B GIÁO DCăVẨăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.HCM

 

TRN TH HNG VÂN MCă HÀI HÒA CA K TOÁN CÔNG C TÀI
CHÍNH TIăCÁCăNGỂNăHẨNGăTHNGăMI
VIT NAM SO VI CHUN MC K TOÁN QUC
T V CÔNG C TÀI CHÍNH Chuyên ngành : K toán
Mã s : 60340301

LUNăVNăTHCăSăKINHăT NGIăHNG DN KHOA HC: TS. NGUYN TH THU HIN TP. H Chí Minh - Nmă2013
LIăCAMăOAN
TôiăxinăcamăđoanălunăvnălƠăkt qu nghiên cu ca riêng tôi, không sao
chép ca ai. Ni dung lunăvnăcóăthamăkho và s dng các tài liu, thông tin
đcăđngăti trên các tác phm, tp chí và các trang web theo danh mc tài liu
tham kho ca lunăvn.
Tác gi



MC LC
Trang ph bìa
Liăcamăđoan
Mc lc
Danh mc các ch vit tt
Danh mc các bng biu
Chngă1:ăGii thiu chung
1.1. Vnăđ nghiên cu 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 3
1.3. iătng và phm vi nghiên cu 3
1.4.ăPhngăphápănghiênăcu 3
1.5.ăóngăgópăca nghiên cu 5
1.6. Kt cu ca lunăvn 6
Chngă2:ăTng quan v k toán công c tài chính và nghiên cu hài hòa k
toán
2.1. Tng quan v công c tài chính 7
2.2. Chun mc quc t v công c tài chính 7
2.2.1. Lch s hình thành và phát trin chun mc quc t v công c tài chính 7
2.2.2. Ni dung căbn ca chun mc k toán quc t v công c tài chính 9
2.2.2.1. Phân loi công c tài chính 10
2.2.2.2. Ghi nhn và xóa b công c tài chính 11
2.2.2.3.ăoălng công c tài chính 12
2.2.2.4. Tn tht tài sn tài chính 14
2.2.2.5. K toán phòng nga ri ro 15
2.2.2.6. Trình bày và công c công c tài chính 16
2.3. Tng kt các nghiên cu v hài hòa k toán 21
Kt lunăchngă2 25
Chngă3:ăThc trng công c tài chính vƠăcăs pháp lý v công c tài chính
ca h thng NHTM Vit Nam

Ph lc

DANH MC CÁC CH VIT TT
Vitătt
VităđyăđăbngătingăVit
VităđyăđăbngătingăAnh

doanh
Fair value through profit or loss
GAAP
Các nguyên tc k toán tha nhn chung
Genarally accepted accounting
principles
GTHL
GiáătrăhpălỦ

IAS
Chunămcăkătoánăqucăt
International Accounting Standards
IASB
Hiăđngăchunămcăkătoánăqucăt
International Accounting Standards
Board
IASC
yăbanăchunămcăkătoánăqucăt
International Accounting Standards
Committee
IFRS
Chun mc báo cáo tài chính quc t
International Fiannacial Reporting
Standards
NHNN
NgơnăhƠngăNhƠănc

NHTM
NgơnăhƠngăThngămi

DANH MC CÁC BNG BIU
Bng 2.1. i chiu các loi tài sn tài chính vi n phi tr tài chính 7
Bng 3.1. Khái quát tài sn và tài sn tài chính ca các NgơnăhƠngăthngămi Vit
Namăgiaiăđon 2007-2011 27
Bng 3.2.ăCăcu tài sn tài chính caăcácăNgơnăhƠngăthngămi Vit Nam giai
đon 2007-2011 29
Bng 3.3. Khái quát n tài chính và vn ch s hu caăcácăNgơnăhƠngăthngămi
VităNamăgiaiăđon 2007-2011 30
Bngă3.4.ăCăcu n tài chính caăcácăNgơnăhƠngăthngămi VităNamăgiaiăđon
2007-2011 31
Bng 4.1. S lngăngơnăhƠngăthngămi ti VN giaiăđon 1990 ậ 2012 40
Bng 4.2.ăCăcu vnăđiu l ca h thngăngơnăhƠngăthngămi ti VităNamăđn
tháng 12/2012 41
Biuăđ 4.3. Quy mô tài sn, ROA, ROE ca h thngăNHTMănmă2011 42
Bng 4.4. Phân b muăđiu tra 43
Bng 5.1. Tn s và tn sut ca mi mc xp hng gnăgi 48

