SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THCS THÔNG QUA
GIẢNG DẠY CÁC BỘ MÔN VĂN HOÁ" I. PHẦN MỞ ĐẦU
I.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1.1. Về mặt lý luận
Một trong những tư tưởng đổi mới GD& ĐT hiện nay là tăng cường giáo dục đạo
đức cho học sinh, được thể hiện trong nghị quyết của Đảng, Luật giáo dục và các văn bản
của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Luật giáo dục 2005 đã xác định: “ Mục tiêu của giáo dục
phổ thông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ
và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội Chủ
nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân… ( Điều 23-Luật giáo dục).
1.2. Về mặt thực tiễn
Hội nhập kinh tế ngoài mặt tích cực nó còn làm phát sinh những vấn đề mà chúng ta
cần quan tâm: Bản sắc văn hóa dân tộc bị đe dọa, hội nhập kinh tế quốc tế đưa vào nước
ta những sản phẩm đồi trụy, phản nhân văn, reo rắc lối sống tự do tư sản, làm xói mòn
những giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc. Hiện nay một số bộ phận thanh
thiếu niên có dấu hiệu sa sút nghiêm trọng về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch
lạc, kém ý thức trong quan hệ cộng đồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, ý chí kém phát
triển, không có tính tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những việc xấu.

I. 2. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng về việc giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường từ đó đề
xuất một số giải pháp chỉ đạo nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại
trường THCS Thị Trấn Đông Triều giúp công tác quản lí trường học hoạt động đúng mục
đích và có hiệu quả thúc đẩy và duy trì nề nếp của nhà trường THCS, giỳp cho cỏc em
trở thành những người tốt trong xó hội. .
I.3. Thời gian và địa điểm
áp dụng sáng kiến kinh nghiệm chỉ đạo công tác lồng ghép việc giáo dục đạo đức
học sinh trong quá trình giảng dạy các bộ môn văn hoá trong nhà trường THCS Thị Trấn
Đông Triều năm học 2009 -2010.
I.4. Đóng góp về mặt lí luận và thực tiễn
Trong nhà trường công tác giáo dục đạo đức cho học sinh là một công viêc cực kỳ
quan trọng. Bác Hồ của chúng ta đã nói: “Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng
khó, có tài mà không có đức thì vô dụng”
Trong những bức thư, lời phát biểu của người khi đến thăm các trường cũng như
những lần làm việc với lãnh đạo Bộ giáo dục, với các cấp uỷ Đảng chính quyền về công
tác diệt dốt và nâng cao dân trí, Hồ chí Minh luôn kiên trì quan điểm: với người còn mù
chữ thì dạy cho biết chữ, đối với người đã biết chữ rồi thì phải dạy cho họ thường thức
khoa học, đạo đức công dân…nâng cao lòng yêu nước, trở thành người công dân hiểu
biết đúng đắn, quyền lợi bổn phận và trách nhiệm của mình. Nhiều lần người đề cập tới
việc dạy “đạo đức công dân”, một nội dung học không phải là xa lạ, cao siêu khó thực
hiện, mà nó nằm ngay bên trong và là nền tảng của đời sống hàng ngày Đạo đức là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội, đạo đức một
mặt quy định bởi cơ sở hạ tầng, của tồn tại xã hội ; mặt khác nó cũng tác động tích cực
trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội đó. Vì vậy, đạo đức có chức năng to lớn , tác
động theo hướng thúc đẩy hoặc kìm hãm phát triển xã hội. Đạo đức có những chức năng
sau:
- Chức năng giáo dục.

