B GIÁO DC VÀ ÀO TO

TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
















PHM TH VÂN
TP.H CHÍ MINH - NM 2014 B GIÁO DC VÀ ÀO TO

TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH














PHM TH VÂN TP.H CHÍ MINH - NM 2014 LI CAM OAN








Tôi xin cam đoan rng đây là công trình nghiên cu ca tôi di s hng
dn tn tình ca ging viên hng dn. Các ni dung nghiên cu và kt qu trong đ
tài này là trung thc và cha tng đc ai công b trong bt c công trình nghiên cu
khoa hc nào.

Nu có bt kì sai sót, gian ln nào tôi xin hoàn toàn chu trách nhim trc
Hi đng cng nh kt qu lun vn ca mình.

TP.H Chí Minh, ngày 10 tháng 8 nm 2014
Tác gi
2.1.2.2. Mô hình Solow – Swan 9
2.1.2.3. Mô hình tng trng ni sinh 11
2.2. Các lý thuyt v FDI 14
2.2.1. Khái nim v FDI 14
2.2.2. Mt s lý thuyt v FDI 15
2.2.2.1. Lý thuyt chit trung (The Eclectic Theory) hay mô hình OLI 15
2.2.2.2. Lý thuyt t chc công nghip 19
2.3. Các nghiên cu có liên quan 23
2.3.1. Các nghiên cu nc ngoài 24 2.3.2. Các nghiên cu trong nc 30
2.4. Khung phân tích 33
CHNGăIII:ăPHNGăPHỄPăNGHIểNăCU 35
3.1. Mô hình nghiên cu 35
3.2. D liu nghiên cu 35
3.3. Quyătrìnhăcălng mô hình VECM 35
3.3.1. Kim đnh tính dng đi vi chui d liu thông qua kim đnh nghim
đn v ADF (Agumented Dickey – Fuller) và la chn khong tr phù hp 36
3.3.2. Kim đnh đng liên kt 37
3.3.3. Mô hình vector hiu chnh sai s VECM(Vector error correction model) 38
3.3.4. Kim đnh mi quan h nhân qu Granger 39
CHNGăIV:ăKT QU NGHIÊN CU 41
4.1. Thc trngătngătrng kinh t vƠăđuătătrc tipănc ngoài ca Vit
Namăgiaiăđon 2000 ậ 2012 41
4.1.1. Tng trng ca nn kinh t Vit Nam 41
4.1.2. u t trc tip nc ngoài ca Vit Nam 43
4.2. Kt qu phân tích hi quy 47
4.2.1. Kim đnh nghim đn v 47
4.2.2. Chn các bin tr ti u trong mô hình 50


DANH MC T VIT TT
- ADF: Augmented Dickey – Fuller
- ADP: Ngân hàng phát trin Châu Á
- APEC: Din đàn hp tác kinh t Châu Á – Thái Bình Dng
- ASEAN: Hip hi các quc gia ông Nam Á
- ASEM: Din đàn hp tác Á Âu
- CSA: Li th quc gia
- DF: Dickey – Fuller
- FDI: Ngun vn đu t trc tip nc ngoài
- FPI: Ngun vn đu t gián tip nc ngoài.
- FSA: Li th riêng ca doanh nghip
- GDP: Tng sn phm quc ni
- GCNT: Giy chng nhn đu t
- GNP: Tng sn phn quc dân
- GOS: Tng cc thng kê Vit Nam
- I: u t
- IMF: Qu tin t quc t
- K: Vn; δ: δao đng
- εNE: Công ty đa quc gia
- R&D: Nghiên cu và phát trin
- S: Tit kim
- TFP: Nng sut nhân t tng hp
- USD: ng đôla ε
DANH MC CÁC HÌNH V
- Hình 2.1: Khung phân tích
- Hình 4.1:  th tc đ tng trng kinh t Vit Nam giai đon 2000 – 2012
- Hình 4.2: FDI Vit Nam giai đon 2000 – 2012
- Hình 4.3: Din bin dòng vn FDI vào Vit Nam giai đon 2000 – 2012
- Hình 4.4 (a):  th ca các bin  chui d liu gc
- Hình 4.4 (b):  th ca các bin khi ly sai phân bc 1
- Hình 4.5:  th phn d
- Hình 4.6: Biu đ phn ng đy ca GDP và FDI khi có các cú sc xy ra
1

