B GIÁO DC ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

TRN NGUYN MINH HI

NH HNG CA CHI PHÍ I DIN
TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM YT TI
S GIAO DCH CHNG KHOÁN
TP. H CHÍ MINH

CHUYÊN NGÀNH: KINH T TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
MÃ S : 60.31.12

LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC
PGS. TS. LÊ KHNG NINH

TP. H Chí Minh - Nm 2012
LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cu đc lp ca tôi, di s hng dn
khoa hc ca PGS. TS. Lê Khng Ninh.
S liu đc s dng và th hin trong lun vn là trung thc và có ngun gc đc
ghi chú rõ ràng.
Tp. H Chí Minh, ngày 15 tháng 10 nm 2012
Tác gi lun vn


1.2.2 Ngun gc phát sinh chi phí đi din trong công ty 6
1.2.2.1 S phân tách quyn s hu và quyn qun lý trong công ty 6
1.2.2.2 Nhng nhân t tác đng đn chi phí đi din 9
1.2.3 Thành phn ca chi phí đi din trong công ty 11
1.2.4 c đim ca chi phí đi din trong công ty 13
1.3 NH HNG CA CHI PHÍ I DIN TRONG CÔNG TY NIÊM YT 14
1.3.1 S tn ti ca chi phí đi din và h qu t tính t li ca nhà qun lý 14
1.3.2 nh hng ca chi phí đi din trên khía cnh ri ro hot đng, hành vi vi
phm đo đc ca nhà qun lý và bài hc kinh nghim trong quá trình điu hành
ca mt s công ty niêm yt trên th gii 15
1.3.3Mt s nghiên cu liên quan v hn ch nh hng ca chi phí đi din trong
công ty niêm yt trên th gii 16
1.3.4 Nhng chính sách liên quan đn ngi đi din trong công ty niêm yt 18
1.3.4.1 Chính sách hành chính và nhân s trong c cu ban qun tr công ty niêm
yt 18
1.3.4.2 Chính sách lng, thng đi vi nhà qun lý 21
1.3.4.3 Chính sách chi tr c tc 21
1.3.4.4 Chính sách tài tr bng vic huy đng n t bên ngoài công ty 22
1.3.5 Ý ngha ca vic hn ch nh hng ca chi phí đi din đi vi quá trình
hot đng và phát trin ca công ty niêm yt 23
Kt lun chng 1 24

Chng 2 25
THC TRNG NH HNG CA CHI PHÍ I DIN TRONG CÁC
CÔNG TY NIÊM YT TI S GIAO DCH CHNG KHOÁN TP. H CHÍ
MINH 25
2.1 S LC V CÁC CÔNG TY NIÊM YT TI HOSE 25
2.1.1 Quy mô niêm yt ti HOSE giai đon t nm 2000 đn nm 2010 25
2.1.2 Tình hình hot đng ca các công ty niêm yt ti HOSE giai đon 2000 - 2010
26

Chng 3 50
GII PHÁP HN CH NH HNG CA CHI PHÍ I DIN TRONG
CÁC CÔNG TY NIÊM YT TI S GIAO DCH CHNG KHOÁN TP. H
CHÍ MINH 50
3.1 NH HNG PHÁT TRIN CHO CÁC CÔNG TY NIÊM YT TI HOSE
TRONG TNG LAI 50
3.1.1 Chin lc phát trin ca HOSE trong chin lc phát trin chung ca th
trng chng khoán Vit Nam giai đon 2011 - 2020 50
3.1.2 nh hng phát trin chung cho các công ty niêm yt ti HOSE giai đon
2011 - 2020 51
3.2 GII PHÁP HN CH NH HNG CA CHI PHÍ I DIN TRONG
CÁC CÔNG TY NIÊM YT TI HOSE 51
3.2.1 Gii pháp hn ch nh hng ca chi phí đi din đn hiu qu hot đng
trong công ty niêm yt ti thi đim hin nay 51
3.2.1.1 Gii pháp đi vi công ty niêm yt 51
3.2.1.2 Gii pháp đi vi các c quan có thm quyn 52
3.2.2 Gii pháp hn ch nh hng ca chi phí đi din v lâu dài nhm kim soát
thông tin bt cân xng và gia tng s đng thun trong công ty niêm yt 53
3.2.2.1 Gii pháp đi vi công ty niêm yt 53
3.2.2.2 Gii pháp đi vi các c quan có thm quyn 61
Kt lun chng 3 64

