B GIÁO DCăVẨăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
฀฀

BÙI TH HNG HÀ
NG DNG LÝ THUYT V HÀNH VI CÓ K
HOCHă(TPB)ă PHỂNăTệCHăụăNHăUăTăC
PHIU CAăNHẨăUăTăCÁăNHỂNăKHO SÁT
TI THÀNH PH H CHệăMINHăGIAIăONăU
NMă2012 LUNăVNăTHCăSăKINHăT
TP. H CHÍ MINH, THÁNG 10 NMă2012
B GIÁO DCăVẨăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
฀฀


bày trong lunăvnănƠyăchaăđc công b ti bt k công trình nghiên cu nào
khác. Ngoài ra, trong lunăvnăcònăs dng mt s nhnăxét,ăđánhăgiáăcngănhăs
liu ca các tác gi khác,ăcăquanăt chcăkhác,ăvƠăđu có chú thích ngun gc sau
mi trích dnăđ d tra cu, kim chng.
Nu phát hin có bt k s gian ln nào tôi xin hoàn toàn chu trách nhim
trc Hiăđng,ăcngănhăkt qu lunăvnăca mình.
Tp. H ChíăMinh,ăngƠyă….ăthángă….ănmă2012
Ngiăcamăđoan

Bùi Th Hng Hà

LI CMăN
uătiên,ătôiăxinăđc bày t lòng bitănăvƠătriăơnăđi vi ba m tôi,ăngi
đƣ nuôiădngătôiătrng thành và luôn h tr cho vic hc tp ca tôi rt nhiu.
Sau mt thi gian hc tp, nghiên cu tài liuăvƠăđiu tra thu thp thông tin,

6.ăNhngăđóngăgópăcaălunăvn 7

CHNGă1:ăTNGăQUANăLụăTHUYTăVăHẨNHăVIăCịăKăHOCHă
(TPB)ăVẨăHẨNHăVIăUăTăCăPHIU 8
1.1ăLýăthuytăvăhƠnhăviăcóăkăhochă(TPBă- Theory of planned behaviour) 8
1.1.1 Thái đ v hành vi (Ab) 10
1.1.2 Chun ch quan (SN) 11
1.1.3 Nhn thc kim soát (PBC) 12
1.1.4 Các nim tin nn tng ni bt 12
1.1.5 Ý đnh hành vi (BI) và các yu t chi phi BI 13
1.1.6 Kinh nghim quá kh (PE) 14
1.2 Quytăđnhăđuătăcăphiu 15
1.2.1 Quyt đnh đu t 15
1.2.2 C phiu và c đông 15
1.2.3 Công ty c phn 16
1.2.4 Nguyên nhân chính công ty li phát hành c phiu 16
1.2.5 Nhà đu t 17
1.2.6 Mc đích chính khi đu t c phiu ca nhà đu t 17
KTăLUNăCHNGă1 18

CHNGă2:ăPHNGăPHÁPăNGHIểNăCU 19
2.1.ăCáchătipăcnăvnăđănghiênăcu 19
2.2.ăGiăthuytăvƠămôăhìnhănghiênăcu 19
2.3.ăKăhochăthităkămuăvƠăthuăthpădăliu 22
2.3.1. ám đông 22
2.3.2 Thit k chn mu 22
2.3.3 Phng pháp thu thp d liu 22

và thêm PE 44
3.2.2.2ăPhơnătíchăhiăquyăđánhăgiáămôăhìnhăTPBămărngăgmăAb,ăPBCăthêm
PEăvƠăbăbtăSN 45
3.2.3 S khác bit gia đáp viên có kinh nghim đu t c phiu nhiu và ít 46
3.2.4 Mi quan h gia bin đc lp tng và các nim tin nn tng 47
KT LUNăCHNGă3 50

CHNGă4:ăKT LUN 53
4.1. Giá tr thc tinăvƠăđóngăgópăcaăđ tài 53
4.2 Hn ch caăđ tài 55
4.3ăCácăhng nghiên cu tip theo 56
KT LUNăCHNGă4 57

