B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
NGUYN HOÀNG NAM
QUN TR RI RO LÃI SUT TI
NGÂN HÀNG THNG MI C PHN
SÀI GÒN THNG TÍN
LUN VN THC S KINH T
TP H Chí Minh – Nm 2015
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
NGUYN HOÀNG NAM
QUN TR RI RO LÃI SUT TI
NGÂN HÀNG THNG MI C PHN
SÀI GÒN THNG TÍN
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã s: 60340201
LUN VN THC S KINH T
NGI HNG DN KHOA HC:
TS. NGUYN THANH PHONG
TP H Chí Minh – Nm 2015
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cu ca riêng tôi. Nhng thông tin và ni
dung trong đ tài là da trên nghiên cu ca tác gi và hoàn toàn đúng vi ngun
trích dn.
Tác gi đ tài
Nguyn Hoàng Nam
MC LC
TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC T VIT TT
qun tr ri ro lãi sut 29
KT LUN CHNG 1 30
CHNG 2: THC TRNG QUN TR RI RO LÃI SUT TI NGÂN
HÀNG THNG MI C PHN SÀI GÒN THNG TÍN
2.1 Gii thiu chung v ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn Thng Tín 31
2.1.1 Quá trình thành lp và phát trin 31
2.1.2 B máy t chc 32
2.1.3 Các sn phm kinh doanh ch yu 32
2.1.4 Mc tiêu hot đng 33
2.1.5 Thành tích đt đc 33
2.2 Thc trng ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn
Thng Tín 37
2.2.1 Din bin lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn Thng Tín
giai đon 2009 - 2013 37
2.2.2 Thc trng ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn
Thng Tín giai đon 2009 - 2013 41
2.3 Thc trng qun tr ri ro lãi sut ca ngân hàng thng mi c phn Sài
Gòn Thng Tín 45
2.3.1 Nguyên tc qun tr ri ro lãi sut ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn
Thng Tín 45
2.3.2 Chính sách qun tr ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài
Gòn Thng Tín 47
2.3.3 Quy trình qun tr ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn
Thng Tín 49
2.3.4 Phng pháp qun tr ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài
Gòn Thng Tín 52
2.4 ánh giá qun tr ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn
Thng Tín 57
2.4.1 Thành tu đt đc trong hot đông qun tr ri ro lãi sut 57
2.4.2 Hn ch trong hot đng qun tr ri ro lãi sut 59
NHTM Ngân hàng thng mi
NHTMCP Ngân hàng thng mi c phn
Q Quyt đnh
QL Qun lý
R Khe h nhy cm lãi sut
RR Ri ro
RRLS Ri ro lãi sut
Sacombank
Ngân hàng thng mi c phn Sài Gòn
Thng Tín
TSC Tài sn có
TSN Tài sn n
NI Thu nhp ròng Net income
NIM H s thu nhp lãi cn biên Net interest margin
RA Lãi sut tài sn nhy lãi Interest rate of assets
RL Lãi sut ngun vn nhy lãi Interest rate of liabilities
ROA T sut li nhun tài sn Return On Assets
ROE T sut li nhun vn ch s hu Return on equity
RSA Tài sn có nhy lãi
Interest rate sensitive
assets
RSL Tài sn n nhy lãi
Interest rate sensitive
liabilities
VaR Giá tr có th tn tht Value at risk
P&L Lãi và l Profit and Loss
DANH MC BNG S LIU
Bng 1.1: Các kt qu đo lng ri ro lãi sut ca khe h lãi sut 15
Bng 1.2: Tóm tt phng pháp qun tr khe h lãi sut nng đng 16
B
sc khe cho h thng ngân hàng và coi đây là mt vn đ cp bách các ngân hàng
cn chú trng nghiêm túc thc hin.