vn đu t mà còn trong vic thúc đy hot đng xut khu, cng nh gii thiu các k
nng lao đng và qun lý mi, chuyn giao công ngh, to ra c hi vic làm.
Mc dù Vit Nam đư đt đc mt s kt qu nht đnh, nhng nhiu ý kin cho
rng Vit Nam vn cha tn dng ti u các c hi thu hút FDI và cha ti đa hóa li
ích mà FDI mang li. iu này là do din bin bt thng v dòng vn FDI chy vào
Vit Nam, t l FDI thc hin so vi vn đng ký còn thp, FDI ch tp trung vào mt
s ngành, vùng kinh t trng đim, các d án FDI quy mô nh, công ngh đa phn có
ngun gc t Châu Á, đt mc trung bình. Vit Nam cha đc chn là đim đu t ca
nhiu công ty đa quc gia có tim nng ln v công ngh và sn sàng chuyn giao công
ngh và trí thc. Thc trng này đang là mt áp cnh tranh gay gt v thu hút FDI ca
các nc trong khu vc đt ra thách thc ln cho Vit Nam.
Tuy nhiên v mt lý thuyt cng nh thc t, vn còn nhiu tranh lun chng li
vai trò ca FDI trong vic phát trin kinh t quc gia. Dòng vn FDI có tác đng tích
cc hay tiêu cc đn tng trng kinh t, và nhng gì Chính ph nên làm đ thu hút và
s dng FDI hiu qu vn còn là mt vn đ tranh cưi đáng k (Longani & Razin,
2001).
Câu hi trng tâm ca nghiên cu là liu có tn ti mt liên kt hai chiu gia
FDI và tng trng kinh t  Vit Nam hay không?  tr li cho câu hi trên, tác gi
đư chn đ tài “u t trc tip nc ngoài và tng trng kinh t Vit Nam giai đon
2000 – β01β” làm lun vn tt nghip.
1.2. Mc tiêu nghiên cu ậ Câu hi nghiên cu
1.2.1. Mc tiêu nghiên cu
Hin nay có rt nhiu tác gi trong nc và ngoài nc nghiên cu mi quan h
gia FDI và GDP. Trong đó, có rt nhiu ý kin trái ngc nhau v mi quan h hai
3

chiu gia hai bin này. Vì vy tác gi thc hin nghiên cu thông qua vic s dng mô
hình đnh lng VECε đ xác đnh xác đnh mi quan h hai chiu gia FDI và GDP
ca Vit Nam trong giai đon t quý I/2000 đn quý IV/2012.  làm đc điu này
trc tiên tác gi đi kim tra các c s lý thuyt v tác đng qua li ca đu t trc tip

Chng 5. Kt lun và hàm ý chính sách
KT LUNăCHNGă1
Vn đu t trc tip nc ngoài trong quá trình tng trng kinh t có vai trò rt
ln  tt c các lnh vc kinh t, vn hóa và xã hi. Tuy nhiên, đi vi các nc đang
phát trin, k vng ln nht ca vic thu hút FDI ch yu là nhm mc tiêu tng trng
kinh t. Là do: Th nht, FDI góp phn vào thng d tài khon vn, góp phn ci thin
cán cân thanh toán và n đnh kinh t v mô. Hai là,các nc phát trin thng có t l
tích ly vn thp nên FDI đc coi là mt ngun vn quan trng đ b sung vn đu t
trong nc nhm mc tiêu tng trng kinh t. Ba là, FDI to c hi cho các nc
nghèo tip cn vi công ngh tiên tin hn, d dàng chuyn giao công ngh hn,thúc
đy quá trình ph bin kin thc, nâng cao k nng qun lý và trình đ lao đng. Vì
vy, tác đng ca FDI ti tng trng là mt đ tài đc rt nhiu tác gi  các nc
đang phát trin nói chung và Vit Nam nói riêng nghiên cu.
Trong chng 1, đ tài gii thiu tng quan và vn đ nghiên cu ca đ tài là
nghiên cu mi quan h đu t trc tip nc ngoài và tng trng kinh t ca Vit
Nam.

