B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

 NGÔ TH THÙY TRANG

PHNG HNG VÀ GII PHÁP
VN DNG GIÁ TR HP LÝ
TRONG K TOÁN DOANH NGHIP VIT NAM LUN VN THC S KINH T

TP.H CHÍ MINH – NM 2012
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

 NGÔ TH THÙY TRANG

PHNG HNG VÀ GII PHÁP


Tác gi
Ngô Th Thùy Trang
4
LI CAM OAN


Tôi xin cam đoan lun vn này là công trình nghiên cu khoa hc ca riêng tôi. Các
phân tích, s liu và kt qu nêu trong lun vn là hoàn toàn trung thc và có ngun
gc rõ ràng. Tác gi
Ngô Th Thùy Trang
5
DANH SÁCH CÁC CH VIT TT
 FASB: y Ban Chun Mc K Toán Tài Chính Hoa K
IAS: Chun mc k toán quc t

THNG K TOÁN
1.1. nh giá trong k toán 04
1.1.1. Khái nim đnh giá trong k toán 04
1.1.2. Các gi thit, nguyên tc k toán nh hng đn đnh giá 04
1.1.3. Các h thng đnh giá k toán 06
1.1.4. Các loi giá đc s dng trong h thng đnh giá k toán 07
1.2. Lc s quá trình phát trin giá tr hp lý trong k toán 08
1.2.1. Quá trình hình thành và phát trin giá tr hp lý 08
1.2.1.1. Quá trình hình thành và phát trin giá tr hp lý 08
1.2.1.2. Phm vi áp dng giá tr hp lý trong các chun mc k toán quc t 11
1.2.1.3. nh ngha giá tr hp lý 12
1.2.2. Phân chia cp bc giá tr hp lý 13
1.2.3. Các phng pháp đnh giá 16
1.2.4. Vai trò ca giá tr hp lý trong chun mc k toán quc t 17
1.3 Kinh nghim s dng giá tr hp lý trong chun mc k toán M và chun
mc k toán quc t 21
1.3.1. Chun mc k toán M 21
1.3.2. Chun mc k toán quc t 24
KT LUN CHNG 1 26
CHNG 2: THC TRNG GIÁ TR HP LÝ C ÁP DNG TRONG
H THNG K TOÁN DOANH NGHIP VIT NAM
2.1. Thc trng vn dng giá tr hp lý trong h thng k toán doanh nghip
Vit Nam 27
8
2.1.1. nh giá trong h thng k toán doanh nghip Vit Nam 27
2.1.2. Lc s hình thành và phát trin giá tr hp lý trong đnh giá k toán Vit
Nam 29

nghip Vit Nam 65
3.3.1. B sung, điu chnh Lut k toán và chun mc chung 65
3.3.2. Ban hành các chun mc mi 65
3.3.3. Mô hình kt hp các c s đnh giá khác nhau 70
3.3.4. Phân chia giá tr hp lý thành các vn đ nh 71
3.3.5. Nâng cao vai trò ca nhà trng và các t chc ngh nghip 72
KT LUN CHNG 3 74
KT LUN CHUNG 75
TÀI LIU THAM KHO
PH LC
Ph lc 01: Các yu t so sánh c bn cn thu thp, điu chnh đi vi mt s loi
hình tài sn
Ph lc 02: Bng điu chnh các mc giá ch dn theo các yu t so sánh
Ph lc 03: Ví d v phng pháp so sánh
Ph lc 04: Ví d v phng pháp chi phí
Ph lc 05: Ví d v phng pháp thu nhp
Ph lc 06: Ví d v phng pháp thng d
Ph lc 07: Ví d v phng pháp li nhun
Ph lc 08: Mu chng th thm đnh giá
Ph lc 09: Danh sách các công ty kho sát, bng câu hi kho sát và kt qu kho
sát thc trng áp dng giá tr hp lý trong các doanh nghip.
Ph lc 10: Danh sách các công ty kho sát, bng câu hi kho sát và kt qu kho
sát thc trng vic vn dng các phng pháp đnh giá ti các công ty thm đnh giá
Vit Nam.
10
LI M U
1. Tính cp thit ca đ tài

