B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG
I HC KINH T TP.H CHÍ MINH
TRNG TH PHNG THO NÂNG CAO V TH PH N TRONG CÁC
HOT NG SINH K  NÔNG THÔN TNH
TÂY NINH LUN VN THC S KINH T
Tp. H Chí Minh, nm 2015
NGI HNG N KHOA HC:
TIN S: NGUYN HU DNG

Tp. H Chí Minh, nm 2015 LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan Lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích dn và
s liu s dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao nht trong
phm vi hiu bit ca tôi. Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca
Trng i hc Kinh t thành ph H Chí Minh.

Tác gi lun vn

Trng Th Phng Tho
MC LC
LI CAM OAN
MC LC
3.3 Phng pháp chn mu và thu thp thông tin s cp 18
3.4 Phng pháp phân tích và x lý d liu 19
CHNG 4. KT QU NGHIÊN CU 22
4.1 Mô t mu nghiên cu 22
4.1.1 i vi đ tui 22
4.1.2 i vi trình đ hc vn 23
4.1.3 Quy mô ca h gia đình nông thôn 24
4.1.4 t đai ca h gia đình 25
4.1.5 Thu nhp t các hot đng ca ph n nông thôn 26
4.1.6 Vai trò ca ph n trong vic vay vn ca h 27
4.2 Hot đng to thu nhp ca ph n nông thôn 28
4.2.1 Mc đ tham gia các hot đng 28
4.2.2 Mc đ đóng góp ý kin hình thành quyt đnh 32
4.2.3 Mc đ t ch v các hot đng to thu nhp 35
4.3 Li ích khi tham gia hot đng to thu nhp 38
4.3.1 Li ích không phi bng tin khi tham gia các hot đng to thu nhp 38
4.3.2 Ch s tham gia vào các t chc/ đoàn th xã hi, nhóm hi kinh doanh . 41
4.3.3 Nhng yu t làm hn ch mc đ tham gia hot đng to thu nhp 42
4.3.4 Ch s hn ch v th ca ph n 45
4.4 Tóm lc kt qu chng 4 48
CHNG 5. KT LUN VÀ KIN NGH 51
5.1 Tóm tt kt qu nghiên cu 51
5.2 Kin ngh chính sách 52
5.3 Hn ch đ tài và đ xut hng nghiên cu tip theo 53
TÀI LIU THAM KHO
PH LC
Hình 4.3 Quy mô h gia đình ca ph n nông thôn. 25
Hình 4.4 Din tích đt trng cây hàng nm 26
Hình 4.5 Thu nhp bình quân tháng ca ph n nông thôn 27
Hình 4.6 Vai trò ca ph n trong vic vay vn 28
Hình 4.7 Ch s tham gia các hot đng to thu nhp ph n phân theo huyn . 30
Hình 4.8 Trình đ hc vn và s tham gia ca ph n trong các hot đng 32
Hình 4.9 Ch s mc đ đóng góp ý kin thành thành quyt đnh phân theo
huyn 34

Hình 4.10 Ch s mc đ đóng góp ý kin quyt đnh phân theo trình đ hc vn
35

Hình 4.11 Ch s mc đ t ch tham gia các hot đng to thu nhp 36
Hình 4.12 Ch s mc đ t ch tham gia các hot đng to thu nhp phân theo
huyn 37

Hình 4.13 Ch s li ích không phi bng tin nhn đc, phân theo huyn 40
Hình 4.14 Ch s li ích không phi bng tin nhn đc theo trình đ hc vn 41
Hình 4.15 Ch s chung tham gia các t chc đoàn th 41
Hình 4.16 Ch s chung mc đ tham gia vào các t chc/ đoàn th xã hi,
nhóm/hi kinh doanh ca ph n theo ba nhóm huyn 42

Hình 4.17 Ch s hn ch mc đ tham gia hot đng to thu nhp phân theo huyn . 44
Hình 4.18 Ch s hn ch v th ca ph n 46
Hình 4.19 Ch s hn ch v th ca ph n phân nhóm huyn
48
Hình 4.20 Ch s hn ch v th ca ph n phân theo trình đ hc vn 48