5

CHNGăII:ăCăS LÝ THUYT
Mc đích ca chng này là cung cp c s lý thuyt v tng trng kinh t và
đu t trc tip nc ngoài. Chng này đc chia làm ba phn. Phn đu tiên ca
chng trình bày các lý thuyt v tng trng kinh t và các lý thuyt v đu t trc tip
nc ngoài. Phn th hai ca chng cung cp bng chng thc nghim nc ngoài và
trong nc liên quan đn đ tài. Cui cùng là đa ra khung phân tích cho vn đ nghiên
cu.
2.1. Các lý thuyt v tngătrng

có tc đ tng trng GDP (hay GNP) thc t. Thông thng, tc đ tng trng kinh
t dùng ch thiêu thc t hn là các ch tiêu danh ngha. (Bách khoa toàn th m
Wikipedia).
2.1.2. Mt s mô hình tng trng kinh t
Lý thuyt v tng trng kinh t đư tn ti trong nhiu nm và cung cp mt c
s đ hiu vai trò ca tit kim và đu t trong s phát trin công nghip ca nn kinh
t. Trong s đó là các lý thuyt tng trng ca Keynes đc mô t bi mô hình tng
trng ca Harrod – Domar s đc trình bày trong phn ti. Tip theo là các lý thuyt
tng trng tân c đin và lý thuyt tng trng ni sinh.
2.1.2.1. Mô hình Harrod – Domar
εô hình tng trng ca Harrod-Domar đi din cho trng phái t tng kinh
t hc Keynes. εô hình này nh mt kt qu ca s cân bng gia tit kim và đu t.
Mô hình Harrod – Domar là kt qu nghiên cu đc lp ca các nhà kinh t Roy
F.Harrod và Evsey Domar. Gi thit quan trng ca mô hình Harrod - Domar là coi sn
lng nh mt hàm ca đu vào t bn.
Theo Nafziger (1997), mô hình Harrod – Domar ch có mt yu t sn xut duy
nht là vn, không có lao đng, không có tin b công ngh. Các bin c bn trong mô
7

hình bao gm tích ly vn và t l sn lng tng lên trong tng đu t. S thay đi
trong sn lng đu ra là kt qu ca s thay đi trong vn c phn. Mô hình Harrod –
Domar tng quát có dng sau:
Y = K (2.2)
Trong đó:
Y: là kt qu sn xut đu ra ch ph thuc vào vn K
: là h s hiu qu ca 1 đn v vn và gi thit là 1 hng s
Nghch đo ca  là h s t l gia vn K và đu ra Y:


=



=
.s.Y. T đó suy ra


= .s (2.7)
Tng t: Vì I = S (2.5)và S = s.Y (2.6) nên I = s.Y, do đó:


= s.


= s..I
8

Suy ra:(


)/I = s. (2.8)
Tng t, ta chng minh đc:(


)/K = s. (2.9)
T (2.7), (2.8), (2.9) cho ra kt qu:
(


)/Y = (


= k (2.12)
Trong công thc (2.12) k chính là h s gia tng t bn đu ra (Incremental
capital output ratio – h s ICOR). Nu gi g là tc đ tng trng sn lng đu ra Y,
ngha là g =


, thì rõ ràng g = .s (2.13).
T (2.12) và (2.13) cho ra kt qu: g = s/k (2.14).
ây là quan h c bn Harrod – Domar phn ánh mi quan h gia tng trng
ca sn lng đu ra vi tit kim và đu t. Vn là nhân t chính đc to ra bi đu
t và tit kim là ngun đ đu t to vn cho tng trng kinh t. Khi đó vi k cho
trc, tc đ tng trng kinh t (g) s ph thuc vào tit kim và đu t cn thit đ
đt đc mc tng trng đó.
εô hình trên đây mi ch là cách xem xét vn đ mt cách đn gin trên c s
mt nhân t vn. Hn na, tit kim và đu t mi ch là điu kin cn, cha phi là
điu kin đ đ thúc đy tc đ tng trng kinh t.  phân b và s dng vn có hiu
qu cn phi có th trng hàng hóa, th trng tài chính tin t phát trin và có mc đ
liên kt cao, h thng kt cu h tng phát trin, lc lng lao đng đc giáo dc và
đào to tt, Chính ph hot đng có hiu qu…Tuy nhiên, rt nhiu trong s các yu t
9

đư nêu các nc đang phát trin li đang thiu. Mô hình Harrod – Domar là mt mô
hình tng trng kinh t gin đn, vì th, không gii đáp đc nhiu vn đ liên quan
đn tng trng. Nhng do tính đn gin và xét v dài hn, mô hình đư làm rõ đc mt
cách khái quát mi quan h gia nhu cu vn đu t và tc đ tng trng kinh t. Vì
vy, cho đn nay nó vn đc s dng đ phân tích và d báo kinh t cùng vi các mô
hình khác.
Nhc đim ca mô hình Harrod-Domar :
Mô hình Harrod-Domar, không cha lao đng và không cha yu t tin b công
ngh nên cha phn ánh đc đy đ các yu t c bn ca tng trng.