Trong hot đng ca NHTM thì có nhiu loi ri ro nh: ri ro tín dng, ri
ro thanh khon, ri ro t giá, và mt trong nhng loi hình ri ro ln nht mà ngân
hàng phi thng xuyên đi mt là ri ro lãi sut. Thc t vào nm 2011-2012 các
ngân hàng có nhng cuc đua lãi sut có ngân hàng đua vì s tn ti có ngân hàng
đua vì ch tiêu k hoch vi cuc đua khc lit nh vy thì ri ro v lãi sut là điu
mà các ngân hàng khó có th tránh khi vì th mà ngân hàng mun có sc khe tt
thì cn phi có mt h thng qun tr ri ro lãi sut phi hiu qu nht, cht lng
nht.
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thng Tín (Sacombank) đã nhn thc mun
nâng cao cht lng, hiu qu thì vic phân tích và qun lý ri ro luôn đc đt lên
hàng đu và qun tr ri ro lãi sut luôn là vn đ có ý ngha ht sc quan trng. Vi
tính cht thi s và tm quan trng nh vy, chúng ta cn phi đánh giá và phân tích
ri ro lãi sut mt cách sâu sc, toàn din nhm phát huy ti đa nng lc qun lý lãi
2
sut, đng thi hn ch đc nhng thit hi ca nó gây ra cho ngân hàng nói riêng
cng nh cho nn kinh t - xã hi nói chung. ó cng chính là lý do mà tôi chn đ
tài: “Qun tr ri ro lãi sut ti Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thng Tín ” làm lun
vn tt nghip. Hy vng đ tài này có th gii quyt các vn đ liên quan đn qun
tr ri ro lãi sut
2. MC TIÊU NGHIÊN CU
Bài nghiên cu đc thc hin nhm gii đáp các mc tiêu bao gm:
- H thng lý thuyt v qun tr ri ro lãi sut ti NHTM
- ánh giá thc trng qun tr ri ro lãi sut ca ngân hàng TMCP Sài Gòn
Thng Tín.
- xut gii pháp tng cng qun tr ri ro lãi sut trong hot đng kinh
doanh ca nhng nm tip theo ti ngân hàng TMCP Sài Gòn Thng Tín.
3. I TNG VÀ PHM VI NGHIÊN CU
i tng nghiên cu
1.1.1.1 Khái nim ri ro
Quan đim v ri ro cho ti nay vn cha thng nht. Tùy theo nhng trng
phái khác nhau, các tác gi đa ra nhng đnh ngha khác nhau. Nhng đnh ngha
này rt đa dng phong phú nhng tp trung li có th chia thành 2 trng phái:
Theo trng phái truyn thng: Ri ro là nhng thit hi, mt mát, nguy
him hoc các yu t liên quan đn nguy him, khó khn, hoc điu không chc
chn có th xy ra cho con ngi.
Theo trng phái trung hòa: Ri ro là mt s không chc chn, mt tình
trng bt n hay s bin đng tim n kt qu. Tuy nhiên, không phi s không
chc chn nào cng là ri ro mà ch nhng s không chc chn có th đo lng
đc mi là ri ro. Theo đó ri ro va mang tính tích cc ln tiêu cc, nó có th
mang đn nhng tn tht, mt mát nhng cng có th đem đn nhng c hi, li
ích. Nu tích cc nghiên cu ri ro, ngi ta có th tìm ra nhng bin pháp phòng
nga, hn ch nhng ri ro tiêu cc, đón nhn nhng c hi mang li kt qu tt
đp cho tng lai.
Xét v bn cht thì ri ro và li nhun k vng ca ngân hàng là hai đi
lng đng bin trong mt khong nht đnh.
Khi đ cp đn ri ro, ngi ta thng nhc đn hai yu t mang tính đc
trng ca ri ro là biên đ ri ro trong đó bao gm 2 yu t mc đ thit hi do ri
ro gây ra và tn sut xut hin ri ro (s trng hp thun li đ ri ro xut
hin/tng s trng hp đng kh nng).
Ri ro là yu t khách quan, nên ngi ta không th nào loi tr đc hn
mà ch có th hn ch s xut hin và nhng tác hi ca chúng gây ra.