đc phân tách theo trình đ hc vn ca ngi tr li, và theo khu vc huyn đ đánh
giá các hot đng to thu nhp  nông thôn, đánh giá các li ích khi tham gia các hot
đng to thu nhp, đánh giá nhng yu t làm hn ch mc đ tham gia hot đng ca
ph n nông thôn, các yu t làm hn ch v th ca ph n.
T đó đa ra các khuyn ngh chính sách: đánh giá hin trng ca các hot đng
to thu nhp ca ph n nông thôn Tây Ninh, các yu t tác đng đn hot đng to
thu nhp, các yu t nh hng đn hot đng to thu nhp, các yu t làm hn ch đn
hot đng to thu nhp đ khuyn ngh các chính sách phù hp vi đa phng, các t
chc phi chính ph giúp nâng cao v th ca ph n nông thôn thông qua các hot đng
to thu nhp.
1

CHNG 1. GII THIU

1.1 t vn đ nghiên cu
Trong lch s phát trin con ngi, ngi ph n ngày càng gi vai trò quan
trng nh nam gii. Trong thc t, tình trng vic làm và công vic ca ph n
trong xã hi hin nay là mt trong nhng ch s v s tin b ca mt quc gia. Nu
không có s tham gia ca ph n trong các hot đng quc gia thì tin b xã hi,
phát trin kinh t hay n đnh chính tr ca mt quc gia s b nh hng và trì tr.
Thc t vai trò quan trng nht ca ph n là s kt hp vi các hot đng và s
dng các k nng và lao đng kinh t đ kim thêm thu nhp cho gia đình, điu làm
cho s khác bit gia cuc sng tt hay nghèo đói.
Ph n chim mt na ca nhân loi, thm chí còn đóng góp hai phn ba s
gi làm vic ca toàn th gii. Nhng ph n ch kim đc mt phn ba tng thu
nhp và s hu ít hn mt phn mi tài sn ca th gii. iu này cho thy kinh t
ca ph n đang trong tình trng thm hi và điu này cng th hin rõ  ph n
nông thôn  Vit Nam, trong đó ph n nông thôn  tnh Tây Ninh cng nm trong
tình trng chung ca ph n nông thôn ca c nc.
Trong tng s dân tnh Tây Ninh là 1.080.738 ngi/280.049 h, trong đó ph

vùng nông thôn.
 xut các gii pháp đ ci thin thu nhp và v th ca ph n ti nông thôn.
1.3 Câu hi nghiên cu
Nghiên cu gm nhiu câu hi c th nh sau:
Nhng hot đng nào mang li thu nhp cho ph n ti nông thôn Tây Ninh?
Mc đ tham gia ca ph n trong các hot đng đó nh th nào?
Li ích và nhng hn ch nào cho vic tham gia ca h trong các hot đng
to thu nhp?
3

Mc đ t ch v các hot đng to thu nhp?
Nhng yu t nào làm nh hng đn v th ca ph n nông thôn?
Các gii pháp nào có th thc hin đ ci thin thu nhp và v th ca ph n
ti cp đ cng đng và h gia đình?
1.4 S liu nghiên cu
S liu phc v nghiên cu ch yu t các thông tin thu thp trong cuc phng
vn ph n ti 3 huyn nm trên đa bàn tnh. S liu thu thp đc cp nht và x
lý bng phn mm qun lý d liu SPSS.

1.5 i tng và phm vi nghiên cu
i tng nghiên cu: là các hot đng to thu nhp ca ph n vùng nông
thôn thuc tnh Tây Ninh.
Phm vi nghiên cu: vùng nông thôn tnh Tây Ninh. Trong điu kin gii hn
v thi gian và tài lc.  tài áp dng phng pháp chn mu có ch đích
(purposive sampling method) theo hn mc (quota).
Ti cp tnh: da theo các báo cáo thc hin kinh t - xã hi ca tnh, đc bit
là các báo cáo v phát trin gii, tho lun vi cán b ph trách hot đng vì s tin
b ca ph n đ chn 3 huyn trong tnh gm: huyn Dng Minh Châu, huyn
Tân Châu và huyn Tân Biên.
Ti cp huyn: chn ra 3 xã, tiêu chí đ chn xã đáp ng tiêu chí nh sau: có

tng lai mt cách hiu qu nht.
Vn đ cn nghiên cu
Mc tiêu nghiên cu
Phm vi nghiên cu
C s lý thuyt
Phân tích d liu
Thng kê mô t
Kim đnh các ch s