KT LUN 65
TÀI LIU THAM KHO 67
PH LC

DANH MC CÁC T VIT TT
Ký hiu

Tên ting Anh Tên ting Vit

SSC State securities commission y ban Chng khoán Nhà nc
TTCK Securities Market Th trng Chng khoán
VSD VN Securities Depository Trung tâm lu ký chng khoán
WB World Bank Ngân hàng Th gii
DANH MC CÁC BNG BIU, BIU , S 
Danh mc các bng biu Trang

Bng 2.1 Thng kê chng khoán niêm yt ti HOSE (cha k trái phiu)
và giá tr vn hóa c phiu so GDP 2000 – 2010
25
Bng 2.2 Các trng hp vi phm quy đnh trên TTCK đc HOSE phát
hin qua các nm 2008 – 2010
27
Bng 2.3 T l chi tr c tc bng tin mt ca các công ty niêm yt ti
HOSE qua các nm 2002 – 2011
35
Bng 2.4 H s n (%) trong cu trúc vn ca các công ty niêm yt ti
HOSE trung bình theo ngành giai đon 2000 – 2011
36
Bng 2.5  by tài chính (DLF) ca các công ty niêm yt ti HOSE trung
bình theo ngành giai đon 2000 – 2011
36 Danh mc các biu đ Trang

Biu đ 2.1 Din bin ca VN-Index giai đon 2000 – 2010 26
Biu đ 2.2 Thng kê tình hình kt qu kinh doanh (KQKD) ca các công
ty niêm yt ti HOSE tính đn Quý 2/2011
27

Biu đ 2.16 Thông l qun tr công ty và hiu qu th trng 40 Danh mc các s đ Trang

S đ 1.1 C cu t chc ca công ty niêm yt theo mô hình tng công ty
và có hot đng chính là sn xut
3
S đ 1.2 Mô hình ra quyt đnh hp lý 9
S đ 2.1 S phân cp qun lý trong các công ty niêm yt ti HOSE 29

M U
1 Ý ngha thc tin
Vi xu hng toàn cu hóa, mng li kinh doanh rng khp cùng ng dng
u vit ca h thng công ngh thông tin, nhng tng môi trng kinh doanh s
“phng” hn nhm phân b các ngun lc mt cách ti u đ đt ti “cnh tranh
hoàn ho”. Nhng trong s phát trin ca th trng, luôn tn ti nhng nguyên
nhân khin cho các th trng cnh tranh mt đi tính hiu qu ca nó, đc bit là
nguyên nhân đn t thông tin bt cân xng và mt tiêu cc ca tính t li ca cá
nhân trong mi quan h kinh t - xã hi vi nhng ch th khác (Akerlof, 1970).
Trong môi trng kinh doanh, khi ngi bán có lng thông tin nhiu hn
và rõ hn v hàng hóa so vi ngi mua, điu này s làm phát sinh nhiu tình
hung khin cho th trng hot đng không hiu qu. Chng hn, ngi bán có th
cung cp quá nhiu mt loi hàng hóa và quá ít nhng hàng hóa khác, ngi mua có