lch gia lng đu t mi và lng hao mòn. Khi ri vào trng thái này, nn kinh t s t
đng điu chnh vi xu th ti đa tiêu dùng và không th t thoát khi trì tr. Lúc này,
chính ph cn tác đng vào t l tit kim đ đy nn kinh t sang mt trng thái “tin ti
trì tr” mi.
Vi vic dân s tng, lng vn dành cho mt đn v lao đng và sn lng mà mt
lao đng to ra gim đi. Tuy nhiên, cn xét thêm mt yu t đu vào na là tin b công
ngh. Các ci tin k thut chính là ngun gc ca ci thin nng sut lao đng. Nu
gi E là hiu sut làm vic ca lao đng, hàm sn xut lúc này có dng nh phng trình:
Y = f (K, L x E) (2.16)
Mô hình ca Solow cho thy, khi tng dân s và hiu sut lao đng tng trng thì
sn lng Y s tng. Ti các nc nghèo, tng trng kinh t da trên các yu t đu vào c
bn là dân s và gi làm vic. Vi các nc công nghip phát trin, yu t to ra tng
trng là công ngh.
Hn ch ca mô hình Solow- Swan
Mc dù mô hình có mt s d báo thng nht vi bng chng thc nghim v
11

tng trng dài hn  các nc công nghip và các nc đang phát trin nhng mô hình
vn còn mt s hn ch sau :
Mt là mô hình không gii thích đc s chênh lch v sn lng bình quân lao
đng (hay thu nhp bình quân đu ngi) bng s chênh lch v vn bình quân lao đng
 mt s quc gia.
Hai là mô hình không đy đ vì lc lng thúc đy tng trng trong dài hn là
tin b công ngh nhng trong mô hình li đc xác đnh ngoi sinh.
2.1.2.3. Mô hình tng trng ni sinh
Trong các mô hình tng trng trình bày  trên, yu t lao đng và tin b công
ngh đc xem là ngoi sinh và đc xác đnh trong vic gii thích tng trng kinh t
trong dài hn. iu này đư dn đn s tht bi trong vic gii thích s khác bit v công
ngh gia các nc. Nhng s khác bit v công ngh giúp gii thích lý do ti sao mt
s nc giàu có và nhng nc khác li nghèo. Lý thuyt tng trng ni sinh cung cp

các nc đang phát trin có th hc đc bài hc t kt qu này trong vic xóa đói gim
nghèo.
Mt s mô hình tng trng ni sinh
- Mô hình AK
Mô hình AK do Romer (1986, trang 1002-1037), Barro (1990, trang 407-443), và
nhiu ngi khác đ xut xem xét sn xut có li tc không đi theo quy mô đi vi c
vn vt cht và vn con ngi. Mi đu vào ca mô hình này đu đc cth tái sn
xut, không ch là vn vt cht mà c vn con ngi. Hàm sn xut có dng tuyn tính
nh sau:
Y=AK (2.17)
Trong đó : Y : sn lng đu ra
13

A là h s th hin mi nhân t tác đng ti trình đ công ngh
K là thc đo tng hp ca vn. (gm c vn vt cht và vn con ngi)
Khác vi các mô hình Solow-Swan, theo phng trình (2.17) vai trò ca TFP rõ
ràng là ni sinh. Ý ngha quan trng ca mô hình AK là: Mc đ ci tin ca công ngh
là mt thành phn ca tng trng kinh t trong khi các mô hình trc TFP là mt bin
ngoi sinh gn vi tin b k thut.
- Mô hình R&D
Mô hình này do Romer (1990), Grossman và Helpman (1991), Aghion và
Howitt(1992) xây dng lên. Trong mô hình, sn lng trong khu vc sn xut và hàm
sn xut ra kin thc mi trong khu vc sn xut kin thc có dng hàm Cobb-
Douglas :
Hàm sn xut hàng hóa : Y = [(1-
K
)K]