5
1.1.1.2 Khái nim ri ro trong hot đng kinh doanh ngân hàng thng
mi
Ri ro luôn tn ti trong tt c các hot đng ca con ngi đc bit là trong
hot đng kinh t. Bi l các hot đng này rt đa dng, phong phú và luôn phát
sinh nhng loi hình mi, nhng phng thc mi. Trong đó hot đng kinh doanh
ngân hàng là mt loi hình kinh doanh tim n ri ro rt ln do đc thù ca nó liên
kh nng chi tr, không chuyn đi kp các loi tài sn ra tin hoc không có kh
nng vay mn đ đáp ng yêu cu ca các hp đng thanh toán.
Ri ro thanh khon xy ra là du hiu cho thy ngân hàng đang lâm bào tình
trng khó khn tài chính nghiêm trng. Hu qu ca nó có th là ngân hàng mt dn
các khon tin gi c do áp lc rút tin gia tng, không th thu hút các khon gi
tin mi do thái đ dè dt ca công chúng vi ngân hàng, mt s ngân hàng thm
chí còn phi chp nhn huy đng vn vi lãi sut cao hn lãi sut cho vay đ thu hút
khách hàng. T đó càng làm suy gim hn na li nhun ca ngân hàng.
1.1.2.3 Ri ro t giá hi đoái
Ri ro t giá hi đoái trong hot đng kinh doanh ngân hàng là ri ro phát
sinh trong quá trình cho vay ngoi t hoc quá trình kinh doanh ngoi t khi t giá
bin đng theo chiu hng bt li cho ngân hàng.
Khi ri ro t giá xy ra trong hot đng kinh doanh ca NHTM cng gây nh
hng xu li nhun ca ngân hàng. Bên cnh đó nó còn làm gim uy tín ca ngân
hàng trên th trng th gii khin ngân hàng không có đc nhiu li th trong các
giao dch liên quan đn ngoi t vi các ngân hàng nc ngoài.
1.1.2.4 Ri ro lãi sut
Ri ro lãi sut là ri ro xut hin khi có s thay đi lãi sut th trng hoc
các yêu t liên quan gây nh hng xu ti li nhun cng nh giá tr ròng ca ngân
hàng.
R
i ro lãi sut phát sinh cng làm gim sút hiu qu kinh doanh ca ngân
hàng do phn thu nhp t lãi gim cng nh giá tr ca các khon đu t, kinh
7
doanh chng khoán ca ngân hàng b mt giá. Ri ro lãi sut s đc phân tích c
th hn trong phn tip theo.
1.2 Ri ro lãi sut ti ngân hàng thng mi
1.2.1 Khái nim ri ro lãi sut
Theo Koch, Timothy W., 1995, đã đnh ngha v ri ro lãi sut nh là s thay
đi tim tàng v thu nhp lãi ròng và giá th trng ca vn ngân hàng xut phát t
t vi lãi sut c đnh. Khi lãi sut tng, ri ro lãi sut s xut hin vì chi phí lãi
tng trong khi thu nhp lãi không đi làm gim li nhun ca ngân hàng.
1.2.2.3 S không phù hp v khi lng và thi hn gia ngun vn huy
đng vi vic s dng ngun vn đó đ cho vay
Khi ngân hàng không s dng ht ngun vn huy đng ca mình cho vay
hay đu t thì cng gây ri ro lãi sut bi ngân hàng vn phi tr lãi đy đ cho các
khon huy đng ca mình nhng li không th to ra li nhun cao hn t các
khon huy đng này.
Ngoài ra, ri ro lãi sut cng xut hin làm gim li nhun nu ngân hàng
huy đng và cho vay, đu t vi cùng mt khi lng nh nhau nhng huy đng
vi k hn dài hn cho vay, đu t.
1.2.2.4 S không phù hp gia t l lm phát d kin và t l lm phát
thc t.