bày c th vào nhng nm 1970 trong mi quan h vi các yu t tác đng đn chi
phí đi din (Jensen và Meckling, 1976). Vi s nhn thc, quan tâm sâu sc v
mc đ nh hng và tm quan trng ca chi phí đi din, các quc gia trên th
gii, đc bit là các nc phát trin, cng đã có rt nhiu nghiên cu đnh lng v
chi phí đi din, t đó đa ra nhng phân tích, gii pháp hn ch nhng nh hng
tiêu cc ca nó, thúc đy s phát trin hiu qu ca công ty trong nn kinh t, đc
bit là các công ty có s phân tách v quyn s hu và quyn qun lý.
Mc dù là vn đ không mi trên th gii, nhng đi vi nhiu đi tng
quan tâm ti lnh vc kinh t tài chính ti Vit Nam thì thut ng chi phí đi din
vn còn rt l lm và cha có nhiu tài liu tham kho bng ting Vit, cng nh
tng hp, đánh giá, kho sát mt cách c th v các nh hng ca chi phí đi din,
v tình hình thc hin các chính sách liên quan ti ngi đi din, các gii pháp hn
ch nh hng ca chi phí đi din phát sinh trong quá trình hot đng ca công ty
niêm yt ti S giao dch chng khoán Tp. HCM.
Tác gi mong mun thông qua đ tài, s góp phn gia tng s hiu bit v chi
phí đi din, đóng góp cho nhng nghiên cu xa hn trong tng lai, đánh giá, hoàn
thin các gii pháp hn ch nh hng ca chi phí đi din trong thc t nhm góp
phn kim soát thông tin bt cân xng và gia tng s đng thun trong công ty niêm
yt, thúc đy hiu qu hot đng ca các công ty niêm yt ti HOSE nói riêng, trên
TTCK Vit Nam nói chung.
2 Mc tiêu nghiên cu
2.1 Mc tiêu chung
o Tp trung nghiên cu, h thng hóa c s lý lun v chi phí đi din, nguyên
nhân ch yu làm phát sinh chi phí đi din.
o ánh giá thc trng nh hng ca chi phí đi din thông qua các chính sách
liên quan đn vn đ ngi đi din ca các công ty niêm yt ti HOSE.
o  xut và hoàn thin các gii pháp hn ch nh hng ca chi phí đi din
đi vi công ty niêm yt, c quan có thm quyn trong điu kin c th ti
TTCK Vit Nam.
2.2 Mc tiêu c th

Ni dung ca đ tài đc trình bày trong 3 chng c th nh sau:
Chng 1: Tng quan v chi phí đi din trong công ty niêm yt
Chng 2: Thc trng nh hng ca chi phí đi din trong các công ty
niêm yt ti S giao dch chng khoán Tp. HCM
Chng 3: Gii pháp hn ch nh hng ca chi phí đi din trong các
công ty niêm yt ti S giao dch chng khoán Tp.HCM

Ngoài ra, lun vn còn có 07 ph lc bao gm nhng ni dung cn thit
nhm chi tit hóa, minh ha và b tr cho ni dung lun vn và đc xem nh
mt phn không th tách ri ca lun vn.

1
Chng 1
TNG QUAN V CHI PHÍ I DIN TRONG CÔNG TY
NIÊM YT
1.1 NHNG VN  C BN V CÔNG TY NIÊM YT
1.1.1 Khái nim v công ty c phn
Công ty c phn (Corporation) là t chc kinh doanh đc thành lp theo
lut, có t cách pháp nhân và ch đ trách nhim hu hn, đc s hu bi các c
đông là các cá nhân, t chc góp vn bng hình thc c phn.
 các quc gia trên th gii, cn c vào hình thc s hu, bên cnh loi hình
công ty c phn (Corporation), còn có các loi hình doanh nghip khác nh doanh
nghip t nhân (Sole Proprietorship); công ty hp danh (Partnership), công ty trách
nhim hu hn (Limited Company). Mi loi hình doanh nghip này đu có nhng
u đim và hn ch nht đnh, song có th nói công ty c phn là loi hình doanh
nghip có lnh vc hot đng kinh doanh đa dng, qui mô vn đu t và quy mô
hot đng rng ln hn rt nhiu so vi các loi hình doanh nghip khác vì nhng
đc trng khác bit quan trng sau:
o Công ty c phn là mt pháp nhân tn ti đc lp và tách ri khi các ch s
hu ca mình, tin hành các hot đng kinh doanh, đu t, huy đng, thit

do đó công ty đc gi là công ty c phn ni b.
Công ty c phn đi chúng (Public Corporation):
Tn dng li th ca công ty c phn chính là kh nng đc phép phát hành
chng khoán các loi đ huy đng vn, đc bit là phát hành c phiu ra công
chúng, bc vào giai đon tng trng, khi hi đ các điu kin cn thit, hu ht
các công ty c phn ni b cng theo xu th phát trin, m rng quy mô thành công
ty c phn đi chúng, hay còn đc gi là công ty đi chúng. Nh vy, công ty đi
chúng là công ty c phn đã thc hin chào bán c phiu ra công chúng. Tùy theo
pháp lut ca tng quc gia quy đnh t l nm gi vn c phn ca các c đông