TÀI LIU THAM KHO 58

PH LC 61
Ph lc 1: Bng câu hiăthmădò 61
Ph lc 2: Quy trình thao tác trên phn mm NEWACT 64
Ph lc 3: Bng câu hi nghiên cu 70
Ph lc 4: Thng kê mô t tt c các phn hi 72
Ph lc 5: Biuăđ tháiăđ v đuătăc phiu so sánh gia nam và n 74
Ph lc 6: Kt qu mô t cu trúc mu theo nhân chng hc 75
Ph lc 7: Kimăđnhăđ tin cy caăthangăđoăchoăcácăbin 77

Ph lc 8: Kt qu mô t thng kê ca các nhân t 87
Ph lc 9: Biuăđ th hin phân phi chun ca các bin tng 88
Ph lc 10: Chi tit kimăđnh phân phi chun ca các bin tng 89

- CB (Control beliefs): các nim tin kim soát
- CP: c phiu
- CTCK: công ty chng khoán
- TCP:ăđuătăc phiu
- GDCK: giao dch chng khoán
- HASTC: S giao dch chng khoán Hà Ni ậ HNX
- HOSE: S giao dch chng khoán thành ph H Chí Minh
- NT:ănhƠăđuăt
- OB (Outcome beliefs): các nim tin kt qu
- PBC (Perceived Behavioral Control): nhn thc kim soát
- PE (Past experience): kinh nghim trong quá kh
- SN (Subjective Norm): chun ch quan
- RB (Referent beliefs): các nim tin tham kho
- TP.HCM: thành ph H Chí Minh
- TPB (Theory of Planned Behavior): lý thuyt v hành vi có k hoch
- TRA (Theory of Reasoned Action): lý thuyt v hƠnhăđng hp lý
- TTCK: th trng chng khoán
- VN: Vit Nam
- VN: VităNamăđng
- VN-Index (Vietnam Index): ch s th trng chng khoán Vit Nam

DANH MC BNG
 Bng 3.1: Thng kê mô t v bin Gii tính
 Bng 3.2: Thng kê mô t v bin Tui và Ngh nghip
 Bng 3.3: Thng kê mô t bin Thu Nhpă(VN/tháng)
 Bng 3.4: So sánh giá tr trung bình ca nam và n v tháiăđ chung cho vic
đuătăc phiu

1

TịMăTT
Bài lunăvnănghiênăcu v ng dng ca lý thuyt v hành vi có k hoch
(Theory of Planned Behaviour ậ TPB) caă Ajzen‟să (1991)ă và các nghiên cu b
sung, phát trin caăôngăchoăđn nay vào phơnătíchăýăđnhăđuătăc phiu ca nhà
đuătăcáănhơn kho sát ti thành ph H Chí Minh giaiăđonăđuănmă2012.ăÝăđnh
thc hin hành vi (BI - Behavioral Intention) theo lý thuyt hành vi có k hoch
(TPB) đc gii thích biătháiăđ đi vi hành vi (Ab - Attitude toward behavior),
chun ch quan (SN ậ Subjective norm) tc là ý kin tham kho ca nhngăngi
xung quanh và nhn thc kim soát (PBC ậ Perceived Behavioral Control) và kinh
nghim trong quá kh (PE - Past experience). Chi tităhn,ăcácăbinăđc lp chi phi
ýăđnh này b nhăhng bi mt lot các nim tin liên quan: các nim tin v kt qu
(OB), các nim tin v tham kho (RB) và các nim tin v kim soát (CB), gi chung
là các nim tin nn tng ni bt.
Bài nghiên cuăđƣălng hoá và phân tích mi quan h các nim tin nn tng
ni bt và các binăđc lp caămôăhình.ăQuaăđó,ănhìn chung tháiăđ đi vi hành vi
(Ab), chun ch quan (SN), nhn thc kim soát (PBC) và kinh nghim trong quá
kh (PE)ăđuăcóătácăđngăđnăýăđnhăđuătăc phiu theo th t tháiăđ (Ab)> nhn
thc kim soát (PBC)> kinh nghim quá kh (PE)> chun ch quan (SN). Bên cnh
đó,ătácăgi còn phân tích chi tit các mô hình chun theo lý thuyt TPB và mô hình
m rng. Kt qu th hin ttăđ phù hp ca mô hình vi d liu và ng h v mt
thc nghim.
2