Kt lun, kin ngh
5

CHNG 2. C S LÝ THUYT VÀ THC TIN

2.1 Tng quan v sinh k và v th ca ph n
2.1.1 Các khái nim c bn v sinh k bn vng
2.1.1.1 Sinh k bn vng
Sinh k đc đnh ngha là“phng cách đ sng”, là cách thc h gia đình
mu sinh không đn thun ch là thu nhp và tiêu dùng. Lý thuyt v sinh k bao
hàm c các hot đng to thu nhp ca h và các thành viên trong h, và các th ch
xã hi, quan h trong gia đình, c ch tip cn vi các ngun lc trong cuc sng
(Eliis, 2000).
Ba khái nim chính trong cách tip cn v sinh k bn vng là bn vng v
môi trng, kinh t và xã hi. Mt sinh k ca h đc xem là bn vng v môi
trng khi sinh k đó có kh nng gi li hoc làm nâng lên các tài sn ca đa
phng, cng đng, sinh k đó còn ph thuc vào, và có nh hng tt đn các sinh
k khác. Sinh k đó có bn vng v xã hi hay không là sinh k có kh nng gii
quyt và tái hi phc sau nhng cú sc trong xã hi và phc v đc cho th h
tng lai (Chamber và Conway 1991).
Khái nim sinh k bn vng đu tiên đc gii thiu t hi ngh Brundtland

nghèo đói, ci thin điu kin sng và gim kh nng tn thng trong cng đng
thng gn vi các hot đng to thu nhp quy mô nh đc các t chc phát trin
NGO áp dng ngày càng nhiu. Cách tip cn SLA tìm kim nhng cách thc đ
ci thin các chính sách và bin pháp phát trin nông thôn t ch nhn thc đc s
phc tp và linh hot ca các chin lc sng (Ellis, 2001). Cách tip cn này ly
con ngi làm trung tâm đ phân tích, xem xét sinh k ca con ngi toàn din t
cách nhìn vào các hot đng to thu nhp ca các cá nhân và h gia đình, đn nhng
cách thc ci thin sinh k (Farrington và cng s, 1999).
Theo DFID (1999) cách tip cn SLA thúc đy mt hng suy ngh toàn din
7

v nhng gì mà ngi nghèo có th rt d b tn thng, nhng ngun lc nào có
th giúp h gia tng đc tài sn, tng cng kh nng đi phó và gim mc đ tn
thng, các chính sách, th ch nào v môi trng làm nh hng đn sinh k ca
ngi nghèo. Có nhiu mô hình sinh k bn vng khác nhau đc xây dng da
theo nhng điu kin c th và nghiên cu khác nhau, nhng hu ht nhng mô
hình đu cha đng nhng thành phn chính sau đây:
Bi cnh: là môi trng bên ngoài mà h gia đình đang sng. Bi cnh môi
trng sng gii thích cho nhng khó nhc ca h (xã hi, kinh t, môi trng,
chính tr, các điu kin và xu th).
Tài sn và kh nng (tài chính, t nhiên, vt cht, con ngi, chính tr, và vn
xã hi): là ngun lc giúp ngi nghèo s hu hoc tip cn, s dng đ mu sinh.
Chính sách, th ch và tin trình (cng còn đc gi là tin trình và c ch
chuyn đi): là các th ch, t chc, chính sách và lut pháp xác đnh vic tip cn
và la chn chin lc sinh k.
Chin lc sinh k: là cách thc đ dn đn s tích t tài sn và kh nng đ
ci thin cuc sng (ví d: tiêu dùng, sn xut, ch bin, trao đi, và các hot đng
to thu nhp)
Kt qu cuc sng: các chin lc mu sinh thành công s đa đn mt mc
thu nhp an toàn hn và sinh k bn vng hn v kinh t cho ngi nghèo. Kt qu

vùng quê ti các tnh khác đc đc trng bi tình trng nghèo đói vn ph bin,
mt đ dân s phân b không đng đu, din tích canh tác ngày càng b thu hp,
T nhiên
Tài chính
Xã hi
Vt cht
Con ngi
Bi cnh d
tn thng

- Xu hng
- Thi v
- Chn đng
(trong t
nhiên và môi
trng, th
trng,
chính tr,
chin
tranh…)

Chính sách, tin
trình và c cu

- các cp khác
nhau ca Chính
ph, lut pháp,
chính sách công,
các đng lc, các
qui tc