Khi ngân hàng cp tín dng s hình thành lãi sut cho vay gi là lãi sut cho
vay danh ngha và đc xác đnh nh sau:
Lãi sut danh ngha (%)= Lãi sut thc (%)+ T l lm phát d kin (%)
Do đó nu t l lm phát thc t bin đng ln hn t l lm phát d kin thì
lãi sut thc mà ngân hàng đc hng s gim sút so vi k vng thm chí phát
sinh âm nu t l lm phát thc t cao hn lãi sut ca hp đng vay.
1.2.3 nh hng ca ri ro lãi sut
T nhng nguyên nhân dn đn ri ro lãi sut nêu trên, có th thy nhng
nh hng ca ri ro lãi sut đn hot đng kinh doanh ca ngân hàng nh sau:
9
Ri ro LS làm tng chi phí ngun vn ca NH:
Nhng thay đi v lãi sut s gây ra nhng bt li v chi phí ca NH. ó là
nu lãi sut th trng tng, đ có th huy đng đc ngun vn t các t chc kinh
t và cá nhân cng nh gi chnâ đc khách hàng thì các ngân hàng buc phi huy
đng vi lãi sut cao hn. iu này làm tng chi phí ngun vn ca ngân hàng.
Ri ro LS làm gim thu nhp t tài sn ca NH:
Ri ro phát sinh khi lãi sut th trng gim thì các khon cp tín dng mi
Chng khoán có thi hn còn li di n tháng (trái phiu chính ph, công ty,
xí nghip,…)
Tin gi trên th trng liên ngân hàng, tin gi không k hn ti các ngân
hàng khác, các khon đu t tài chính có thi hn còn li di n tháng.
TSN nhy cm vi lãi sut (có th đnh giá li) bao gm:
Tin gi thanh toán (tin gi không k hn, tin gi giao dch) và tit kim
không k hn ca khách hàng.
Tin gi có k hn và tit kim có k hn di n tháng
Các khon cho vay ngn hn trên th trng tin t di n tháng (vay qua
đêm, vay tài chit khu thi hn di n tháng)
Trong mi giai đon k hoch (ngày, tun, tháng…), nu giá tr tài sn nhy
cm lãi sut ln hn giá tr ngun vn nhy cm lãi sut, ta có khe h nhy cm lãi
sut dng hay khe h nhy cm tài sn. Và ngc li, nu giá tr tài sn nhy cm
lãi sut nh hn giá tr ngun vn nhy cm lãi sut, ta có khe h nhy cm lãi sut
âm hay khe h nhy cm n.
Trng hp R = 0: giá tr tài sn nhy cm lãi sut bng giá tr ngun vn
nhy cm lãi sut. Khi lãi sut tng hay gim cng không làm nh hng đn li
nhun ca ngân hàng.
Trng hp R > 0: giá tr tài sn nhy cm lãi sut ln hn giá tr ngun vn
nhy cm lãi sut. Khi lãi sut th trng tng, li nhun ca ngân hàng s tng. Và
11
ngc li, khi lãi sut th trng gim, thu nhp t lãi gim nhanh hn chi phí lãi
phi tr, ri ro lãi sut s xut hin làm gim li nhun ca ngân hàng.
Trng hp R < 0: giá tr tài sn nhy cm lãi sut nh hn giá tr ngun vn
nhy cm lãi sut. Khi lãi sut th trng gim li nhun ca ngân hàng s tng. Và
ngc li, khi lãi sut th trng tng, thu lãi tng chm hn chi phí lãi, ri ro lãi
sut xut hin làm gim li nhun ca ngân hàng.
