B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
TRN XUÂN QUANG
NH HNG CA TRÁCH NHIM XÃ HI CA
DOANH NGHIP N HÀNH VI MUA CA
NGI TIÊU DÙNG TI TP.HCM
LUN VN THC S KINH T

Tôi xin cam đoan lun vn này là do bn thân tôi nghiên cu và thc hin
di s hng dn khoa hc ca TS Bùi Th Thanh.
Các s liu, kt qu nghiên cu trong lun vn là trung thc. Ni dung ca
lun vn này cha tng đc ai công b trong bt k công trình nào.
Tôi xin hoàn toàn chu trách nghim v ni dung nghiên cu ca toàn b
lun vn này.
TP. H Chí Minh, tháng 06 nm 2014.
Ngi thc hin lun vn

Trn Xuân Quang
MC LC
TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CÁC T VIT TT
DANH MC CÁC HÌNH V
DANH MC CÁC BNG BIU
DANH MC CÁC PH LC
TÓM TT LUN VN
Trang
Chng 1: Tng quan v nghiên cu 1
1.1 Bi cnh và lý do chn đ tài 1
1.2 Mc tiêu nghiên cu 3
1.3 i tng và phm vi nghiên cu 4
1.4 Phng pháp nghiên cu 4
1.5 ụ ngha thc tin ca đ tài 5
1.6 Kt cu nghiên cu 5
Chng 2: C s lý thuyt và mô hình nghiên cu 7
2.1 Trách nhim xã hi ca doanh nghip (CSR) 7
2.1.1 Khái nim 7


thang

đo
34
3.3.2 Kim đnh s phù hp ca mô hình 35
Chng 4:

Kt qu nghiên cu
37
4.1 Mô t mu nghiên cu
37
4.2 Kt qu kim đnh thang đo 39
4.2.1 Cronbach’s Alpha 39
4.2.2 Phân tích nhân t khàm phá (EFA) 42
4.3 Phân tích hi quy 45
4.3.1 Xem xét ma trn h s tng quan 46
4.3.2 ánh giá s phù hp ca mô hình 47
4.3.3 Kim đnh đ phù hp ca mô hình 47
4.4 Dò tìm các vi phm gi đnh cn thit 49
4.4.1 Kim tra mi quan h tuyn tính gia bin ph thuc và các bin đc lp
cng nh hin tng phng sai thay đi 49
4.4.2 Kim tra gi thuyt v phân phi chun 50
4.5 Kim đnh gi thuyt nghiên cu 51
4.6 Kim đnh s khác bit ca các bin đnh tính 52
4.6.1 Kim đnh khác bit v hành vi mua ca ngi tiêu dùng theo gii tính 52
4.6.2 Kim đnh v hành vi mua ca ngi tiêu dùng theo đ tui 53
4.6.3 Kim đnh v hành vi mua ca ngi tiêu dùng theo trình đ hc vn 54
4.6.4 Kim đnh v hành vi mua ca ngi tiêu dùng theo mc thu nhp 56
4.7 Phân tích giá tr trung bình ca các thang đo CSR 58

Ni dung
Trang
Hình 2.1
Kim t tháp trách nhim xã hi doanh nghip (Carroll, 1991)
9
Hình 2.2
Mô hình nghiên cu ca Kaniya Pornpratang
17
Hình 2.3
Mô hình nghiên cu ca Rahim, R.A và cng s
18
Hình 2.4
Mô hình nghiên cu ca Wong Sze Ki và Janice
20
Hình 2.5
Mô hình nghiên cu đ xut
26
Hình 3.1
Quy trình nghiên cu
28
Hình 4.1
Mô hình nghiên cu sau khi phân tích hi quy
49
Hình 4.2
 th phân tán gia các thành phn d và giá tr d đoán đã
chun hóa
50
Hình 4.3
 th Histogram
51