3. i tng, ni dung và phm vi nghiên cu
 tài tp trung nghiên cu trong phm vi k toán tài chính doanh nghip trên c s
lut k toán, chun mc và ch đ k toán .
Lun vn s nghiên cu nhng vn đ sau:
- Tìm hiu v quá trình hình thành và phát trin k toán theo giá tr hp lý th gii.
- H thng hóa các khái nim v k toán liên quan đn giá tr hp lý
- Thc tin áp dng k toán theo giá tr hp lý trong chun mc k toán M và
chun mc k toán quc t.
- Thc trng vic vn dng giá tr hp lý trong k toán Vit Nam.
- Phân tích các phng pháp đnh giá đang áp dng ti Vit Nam.
- Các quan đim làm c s đ đa ra các đnh hng và gii pháp v vn dng giá
tr hp lý trong k toán doanh nghip Vit Nam.
-  xut phng hng và gii pháp vn dng giá tr hp lý trong k toán doanh
nghip Vit Nam.
4. Phng pháp nghiên cu
Lun vn s dng phng pháp nghiên cu nh: phng pháp tng hp, so
sánh và đi chiu, phân tích và ni suy, kho sát và phng vn đ giúp lun vn gii
quyt mc tiêu đ ra.
5. Nhng đóng góp ca lun vn
Lun vn góp phn h thng quá trình hình thành, phát trin k toán theo giá
tr hp lý ca các quc gia trên th gii cng nh quá trình phát trin k toán theo
giá tr hp lý Vit Nam. Phân tích phng pháp đnh giá ca h thng chun mc
k toán quc t đ t đó xác lp phng hng và gii pháp vn dng giá tr hp lý
trong k toán doanh nghip Vit Nam.
6. Kt cu ca lun vn
Lun vn gm 75 trang có kt cu nh sau:
12

kt qu hot đng kinh doanh ca doanh nghip
2
.
Trong h thng các phng pháp k toán, đnh giá đóng vai trò quan trng
trong vic kt hp vi các phng pháp k toán khác nh tài khon, ghi s kép,
tng hp và cân đi… đ thc hin các mc đích và nhim v ca k toán.
nh giá nh hng đn quyt đnh ca ngi đc báo cáo tài chính
nh giá nh hng đn tt c các khon mc ca báo cáo tài chính, t đó nó
nh hng đn các ch tiêu c bn đ đánh giá tình hình tài chính, tình hình hot
đng kinh doanh ca doanh nghip, nh hng rt ln đn quyt đnh ca ngi
đc báo cáo tài chính.
1.1.2. Các gi thit, nguyên tc k toán nh hng đn đnh giá
IASB cho rng mc đích ca báo cáo tài chính là cung cp thông tin v tình
hình tài chính, kt qu hot đng và s thay đi tình hình tài chính nhm giúp cho
nhng đi tng s dng khác nhau đa ra quyt đnh kinh t.  đt đc mc
đích trên, báo cáo tài chính phi tha mãn các đc đim cht lng. Khuôn mu lý

1
IASB framework
2
Nguyn Vit, Võ Vn Nh và cng s, 2006. Nguyên lý k toán. Nhà xut bn Lao ng
Xã Hi.
14
thuyt ca y ban chun mc k toán quc t (IASB framework) đa ra hai đc
đim cht lng c bn: thích hp và trình bày trung thc, bn đc đim cht lng
b sung: có th kim chng, có th so sánh, kp thi và có th hiu đc. Trong đó
nhng đc đim cht lng có nh hng rõ rt đn đnh giá, theo IASB là:

 Có th so sánh (comparability)
Báo cáo tài chính ch hu ích khi có th so sánh vi nm trc, vi doanh
nghip khác. Do đó, các nghip v ging nhau phi đc đánh giá và trình bày mt
cách nht quán trong toàn doanh nghip, gia các thi k và gia các doanh nghip.
Vic thuyt minh là cn thit đ đm bo tính so sánh đc. c đim này chính là
lý do đ thông tin đc trình bày theo hình thc tin t. Không nhng th, nó còn
chi phi đn phng pháp đnh giá: các phng pháp đnh giá khác nhau s dn đn
tình hình tài chính và tình hình kinh doanh ca doanh nghip khác nhau.
Tóm li, đ báo cáo tài chính phn ánh trung thc và hp lý tình hình hot
đng kinh doanh ca doanh nghip cung cp thông tin hu ích cho ngi s dng,
đòi hi phi đm bo các đc đim nêu trên trong đnh giá k toán.
1.1.3. Các h thng đnh giá k toán
K toán giá gc (Historical cost accounting) da trên giá mua vào quá kh
đ ghi nhn các giao dch và lp báo cáo tài chính. ây là h thng đnh giá truyn
thng đã phát trin nhiu nm t khi các k thut ghi s kép ca Pacioli ra đi.
Trong thi k khoa hc c bn, các c s lý lun ca h thng này đã đc hình
thành, và cho đn nay h thng này vn còn gi vai trò ch yu trong các thông l
và chun mc k toán. H thng này s dng giá gc là ch yu và kt hp vi các
loi giá khác: giá tr hp lý, giá tr thun có th thc hin, hin giá.
K toán theo mc giá chung (General price-level accounting) da trên ch
s giá đ điu chnh báo cáo tài chính nhm loi tr nh hng ca bin đng giá,
đc bit là lm phát. K toán theo mc giá chung phát trin trong giai đon lm phát
gia tng trên th gii vào nhng nm thuc thp niên 1960-1970 và hin nay vn
còn đc áp dng  mt s quc gia có lm phát cao.
K toán giá hin hành (Current cost accounting) da trên giá hin hành hay
còn gi là giá thay th (Replacement cost) ca tài sn đ lp báo cáo tài chính và
xác đnh li nhun. Giá hin hành đã đc đ cp rt sm trong k toán nhng ch
đc trình bày mt cách h thng vi các c s lý lun đy đ vào thi k quy
chun, song song vi vic phê phán giá gc. Giá hin hành cng nh hng đn
16

tr thun có th thc hin là giá bán c tính trong điu kin kinh doanh bình
thng tr chi phí c tính cho vic hoàn thành và tiêu th. Giá tr thun có th
thc hin cng đc c tính t mc giá th trng và điu chnh theo giá bán c
lng (tc là giá th trng cng thêm li nhun mong mun).

3
V Hu c, 2010. Nhng vn đ c bn ca Lý thuyt k toán. Nhà xut bn Lao ng.
17
• Hin giá (Present value): là giá tr hin ti chit khu ca các khon tin
thun nhn đc t vic s dng tài sn.
• Giá tr hp lý (Fair value): là giá mà doanh nghip có th nhn đc khi bán
mt tài sn hoc phi tr đ thanh toán mt khon n phi tr trong giao dch thông
thng gia các bên tham gia th trng ti ngày đo lng.
1.2. LC S QUÁ TRÌNH PHÁT TRIN GIÁ TR HP LÝ TRONG K
TOÁN
1.2.1. Quá trình hình thành và phát trin giá tr hp lý
1.2.1.1. Quá trình hình thành và phát trin giá tr hp lý
H thng k toán giá gc ra đi và phát trin song song vi thc tin k toán
và vn gi vai trò ch đo trong thc tin k toán ngày nay. Tuy nhiên, quá trình
phát trin các hot đng giao dch và đu t đã bc l nhng hn ch ca giá gc,
nht là trong nhng giai đon nn kinh t th gii chu nh hng nghiêm trng ca
lm phát. Bên cnh đó, các lý thuyt quy chun đã thy đc nhng vn đ trong
nn tng lý thuyt ca giá gc trong vic phn ánh li nhun và tình hình tài chính
ca doanh nghip di các góc đ khác nhau, c th:
a) Mc đích ca k toán
Trong khi nhng ngi bo v giá gc nhn mnh đn vic s dng giá gc
giúp đánh giá trách nhim gii trình, các lp lun phê phán cho rng đ đt đc

hot đng thì hp lý hn gi đnh v tính hot đng liên tc”
4
.
d) Nguyên tc phù hp
Nguyên tc phù hp là nguyên tc c bn trong h thng giá gc phc v cho
vic xác đnh li nhun. Tuy nhiên, nhiu lp lun phê phán nguyên tc này:
Th nht, vic xác đnh mi quan h phù hp gia doanh thu và chi phí trong
rt nhiu trng hp là điu không th thc hin.
Th hai, vic phân b chi phí mang tính tùy tin vì không có mt c s cho
vic la chn gia các phng pháp phân b cng nh không có bng chng thc
nghim cho phng pháp này.
Th ba, vic áp dng nguyên tc phù hp có th dn đn s suy gim vai trò
ca bng cân đi k toán nh mt báo cáo v tình hình tài chính. Lý do là kt qu
ca nguyên tc này, nhiu khon mc tài sn tr thành các “chi phí ch phân b”
trong khi nhiu khon mc n phi tr s ch là các khon “chi phí trích trc”.