M U
1. Lý do chnăđ tài
caănhƠăđuătăkhác mt cách h thngăcngănhiuănhăs tácăđng ca th trng.
C th hn,ătheoăLýăthuyt v hành vi có k hoch (TPB) ca tác gi Ajzen (1991),
mtăngiăcóătháiăđ ng h, tán thành, kèm s đng tình ca nhngăngi tham
kho quan trng và có kh nng d dàng thc hin hành vi thì h s cóăýăđnh thc
hin mt hành vi đó.ăLýăthuyt này áp dng rt tt và phù hp vi nhngăýăđnh
mang tính t nguyn và la chn,ătheoăđó,ăýăđnhăđuătăc phiu nm trong nhóm
này. Trong phm vi bài nghiên cu, hành vi có k hoch  đơy đcăxácăđnh rõ là
đuă tă vƠoă c phiu là mt tài snă tƠiă chínhă đc quan tâm nhiu nht trên th
trng chng khoán hin nay.
Vì vy, nghiên cu v ng dng ca lý thuyt v hành vi có k hoch
(Theory of Planned Behaviour ậ TPB) ca Ajzen‟să(1991)ăvƠoăphơnătíchăýăđnhăđu
tăc phiu caănhƠăđuătăcáănhơnăkho sát ti thành ph H Chí Minh giaiăđon
đuănmă2012 là mtăđ tài thú v và có tính thc tin. Giúp tác gi kim chng tính
ng dng lý thuyt TPB vào thc tin ti Vit Nam, phơnătíchăcácăđng lc tâm lý
tácăđngăđnăýăđnhăđuătăc phiu và phn nào giúp choăcácănhƠăđuătăcóădp
nhìn li nhng quytăđnhăđuătăca mình và giúp cho các công ty niêm yt hiu rõ
hnănhng yu t tácăđngăđnăýăđnh caănhƠăđuătăkhiăh quytăđnh chn kênh
đuătălƠăc phiu.

2. Mcăđíchănghiênăcu
Mcăđíchăca bài nghiên cuănƠyălƠăđiuătraăcácăđng lcăvƠăýăđnh ca các
nhƠăđuă tăVit Nam v quytăđnhă đuă tăvƠoă c phiu bng cách ng dng lý
thuyt Hành vi có k hoch (Theory of Planned Behaviour -TPB) làm khuôn kh
chính. TPB là mt trong nhngă môă hìnhă đc kim chng v tính d đoánă bi
nhiu công trình nghiên cu v nhiuălnhăvcăkhácănhauănh:ămarketing,ătơmălýă
hc, sinh hcăvƠăđc bitălƠătrongălnhăvc tài chính ậ đuătă(RobertăEast,ă1993).ăă
Trong khuôn kh bài nghiên cu cho mcăđíchălunăvnăthcăs,ătácăgi s nghiên
cu v vnăđ mang tính c th và chi tit: ng dng lý thuyt hành vi có k hoch

 Các nimătinănƠoătrongăsuyănghăcaănhƠăđuătăcóănhăhng ni btăđn ý
đnhăđuătăc phiu?