Bng mô t mu theo đ tui

38
Bng

4.3

Bng

mô

t

mu

theo

hc

vn

38
Bng 4.4

Bng mô t mu theo mc thu nhp

39
Bng 4.5
Thng kê đ tin cy bin KT phân tích ln 1

47
Bng 4.14
Kt qu kim đnh ANOVA
a

48
Bng 4.15
Kt qu hi quy theo phng pháp Enter
48
Bng 4.16
Kt qu kim đnh gi thuyt
51
Bng 4.17
Kt qu kim đnh khác bit theo gii tính
52
Bng 4.18
Kim đnh ANOVA đi vi bin đ tui
53
Bng 4.19
Kim đnh ANOVA đi vi bin trình đ hc vn
54
Bng 4.20
Kim đnh ANOVA đi vi bin mc thu nhp
56
Bng 4.21
Giá tr trung bình ca các thành phn CSR
58
DANH MC CÁC PH LC

S hiu

các thang đo, và kim đnh gi thuyt, mô hình nghiên cu thông qua phng pháp
phân tích tng quan, hi quy bi, T-test, Anova
Kt qu nghiên cu cho thy các thang đo lng các khái nim nghiên cu
sau khi điu chnh cho phù hp vi th trng Vit Nam đu đt đc đ tin cy và
giá tr. Kt qu kim đnh cho thy mô hình phù hp vi d liu th trng. Hn
na có 4 gi thuyt đa ra đc chp nhn (có 1 gi thuyt không đc chp nhn
H2: CSR v pháp lý tác đng không có ý ngha đn hành vi mua ca ngi tiêu
dùng). C th là trách nhim xã hi v kinh t, trách nhim xã hi v đo đc, trách
nhim xã hi v t thin, trách nhim xã hi v môi trng tác đng dng và có ý
ngha đn hành vi mua ca ngi tiêu dùng; trong đó yu t tác đng mnh nht là
trách nhim xã hi v t thin, tip theo là trách nhim xã hi v môi trng, trách
nhim xã hi v đo đc và cui cùng là trách nhim xã hi v kinh t. Ngoài ra,
các kt qu kim đnh cng cho thy không có s khác bit v hành vi mua ca
ngi tiêu dùng v gii tính nhng có s khác bit v hành vi mua ca ngi tiêu
dùng gia các nhóm có đ tui t 30 – 55 và trên 55 tui; nhóm có trình đ hc vn
trung hc, đi hc và trên đi hc; và nhóm có mc thu nhp di 5 triu và trên 10
triu đng/ tháng.
1

Chng 1: Tng quan v nghiên cu
1.1 Bi cnh và lý do chn đ tài
Trên th gii, đi vi các nc có nn kinh t th trng phát trin, trách nhim
xã hi không còn là vn đ xa l. Trong bi cnh toàn cu hóa hin nay, nhng ngi
tiêu dùng, nhà đu t, nhà hoch đnh chính sách và các t chc phi chính ph trên
toàn cu ngày càng quan tâm hn ti nh hng ca vic toàn cu hóa đi vi quyn
ca ngi lao đng, môi trng và phúc li cng đng. Nhng doanh nghip không
thc hin trách nhim xã hi có th s không còn c hi tip cn th trng quc t.
Thc t trên th gii đã ch ra rng, doanh nghip nào thc hin tt trách nhim
xã hi thì li ích ca h không nhng không gim đi mà còn tng thêm. Nhng li ích
mà doanh nghip thu đc khi thc hin trách nhim xã hi bao gm gim chi phí,

nhng hiu qu thit thc trong sn xut kinh doanh. Bên cnh hiu qu kinh t, các
doanh nghip còn cng c đc uy tín vi khách hàng, to đc s gn bó và hài lòng
ca ngi lao đng đi vi doanh nghip, thu hút đc lc lng lao đng có chuyên
môn cao. Các công trình nghiên cu v CSR ti Vit Nam nh:
- Nghiên cu ca Lê Thanh Hà (2006) đ cp đn CSR trong vn đ tin lng
và vai trò ca tin lng nh: các mc lng va th hin v trí, công vic va th
hin s chia s li ích gia các t chc, các doanh nghip và ngi lao đng va th
hin s phát trin ngh nghip ca mi cá nhân ngi lao đng.
- Hoàng Long (2007) đã chng minh tm quan trng ca CSR trong doanh
nghip ti s phát trin xã hi: chú ý phát trin c s h tng cng và mm, giao thông
vn ti, nht là các hành lang kinh t, phát trin ngun nhân lc cht lng cao, các
ngành dch v then cht nh tài chính – ngân hàng, vin thông, các ngun nng lng
mi và tái to đc.
- Hng Minh (2007) đã nghiên cu CSR và đo đc doanh nghip. ây là
nhng vn đ không th thiu trong kinh doanh. Tht khó mà thuyt phc doanh
nghip thc hin tt các vn đ đo đc và trách nhim bng nhng lun c da trên
li ích kinh t trc mt.
3