3
sáng lp, phn còn li s đc phát hành ra công chúng qua TTCK phi chính thc
(Over the counter - OTC).
Công ty c phn đi chúng đã niêm yt (Listed Corporation):
Còn đc gi là công ty c phn niêm yt, hay là công ty niêm yt.
ây là công ty c phn đi chúng đã đáp ng đc các điu kin niêm yt
ca S giao dch chng khoán và đng ký tên c phn ca mình vào danh sách
chng khoán đc mua, bán ti TTCK tp trung (S giao dch chng khoán).

Phòng kinh doanh
Phòng d án
Phòng k toán
Phòng qun tr k
hoch tài chính
Phòng nhân s
Phòng qun tr
hành chính

PTG K thut
PTG D án
Phòng k thut
Phòng kim tra
cht lng
Phòng h thng
thông tin4
ty niêm yt phi đáp ng và tha mãn các điu kin, tiêu chun cao hn rt nhiu so
vi hình thc công ty c phn đi chúng, c v quy mô vn, hot đng kinh doanh
và kh nng tài chính, s c đông hoc s ngi s hu chng khoán mà S giao
dch chng khoán đó đt ra, c th nh:
o Quy mô công ty niêm yt tng đi ln đc th hin thông qua vn điu l
và s lng c đông nm gi c phn ca công ty niêm yt.
o Có mc đ công chúng hóa quyn s hu vn điu l là ln và rng rãi.
o Hot đng kinh doanh đt hiu qu cao so vi trung bình ngành và phi có
li nhun trong nhiu nm liên tip tính đn nm đng ký niêm yt.
o Tuân th các quy đnh v vic công b thông tin đnh k, công b thông tin
bt thng, công b thông tin theo yêu cu ra công chúng.

khoán ca công ty trên th trng.
o Gia tng áp lc điu hành ca nhà qun lý
o Gia tng thêm các khon chi phí: các khon phí phi np cho S giao dch
chng khoán nh phí niêm yt ln đu, niêm yt b sung, phí qun lý niêm
yt hàng nm, chi phí kim toán, chi phí t chc i hi đng c đông …
1.2 CHI PHÍ I DIN TRONG CÔNG TY NIÊM YT
1.2.1 Khái nim v chi phí đi din trong công ty
Trong công ty luôn tn ti nhiu nhóm li ích khác nhau quan tâm đn
nhng mc tiêu c th khác nhau: ngi ch s hu, trái ch, nhà đu t cá nhân,
nhà đu t t chc quan tâm ti kh nng sinh li t vn h đu t vào công ty; các
nhà qun lý mong đc tha mãn v thu nhp, đa v; nhân viên mong mun có
công vic làm lâu dài và thu nhp n đnh; chính ph cng đc xem nh là mt
bên có quyn li khi công ty góp phn to vic làm cho xã hi, thc hin ngha v
thu và các khon phi np vào ngân sách nhà nc. Chính vì vy, khi k vng
mong mun ti đa hóa li ích ca cá nhân, ca nhóm không đc đáp ng và tha
mãn mt cách thích hp, kt qu làm ny sinh nhng xung đt v li ích. ó có th
là các xung đt li ích gia ch s hu vi nhà qun lý, gia nhà qun lý và nhân
viên, gia ch n và công ty, thm chí có th có c xung đt li ích gia các c
đông, gia các nhà qun lý, gia các ch n vi nhau. Trong đó, xung đt li ích

