa tuổi nụ
nhưng bằng tình yêu trẻ nên dù ở tuổi 80 Phạm Hổ vẫn giữ được cho mình
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o

Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc
trọn vẹn, mạnh mẽ của sự sống. Kể về chuyện mười quả trứng tác giả muốn
dạy cho trẻ bài học về thế giới. Thế giới có hình thành phát triển được chính
nhờ sự sự biến đổi kì diệu của sự vật. Đây là bài học đầu tiên về thế giới tự
nhiên cho bé thơ trước khi bé đến trường.
Nhà thơ cùng trẻ học cách phân biệt nước trong tự nhiên:
Nước lên xuống: biển cả!
Nước nằm im: ao, hồ
Nước chảy xuôi: sông, suối
Nước rơi đứng: trời mưa
Ô kìa trời đang mưa!
(Nước)
Chuyện “uống nước” đơn giản vậy thôi mà cũng có sự khác nhau cần
phải nắm rõ:
Mẹ cho rau uống nước
Bằng cả bình tưới hoa
Trời cho cây uống nước
Bằng cả trận mưa to.
(Uống)
Nước mắt của hoa hồng và của con người có giống nhau không? Mượn
lời của hai chị em nhà bướm tác giả cùng trẻ khám phá thế giới của những
giọt sương:
- Chị ơi vì sao
Hoa hồng lại khóc?
- Không phải đâu em
Đấy là hạt ngọc
Người gọi là sương
NguyÔn ThÞ Thanh Th¶o
41
Khãa luËn tèt nghiÖp Khoa Gi¸o Dôc TiÓu Häc