5

5. B cc ca lunăvn
Ngoài li m đu, gii thiu, kt lun, tài liu tham kho và ph lc, b cc
ca lunăvnăgm bn phn sau:
 Phn mt: Tng quan lý thuyt v hành vi có k hoch (TPB) và vic ng
dng lý thuyt này vào nghiên cuă phơnătíchăýăđnh v hƠnhăviăđuă tă c
phiu.
 Phn hai: Phngăphápănghiênăcu
 Phn ba: Phân tích vic ng dng lý thuyt v hành vi có k hoch vào vic
phơnătíchăýăđnhăđuătăc phiu caănhƠăđuătăcáănhơnăkho sát ti thành
ph H ChíăMinhăgiaiăđonăđuănmă2012.ă
 Phn bn: Kt lun v các ni dung chính ca bài lunăvn,ăđóngăgóp và tính
thc tin caă đ tài, các hn ch ca bài lună vnă vƠă đ xută cácă hng
nghiên cu tip theo.

6

Hìnhă0.1:ăSăđ b cc bài lunăvn
7

6. Nhngăđóngăgópăca lunăvn
Th nht, lunăvnăđƣăcungăcp thêm mtăphngăphápăđ d đoán ýăđnh v
đuătăc phiu bng vic ng dng lý thuyt v hành vi có k hoch (TPB) đ đoă
lng mcăđ nhăhng caătháiăđ đi vi hành vi (Ab), chun ch quan (SN), s
kimăsoátăđi viăhƠnhăviăđc nhn thc (PBC) và kinh nghim quá kh (PE)ăđn
ýăđnhăđuătăc phiu ca nhƠăđuătăcáănhơnăkho sát ti thành ph H Chí Minh
giaiăđonăđuănmă2012.
Th hai, lunăvnăđƣăxácăđnhăđcăxuăhng binăđng và đoălng mcăđ
nhăhng caătháiăđ đi vi hành vi (Ab), chun ch quan (SN), s kimăsoátăđi
viăhƠnhăviăđc nhn thc (PBC) và kinh nghim quá kh (PE)ăđnăýăđnhăđuătă
c phiu,ăcácăđng lcătơmălýănƠyăđu có nhă hng cùng chiu và mcăđ nh
hng theo th t là Ab>PBC>PE>SN.
Th ba, lunăvnăđƣălngăhoáăđc các nim tin chi phi lên các binăđc lp
ca mô hình: nim tin v kt qu, nim tin v s tham kho, nim tin v s kim
soátăđi vi hành vi và phân tích mi quan h ca các nim tin nn tng ni bt này
đn các bin gii thích ca mô hình TPB. Kt qu cho thy tt c các nim tin nn
tng ni btăđu có miătngăquanăcùngăchiuăvƠăkháăcaoăđi vi các binăđc lp
tngăng.
8

9

mt dng m rng ca lý thuyt TRA vi phn b sung mt thành phn mi vi tên
gi là nhn thc kim soát (Perceived Behavioural Control-PBC) bên cnh Tháiăđ
đi vi hành vi (Attitude-Ab) và chun ch quan tc là ý kin tham kho ca nhng
ngi xung quanh (Subjective Norm -SN) theo Ajzen (1991).
TPB vi bin b sung là nhn thc kim soát (PBC) đƣăchngăminhăđc giá
tr và s hiu qu trong hàng lot các nghiên cu v tơmălýăliênăquanăđn hành vi
caăconăngi (theo Armitage and Conner, 2001)
Quanăđim chính ca hai lý thuyt và hai mô hình này là loi b các hành
đng mang tính bcăđng, hành vi ca mi cá nhân là kt qu ca s cân nhc mt
cách hpălýăvƠăđcăxácăđnh biăýăđnh v hành vi ca chính anh ta hoc cô ta
(Wang và cng s, 2009). Binăýăđnh v hành vi (BI - BehaviouralăIntention)ăăđc
chi phi bi 3 binăđc lp tháiăđ (Ab), chun ch quan (SN) và nhn thc kim
soát (PBC) (Lin và cng s, 2009) và (Liao và cng s, 2010).
Theoă đó,ă TPB không phù hp vi ng dng khi vic tiêu dùng không t
nguyn,ă đc yêu cu caă quyă c xã hi (ví d nhă công ty tr lngă vƠoă tƠiă
khon ca mt ngân hàng thì bt buc bn phi m tài khon  ngơnăhƠngăđó,ăphi
cóăđin thoi bàn  bàn làm vic) hoc bt buc bi các cam ktătrc (sau khi mua
xe tt nhiên phiămuaăxngăhoc du),ăvƠăcóăítăsuyănghăliênăquană(víăd ítăcóăngi
nƠoăsuyănghăchn laăthngăhiu caăcơyăxngămƠăh chnăđ nuălúcăđóătrênă
đng h ch thy mtăcơyăxngăngayălúcăgn htăxng), (East, 1993).
Tuy nhiên, vn còn mt nhóm các quytăđnhăthngămi mà các lý thuyt v
hành vi có k hoch nên và có th áp dng, các ng dngănhăvy bao gm quyt
đnhătrongăcácălnhăvcăniămƠăcácăthngăhiuălƠăđc bit (ví d nhănhiuăthngă
hiu ca các loi thc phmăvƠăđ dùng lâu bn: ví d nhă muaă hƠngă siêu th
Coop Mart hay big C, mua tivi Sony hay Samsung), các quytăđnh phân loi th