6
gia ch s hu vi nhà qun lý là xung đt c bn, ch yu liên quan đn vn đ
ngi đi din công ty và làm phát sinh chi phí đi din.
Do vy, theo quan đim ca tác gi, chi phí đi din (Agency costs) chính là
nhng chi phí phát sinh trong quá trình qun lý, điu hành kinh doanh ca ngi đi
din  các công ty có s phân tách quyn s hu và quyn qun lý, liên quan đn
tình trng bt cân xng trong thông tin và s xung đt v li ích gia ngi đi din
vi ngi ch s hu khi ngi đi din có th theo đui nhng mc tiêu riêng ca
bn thân mình.
Chính vì th, trong công ty, các chi phí đi din thng bao gm:

phn mi ti các nhà đu t trên th trng, dùng vn ch s hu ca mình mua
chính c phn ca mình nhm thu hi lng c phn đã phát hành v … trong khi
bn thân ch s hu ch phi chu trách nhim hu hn trên phm vi s vn góp vào
công ty. Nhng s phân tách gia quyn s hu và quyn qun lý cng khin cho
vic qun lý tr nên khó khn do vic truyn đt thông tin cn thit v hot đng
kinh doanh ca công ty t nhà qun lý đn vi các c đông s tn nhiu thi gian và
chi phí, đng thi nó cng là ngun gc làm xut hin xung đt li ích gia c đông
và nhà qun lý khi mc tiêu cá nhân ca nhà qun lý và mc tiêu ca các ch s
hu theo đui là khác nhau, hay nói cách mt cách đn gin là nhà qun lý thc
hin nhng quyt đnh vì li ích riêng ca mình hn là vì li ích chung cho c đông.
Vì vy, s phân tách quyn s hu và quyn qun lý chính là con dao hai
li đi vi loi hình công ty c phn. Mt mt, nó là bn cht, là u đim ni bt,
là điu ht sc cn thit ca công ty c phn vì mt khi s lng c đông quá ln,
đa dng và phc tp thì không có cách nào tha mãn vic tt c các c đông tham
gia qun lý, điu hành công ty trc tip mt cách nht quán và n đnh.
Chính nh s nhn bit may mn rng ít ra h cng có cùng mi quan tâm v
vic ti đa hóa giá tr li ích đem li t các khon đu t vào công ty ca mình, vì
vy h mi y quyn cho nhà qun lý đi din h điu hành công ty, và h chp
nhn tr nhng khon chi ln đ có đc nhng nhà qun lý gii, nên vic phát sinh
chi phí đi din là điu đng nhiên và mang ý ngha tích cc. Nhng mt khác, nó
cng chính là ci r, là mm mng to ra s bt cân xng trong thông tin và làm

8
xut hin xung đt li ích gia c đông và nhà qun lý, có th làm nhen nhóm mt
trái ca lòng tham và tính t li t phía ngi đi din, t đó làm phát sinh mt tiêu
cc ca mi quan h đi din cng nh chi phí đi din trong công ty c phn.
Theo quan đim ca Jensen và Meckling (1976) thì mi quan h đi din
nh là mt hp đng tha thun mà mt hay nhiu ngi (ngi ch s hu) thuê
ngi khác (ngi đi din) đ thc hin mt s vic thay mt h, liên quan ti vic
y nhim quyn thc hin các quyt đnh cho ngi đi din. Nu c hai bên đu là

ra quyt đnh ca nhà qun lý, c th nh:
o V các yu t bên ngoài công ty: Yu t v mô (Chính sách kinh t ca nhà
nc, c ch lãi sut, thu, t giá, tình hình chính tr, nn kinh t toàn cu
…); yu t vi mô (Phân khúc th trng, đi th cnh tranh, tin b khoa hc
k thut trong ngành …)
o V các yu t bên trong công ty: Mc tiêu, nhu cu ca công ty trong ngn
hn, dài hn, m rng đi trà đi tng c đông, đa dng hóa kinh doanh; đ
vng chc, tin cy ca s đu t ; hoàn cnh thc t, kh nng tài chính ca
công ty …
o V bn thân nhà qun lý: Nng lc, trình đ chuyên môn; tính cách, tâm lý,
đo đc; ngh thut vn dng quy lut, tính sáng to; kh nng xét đoán, tính
quyt đoán, kh nng lng hóa vn đ … S đ 1.2 Mô hình ra quyt đnh hp lý
Ngun: Nguyn Hi Sn, 1997. Qun tr hc. Hà Ni: Nhà xut bn Thng kê,
tr.168
1. Xác đnh và
nh
n din vn đ