4
V Hu c, 2010. Nhng vn đ c bn ca Lý thuyt k toán, trang 35 – 37.

19
e) Tính khách quan
Mc dù giá gc đc xác đnh mt cách khách quan hn giá hin hành nhng
vic s dng nó cho vic ra quyt đnh có nhiu hn ch. Hn ch này có th thy rõ
qua vic mô hình giá gc phi s dng các gii pháp điu chnh, thí d giá tr thun
có th thc hin trong trng hp lp d phòng gim giá tài sn.
Trong bi cnh đó, nhng h thng đnh giá khác nhau đã hình thành và có tác
đng nht đnh đn thc tin k toán và giá tr hp lý đã đc bàn đn nh là hng

ti ngày đo lng”. nh ngha v giá tr hp lý trong d tho này tng t nh
đnh ngha giá tr hp lý đc đa ra trong báo cáo s 157 “o lng giá tr hp lý”
ca Hi đng K toán tài chính Hoa K (FASB) ban hành nm 2006.
Tháng 5 nm 2011, Hi đng chun mc k toán quc t (IASB) công b
IFRS 13 “Fair Value Measurement” (o lng giá tr hp lý) và chính thc đc áp
dng vào 01/01/2013.
1.2.1.2. Phm vi áp dng giá tr hp lý trong các chun mc k toán quc t
Nm 2005, mt kho sát ca nhóm nghiên cu v chun mc giá tr hp lý ca
IASB đã thng kê có 17 chun mc k toán quc t yêu cu áp dng giá tr hp lý
trong mt s trng hp c th, 8 chun mc yêu cu giá tr hp lý thông qua tham
chiu đn mt chun mc khác và 13 chun mc không yêu cu áp dng giá tr hp
lý
5
.
a) Các chun mc k toán quc t yêu cu áp dng giá tr hp lý
 IAS 11: Hp đng xây dng
 IAS 16: Tài sn c đnh hu hình
 IAS 17: Thuê tài sn
 IAS 18: Doanh thu
 IAS 19: Phúc li cho ngi lao đng
 IAS 20: K toán các khon tr cp ca chính ph và trình bày các khon h
tr ca chính ph
 IAS 26: K toán và báo cáo qu hu trí
 IAS 33: Lãi trên c phiu
 IAS 36: Tn tht tài sn
 IAS 38: Tài sn c đnh vô hình

5
. Discussion at the December 2005 IASB Meeting
21

Phân tích các thut ng c bn trong đnh ngha:
 Các bên tham gia th trng
Các bên tham gia th trng là ngi mua, ngi bán trên th trng chính
(hay th trng nhiu thun li) đi vi tài sn hay n phi tr, mà:
6
IFRS 13, đon 9.
22
• c lp vi đn v báo cáo, vì vy h không phi là các bên liên quan.
• Hiu bit ln nhau, có s hiu bit mt cách hp lý v tài sn hay n phi tr
và giao dch da trên thông tin hoàn toàn sn có.
• Có đ nng lc đi vi giao dch tài sn hay n phi tr
• S giao dch vi tài sn hay n phi tr, vì vy h s thúc đy mà không phi
b ép buc hay nói cách khác là buc phi thc hin giao dch đó.
 Th trng chính (hay có nhiu thun li)
o lng giá tr hp lý gi s rng giao dch đ bán tài sn hay thanh toán n
phi tr din ra trên th trng chính ca tài sn hay n phi tr, trong trng hp
không có th trng chính thì trên th trng mà có nhiu thun li đi vi tài sn
hay n phi tr. Th trng chính là th trng mà  đó doanh nghip báo cáo có th
bán đc tài sn hay thanh toán n phi tr vi giá tr ln nht và mc đ linh hot
ca tài sn và n phi tr ln nht. Th trng vi nhiu thun li là th trng mà 
đó đn v báo cáo s bán đc tài sn vi giá ti đa mà có th nhn đc t tài sn
và giá tr ti thiu s phi thanh toán cho khon n phi tr khi xem xét chi phí giao
dch trong các th trng tng ng.
1.2.2. Phân chia cp bc giá tr hp lý
IASB đã đa ra 3 cp bc giá tr hp lý, cp bc giá tr hp lý đc u tiên cao
nht là giá niêm yt trên th trng hot đng (không phi điu chnh) đi vi các
tài sn và n phi tr đng nht (cp đ 1) và thp nht là đi vi trng hp s