giỏo dc o c cho hc sinh cú hiu qu, yu t tp th gi vai trũ ht sc quan
trng. Cụng tỏc giỏo dc o c cho hc sinh ch t kt qu tt khi nú cú s tỏc ng
ng thi ca cỏc lc lng giỏo dc: nh trng, gia ỡnh v xó hi.
Vic giỏo dc o c cho hc sinh ũi hi ngi thy phi nm vng cỏc c im
Tõm-Sinh-Lý la tui ca hc sinh, nm vng cỏ tớnh, hon cnh sng c th ca tng
em nh ra s tỏc ng thớch hp.
Giỏo dc o c l mt quỏ trỡnh lõu di, phc tp, ũi hi phi cú cụng phu, kiờn
trỡ, liờn tc v lp i lp li nhiu ln.
II.2. CHNG 2 : NI DUNG CA VN NGHIấN CU
2.1. Nghiên cứu lí luận chung của vấn đề nghiên cứu
o c l mt hỡnh thỏi ý thc xó hi bao gm nhng nguyờn tc v chun mc xó
hi, nh ú con ngi t giỏc iu chnh hnh vi cho phự hp vi li ớch, hnh phỳc ca
mỡnh v s tin b ca xó hi trong mi quan h ngi v ngi v con ngi vi t
nhiờn.
hỡnh thnh phm cht o c cho hc sinh, cụng tỏc giỏo dc o c núi chung
v ging dy cỏc mụn giỏo dc núi riờng trong nh trng phi thc hin cỏc nhim v
sau:
Hỡnh thnh cho hc sinh ý thc cỏc hnh vi ng x ca bn thõn phi phự hp vi li
ớch xó hi; giỳp hc sinh lnh hi c mt cỏch ỳng mc cỏc chun mc o c c
quy nh.
Bin kin thc o c thnh nim tin, nhu cu ca mi cỏ nhõn m bo cỏc
hnh vi cỏ nhõn c thc hin.
Bi dng tỡnh cm o c, tớnh tớch cc v bn vng, v cỏc phm cht ý chớ
m bo cho hnh vi luụn theo ỳng cỏc yờu cu o c.
Rốn luyn thúi quen hnh vi o c tr thnh bn tớnh t nhiờn ca mi cỏ nhõn
v duy trỡ lõu bn thúi quen ny.
Việc giáo dục đạo đức học sinh thông qua giảng dạy các bộ môn văn hoá to iu
kin cho hc sinh t nhn thc khoa hc, nh hng giỏ tr vt cht v tinh thn, tỏc
ng sõu rng n vic hỡnh thnh nhõn cỏch hc sinh, giỏo dc vn húa ng x ỳng
mc.

Để giải quyết vấn đề đặt ra đó là : Làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục đạo
đức cho học sinh thông qua giảng dạy các bộ môn văn hoá. Năm học 2009-2010 trường
chúng tôi đã thực hiện tốt một số giải pháp cơ bản sau đây : a. Ban giám hiệu nhà trường cần quán triệt tốt nội dung, ý nghĩa của việc giáo dục đạo
đức học sinh thông qua giảng dạy các môn học cho toàn thể cán bộ giáo viên trong nhà
trường .
Đạo đức, lối sống của học sinh được hình thành từ môi trường gia đình, nhà trường
và xã hội, trong đó môi trường giáo dục của nhà trường đóng vai trò quan trọng góp phần
to lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Bản thân mỗi môn học đều chứa đựng các
yếu tố giáo dục đạo đức cho học sinh. Những bài học từ “ Năm điều Bác Hồ dạy” là hành
trang chuẩn mực về quá trình rèn luyện đạo đức cho học sinh cho đến khi các em bước
chân vào trường THCS . Chương trình của bộ môn giáo dục công dân từ lớp 6 đến lớp 9
đã đáp ứng yêu cầu về định hướng giáo dục cho học sinh trong độ tuổi vị thành niên. Các
môn khoa học xã hội như: Văn, sử, địa…đều chứa đựng các nội dung giáo dục đạo đức,
bên cạnh đó các môn khoa học tự nhiên cũng mang tính giáo dục. Giáo sư Chu Phạm
Ngọc Sơn từng nói “ Dạy hoá học là dạy lòng yêu nước”. Giáo dục đạo đức không chỉ là
những lời nói xuông theo kiểu “ đao to búa lớn” mà nó thấm vào từng trang sách bài học
qua những việc làm cụ thể và những hành động thiết thực: Thầy cô mẫu mực trước học
trò, người lớn tạo niềm tin cho lớp trẻ… đó chính là những tấm gương cho thế hệ học trò.
Giáo dục đạo đức thông qua các bộ môn văn hoá là vấn đề hết sức quan trọng bởi vì
nếu chỉ giáo viên chủ nhiệm coi trọng công tác giáo dục đạo đức học sinh thôi chưa đủ
mà mọi giáo viên bộ môn cũng phải tập trung gánh vác nhiệm vụ này. Trong các năm
học, Ban giám hiệu nên triển khai chuyên đề giáo dục đạo đức học sinh thông qua các
môn học để quán triệt đến toàn thể cán bộ giáo viên. Với chuyên đề này, trong quá trình
giảng dạy các giáo viên phải gắn việc dạy kiến thức trên lớp với việc giáo dục đạo đức
học sinh thông qua bộ môn. Mặt khác mỗi tiết học, các giáo viên cũng phải coi trọng xây
dựng nền nếp học cho bộ môn mình như thế nào đối với trên lớp? đối với ở nhà? Hiện
nay tình trạng giáo viên ít coi trọng việc xây dựng nền nếp học bộ môn còn khá phổ biến.