-Gim kh nng tn
thng
-An ninh lng thc
đc ci thin
-Công bng xã hi
đc ci thin
-Tng tính bn vng
ca tài nguyên thiên
nhiên
-Giá tr không s
dng ca t nhiên
đc bo v
9

tính cách ít nng đng ca ph n, trình đ hc vn thp và t l mù ch vn tn ti,
các vn đ ti phm còn nhiu, cng nh còn nhiu vn đ xã hi cn ci thin (ví
d, kt hôn sm), thêm vào đó nhng tp tc và truyn thng c xa vn còn làm
hn ch s tham gia ca ph n vào các hot đng và s phát trin ca bn thân h.
iu kin t nhiên và các din bin bt thng ca thi tit khí hu nh hng đn
sn xut và s tham gia ca ph n. Các sinh k ca ngi nghèo thng rt d b
v và có th làm nh hng đn cuc sng ca h nhiu nm.
 ci thin s tham gia và v th ca ph n, 3 khía cnh v sinh k bn vng
là kh nng, công bng và bn vng v mt xã hi cn đc xem xét. Chambers và
Conway (1991) đ xut mt s bin pháp chin lc đ ci thin 3 vn đ này. Ba
vn đ này s đc đo lng bng các ch tiêu đc mô t trong bng và cách tính
chi tit trình bày  chng sau.
2.2.2 Tài sn (ngun lc) sinh k ca ph n
Các h gia đình nông thôn s hu, tip cn nhng tài sn hu hình và vô hình
đ s dng chúng trong nhng mc đích mu sinh. S an toàn v sinh k đòi hi
phi bit kt hp hài hòa nhng ngun tài nguyên hn ch này vào nhng hot đng

nhiu t chc khác nhau (chính ph, NGO, t chc ph n, thanh niên, v.v) và các
nhà lãnh đo ti đa phng khuyn khích s tham gia ca ph n vào các hot
đng to thu nhp và nâng cao v th ca h trong gia đình và xã hi, sau cùng là
kt qu sinh k. Tuy vy, s phi hp tt v chc nng thc hin gia các t chc
và th ch ph thuc vào chính sách, cu trúc h tng cng nh nhng mc tiêu u
tiên ca các nhà tài tr.
2.5 Kt qu sinh k
Cu trúc và tin trình chuyn đi nh hng trc tip vào các chin lc và
kt qu sinh k. Các tài sn, các th ch và t chc tín dng chính thc và không
chính thc, nhng rào cn v kinh t - vn hóa - xã hi, nhng đc tính c bn ca
ph n là các yu t chính nh hng đn kt qu sinh k.
 tài gi thuyt rng thu nhp gia đình ca ph n tng do kt qu ca tin
11

trình làm thay đi sinh k có liên quan đn nhiu khía cnh khác nhau ca ph n
nh: tham gia các đoàn th, t chc xã hi, NGO, tip cn vi vn tín dng, s an
toàn v lng thc, giáo dc, quy mô đt đai, tình trng nhà , sc khe, ngun
nc ung và sinh hot, tình trng v sinh, kh nng t do la chn (ví d: đi ra
ngoài, tham gia các hot đng bên ngoài theo s thích).
2.6 Khái nim v v th ca ph n/trao quyn (empowerment)
Sudharani và cng s (2000) xác đnh trao quyn là quá trình th thách quan
h quyn lc hin có và đc kim soát tt hn các ngun sc mnh. Trao quyn là
mt quá trình nhn thc và xây dng nng lc hàng đu đ tham gia nhiu hn vào
sc mnh ln hn vic ra quyt đnh và kim soát hành đng bin đi.
Sen (1997) da trên mt nghiên cu trng hp  n , nhn mnh tm
quan trng ca trao quyn cho mt cá nhân đ giành quyn kim soát tài sn. Theo
đó, trao quyn là s thay đi có li cho nhng ngi trc đây thc hin kim soát
ít hn cuc sng ca h. S thay đi này có hai thành phn, đu tiên là kim soát tài
nguyên (tài chính, vt cht và con ngi) và th hai là kim soát t tng, tín
ngng, giá tr và thái đ. Nghiên cu kt lun rng chính ph, các t chc phi

