Bài tập nhóm tháng 2 Môn lí luận nhà nước và pháp luật Nhóm 3A
LỜI MỞ ĐẦU
Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa là tổng thể các thiết chế chính trị, chính
trị-xã hội được thành lập, hoạt động trong mối liên hệ chặt chẽ mà vai trò lãnh đạo
thuộc về đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhằm thực hiện triệt để
quyền lực nhân dân, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Hệ thống chính trị xã
hội chủ nghĩa bao gồm: đảng cộng sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa, các tổ chức
chính trị xã hội và các đoàn thể quần chúng khác. Trong đó nhà nước và đảng cộng
sản là hai thành tố quan trọng nhất trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa. Giữa
chúng có mối quan hệ rất chặt chẽ, trong đó Đảng là lực lượng lãnh đạo nhà nước
đồng thời nhà nước có sự tác động trở lại với Đảng. Quan hệ này luôn dựa trên
nguyên tắc của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Bằng phương pháp phân tích, chứng minh, liên hệ thực tế dựa trên cơ sở
phương pháp luận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục đích nghiên
cứu của đề tài này là thấy được mối quan hệ giữa nhà nước với đảng cộng sản
trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, từ đó liên hệ thực tiễn tới mối quan hệ
giữa Đảng cộng sản Việt Nam và nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Việc nghiên cứu này có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng của
nhân dân ta, nhất là đối với quá trình đổi mới hiện nay.
NỘI DUNG
1. Định nghĩa.
Nhà nước là một tổ chức quyền lực công của một quốc gia. Nhờ có pháp luật
và các phương tiện cưỡng chế, nhà nước có khả năng tổ chức và quản lý dân cư
sống trong phạm vi lãnh thổ của nó nhằm thực hiện mục đích, bảo vệ lợi ích của
lực lượng cầm quyền hay giai cấp thống trị và nhằm thiết lập, giữ gìn trật tự xã hội.
Trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, nhà nước là một bộ phận quan
trọng, một mắt xích đặc biệt và được xem là trung tâm của hệ thống chính trị. Theo
hiến pháp, pháp luật và các quy phạm pháp luật, nhà nước dưới hệ thống xã hội
chủ nghĩa cổ điển cũng giống như các nhà nước hiện đại khác.Tuy nhiên, nhà nước
xã hội chủ nghĩa lại là biểu hiện tập trung nhất của quyền lực nhân dân và cũng là
công cụ hữu hiệu nhất để thực hiện quyền lực nhân dân.

sống xã hội. Việc hoạch định đường lối chiến lược, đường lối phát triển kinh
tế, chính trị, xã hội là hình thức lãnh đạo quan trọng nhất, thể hiện rõ nhất
vai trò lãnh đạo của Đảng. Uy tín của Đảng phụ thuộc rất nhiều vào hình
thức này.
- Đảng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, có năng lực để giới thiệu vào
các cương vị quan trọng của nhà nước. Việc giới thiệu cán bộ của Đảng vào
các vị trí như vậy phải được tiến hành thông qua sự tín nhiệm của nhà nước,
của quần chúng. Đảng không áp đặt các tổ chức, cơ quan nhà nước phải
chấp nhận người mình giới thiệu. Chỉ trên cơ sở đó Đảng mới thực sự lãnh
đạo được hệ thống chính trị thông qua công tác cán bộ.
- Đảng kiểm tra việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng thông qua các
biện pháp và phương tiện khác nhau. Thông qua công tác kiểm tra Đảng kịp
thời phát hiện những sai lầm, những thiếu sót trong các chủ trương, chính
sách do mình đề ra, khắc phục chúng để hoàn thiện hơn nữa vai trò lãnh đạo.
Công tác kiểm tra của Đảng phải được tiến hành theo những nguyên tắc của
tổ chức Đảng trên cơ sở tôn trọng quyền hạn và chức năng quản lý của nhà
nước.
Sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước được thực hiện thông qua các tổ
chức cơ sở của Đảng được thành lập trong các cơ quan nhà nước, đặc biệt là những
đảng viên đang giữ những cương vị quan trọng đó. Một nét đặc trưng trong vai trò
lãnh đạo của Đảng là phương pháp lãnh đạo. Đảng là tổ chức chính trị, phương
pháp lãnh đạo của Đảng không phải là phương pháp hành chính mà là tuyên
truyền, vận động, giáo dục, thuyết phục và nêu gương.
Tuy nhiên cần phải nhận thực đúng đắn vai trò vai trò lãnh đạo của đảng
cộng sản. Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị một cách toàn diện tuy nhiên tính toàn