+ Điểm đặc biệt trong quá trình giáo dục đạo đức học sinh là: Mỗi thày cô giáo phải là
một tấm gương thông qua các tác phong, hành vi, nề nếp… mẫu mực trong giao tiếp, ứng
xử, trong sinh hoạt lao động…
Để giúp các em học sinh xây dựng được cho mình phương pháp học tập và phong
cách học tập đúng đắn thì mỗi giáo viên trong trường nên đồng loạt hướng dẫn cho các
em phương pháp học bộ môn, phương pháp tự học, phương pháp học trên lớp, phương
pháp học ở nhà như thế nào cho dễ nhớ , dễ thuộc. Trong năm học này, trường chúng tôi
đã mở được 2 buổi hội thảo về xây dựng phương pháp học tập cho học sinh thông qua
các báo cáo, các tiểu phẩm do chính các em biên soạn đã tạo nên không khí phấn khởi và
góp phần không nhỏ trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh.
c. Cần giảm bớt áp lực thi cử, áp lực về thành tích và không nên phân biệt các bộ môn chính,
phụ.
Hiện nay áp lực thi cử, áp lực về thành tích khiến nhiều nhà trường, nhiều thầy cô
chỉ quan tâm tới việc cung cấp kiến thức khoa học thuần tuý, chú trọng vào các bộ môn
Toán, Văn, Lý, Hóa, Anh. Với các môn học chứa đựng nhiều nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh như
môn: Giáo dục công dân thì phần lớn giáo viên - học sinh còn coi đây là môn học phụ.
Môn GDCD hiện nay về bản chất cũng là môn khoa học thiên về lý thuyết và hoàn
toàn bình đẳng với các môn khoa học khác. Chương trình tuy mang tên là GDCD nhưng
nội dung liên quan đến giáo dục đạo đức không phải là chủ đạo mà môn học còn phải
ghép thêm các nhiệm vụ khác như: Giáo dục pháp luật, quyền trẻ em…mà số tiết cho bộ
môn này không nhiều chỉ có 1tiết/ tuần.
Đã từ lâu môn GDCD bị xem là “môn phụ” đây là một tâm lý phổ bién trong đội
ngũ giáo viên, trong phụ huynh và học sinh bởi lẽ: Không ai đánh giá giáo viên dạy môn
GDCD là “giỏi” hay “không giỏi”, môn này không tổ chức thi học sinh giỏi và chưa bao
giờ môn GDCD được chọn thi tốt nghiệp ở cấp III, phần lớn nhiều trường không có giáo
viên đào tạo chính quy môn này vì vậy phải bố trí giáo viên chéo ban đào tạo dạy GDCD.
Phần lớn học sinh học bộ môn này với tinh thần uể oải, đối phó không lắng nghe

Tư tưởng chủ đạo của cá nhân hoá giáo dục là sự phát triển đa dạng về nhân cách
của từng học sinh dựa trên năng lực, năng khiếu và nhu cầu và hứng thú cá nhân của học
sinh. Quá trình dạy học người thầy phải tôn trọng nhân cách cá tính của từng học sinh,
đảm bảo mối quan hệ hài hoà giữa tập thể với từng cá nhân, nâng cao chất lượng về cách
tiếp cận giáo dục đạo đức.
e. Quá trình giảng dạy các bộ môn văn hoá cần coi trọng giáo dục đạo đức thông qua giáo
dục các kỹ năng cho học sinh.
Thứ nhất: Rèn kỹ năng giao tiếp cho học sinh, kỹ năng nói đọc, viết.
Khi dạy học người giáo viên cần chú ý nói rõ ràng, phát âm chuẩn, cần biết chỗ
nào trọng tâm để nhấn mạnh, nói chậm, chỗ nào không cần thiết phải lướt nhanh để kịp
thời gian.
Khi dạy học cần theo dõi xem học sinh có chú ý lắng nghe, có hiểu vấn đề mình
nói không, giọng mình nói học sinh có nghe rõ không, mặt khác giáo viên cần lắng nghe
học sinh nói để ứng xử kịp thời những tình huống thường xảy ra ngoài dự kiến, kế hoạch
của bài giảng.
Khi nói phải biết kết hợp điệu bộ và nét mặt một cách hài hoà để tạo ra một không
khí hấp dẫn lôi cuốn sự chú ý của học sinh.
Cần tập luyện cho học sinh nói rõ ràng, đúng từ, đúng câu, phát âm chuẩn: Giáo
viên cần quan tâm mỗi học sinh phát biểu và lắng nghe học sinh phát biểu, chú ý về cách
phát âm, cách sử dụng câu từ trong khi trả lời.
Cách trình bày một nội dung dù nói hay viết của học sinh trong mỗi tiết dạy phải
được giáo viên bộ môn thực sự chú ý. Mỗi môn thường có cách học và trình bày riêng
theo đặc trưng của từng bộ môn. Trong mỗi tiết học, giáo viên phải chú ý đến rèn các đức
tính như : Tính cẩn thận, tính chính xác, tính khoa học, tính cần cù, tính sáng tạo, tính
kiên trì v.v cho học sinh vì những đức tính quý báu này chính là nền tảng đạo đức của
con người mới XHCN. Thứ 2: Rèn cho học sinh kỹ năng ứng xử tình huống trong mỗi tiết học và trong
cuộc sống.