2. Thit lp các mc tiêu 3. Tìm gii pháp
4. So sánh và đánh giá
các gii pháp

hành vi hành x tc trách nhm trc li cho riêng mình.
Chng hn, ngi đi din s không n lc, không tp trung làm vic vi kh
nng cao nht ca mình, do đó làm gim hiu qu hot đng ca công ty hoc ngi
đi din có th báo cáo không trung thc v tình hình hot đng ca công ty nhm
đt mc li nhun k hoch vì tin thng, thm chí ngi đi din không ký kt
hp đng vi công ty có th mang li li nhun cao hn mà li ký kt hp đng vi
công ty thân quen đ nhn hoa hng, hoc chi tiêu tin công ty cho các phng tin
di chuyn, trang thit b vn phòng xa x, tic tùng lãng phí, đa ngi thiu nng
lc, trình đ vào công ty làm vic …

11
o Ri ro la chn sai lm (Adverse Selection):
Ri ro la chn sai lm cng xy ra khi có tình trng thông tin bt cân xng,
nhng khác vi ri ro đo đc, ri ro la chn sai lm phát sinh trong quá trình thc
hin, la chn cách thc hành đng ca nhà qun lý nhm bo đm li ích cho h.
i vi ngi đi din, mc dù có nhng k nng và phm cht đáp ng cho
v trí qun lý ca mình, nhng ngi đi din cng là con ngi, cng có gii hn
duy lý, có áp lc t nhng ngi cùng v th, áp lc t ri ro ngh nghip, do đó, h
có xu hng chn phng án an toàn đ gi gh, vì h không có c hi đ sa sai.
Vì th, khi  v trí điu hành công ty, ngi đi din luôn mun to ra du n, dù
cho cái li đó ch trong ngn hn, ngha là h có th chn chính sách gia tng kh
nng sinh li trong ngn hn hn là kh nng sinh li dài hn vì thu nhp ca ngi
đi din đc đo lng da trên hiu qu hot đng kinh doanh trong k ca công
ty, chng hn bng cách gim bt các d án đu t mc dù kh nng sinh li thp
trong hin ti nhng đem li li ích trong dài hn cho công ty vi lý do đn gin
rng các c hi đu t có th có quá nhiu vn đ phc tp hoc là n lc ca chính
h trong vic phi điu hành và hc thêm v công ngh mi, hoc đn gin là thông
qua các ch tiêu k hoch thp hn kh nng thc t ca công ty có th thc hin đ
d dàng vt k hoch nhm nhn đc tin thng.


đó có th gây hi đn ngi ch hoc là đ bo đm rng ngi ch s đc bi
thng nu nh ngi đi din thc hin nhng hành đng đó. Tuy nhiên, ngi
ch hoc ngi đi din đu không th bo đm đc rng nu  mc chi phí bng
không thì ngi đi din s thc hin các quyt đnh ti u theo quan đim ca
ngi ch.
 Mt mát ph tri (The residual loss): ây là nhng tn tht trong li
nhun, trong giá tr tài sn ca c đông. Trong hu ht các mi quan h đi din,
ngi ch và ngi đi din s gánh chu chi phí giám sát và ràng buc c th (x
pht hành chính và x pht bng tin), nhng vn có thit hi đn t s xung đt li
ích gia các quyt đnh ca ngi đi din vi mong mun ti đa hóa li ích ca
ngi ch. Thit hi này phát sinh do, th nht, nhng khon chi đ bo đm tính
hiu lc ca hp đng đi din gia ngi ch và ngi đi din thì ln hn li ích

Trích đoạn NH NDIN CHI PHÍ IDI N CA CÔNG TY NIÊ MY T TI HOSE V vn bn pháp lu thi nh ành và ch tài đi vi các sai ph mv công b Chi nl c phát tri n ca HOSE trong chi nl c phát tr in chung ca th nh h ng phát tr in chung cho các công ty niê my t ti HOSE giai đ on

---