mnhăđn quá trình hi nhp quc t v chun mc k toán.ă đápăngăđiu này,
nmă2001ăHiăđng chun mc k toán quc t (IASB)ăđưăđc thành lpăđ thay
th cho y ban chun mc k toán quc t (IASC).
Mc tiêu chính trong hotăđng ca IASB là hình thành mt h thng chun
mc k toán phc v cho li ích chung, chtălng cao, d hiu và có th áp dng
trên toàn th gii. T nmă2005,ănhiuănc trên th giiăđưăs dng IAS/IFRS và
m đu là khi liên minh Châu Âu, theo sau là Úc và ngày càng tip tc m rng ra
thêm nhiuănc trên th gii.
Vit Nam là qucăgiaăđangăphátătrin và không nmăngoƠiăxuăhng chung
y. Vic gia nhp t chcăthngămi th gii (WTO) nmă2006,ăđưăđemăli cho
Vit Nam nhiuăcăhi và thách thc trong quá trình hi nhp nói chung và trong
lnhăvc k toán, kim toán nói riêng. Theo l trìnhăđưăcamăkt vi WTO thì mc
tiêuăđnănmă2020, Vit Nam hi nhp hoàn toàn vi quc t trongălnhăvc k toán,
kim toán.
 thc hin l trìnhăđưăcamăkt, B TƠiăChínhăđưănghiênăcu và tngăbc
cho ban hành 26 chun mc k toán VităNamă(VAS)ăchoăđn thiăđim hin ti.
Theoăđánhăgiáăca Hip hi k toán và kim toán VităNamănmă2007ăthìăchun
mc k toán Vit Nam tuân th khong 95% chun mc k toán quc t. Tuy nhiên,
h thng công c tài chính (CCTC)  các t chc tín dng (TCTD) thì Vit Nam ch
mi tuân th đc 50% chun mc k toán quc t vì VităNamăchaăcóăbanăhƠnhă
chun mc c th v cách trình bày, ghi nhnăvƠăđoălng các công c tài chính.
Hin ti,ăđ phc v cho vic phn ánh các công c tài chính ngày càng phát
trin thì B TƠiăChínhăđưăbanăhƠnhăThôngătăs 210/2009/TT-BTCăđ hng dn áp 2

dng chun mc k toán quc t v trình bày Báo cáo tài chính và thuyt minh
thôngătinăđi vi công c tƠiăchính.ăTuyănhiên,ăThôngătănƠyăvnăchaăchiătit và
chaăcóăcácănguyênătcăhng dn bao quát cho các tình hung thc t có th xy ra

