Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
lời Mở đầu
Mâu thuẫn luôn tồn tại trong tất cả các lĩnh vực: tự nhiên, xã hội và t duy
của con ngời. Mâu thuẫn tồn tại từ khi sự vật xuất hiện đến khi sự vật kết thúc.
Trong mỗi một sự vật có thể có nhiều mâu thuẫn và sự vật trong cùng một lúc có
rất nhiều mặt đối lập, mâu thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành ...
Trong sự nghiệp đổi mới của nớc ta do Đảng khởi xớng và lãnh đạo đã đạt
đợc những thành tựu bớc đầu mang tính quyết định, quan trọng trong việc chuyển
nền kinh tế từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng có
sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa, đó là nền kinh tế thị tr-
ờng xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, nền kinh tế đã bộc lộ nhiều mâu
thuẫn, bởi bên cạnh những u điểm, kinh tế thị trờng luôn chứa đựng những mặt
tiêu cực mang tính nội tại kìm hãm sự phát triển của công cuộc đổi mới. Giải
quyết đợc những mâu thuẫn ấy chính là tạo động lực cho sự phát triển kinh tế một
cách vững chắc và ổn định theo đúng những định hớng đã đặt ra. Vì vậy, trong
phạm vi của một bài tiểu luận, tôi chọn đề tài: Phép biện chứng về mâu thuẫn
và vận dụng nó trong phân tích mâu thuẫn biện chứng trong quá trình chuyến
sang kinh tế thị trờng ở Việt Nam, với mong muốn có thể có đợc một cái nhìn
đúng đắn hơn về nền kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới.
Phạm vi của đề tài là rất rộng, do thời gian có hạn nên trong tiểu luận này
chỉ xem xét đánh giá một vài mâu thuẫn tiêu biểu .
- Mâu thuẫn giữa đổi mới về kinh tế và ổn định chính trị.
- Mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất.
- Mâu thuẫn giữa các hình thức sở hữu trong thời kỳ quá độ sang kinh tế
thị trờng ở Việt Nam.
- Mâu thuẫn giữa kinh tế thị trờng với xây dựng con ngời mới xã hội chủ
nghĩa.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Nội dung

Kế thừa một cách có phê phán tất cả những thành tựu t tởng về mâu thuẫn,
bằng việc tổng kết từ thực tế lịch sử loài ngời, các nhà kinh điển của chủ nghĩa
Mác đã cho rằng chúng ta phải tìm xung lực vận động và sự phát triển của sự vật
trong chính sự vật đó, trong những mâu thuẫn của bản thân sự vật. Quan điểm lý
luận đó đợc thể hiện trong quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập
-Quy luật mâu thuẫn - đây là hạt nhân của phép biện chứng.
1- Mâu thuẫn là hiện tợng khách quan và phổ biến:
Mỗi một sự vật, hiện tợng đang tồn tại đều là một thể thống nhất đợc cấu
thành bởi các mặt, các khuynh hớng, các thuộc tính phát triển ngợc chiều nhau,
đối lập nhau ...
Trong phép biện chứng duy vật, khái niệm mặt đối lập là phạm trù dùng
để chỉ những mặt có những đặc điểm, những khuynh hớng phát triển ngợc chiều
nhau tồn tại một cách khách quan trong tự nhiên, xã hội, t duyMâu thuẫn là một
hiện tợng khách quan và phổ biến. Mâu thuẫn mang tính khách quan vì là cái vốn
có trong các sự vật, hiện tợng và tồn tại trong tất cả các lĩnh vực tự nhiên, xã hội
và t duy nên có tính phổ biến. Chính vì vậy mâu thuẫn rất đa dạng và phức tạp.
Mâu thuẫn trong mỗi sự vật hiện tợng và trong các lĩnh vực khác nhau cũng khác
nhau và trong bản thân mỗi sự vật hiện tợng cũng lại bao hàm nhiều mâu thuẫn.
Mỗi mâu thuẫn và mỗi mặt của mâu thuẫn lại có đặc điểm, vai trò tác động lẫn
nhau đối với sự vận động và phát triển của sự vật. Vì vậy cần phải có phơng pháp
phân tích và giải quyết mâu thuẫn một cách cụ thể.
2- Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó, hai mặt đối lập vừa thống
nhất, vừa đấu tranh với nhau:
Sự thống nhất của các mặt đối lập
Hai mặt đối lập trong sự vật tồn tại trong sự thống nhất của chúng. Sự
thống nhất của các mặt đối lập đợc hiểu với ý nghĩa không phải chúng đứng bên
cạnh nhau mà là nơng tựa vào nhau, tạo ra sự phù hợp, cân bằng nh liên hệ phụ
thuộc, qui định và ràng buộc lẫn nhau. * Ví dụ: Quan hệ lực lợng sản xuất -
quan hệ sản xuất trong phơng thức sản xuất: khi lực lợng sản xuất phát triển thì
cùng với nó quan hệ sản xuất cũng phát triển, hai hình thức này chính là điều kiện

đối lập. Tính đa dạng của hình thức đấu tranh giữa các mặt đối lập tuỳ thuộc vào
tính chất của các mặt đối lập cũng nh mối quan quan hệ qua lại giữa chúng, phụ
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
thuộc vào lĩnh vực tồn tại của các mặt đối lập, phụ thuộc vào điều kiện trong đó
diễn ra cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập.
Mâu thuẫn biện chứng có quan hệ nh thế nào với nguồn gốc của sự vận động
và sự phát triển?
Sự đấu tranh của các mặt đối lập đợc chia ra làm nhiều giai đoạn. Thông th-
ờng, khi mới xuất hiện, hai mặt đối lập cha thể hiện rõ sự xung khắc gay gắt. Tất
nhiên không phải bất kỳ sự khác nhau nào cũng đợc gọi là mâu thuẫn. Chỉ có
những mặt khác nhau tồn tại trong một sự vật nhng liên hệ hữu cơ với nhau, phát
triển ngợc chiều nhau, tạo thành động lực bên trong của sự phát triển, thì hai mặt
đối lập ấy mới hình thành bớc đầu của mâu thuẫn. Khi hai mặt đối lập của mâu
thuẫn phát triển đến giai đoạn xung đột gay gắt, nó biến thành đối lập. Nếu hội
đủ các mặt cần thiết hai mặt đối lập sẽ chuyễn hoá lẫn nhau. Mâu thuẫn đợc giải
quyết, sự thống nhất của hai mặt đối lập cũ đợc thay thế bằng sự thống nhất của
hai mặt đối lập mới, hai mặt đối lập mới lại đấu tranh chuyển hoá tạo thành mâu
thuẫn. Mâu thuẫn đợc giải quyết, sự vật mới hơn xuất hiện với trình độ cao hơn...
Cứ nh thế, đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự vật biến đổi không ngừng từ
thấp lên caoSự chuyển hoá của các mặt đối lập :
Do đó , không nên hiểu sự chuyển hoá lẫn nhau giữa các mặt đối lập chỉ là
sự hoán vị đổi chỗ một cách đơn giản máy móc. Thông thờng thì mâu thuẫn
chuyển hoá theo hai phơng thức:
+ Phơng thức thứ 1: Mặt đối lập này chuyển hoá thành mặt đối lập kia nhng
ở trình độ cao hơn xét về phơng diện chất của sự vật.
+ Phơng thức thứ 2: Cả hai mặt đối lập chuyển hoá lẫn nhau để hình thành
hai mặt đối lập mới hoàn toàn.
Ví dụ: Nền kinh tế Việt Nam chuyển từ kế hoạch tập trung, quan liêu bao
cấp sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội thì sự tồn tại của nền sản xuất
hàng hoá, nền kinh tế thị trờng bớc phát triển cao của nền sản xuất hàng hoá là
tất yếu. Bởi nền kinh tế thị trờng cũng nh nền kinh tế tập trung không phải là
thuộc tính cố hữu của một chế độ xã hội nào mà vấn đề là áp dụng vào thời điểm
nào cho phù hợp. Nớc ta đang trong giai đoạn quá độ nên việc phát triển nền kinh
tế thị trờng là tất yếu khách quan. Nớc ta sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
VIII, 10 năm thực hiện Chiến lợc ổn định và phát triển kinh tế xã hội (1991-2000)
và 15 năm (1986-2000) tiến hành sự nghiệp đổi mới đã đạt đợc những thành tựu
quan trọng:
- GDP tăng hơn 2 lần so với năm 1990, tích luỹ nội bộ đạt 27%GDP, kết cấu
hạ tầng kinh tế- xã hội và năng lực sản xuất tăng nhiều, cơ cấu kinh tế có bớc
chuyển biến tích cực. Hiện nay sản xuất đã đáp ứng đợc các nhu cầu thiết yếu của
nhân dân và nền kinh tế đã phát triển kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế
nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, cơ chế quản lý và phân phối có nhiều đổi mới đáp
ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội.