1.1.1ăTháiăđ v hành vi (Ab)
uătiên,ătháiăđ ch cm giác ca mt cá nhân là thin chí hoc không thin
chí v các kt qu ca hành vi c th (Ajzen, 1991). Các yu t quytăđnhătháiăđ
hành vi (Ab) là kt qu ca nim tin kt qu,ăđơyălƠănhng giá tr d kin phát sinh
t hƠnhăđng. Vic d đoánăđcăđoănhălƠămt kh nngăca kt qu xy ra nu
hƠnhăđngăđc thc hin và giá tr đoălng kh nng ca kt qu khi nó xy ra.
Ajzen và Fishbein cho rng nhngăsuyănghăkhôngăsn sàng ny sinh trong tâm trí
11

ca mtăngi thì không có kh nngănhăhngăđn hành vi. Vì vy, mt khía cnh
đc bit caă phngă phápă tip cn vică đoă lngă tháiă đ đi vi hành vi theo
Fishbein là nhngăsuyănghăv kt qu tích cc hay tiêu cc ni bt nhtămƠăngi
ta có th suyănghăngayăkhiăcóăýăđnh thc hin mtăhƠnhăviănƠoăđó.

1.1.2 Chun ch quan (SN)
Bin đcălp thăhai là chunăchăquană(SN)ătcălƠăýăkinăcaănhngăngiă
xungă quanhă điă dină choă ápă lcă mƠă cáă nhơnă cmă nhnă tă nhngă cmă nhnă caă
nhngăngiăkhácăcóătácăđngăquanătrngăvăvicăchpănhnăhayăkhôngăchpănhnă
văvicăthcăhinăhƠnhăviă(Ajzen,ă1991).ăSNăđcăđoălngăbiăcácănimătinăchungă
văsăthamăkhoăbaoăgmătínhăkhăthiăcaănhngăngiăthamăkhoănmăgiănimătină
chung vƠăđngălcăcaăngiăthcăhinăhƠnhăđngăđăphùăhpăviăcmănhnăcaă
ngiăthamăkho.
Các ý kin ca nhngăngiăxungăquanhă(SN)ăcngăda trên nim tin ni bt,
đc gi là bn quy phm nim tin, v vic nhngăngi có kh nngănhăhng
quan trngănghărngăngi tr li nên hay không nên làm mt hành vi c th nào
đó.