chính ti các ngân hàng thng mi Vit Nam so vi chun mc quc t v công
c tài chính” đ làm lunăvnătt nghip bc thc s.
1.2. Mc tiêu nghiên cu
- ánhăgiáămcăđ hài hòa v chun mc (de jure) caăcácăquyăđnh k toán
công c tài chính áp dng cho h thng NHTM Vit Nam vi IAS/IFRS.
- ánhă giáă mcă đ hài hòa v thc hành k toán (de facto) ca h thng
NHTM Vit Nam trong vic tuân th các yêu cu v công b thông tin v CCTC.
-  xut mt s gi ý hoàn thin khuôn kh k toán CCTC ti Vit Nam.
1.3. iătng và phm vi nghiên cu
 iătng nghiên cu
Lunăvnătp trung nghiên cu nhngăđiătng sau:
- Các chun mc IASăvƠăIFRSăliênăquanăđn công c tài chính  các khía cnh
là phân loi, ghi nhn,ăđoălng, trình bày và công b thông tin.
- Cácăquyăđnh k toán v công c tài chính áp dng cho h thng NHTM Vit
Nam.
 Phm vi nghiên cu
Lunăvnăch gii hn  gócăđ k toánăvƠătrongăcácăngơnăhƠngăthngămi
VităNam;ăkhôngăđ cpăđnăcácălnhăvc và ngành ngh khác,ăvƠăkhôngăđ cpăđn
công c tài chính phái sinh, vàng, ngoi t và các khon cam kt, bo lãnh.
1.4.ăPhngăphápănghiênăcu
 Ngun d liu
- Căs pháp lý v k toán công c tài chính ca Vit Nam do B Tài Chính
ban hành nh:ăThôngătăs 210ăắăHng dn áp dng chun mc k toán quc t v
trình bày Báo cáo tài chính và thuytă minhăthôngă tinăđi vi công c tài chínhẰ,
VASă01ăắă Chun mcă chungẰ,ăVASă 21ăắăTrìnhă bƠyăbáoăcáoătƠiă chínhẰ,ă VAS 22
ắTrình bày b sung báo cáo tài chính ca các ngân hàng và t chc tín dngătngă
tẰ,ăThôngătă89/2013/TT-BTC và 228/2009/TT-BTC v vicăắHng dn ch đ
trích lp và s dng các khon d phòng gim giá hàng tn kho, tn tht các khon 5

LunăvnăđánhăgiáăhƠiăhòaă c hai khía cnh là hài hòa v chun mc và hài
hòa v thc hành.
 đánhăgiáăhƠiăhòaăv chun mc, lunăvnăxơyădng mt bng lit kê gm
92 khon mcăđi chiu gia k toán công c tài chính ti các NHTM Vit Nam so
vi IAS/IFRS. T đó,ăxơyădng mc ắxp hng gnăgiẰă có mc thang đoăt 0ăđn
3 cho 92 khon mcănƠyăđ đánhăgiáămcăđ hài hòa gia k toán Vit Nam so vi
IAS/IFRS v công c tài chính. C th nhăsau:
- Mt giá tr xp hng bng 0 s đc ch đnh cho mt khon mcădi k
toán Vit Nam là hoàn toàn không hài hòa vi IAS/IFRS.
- Mt giá tr xp hng bng 1 s đc ch đnh cho mt khon mcădi k
toán Vit Nam là hài hòa vi IAS/IFRS  mt mcăđ nhtăđnh vi s khác bit
ln gia h thng k toán Vit Nam vi IAS/IFRS.
- Mt giá tr xp hng bng 2 s đc ch đnh cho mt khon mcădi k
toán Vit Nam là hài hòa vi IAS/IFRS trong tt c các khía cnh quan trng ngoi
tr mt hoc hai ngoi l nh.
- Mt giá tr xp hng bng 3 s đc ch đnh cho mt khon mcădi k
toán Vit Nam là hoàn toàn hài hòa vi IAS/IFRS.
Tng hp 92 khon mc sau khi xp hng, lunăvnăs đnhălngăđc mc
đ hài hòa v chun mc.
 đánhăgiáăhƠiăhòaăv thc hành, lunăvnăđánhăgiáăvic tuân th 14 mc
yêu cu công b thông tin theo IFRS 7 và IFRS 9, thông qua vic s dngăắCh s
thuyt minhẰ đ choăđim cácă NHTMă đc kho sát, lunăvn đánhăgiáă mcă đ
công b thông tin ca các NHTM nhăsau:
- im 1 cho các mcăđc các NHTM công b thông tin.
- im 0 cho các mcăkhôngăđc các NHTM công b thông tin.
Tng hpăđim ca 14 mcăđc yêu cu công b thông tin, s đnhălng