- Đất nớc đã ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế- xã hội. Phá đợc thế bị
bao vây cấm vận, mở rộng đợc quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế
quốc tế, thu hút đợc khối lợng khá lớn vốn từ bên ngoài cùng nhiều công nghệ và
kinh nghiệm quản lý tiên tiến.
- Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đợc cải thiện rõ rệt, văn hoá
không ngừng tiến bộ.
- Quốc phòng và an ninh đợc giữ vững, tình hình chính trị- xã hội cơ bản ổn
định
Nhìn một cách tổng hợp, với những thành tựu đạt đợc trên đây sức mạnh về
mọi mặt của nớc ta đã lớn hơn nhiều so với 15 năm trớc. Khả năng độc lập tự chủ
đợc nâng lên, tạo thêm điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hoá- hiện đại hoá trong
những năm tới....
Đại hội IX khẳng định: Đảng và Nhà nớc ta chủ trơng thực hiện nhất quán

pháp quản lý thị trờng để kích thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất, phát huy
mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trờng, bảo vệ lợi ích của nhân
dân lao động và của toàn thể nhân dân.
- Về phân phối:
+ Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế.
+ Theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất kinh doanh.
+ Thông qua phúc lợi xã hội.
- Về mặt xã hội:
+ Tăng trởng kinh tế gắn liền với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay
trong từng bớc phát triển.
8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
+ Tăng trởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hoá, giáo dục, xây dựng nền
văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nâng cao dân trí, giáo dục
đào tạo con ngời, xây dựng phát triển nhuồn nhân lực của đất nớc, làm cho chủ
nghĩa Mác- Lênin, t tởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh
thần của nhân dân.
Chủ trơng xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ
nghĩa thể hiện t duy, quan niệm của Đảng ta về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất
với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất. Đó là mô hình kinh tế tổng quát
của nớc ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, Đại hội Đảng IX Đảng ta một lần nữa
khẳng định: Thực tiễn phong phú và những thành tựu thu đợc qua 15 năm đổi
mới đã chứng minh tính đúng đắn cuả Cơng lĩnh đợc thông qua tại Đại hội VII
của Đảng đồng thời giúp Đảng ta nhận thức ngày càng rõ hơn về con đờng đi lên
chủ nghĩa xã hội ở nớc ta. Chúng ta một lần nữa khẳng định: cơng lĩnh là ngọn cờ
chiến đấu vì thắng lợi của sự nghiệp xây dựng nớc Việt Nam từng bớc quá ddộ
lên chủ nghĩa xã hội, định hớng cho mọi hoạt động của Đảng hiện nay và trong
những thập kỷ tới. Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nớc Việt Nam
theo con đờng xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác Lênin và t tởng

chất của bớc chuyển này, một số ngời cho rằng: ở Việt Nam, dù nền kinh tế thị
trờng chỉ mới vừa đợc hình thành, còn đang trong những bớc chập chững ban đầu
và đợc điều tiết một cách có ý thức theo định hớng xã hội chủ nghĩa, song cũng
đã tác động khá rõ đến mọi mặt của đời sống xã hội và để lại ở đó những dấu ấn
của mình về mặt văn hoá ... . Sự đan xen chi phối mãnh liệt của các nhân tố khác
của đời sống xã hội trong bối cảnh của một xã hội vừa ra khỏi cơ chế hành chính
- bao cấp đã làm cho cơ chế thị trờng biến đổi theo nhiều chiều hớng khác nhau.
Nguyên nhân của tình trạng trên trớc hết thuộc về sự đổi mới các quan hệ sở
hữu. Nếu trớc đây nền kinh tế chỉ tồn tại một kiểu sở hữu tơng đối thuần khiết với
hai thành phần sở hữu chủ đạo là sở hữu nhà nớc và sở hữu tập thể thì hiện nay
cùng với sở hữu chủ đạo là sở hữu nhà nớc còn tồn tại nhiều hình thức sở hữu
khác nhằm đáp ứng đòi hỏi đa dạng và năng động của nền kinh tế.
Vai trò của Nhà nớc và của kinh tế Nhà nớc trong một nền kinh tế hớng tới
thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa là rất quan trọng. Nhà nớc, ngoài việc
trực tiếp phải quyết định những vấn đề của bản thân nền kinh tế còn phải đóng
10