Tuy nhiên, trong thc t thì phng pháp đo lng này có mt hn ch đó là
m
c đ thay đi lãi sut gia TSN nhy cm lãi sut và TSC nhy cm lãi sut ca
x ∑[(t x CF
t
)/(1+r)
t
]
Trong đó :
D: k hn kinh t
P
0
: giá chng khoán ti thi đim t=0
CF
t
: dòng tin nhn đc ti thi đim cui k t
r: Mc lãi sut th trng hin hành ( %/ nm)
Nh vy khi coi ngân hàng nh mt danh mc các TSC và TSN ta có th
tính toán đc k hn kinh t ca TSC (D
A
) và k hn kinh t ca TSN (D
L
). Khi đó
khe h k hn kinh t ca ngân hàng (Duration Gap) có th đc tính toán theo
công thc:
Khe h k hn = K hn ca các TSC – D/(D+E) x K hn kinh t ca
các món n
D-Gap = D
A
- (D/D+E)x D
L
Trong đó: D: Tng n phi tr trong c cu TSN
E : Vn ch s hu
Tóm li, có th hiu qun tr ri ro lãi sut là quá trình tip cn ri ro mt
cách khoa hc, toàn din và có h thng nhm nhn dng, kim soát, phòng nga và
gim thiu nhng tn tht, mt mát, nhng nh hng bt li ca ri ro lãi sut.
1.3.2 Mc tiêu ca qun tr ri ro lãi sut
Mc tiêu quan trng ca qun tr ri ro lãi sut là hn ch ti mc ti đa kh
nng xy ra ri ro lãi sut ti ngân hàng cng nh ti thiu hóa thit hi mà ngân
hàng phi gánh chu khi ri ro xy ra đ cho dù lãi sut có thay đi th nào thì cng
nm trong tm kim soát ca ngân hàng. Có nh vy ngân hàng mi có th đt đc
14
mc li nhun n đnh cng nh thc hin các mc tiêu phát trin trong dài hn.
đt đc mc tiêu này ngân hàng cn phi:
Tp trung phân tích nhng tài sn và n nhy cm nht vi lãi sut. Bi vì
theo s bin đng liên tc ca lãi sut th trng thì nhng loi tài sn và n này
cng thay đi liên tc. Thêm na nhng tài sn và n nhy cm lãi sut này chim
t l đáng k trong c cu danh mc TSN –TSC ca ngân hàng. Nu ngân hàng
không nm rõ đc c cu và cht lng nhng tài sn và n nhy cm vi lãi sut
này thì ngân hàng không th
có mt chính sách qun tr hp lý và đúng đn đc.
Duy trì c đnh t l thu nhp lãi ròng cn biên (NIM) sao cho đm bo NIM
phi đt đc mc đ nht đnh đ bo v thu nhp ca ngân hàng trc RRLS.
T l thu nhp lãi ròng cn biên (NIM)= (Thu nhp lãi cho vay và đu t
CK - Chi tr lãi tin gi và n khác)/ Tng tài sn có sinh li bình quân
T l thu nhp lãi cn biên đc các nhà qun tr quan tâm theo dõi vì nó
giúp ngân hàng d báo trc kh nng to lãi ca ngân hàng thông qua vic kim
soát cht tài sn sinh li và vic tìm kim nhng ngun vn có chi phí thp nht.
Qua công thc xác đnh NIM ta thy nu chi phí huy đng vn tng nhanh
hn lãi thu t cho vay và đu t hoc lãi thu t cho vay và đu t gim nhanh hn
chi phí huy đng vn s làm cho NIM b thu hp, ri ro lãi sut ln.
Thông qua vic duy trì t l thu nhp lãi cn biên chúng ta thy rng, vic
phi hp gia qun tr tài sn nhy cm vi lãi sut và ngun vn nhy cm vi lãi
Khi R > 0: Ri ro lãi sut gây thit hi cho ngân hàng xut hin khi lãi sut
th trng gim vì NIM gim. Lúc đó, ngân hàng có th không làm gì vì ngh lãi
sut s tng li hoc n đnh; hoc kéo dài k hn ca tài sn hoc thu hp k hn
ca danh mc ngun vn; hoc tng ngun vn nhy cm lãi sut hoc gim tài sn
nhy cm lãi sut
16
Khi R < 0: Ri ro lãi sut gây thit hi cho ngân hàng xut hin khi lãi sut
th trng tng vì NIM gim. Ngân hàng có th không làm gì vì ngh lãi sut s
gim hoc n đnh; hoc thu hp k hn ca tài sn hoc kéo dài k hn ca danh
mc ngun vn; hoc gim ngun vn nhy cm lãi sut hoc tng tài sn nhy cm
lãi sut.