1.1.4 Các nim tin nn tng ni bt
Theo lý thuyt TPB thì mi cá nhân s có rt nhiu nim tin v nhiu khía
cnh khác nhau: v kt qu d kin khi h thc hin mt hành vi, nim tin v ý kin
tham kho ca nhngăngi quan trng, nim tin v kim soát h nhn thcăđc
đi vi hành vi. Tuy nhiên, các nim tin s rtăkhácănhauăvƠăđaădng tu thuc vào
nhiu ngi khác nhau. S có nhiuă ngi có cùng nhng nim tin khác nhau,
nhngăcóăngi có nhng nim tin khác nhau.
C hai nhà nghiên cu East (1992) và Ajzen (1991) nhn mnh s ni bt
ca các nimătinăđc la chn cho vicăđoălng tháiăđ (Ab), chun ch quan
(SN) và nhn thc kim soát (PBC). Nói cách khác, mc dù miăngi có th có rt
nhiu nim tin v mt hành vi nhtăđnhănhngăchúngătaăch chúăýăđn có nhng
nimătinăđc sn sàng và d dàng ny sinh suyănghătrongătơmătríăcaăđápăviên. Vì
vy, bt k s la chn trc quan hoc ch quan ca các nhà nghiên cu v tp hp
các nim tin có th làm suy yu tính chính xác ca kh nngătiênăđoánăca mô hình
TPBăsauăđó.
13

Bên cnhăđó,ăvì nhng hn ch v thi gian, không gian và chi phí nên hu
ht các nhà nghiên cu không th đaătt c các nim tin ca mi cá nhân vào mô
hìnhăđ đoălng, mà h ch có th da vào nghiên cuăthmădòăvƠăkhámăpháăđ tìm
ra nhng nim tin nào là ni bt nht và chung nht ca nhiuăngiăđi viăýăđnh
thc hin mt hành vi nƠoăđó.ăTngăt, trong bài lunăvn,ătácăgi cngăs tin
hành khoăsátăthmădòăđ tìm ra các nim tin ni bt caănhƠăđuătăcáănhơnăđi vi
ýăđnhăđuătăc phiu.

1.1.5ăụăđnh hành vi (BI) và các yu t chi phi Ủăđnh hành vi (BI )
Ba thành phn: thái đ (Ab), chun ch quan (SN) và nhn thc kim soát

cáo hoc tip th, khuyn mãi, h li quytăđnh chn sn phm B.
Bên cnhăđóăTPBălƠămt mô hình linh hot,ăchƠoăđónăs tham gia ca bt k
bin mà các nhà nghiên cuăquanătơmăđ giúp h gii thích mt hành vi (Ajzen,
1991). Theo nghiên cuătrc kia ca nhiu hc gi vƠăđc bit theo East, 1993,
kinh nghim quá kh là mt yu t quan trng có nhăhngăđnăýăđnh thc hin
hành vi.

1.1.6 Kinh nghim quá kh (PE)
Kinh nghim quá kh (PE), theo Bentler và Speckart (1979), Bagozzi (1981)
và Marsh và Matheson (1983) là mt trong nhngăngiăđƣătin hành nghiên cu
cho thy có s liên kt trc tip giaăPEăvƠăýăđnh, tc là khi b sung thì có s thay
điătrongăýăđnh xy ra khi kinh nghim nhăhng tngăquanăđn tháiăđ (Ab),
chun ch quan (SN) và nhn thc kim soát (PBC).
Kinh nghim quá kh (PE)ăđc da trên kinh nghim hc tp hoc có th
có đcăđoămt cách riêng bit nƠoăđó, ví d: kinh nghim caăđuătătrcăđơyă
hocăđc tin tc tài chính. Kinh nghim c th cngăcóăth cóăđc do nghiên cu
theo McQuarrie (1988).
Hành vi trong quá kh đc nghiên cu vi hàng lotăcácăhƠnhăđngănhă
vic s dng th tín dng (Kidwell and Jewell, 2008); vic la chn hình thc du
lch (Bamberg và cng s, 2003.); Hành vi không trung thc chng hnănhănăcp,
nói di và gian ln (Beck và Ajzen,1991), s dng phiu gim giá (Bagozzi và cng
s, 1992) và hành vi vi phm bn quyn trc tuyn (Cronan và al-Rafee, 2008;.
Coyle và cng s, 2009; Taylor và cng s, 2009;. d'Astous và cng s, 2005),