7

CHNGă2ă
TNG QUAN V K TOÁN CÔNG C TÀI CHÍNH VÀ NGHIÊN CU
HÀI HÒA K TOÁN
2.1. Tng quan v công c tài chính
TheoăIASă32ăđonă11:ăắăCôngăc tài chính là bt k hpăđng nào làm phát
sinh tài snătƠiăchínhăđi viăđnăv nƠy,ăđng thi phát sinh n phi tr tài chính
hay công c vn ch s hu caăđnăv khácẰ.
Bng 2.1 ậ i chiu các loi tài sn tài chính và n phi tr tài chính s làm
rõăhnăv khái nim công c tài chính  trên.
Bng 2.1. i chiu các loi tài sn tài chính vi n phi tr tài chính
Tài sn tài chính
N phi tr tài chính
Tin, tin mt hay tin gi ngân hàng

Quyn theo hpăđng nhm:
 Nhn tin hoc tài sn tài chính khác
t cácăđnăv khác, hoc
 Traoăđi các tài sn tài chính hoc các
khon n tài chính viăcácăđnăv khác
diăcácăđiu kin có liăchoăđnăv.
Nghaăv bt buc theo hpăđng nhm:
 Giao tin hoc tài sn tài chính khác

9/1991 IASC công b bn d thoă40ăắCôngăc tƠiăchínhẰă(EDă40:ăExposureădraftă
40).ăuănmă1994,ăEDă48ăthayăth choăEDă40ăvƠătheoăđó,ăIASCăchiaăd án v công
c tƠiăchínhăthƠnhăhaiăgiaiăđon:
- Giaiăđon mt: trình bày và công b công c tƠiăchính.ăGiaiăđon này hoàn
thƠnhănmă1995ăvi s raăđi caăIASă32ăắCôngăc tài chính: trình bày và công bẰ.
- Giaiăđon hai: ghi nhnăvƠăđoălng công c tƠiăchính.ăTrc khi chun mc
chính thc hoàn tt, vào tháng 6/1998 IASC công b ED 62 ắGhiănhnăvƠăđoălng
công c tƠiăchínhẰ.ănăthángă12/1998,ăgiaiăđon này hoàn thành vi s raăđi ca
IASă 39ă ắCôngă c tài chính: ghi nhnă vƠă đoă lngẰ.ă Khiă đó,ă IASă 32ă (phiênă bn
1995)ăđc chnh sa cho phù hp vi IAS 39.
Nmă2000,ăIASă25ăht hiu lc.
Nmă2003,ăIASBă(thayăth vai trò IASC t nmă2001)ăchnh sa IAS 32, b
sungăắK toán phòng nga giá tr hp lý cho danh mc phòng nga ri ro lãi sutẰ.
Nmă2004,ăIASBăb sungăắiu kin và ghi nhnăbanăđu ca lãi hoc lẰă
trong IAS 39.
Tháng 8/2005, IASBăbanăhƠnhăIFRSă7ăắCôngăc tài chính: công bẰ.ăIFRSă7ă
đưăthayăth mt s điu khon v công b trong IAS 32 và chính thcăđi tên IAS
32ăthƠnhăắCôngăc tƠiăchính:ătrìnhăbƠyẰ.ăCùngăthiăđimăđó,ăIASBăhiu chnh IAS
39 v phòng nga ri ro dòng tin, giá tr hp lý quyn chn và hpăđng bo lãnh
tài chính. 9