Nu ngân hàng tin vào kh nng d báo lãi sut ca mình, h thng xuyên
thay đi khe h nhy cm lãi sut, đt ngân hàng vào trng thái nhy cm tài sn
ho
c nhy cm ngun vn. ây gi là phng pháp qun lý khe h nng đng.
Tuy nhiên, chin lc qun lý nng đng buc các ngân hàng phi đi mt
vi nhiu ri ro hn vì kh nng d đoán đúng chiu hng thay đi ca lãi sut rt
thp nên phn ln các ngân hàng ch s dng đ phòng nga ri ro ch không phi
đ tng thu nhp.
Các ngân hàng ln ngày nay thng s dng phn mn công ngh thông tin
đ xác đnh giá tr tài sn nhy cm lãi sut và giá tr ngun vn nhy cm lãi sut
trong nhng khong thi gian khác nhau và qun lý mc đ nhy cm lãi sut da
trên quan đim qun lý ri ro và s nhy cm v ri ro ca nhng ngi qun lý
ngân hàng. Tuy nhiên, k thut qun lý khe h nhy cm lãi sut còn có nhiu hn
ch. S la chn thi gian đ phân tích hoàn toàn tùy theo tng ngân hàng. ng
thi, lãi sut trong hot đng ngân hàng và lãi sut th trng thay đi vi nhng tc
đ khác nhau. Và cui cùng, vic qun lý khe h nhy cm lãi sut không nhm
mc đích bo v giá tr tài sn và đc bit là không bo v đc giá tr ròng ca
ngân hàng. làm đc vic đó, chúng ta phi đi vào phân tích khe h k hn
Bng 1.2: Tóm tt phng pháp qun tr khe h lãi sut nng đng
gim nhiu hn thu
lãi
(Ngun: Tác gi t tng hp)
1.3.3.2 Qun tr khe h kì hn
c s dng đ khc phc nhc đim ca vic da vào khe h nhy cm
lãi sut đ đánh giá ri ro lãi sut là ch chú trng vào s liu trên s sách k toán
ca vn mà không nghiên cu đy đ tác đng ca ri ro lãi sut đn giá tr th
trng ca vn. Nh đã trình bày thì:
E = (D-Gap/1+y)* i* Asset Value
Trong công tác qun tr ti các ngân hàng đu hng đn duy trì D-Gap=0 đ
đm bo đc giá tr th trng ca vn ch s hu không đi khi lãi sut thay đi.
Vic gi D-Gap=0 đòi hi các ngân hàng phi có s tính toán cn thn, lâu dài, bn
vng trong quá trình hot đng kinh doanh đ đm bo mt t l cân đi gia k
hn kinh t ca TSC và k hn kinh t ca TSN.
Mc dù các ngân hàng có th s dng công c khe h k hn đ nâng cao
kh nng qun tr RRLS ti ngân hàng nhng nó vn tn ti mt s hn ch: rt khó
khn trong vic tìm kim các tài sn, ngun vn có k hn hoàn vn và k hn hoàn
tr phù hp vi yêu cu ca ngân hàng. i vi mt s loi tài khon không th xác
đnh đc chính xác mô hình lung tin vào ra làm cho vic tính k hn hoàn tr,
k hn hoàn vn rt khó khn. Tuy nhiên, nó vn đc s dng đ giúp các ngân
hàng hn ch ri ro lãi sut.
1.3.3.3 S dng các công c phái sinh
Hp đng kì hn
Hp đng k hn lãi sut (Forward Rate Agreement) là mt tho thun gia
hai đi tác đ cht c đnh lãi sut vi mt lng tin gc danh ngha cho mt k