g. Kết hợp tốt việc giáo dục đạo đức qua các môn văn hoá với giáo dục pháp luật và giáo
dục truyền thống. Chúng ta đã biết, giáo dục đạo đức cho học sinh qua các môn văn hoá là việc làm
thường xuyên của mỗi giáo viên thông qua chương trình dạy học. Giáo dục pháp luật và
giáo dục truyền thống có nhiều nội dung đã được lồng ghép vào các môn GDCD, sử, địa
vv song cũng có nhiều nội dung được thực hiện theo chủ điểm hàng tháng, qua các
chuyên đề, qua hoạt động ngoại khoá Nếu nhà trường, các ban ngành đoàn thể trong
và ngoài nhà trường có kế hoạch chỉ đạo kết hợp tốt giữa giáo dục các môn văn hoá với
giáo dục pháp luật và giáo dục truyền thống llòng ghép qua ccá môn : Văn, Sử, địa,
GDCD, Sinh học thì sẽ có tác dụng và đem lại hiệu quả cao hơn trong việc giáo dục
đạo đức cho học sinh.
2.3.3. Chỉ đạo các nội dung giáo dục đạo đức học sinh được lồng ghép vào quá trình
giảng dạy các môn học.

a. Gi¸o dục đạo đức gia đ×nh.
Gia đình là tế bào của xã hội là nơi con người sinh ra và lớn lên, là môi trường có
tính chất quyết định đến sự hình thành và phát triển của con người về mọi mặt, vật chất,
tinh thần và đặc biệt là đạo đức, gia đình là tổ chức lao động để nuôi dưỡng chăm sóc sức
khỏe các thành viên, đồng thời giáo dục xã hội gắn con người hòa nhập vào cuộc sống
cộng đồng, dân tộc, gia đình cũng là tổ ấm đem lại hạnh phúc cho mỗi cá nhân. Từ khi lọt
lòng cho đến suốt cuộc đời mỗi cá nhân đều tìm thấy ở gia đình sự đùm bọc về vật chất
và tình thần có mang tâm lí đặc thù mà ở đó quan hệ máu mủ, quan hệ ruột thịt và quan
hệ tình cảm, trách nhiệm để gắn bó các thành viên bằng những sợi dây liên kết thường
xuyên lâu dài, suốt đời, dù có sự chia cách cũng không phá nổi những quan hệ đó.
Đạo đức, tình cảm gia đình biểu hiện chủ yếu trong mối quan hệ gia đình, ông, bà, vợ
chồng, con cái, anh chị em ruột thịt . Kiến thức này được lồng ghép chủ yếu qua việc
giảng dạy các bộ môn: Văn, GDCD, Sinh học.
Môn văn: Bài : Mẹ tôi, Những câu hát về tình cảm gia đình ( ca dao), Trong lòng mẹ,