Do nhn thc đc tm quan trng và ích li ca vic thc hin CSR trong điu
kin toàn cu hóa và hi nhp quc t, mt s doanh nghip ln ca Vit Nam, ngoài
trách nhim đóng thu cho nhà nc, đã đng ký thc hin trách nhim xã hi di
dng các cam kt đi vi xã hi trong vic bo v môi trng, vi cng đng đa
phng và vi ngi lao đng.
Nh đã đ cp  phn trên, vic thc hin trách nhim xã hi là yu t rt quan
trng quyt đnh s thành công hay tht bi ca mt doanh nghip, đc bit là các
doanh nghip hot đng trong lnh vc sn xut kinh doanh, dch v. Tuy nhiên, vic
đo lng, theo dõi và kim soát hành vi ngi tiêu dùng ti TP. HCM cha đc thc
hin đúng tm ca nó. Mt khác các thang đo, các thành phn v CSR đi vi hành vi
mua ca ngi tiêu dùng đã đc các nhà nghiên cu trên th gii đã tìm ra và phát

Phm vi nghiên cu: CSR và hành vi mua ca ngi tiêu dùng ti TP. HCM.
i tng kho sát: ngi tiêu dùng trên đa bàn TP. HCM
1.4 Phng pháp nghiên cu
Nghiên cu vn dng ch yu 2 phng pháp:
 Nghiên cu đnh tính:
c thc hin thông qua k thut tho lun tay đôi vi 11 ngi tiêu dùng
(phng vn sâu đn ngi th 11 thì không có thêm đim gì mi) nhm khám phá và
điu chnh thang đo nh hng ca các thành phn CSR đn hành vi mua ca ngi
tiêu dùng.
Vic tho lun tay đôi do tác gi ch trì. Da vào kt qu tho lun tay đôi, tác
gi thc hin đánh giá và điu chnh mô hình nghiên cu; xây dng bng câu hi;
phng vn th 20 ngi tiêu dùng đ điu chnh câu, t trc khi phng vn chính
thc.
 Nghiên cu đnh lng:
c thc hin thông qua k thut phng vn trc tip bng bng câu hi
(đc xây dng và điu chnh trong bc nghiên cu đnh tính). Nghiên cu đnh
lng nhm xác đnh các thành phn cng nh giá tr và đ tin cy ca thang đo nh
5

hng ca CSR đn hành vi mua ca ngi tiêu dùng ti TP. HCM. Mu kho sát
đc la chn theo phng pháp thun tin ngi tiêu dùng trên đa bàn TP. HCM.
D liu sau khi thu thp đc x lý bng phn mm SPSS nhm kim đnh thang đo
bng h s tin cy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân t khám phá đ rút gn các bin
quan sát và xác đnh li các nhóm trong mô hình nghiên cu, phân tích hi quy đ xem
xét mc đ nh hng ca các thành phn CSR tác đng đn hành vi mua ca ngi
tiêu dùng.
1.5 ụ ngha thc tin ca đ tài
 tài này đem li mt s ý ngha thc tin cho các doanh nghip ti TP.
HCM, các công ty, các t chc kinh doanh đang có ý đnh đu t kinh doanh ti th
trng TP. HCM. C th nh sau:

Chng 2: C s lỦ thuyt và mô hình nghiên cu
Chng này s đ cp đn c s lý thuyt, gii thích mt s khái nim c
bn và xem xét các mô hình nghiên cu liên quan đã thc hin ti th trng các
nc đ làm c s đ xut mô hình cho nghiên cu này.
2.1 Trách nhim xã hi ca doanh nghip (CSR)
2.1.1 Khái nim
Thut ng “Trách nhim xã hi ca doanh nghip” (CSR) đc xut hin
cách đây khong gn 50 nm khi Bowen,H.R mt chuyên gia nghiên cu t chc,
đ cp đn trong cun sách “Social responsibilities of the Businessmen” vào nm
1953. Trong cun sách này, CSR đc Bowen xác đnh là trách nhim ca ch các
doanh nghip không làm tn hi đn các quyn và li ích ca ngi khác; ch
doanh nghip phi có lòng t thin và bù đp nhng thit hi do doanh nghip mình
gây ra khi làm tn hi cho xã hi… Tuy nhiên, thut ng này cho đn nay đc
hiu di nhiu giác đ khác nhau:
Theo Sethi (1975) cho rng: “CSR là nâng hành vi ca doanh nghip lên mt
mc phù hp vi các quy phm, giá tr và k vng xã hi đang ph bin”. Nhng
ngi theo quan đim này lp lun rng doanh nghip không có trách nhim vi xã
hi bi doanh nghip khi thc hin hot đng kinh doanh đã phi đóng thu cho nhà
nc và vì vy, doanh nghip ch có trách nhim vi c đông và ngi lao đng ca
doanh nghip mà thôi.
Nu trng phái trên cho rng trách nhim duy nht ca các doanh nghip là
to ra li nhun ti đa cho các c đông, thì càng ngày càng nhiu ngi đng thun
vi Liên minh Châu Âu khi cho rng doanh nghip phi quan tâm đn các cá nhân
và các nhóm có th b tác đng bi hot đng ca doanh nghip hay có th nh
hng đi vi các hot đng đó. Trong trng hp này, doanh nghip đc gán cho
vai trò làm tha mãn mi thành phn có liên quan và tr thành ni phân đnh các li
ích khác nhau cho các thành phn có liên quan đó. Yêu cu này có th ln hoc nh
8

tùy theo các thành phn đc xem xét: có nhng thành phn mà doanh nghip có

Là mt công dân tt.
Tham gia vào các chng trình thúc đy phúc
li xã hi.
Trách nhim O C
Có đo đc.
Các t chc kinh doanh d kin s làm nhng
gì là đúng, công bng, mc dù nó không đc quy
đnh trong pháp lut
Trách nhim PHÁP LÝ
Tuân th lut pháp.
Ngha v theo đui mc tiêu kinh t trong
khuôn kh ca pháp lut
Trách nhim KINH T
c li nhun.
Là đng lc chính cho các t chc kinh doanh
trong sn xut hàng hóa, dch v cho xã hi và làm
tng li nhun.
Hình 2.1. Kim t tháp trách nhim xã hi ca doanh nghip ca Carroll
(Ngun: Carroll, 1991)

Trong khi đó, Carroll (1999) cho rng CSR còn có phm vi ln hn “là tt c
các vn đ kinh t, pháp lý, đo đc, và nhng lnh vc khác mà xã hi trông đi 
doanh nghip trong mi thi đim nht đnh”.
Lantos (2001) đã lp lun rng CSR là “ngha v ca t chc đ ti đa hóa
nhng tác đng tích cc và gim thiu tác đng tiêu cc tr thành mt thành viên
10

đóng góp cho xã hi”. Mohr, Webb và Harris (2001) xác đnh trách nhim xã hi
nh “cam kt ca doanh nghip trong vic gim thiu hoc loi b bt k tác đng
có hi và ti đa hóa tác đng có li lâu dài ca nó đi vi xã hi”. Các tác gi đ