.[A(1-
L

L
đu là ngoi sinh và c đnh.
 là tham s dch chuyn,  phn ánh nh hng ca kin thc đi vi thành công ca
R&D.
Mô hình R&D đư đa ra lý thuyt tng trng kinh t trong đó tin b công ngh
đc quy đnh bi vn tri thc mà vn chi thc li ph thuc vào hot đng đu t cho
lnh vc R&D ca nn kinh t. Mô hình này nhn mnh đc tính ni sinh ca TFP trong
vic gii thích tng trng. Theo mô hình, TFP không ch là s tin b v khoa hc,
công ngh mà nó còn là s tin b trong nhn thc, tri thc ca con ngi. Do các hãng
14

không sn sàng đu t lm cho hot đng R&D nên Chính ph phi thc hin các chính
sách nh: bo v quyn s hu trí tu, tr cp cho hot đng R&D, tr cp cho giáo dc
đ thúc đy hot đng này nhm phát trin kinh t.
Ý ngha và hn ch ca các mô hình ni sinh
Các mô hình tng trng ni sinh đ cao vai trò ca tit kim đi vi tng trng
kinh t, nhng các kt lun ca mô hình này có nhiu đim trái ngc vi mô hình ca
Solow. c bit là  ch mô hình này cho thy không có xu hng các nc nghèo (ít
vn) có th đui kp các nc giàu v mc thu nhp bình quân, cho dù có cùng t l tit
kim. Nguyên nhân bt ngun t s chênh lch không ch là vn vt cht, mà quan
trng hn là vn con ngi. Nh vy, trái vi lý thuyt tng trng Tân c đin, các mô
hình tng trng ni sinh đ cao vai trò ca chính ph trong vic phát trin kinh t
thông qua đu t vào giáo dc - đào to, khuyn khích các doanh nghip đu t vào
nhng ngành công nghip s dng nhiu tri thc nh phn mm máy tính, vin thông…
Mc dù có nhng ý ngha và đóng góp to ln, tuy nhiên các mô hình tng trng
ni sinh vn còn nhng hn ch: Th nht, v mt thc tin các nghiên cu cho thy:
mô hình vn con ngi đư đánh giá quá cao vai trò ca vn con ngi. Th hai, mt s
đ xut ca các mô hình v vn con ngi còn mang tính trc quan. Th ba, các mô
hình tng trng ni sinh vn còn ph thuc vào mt s gi đnh Tân c đin truyn
thng mà không phù hp vi các nn kinh t đang phát trin.

Dunning và lý thuyt t chc công nghip Hymer.
2.2.2.1. Lý thuyt chit trung (The Eclectic Theory) hay mô hình OLI
Lý thuyt này đc công nhn bi Dunning (1973) và tìm cách đa ra mt khuôn
kh chung đ xác đnh mô hình ca c sn xut ca nc ngoài đc thc hin bi các
doanh nghip trong nc và sn xut trong nc thuc s hu ca nc ngoài. Theo
16

Dunning (1973), có hai loi đu t mà mt doanh nghip có th chn đ thc hin. ó
là, đu t gián tip nc ngoài (FPI) và đu t trc tip nc ngoài (FDI). FPI đc
đnh ngha là các hot đng mua tài sn tài chính nc ngoài nhm kim li. Hình thc
đu t này không kèm theo vic tham gia vào các hot đng qun lý và nghip v ca
doanh nghip ging nh hình thc đu t trc tip nc ngoài. FDI đc đnh ngha là
vic mua li tài sn nc ngoài vi mc đích kim soát (Dunning, 1973).
Theo Dunning mt công ty d đnh tham gia vào các hot đng FDI cn có 3 li
th: (1) Li th v s hu (Owenrship advantages – vit tt là li th O); (2) Li th v
khu vc (Locatinal advantages – vit tt là li th L); (3) Li th v ni hóa
(Internalisation advantages – vit tt là li th I) (O + L + I). Ba li th này là nhng
câu hi khác nhau mà các nhà đu t nc ngoài tìm cách tr li. Li th v s hu đ
gii quyt nhng câu hi ti sao các công ty nc ngoài cn phi đi ra nc ngoài. Theo
Dunning (1985), câu hi này đa ra gi thuyt rng các công ty nc ngoài có mt hoc
nhiu hn li th riêng bit cho phép h ti thiu hóa chi phí hot đng  nc ngoài.
Nhng li th v s hu bao gm li th v tài sn, li th v chi phí thp.
Li th L gii quyt các câu hi v đa đim. Theo Dunning (1985), quyt đnh
ca công ty khi đu t ra nc ngoài là da trên li th đc thù ca các công ty kt hp
vi các yu t  nc ngoài. Các yu t nh lao đng và đt đai là rt quan trng trong
vic xác đnh v trí ca mt doanh nghip đa quc gia (εNE) đ làm cho nó có li
nhun. Dunning (1985) khng đnh rng s la chn đa đim đu t ph thuc vào tính
toán phc tp bao gm các yu t kinh t, xã hi và chính tr đ xác đnh xem đu t
vào đt nc đó có li nhun hay không.
Li th I đi din cho nhng li th v ni hóa nh là gim chi phí ký kt, kim