T nhng lc kho nêu trên, cho thy rt rõ ràng rng trao quyn
(empowerment) là mt quá trình nhn thc và xây dng nng lc dn đn s tham
gia ln hn và ra quyt đnh sc mnh ln hn. Nó cng cho thy rng trao quyn
cho ph n là nhng vic làm nào, nhng tng cng sc sng bm sinh ca h mà
nên cho phép nhng ngi ph n hoc mt nhóm ph n đ thc hin đy đ bn
sc ca h và quyn lc trong mi lnh vc ca cuc sng cng nh đi tác bình
đng trong quá trình phát trin.
2.7 Phm vi ca Ph n nông thôn trong hot đng trao quyn
Giriyappa (1997) đã phân tích vic nâng cao quyn cho ph n vi các mc
tng ng ca phân bit đi x và hiu qu ca vic ra quyt đnh ca ph n trong
13

các doanh nghip nông thôn khác nhau. Kt lun nghiên cu ch ra rng h có ch
h là n có hiu qu trong vic ra quyt đnh đi vi các vic hc hành, chm sóc
sc khe, sáng to, to vic làm và tham gia xã hi
Kt qu nghiên cu ca Sherin (1999) cho thy 82,69% s ngi đc hi v
chc nng trong các nhóm tín dng nh đã bày t quyn lc ca h đã đc nâng
cao v thm quyn trong vic lp k hoch, ra quyt đnh, thc hin và đánh giá các
chng trình tín dng nhóm nh.
Saradha (2001) báo cáo rng ngi ph n có tâm lý là h có quyn lc,
nhng thc s mc đ trao quyn thc s ca h là thp. Lý do có th cho điu này
có th là xã hi ni ph n đc coi là có phn yu hn v nng lc qun lý, và
quyn ra quyt đnh. Ý kin v mc đ trao quyn cho thy phn ln các ph n có
mc đ quyn hành  mc thp và trung bình.
2.8 Yu t nh hng đn v th ph n nông thôn
Srinath và Thangamani (1993) trong nghiên cu ca h v trao quyn cho ph
n báo cáo rng đa s nhng ngi tham gia có đim s cao hn cho tt c các tính
nng đc la chn trao quyn hn ngi không tham gia. Nghiên cu ch ra rõ
ràng rng s tham gia trong chng trình s th hin trong đim s cao hn cho các
tính nng trao quyn .

và t qun lý là nhng yu t quan trng trong vic gii quyt các vn đ v gii và
bình đng.
Srinivasan (1996) phát hin ra rng các nhóm SHG cung cp phng tin đ
ngi nghèo đc tip cn vi các ngun tài nguyên ca riêng mình, mà không cn
ch đi bt c ai và không phi do lòng thng xót ca ngi khác. iu này làm
cho mi ngi tin tng rng bng cách tit kim s tin nh trong mt khong thi
gian h có th làm ch các ngun lc đ giúp đ ln nhau trong nhóm. Ph n cm
thy đc khích l đ thc hin và chu mt phn trách nhim v các ngun tài
nguyên.
Pattanaik (1997) mô t các lnh vc quan trng đi vi vic trao quyn cho
15

ph n trong khu vc nông thôn là (a) ph n và tham gia lc lng lao đng (b)
ph n và giáo dc (c) ph n và sc khe và (d) ph n và tham gia vào hot đng
chính tr. Tác gi cng thy rng trao quyn cho ph n trong công vic sn xut
kinh doanh s tng cng đóng góp ca h cho s phát trin nông thôn.
Joythi (1998) báo cáo trong nghiên cu ca mình v mô hình vic làm và trao
quyn cho ph n nông thôn ti huyn Kolar thy rng các yu t chính góp phn
vào mc đ quyn lc cao hn ti các trang tri ln là trình đ giáo dc và tit kim
ch yu thu đc t cha m ch không phi là thu nhp ca h. Trong s nhng
ngi lao đng nông nghip ti trang tri nh, ch yu là thu nhp tin mt và có
kim soát thu nhp. Vì vy có th nói rng trao quyn kinh t là tt hn trong s các
ph n trong trang tri nh.
Mridula (1998) báo cáo rng giáo dc ca ph n dn vic gim s con trong
gia đình, các bà m quan tâm nhiu hn đi vi sc khe, giáo dc và xây dng tính
cách cho con cái h. S tham gia ca ph n trong th trng lao đng và thu nhp
bình quân đu ngi ln hn và cht lng ngun nhân lc tt hn. Mt ph n có
hc vn có nhiu kh nng đ chia s trong gia đình quyt đnh v s tr em là bao
nhiêu, làm th nào đ chm sóc sc khe ca chính mình và gia đình mình tt hn
(xem ph lc).