Nmă2008,ă IASă32ă vƠă IASă39ă tip tcăđc hiu chnh v công c quyn
chn bán liăchoăngi phát hành và trách nhim thanh toán, v tái phân loi tài sn
tài chính.
Nmă2009,ăIASă39ătip tcăđc hiu chnh v công c phái sinh chìm và
đc thay th mt phn bi IFRS 9. Tháng 4/2009, IASB btă đu tin hành xây
dng IFRS mi v công c tài chính. K hoch xây dng IFRS này bao gm ba giai

niădungăcăbn theo IAS/IFRS này bao gm:
- Phân loi công c tài chính
- Ghi nhnăbanăđu và xóa s công c tài chính
- oălng công c tài chính
- Tn tht tài sn tài chính
- K toán phòng nga ri ro
- Trình bày và công b công c tài chính
2.2.2.1. Phân loi công c tài chính
Cnăc vào yêu cu ca IFRS 7 v phân loi công c tài chính cho mcăđíchă
thuyt minh thông tin chi tit v trng loi công c tƠiăchính.ăTheoăđó,ăcôngăc tài
chính bao gm:
- Tài snătƠiăchínhăđcăđoălng theo giá tr hp lý vi chênh lchădoăthayăđi
giá tr hpălỦăđc ghi nhn vào Báo cáo kt qu kinh doanh (FVTPL: Fair value
through profits or loss) bao gm:
 Tài snătƠiăchínhăđc nm gi vi mcăđíchăkinhădoanh
 Tài snă tƠiă chínhă đc doanh nghip la chnă đoă lng theo FVTPL
ngay t khi ghi nhnăbanăđu nhm gim tính không nht quán khi ghi nhnăvƠăđoă
lngătrênă căs đoă lng khác. Ví d, doanh nghip phát hành trái phiu và s
dng s tinăthuăđcăđ đuăt,ăkhiăđóătƠiăsn tài chính là khonăđuătăđc phân
loi là gi đ kinhădoanhăvƠăđcăđoălng theo giá tr hpălỦ,ănhngăn phi tr tài
chính là trái phiu phi tr liăđcăđoălng theo nguyên giá phân b.ăKhiăđó,ăđ
nht quán trong vic ghi nhnă vƠă đoă lng c hai công c tài chính này, doanh
nghip có th la chn ghi nhn theo giá tr hp lý.
- Tài sn tài chínhăđcăđoălng theo giá tr hp lý vi chênh lchăđc ghi
nhn ngay vào thu nhp tng hp khác (FVOCI: Fair value through other 11

comprehensive income).ăơyălƠăcácăcôngăc vn ch s huăkhôngăđcăđuătăvi


 Doanh nghip chuynă nhng tài sn tài chính. Tài sn tài chính ch
đc doanh nghip chuynănhng khi và ch khi tha mãn mtătrongăcácăđiu kin:
+ Chuynănhng có quyn thu các lung tin ca tài sn tài chính , hoc
+ Gi li quyn thu các lung tin ca tài snătƠiăchínhănhngăcóătráchă
nhim hoàn tr s tin này cho mt hay nhiuăngi th hng.
 Khi xóa s tài sn tài chính, chênh lch gia giá tr ghi s và s tinăđc
thanh toán s đc ghi nhn vào lãi/l trong k đóă(IFRSă9ăđan 3.2.12)
- IFRSă9ăđon 3.3.1, doanh nghip xóa b n phi tr tài chính khi và ch khi:
 Khon n phi tr tƠiăchínhăđóăđưăđc thanh toán, hoc
 Khiănghaăv trong hpăđngăđưăthanhătoán,ăhy b hay thc hin.
 Khi xóa s n phi tr tài chính, chênh lch phát sinh gia giá tr ghi s
và giá tr thanh toán s đc ghi nhn vào lãi hoc l. (IFRSă9ăđon 3.3.3)
2.2.2.3.ăoălng công c tài chính
 oălng công c tài chính khi ghi nhnăbanăđu
- i vi tài sn tài chính theoăIFRSă9ăđon 5.1.1, yêu cu:
 Tài sn tài chính thucănhómăghiătheoăFVTPL:ăđcăđoălng banăđu
theo giá tr hp lý.
 Các tài sn tài chính còn li:ăđcăđoălng banăđu theo giá tr hp lý và
cng thêm chi phí giao dch (là chi phí liên quan trc tip đn giao dch mua tài sn
tài chính).
- i vi n phi tr tƠiăchínhătheoăIFRSă9ăđon 5.1.1, yêu cu:
 N phi tr tài chính thuc nhóm ghi theo FVTPL:ăđcăđoălng ban
đu theo giá tr hp lý.
 N phi tr tài chính còn li:ăđcăđoălng banăđu theo giá tr hp lý
và tr điăchiăphíăgiaoădch (là chi phí liên quan trc tip đn vic phát hành công c
tài chính).
- Giá tr hp lý theo IFRS 13 đon 9 là giá bán tài sn hay giá phi tr đ
chuyn giao n phi tr trong giao dchă bìnhă thng gia các bên tham gia th
trngăăvƠoăngƠyăđoălng.