phát trin kinh t bn vng, hp tác cùng ngi lao đng, gia đình h, cng đng và
xã hi nói chung đ ci thin cht lng cuc sng cho h, sao cho va tt cho
doanh nghip va ích li cho phát trin”.
Ngày nay, CSR đã tr nên ph bin. Nhng vn có rt nhiu quan đim khác
nhau v khái nim, ni dung và phm vi ca CSR. Trong s đó, mô hình “kim t
tháp” ca Carroll (1991) có tính toàn din và đc s dng rng rãi nht.
2.1.2 Li ích khi doanh nghip thc hin trách nhim xã hi
Khng đnh ca ông Martin Neureiter là chuyên gia cao cp, Trng ban ph
trách trin khai ISO 26000: “Chúng ta đng nên coi CSR là mt gánh nng mà nên
coi đó là c hi, là mc đích t thân, là mt kinh nghim đ doanh nghip hot
đng tt hn ch không phi là mt gánh nng ca chi phí, áp lc t phía Nhà
nc. Do đó, hãy tìm các gii pháp đ phát trin tt hn cho ni mình đang sng”.
V c bn, doanh nghip thc hin CSR mang li li ích sau:
Mt là, gim chi phí và tng hiu qu trong sn xut: Nhiu chuyên gia kinh
t trên th gii nhn đnh rng các doanh nghip có th tit kim đáng k chi phí
nu thc hin CSR tt. Mt h thng qun lý nhân s hiu qu cng giúp doanh
nghip ct gim chi phí và tng nng sut lao đng đáng k. Ch đ lng thng
hp lý, môi trng lao đng an toàn, đc bit là các c hi đào to, thng tin đc
doanh nghip chú trng, luôn thc hin và bo v quyn, li ích hp pháp cho
ngi lao đng…s to đng lc giúp ngi lao đng gn bó lâu dài vi doanh
nghip, gim s lng lao đng b vic…; điu này góp phn tng li nhun cho
doanh nghip.
Hai là, thc hin trách nhim xã hi giúp doanh nghip có kh nng tng
doanh thu: Hindustan Lever là mt chi nhánh ca tp đoàn Unilever hot đng kinh
doanh ti n . Thi gian đu khi mi vào th trng n , các nhà máy ch
bin sa Hindutan không th hot đng ht công sut do cung không đ cu, cht
12

lng bò sa  đa phng rt kém. Hãng quyt đnh xây dng chng trình giúp
ngi dân chn nuôi bò sa theo nhiu giai đon khác nhau, t vic đào to nông

lc hot đng ca chính các doanh nghip trong nc và trên th trng quc t.
Phát trin cng đng là mt mi quan h không th tách ri trong s phát trin ca
doanh nghip, nhng hu ht các doanh nghip Vit Nam li cha đ kh nng, đc
bit là các doanh nghip va và nh, nên h cha tn dng đc dòng vn đu t
trc tip nc ngoài”. iu này phn ánh rõ nht li ích mang li nu doanh nghip
bit phát trin cng đng.
2.2 Hành vi mua ca ngi tiêu dùng
Theo Philip Kotler, hành vi mua ca ngi tiêu dùng đc đnh ngha: “Mt
tng th nhng hành đng din bin trong sut quá trình k t khi nhn bit nhu cu
cho ti khi mua và sau khi mua sn phm”. Nói cách khác, hành vi mua ca ngi
tiêu dùng là cách thc các cá nhân ra quyt đnh s s dng các ngun lc sn có
ca h (thi gian, tin bc, n lc) nh th nào cho các sn phm tiêu dùng.
Theo Hip hi marketing Hoa K, hành vi mua ca ngi tiêu dùng chính là s
tác đng qua li gia các yu t kích thích ca môi trng vi nhn thc và hành vi
ca con ngi mà qua s tng tác đó, con ngi thay đi cuc sng ca h. Theo
cách đnh ngha này, khái nim hành vi mua ca ngi tiêu dùng đc nhìn di
góc đ tính tng tác, tác đng qua li ln nhau gia con ngi và môi trng bên
ngoài.
Theo Levy (1959), “hành vi mua ca ngi tiêu dùng là nhng hành vi c th
ca mt cá nhân hay đn v khi thc hin các quyt đnh mua sm, s dng sn
phm hay dch v”
Hành vi mua ca ngi tiêu dùng đc hiu là “các hot đng tinh thn, tình
cm và th cht mà con ngi tham gia trong vic la chn, mua và s dng các sn
phm và dch v đ đáp ng nhu cu mong mun”. Nó liên quan đn vic mua, tiêu
th và các hot đng khác liên quan đn ngi tham gia vào quá trình trao đi
(Hoyer và MacInnis, 2009). Theo Solomon, Bamossy, Askegaard, và Hogg (2006),
14

trong cun sách “Hành vi tiêu dùng, Vin cnh ca châu Âu” xây dng thut ng
nh “nghiên cu các quá trình liên quan đn cá nhân hoc các nhóm la chn, mua