tip. Nu tài sn hay n phi tr có điu khon hp đng đc bit, thì d liu đu
vào cp đ 2 là d liu có th thu thp ca tt c điu khon thit yu có liên quan
tài sn hay n phi tr. D liu đu vào mc 2 bao gm:
+ Giá niêm yt ca các tài sn, n phi tr tng t trên th trng hot đng.
+ D liu tham chiu, khác giá niêm yt, có th thu thp liên quan đn tài sn
hay n phi tr nh lãi sut, bin đng li nhun, tính thanh khon, mc đ ri ro,
ri ro thanh toán, ri ro tín dng,
+ D liu tham chiu phn ln có ngun gc hay đc chng thc t các d
liu th trng có th thu thp.
1.2.2.3. D liu đu vào cp đ 3
D liu đu vào cp đ 3 là d liu mà không quan sát đc tài sn hay n
phi tr. D liu tham chiu là d liu ca tài sn hay n phi tr không da trên d
liu th trng có th thu thp (d liu không th thu thp t th trng). Các d liu
này đc s dng đ đo lng giá tr hp lý trong trng hp các d liu v hot
24
đng th trng không sn có ti ngày đo lng, vì vy vic chp nhn các tình
hung này (nu có), rt ít xy ra. Các d liu đc tham chiu  cp đ này phi
phn ánh gi đnh mà các đi tng tham gia th trng s s dng đ đnh giá tài
sn hay n phi tr, bao gm c các gi đnh v ri ro.
Hình 1.1: Mô hình phân chia cp bc giá tr hp lý

Cp đ 1

1.2.3. Các phng pháp đnh giá
Các k thut đnh giá bao gm phng pháp th trng, phng pháp thu nhp
hay phng pháp chi phí đc s dng đ đo lng giá tr hp lý.
1.2.3.1. Phng pháp th trng
Phng pháp th trng s dng các giá và thông tin liên quan đc phát sinh
bi các giao dch trên th trng bao gm các tài sn hay n phi tr đng nht hay
so sánh đc (bao gm c c s kinh doanh). Ví d, các k thut đnh giá thích hp
vi phng pháp th trng thng s dng th trng đa dng đ so sánh. Nhng
th trng đa dng đc s dng trong phng pháp này đc sp xp vi tng loi
khác nhau đ so sánh. S la chn trong s nhng th trng đó đc yêu cu quyt
đnh cùng vi xem xét các nhân t c th cho vic đo lng (s lng và cht
lng). Các k thut đnh giá vi phng pháp th trng là đnh giá ma trn. nh
giá ma trn là thut toán đc s dng ch yu cho đnh giá chng khoán n mà
không ph thuc vào giá niêm yt đi vi các chng khoán n cng nh không ph
thuc vào mi quan h ca chng khoán vi các chng khoán chun niêm yt khác.
1.2.3.2. Phng pháp thu nhp
Phng pháp thu nhp s dng k thut đnh giá đ chuyn đi các giá tr
tng lai (ví d các lung tin hay thu nhp) v giá tr hin ti (chit khu). o
lng này da trên s s k vng ca th trng hin ti vào các giá tr tng lai.
Nhng k thut đnh giá này bao gm k thut giá tr hin ti; các mô hình la chn
đnh giá nh công thc Black- Scholes-Metron (a closed-form model) và mô hình
nh thc (a lattice model) mà không sáp nhp vi các k thut giá tr hin ti; và
phng pháp thu nhp d ra ca nhiu k (excess earning) mà nó đc s dng đ
đo lng giá tr hp lý ca các tài sn vô hình nào đó.
1.2.3.3. Phng pháp chi phí
Phng pháp chi phí da trên giá tr mà hin ti có th đc yêu cu đ thay
th kh nng cung cp ca tài sn (thng quy cho giá thay th hin hành). T góc
đ ca bên tham gia th trng (ngi bán), giá có th nhn đc t tài sn đc
xác đnh da vào chi phí đi vi bên tham gia th trng (ngi mua) đ mua đc