nhnăbanăđu theo theo nguyên giá phân b AC hoc theo giá tr hp lý phù hp vi
phân loi  mc 2.2.2.1 14

 N phi tr tƠiăchínhăđcăđoălng sau ghi nhnăbanăđu theo giá tr hp
lý. Chênh lch giá tr hp lý ca các n phi tr tài chính này s đc x lý ghi nhn
vào lãi hoc l trên Báo cáo kt qu kinh doanh (FVTPL).
 N phi tr tƠiăchínhăđc đoălng sau ghi nhnăbanăđu theo nguyên
giá phân b (AC): khi lpăBáoăcáoătƠiăchínhăđnăv s dngăphngăphápălưiăsut
thc xác nhn chi phí lãi ca các n phi tr tƠiăchínhănƠyăđ ghi nhn vào Báo cáo
kt qu kinh doanh.
2.2.2.4. Tn tht tài sn tài chính
Vào cui k k toán,ăđnăv cn phiăđánhăgiáăxemăliu có bng chng khách
quan nào v mt tài sn tài chính hay nhóm các tài snă tƠiă chínhă đoă lng theo
nguyên giá phân b có tn thtăhayăkhông.ă(IASă39ăăđon 58)
Tài sn tài chính hay nhóm tài sn tài chính ch b tn tht khi và ch khi có
các bng chng khách quan t mt hay nhiu s kin phát sinh sau ngày ghi nhn
banăđuătácăđngăđn lung tinăcătínhătrongătngălaiăvƠăcóăth c tính mt
cáchăđángătinăcy tn tht ca tài sn tài chính hay nhóm tài sn tài chính (IAS 39
đon 59). Có th có các s kin gây tn thtănhăsau:
- Bên phát hành công c tài chính hay bên có trách nhim thanh toán gp khó
khnătƠiăchínhănghiêmătrng;
- Bênăđiăvayăviăphm hpăđngănhăkhôngăthanhătoánăn gc hoc tin lãi;
- Bênăđiăvayăb phá sn hay tái cu trúc tài chính;
- S không tn ti ca th trng hotăđngă đi vi các tài sn tài chính vì
nhngăkhóăkhnătƠiăchính,ầ
Nu có bng chng khách quan gây ra tn tht các tài snătƠiăchínhăđoălng
theo nguyên giá phân b, lúc này giá tr tn tht là chênh lch gia giá tr ghi s ca

cáo kt qu kinh doanh.
- Phòng nga ri ro lung tin: là phòng nga tn thtădoăthayăđi các dòng
tin ca tài sn tài chính và n phi tr tài chính, giao dch d kin kh nngăxy ra
cao bi ri ro c th và có th tácăđngăđn báo cáo kt qu kinh doanh.
- Phòng nga riăroăđuătăthunăvƠoăcăs nc ngoài: tuân th theo IAS 21.

Trích đoạn ng 5.10 M căđ công b các chính sách k toán ng 5.12 M căđ công b giá tr hp lý ng 5.13 M căđ công bđ nh tính v ri ro ng 5.15 M căđ công bđ nhăl ng ri ro thanh kh on

---