Môn Văn: Giáo dục tình yêu đôi lứa qua bài: Truyện kiều, Lục Văn Tiên…
d.Giáo dục truyền thống đạo đức tốt đẹp của xã hội
- Tôn trọng lao động
Lao động chân tay và trí óc ở những người khác nhau đều là phương thức để đạt
kết quả và đều được đánh giá cao qua lao động giáo dục học sinh tính cần cù, chịu khó,
sáng tạo đã được coi trọng đó chính là yếu tố quan trọng của đạo đức, nhân cách và nó đã
trở thành truyền thống tốt đẹp không thể thiếu.
VD: Môn công nghệ, Sinh học, Hoá học, Vật lí….
- Yêu nước
Có thể nói rằng cội nguồn của lòng yêu nước là sự gắn bó với nơi chôn nhau cắt rốn
của mình, nơi ghi nhận những dấu ấn vui buồn, tươi mát của tuổi thơ đó là quê hương. Mỗi con người Việt Nam đều tự hào về quê hương của mình: cây đa, bến nước, mái đình,
mưa dầm dãi nắng là sâu kín tận đáy tâm hồn, là ngôi nhà của thời thơ ấu.
Lòng yêu nước bao gồm cả tình yêu gia đình, tổ tiên, ông bà, cha mẹ, anh em, con
cái, lòng yêu nước còn thể hịên những yêu mến, tự hào, cứu dân, góp phần vào sự nghiệp
xây dựng đất nước lợi ích của dân tộc và nhân loại thế giới.
Kính trọng thầy cô giáo đã và đang dạy mình hiện tại, yêu thương và trọng danh dự
uy tín ngôi trường, trân trọng cơ sở văn hóa, nghĩa trang, di tích lịch sử Nội dung được
giáo dục chủ yếu qua việc giảng dạy các môn Văn , Sử, GDCD, Địa lí, Hoá học, Sinh
học, Toán, Lí…
II.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU – KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
II.3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1.1.Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Trên cơ sở những kiến thức về tâm lý, giáo dục học và những quan điểm đường lối
của Đảng, các văn bản của Bộ giáo dục và Đào tạo về đánh giá xếp loại, khen thưởng và
kỷ luật học sinh.
3.1.2.Phương pháp quan sát
Nhìn nhận lại thực trạng của công tác giáo dục đạo đức học sinh của trường THCS

trách nhiệm và vinh quang. Bởi vì cùng với việc dạy chữ nghề thày giáo còn góp phần
đào tạo nên những con người - vốn quý của dân tộc. Người thầy, người cô phải hết lòng
vì học sinh, muốn có hiệu quả giáo dục cao người giáo viên phải làm việc với tất cả tấm
lòng mình, vừa nguyên tắc nhưng cũng vừa có tình cảm.
Đồng chí Lê Duẩn có nói : ‘‘Trong công việc của các kỹ sư thì công việc của người
kỹ sư tâm hồn là khó nhất’’. Nó đòi hỏi người thầy giáo phải dành một quỹ thời gian
không nhỏ trong việc giáo dục học sinh và phải làm việc với tất cả lương tâm, trách
nhiệm của một nhà mô phạm.
Bởi vì đây là một nghề mà kết quả giáo dục không thấy ngay được, nhất là cái kết
quả giáo dục đạo đức. Về mặt kiến thức có thể sau một thời gian giảng dạy ta đo được
các kết quả học tập của học sinh, nhưng về mặt giáo dục đạo đức có khi phải qua một
thời gian dài - Có khi học sinh đã ra trường ta mới thấy rõ kết quả của việc giáo dục. Có
khi trước mặt học sinh ‘‘phản ứng’’ với giáo viên nhưng sau này phạm sai lầm suy nghĩ
lại mới thấm thía lời dạy của thầy cô. Vì vậy nghề giáo viên là nghề ‘‘vừa gần, vừa xa,
vừa cụ thể, vừa trừu tượng’’ nghĩa là các kết quả giáo dục thể hiện ở con người học sinh
có khi thấy ngay cụ thể, có khi không nhìn thấy ngay được, vì vậy đừng nên chán nản
trong công tác giáo dục học sinh.
Người thầy giáo dạy người chủ yếu bằng bản thân con người mình. Mỗi thầy cô
giáo là một tấm gương cho học sinh noi theo. Nhân cách của nhà giáo rất quan trọng, vì
nhà giáo dạy người chủ yếu bằng nhân cách của mình. Nhân cách ở đây không chỉ là cách sống giản dị, mực thước mà nhân cách toàn diện của nhà giáo đòi hỏi người thầy
phải nắm vững các kiến thức khoa học về bộ môn, phải có phương pháp giảng dạy, giáo
dục tốt và đặc biệt là có cái phẩm chất đạo đức để làm gương cho học sinh.
Dạy người phải yêu người . Tôi nghĩ đã chọn cho mình nghề dạy học thì đòi hỏi
người giáo viên phải tâm huyết với nghề, phải khéo léo trong xử lý tình huống, kiên trì
trong giáo dục học sinh. Có như thế thì chúng ta mới có thể hoàn thành được công việc
của người ‘‘kỹ sư tâm hồn’’ - Đó là nghề : Trồng người.
Quá trình chỉ đạo công tác giảng dạy trong mỗi nhà trường, ban giám hiệu nhà