2
Bài tập nhóm tháng 2 Môn lí luận nhà nước và pháp luật Nhóm 3A
diện này hoàn toàn không có nghĩa là Đảng quyết định tất cả, làm thay tất cả những
công việc của các bộ phận cấu thành khác mà Đảng vẫn phải chịu sự tác động của

- Đảng cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo cả hệ thống chính trị trong đó lãnh
đạo nhà nước là trực tiếp và chủ yếu nhất. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm 1992 đã khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối của
Đảng cộng sản Việt Nam. Như điều 4 Hiến pháp 1992 đã khẳng định: “Đảng
cộng sản Việt Nam, đội tiền phong của giai cấp công nhân, đại biểu trung thành
quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, theo chủ
nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Mính, là lực lượng lãnh đạo nhà nước và
xã hội. Mọi tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp
luật”.

3
Bài tập nhóm tháng 2 Môn lí luận nhà nước và pháp luật Nhóm 3A
Các thế lực thù địch chống chủ nghĩa xã hội coi khẳng định này là biểu hiện của
sự độc đoán, chuyên quyền, Tuy nhiên lịch sử dân tộc Việt Nam lại cho phép
khẳng định chính thức bằng pháp luật vai trò lãnh đạo không thể phủ nhận của
Đảng cộng sản Việt Nam:
+ Đảng cộng sản Việt Nam (thành lập năm 1930) đã lãnh đạo nhân dân ta tiến
hành thắng lợi cuộc Cách mạng tháng Tám 1945, lập nên nhà nước Việt Nam
dân chủ cộng hòa 2/9/1945. Sau khi giành được chính quyền, Đảng trở thành
đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước, bảo vệ sự tồn tại của nhà nước. Đây là mối
quan hệ hợp pháp nhưng không công khai.
+ Giai đoạn 1946-1954, với nhiệm vụ chính trị là huy động sức mạnh toàn dân
tộc tiến hành thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ,
vai trò lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị được
thực hiện theo phương châm lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối và toàn diện.
+ Giai đoạn 1954-1975 để đối phó với âm mưu chia cắt đất nước lâu dài của đế
quốc Mỹ nên phương châm lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối và toàn diện của Đảng
đối với nhà nước và xã hội vẫn được thự hiện. Quan hệ giữa Đảng với nhà nước
lúc này được thực hiện theo nguyên tắc “hai trong một” hay “một mà hai” đã
phát huy được hiệu quả trong hoạt động lãnh đạo cũng như quản lý xã hội.

nhập.
=> Bằng thực tiễn đấu tranh kiên cường của mình, bằng những hi sinh, cống
hiến lớn lao cho dân tộc, Đảng cộng sản Việt Nam đã chiếm được lòng tin của
đại đa số quần chúng nhân dân, tạo được uy tín quốc tế lớn cũng như tình đoàn
kết và giúp đỡ từ phía phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Điều này có
tác dụng to lớn đối với việc khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt
Nam đối với hệ thống chính trị trong nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh khi nói về
vai trò lãnh đạo của Đảng đã chỉ rõ: “Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng
ngày, khi quần chúng rộng rãi thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh
đạo của Đảng thì Đảng mới giành được vị trí lãnh đạo”.
- Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo hệ thống chính trị một cách toàn diện nhưng
không có nghĩa là Đảng đứng trên tất cả. Là một tổ chức hoạt động trong xã hội, là
một đối tượng của quản lý nhà nước, Đảng phải chịu sự tác động của pháp luật,
bình đẳng với các bộ phận cấu thành khác của hệ thống chính trị. Hiến pháp 1992
khẳng định: Đảng và các tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp
và pháp luật. Cương lĩnh của Đảng cộng sản Việt Nam, điều lệ Đảng cộng sản Việt
Nam đều nhấn mạnh: Đảng lãnh đạo, tôn trọng và phát huy vai trò của Nhà nước,
Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị, xã hội; hoạt động trong
khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.
2. Quan hệ giữa nhà nước với Đảng cộng sản.
- Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam luôn ghi nhận sự lãnh đạo của
Đảng, điều đó đã được thể hiện rõ trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm 1992.
- Nhà nước đã thể chế hóa các đường lối chính sách của Đảng thành pháp luật.
Như trong công tác thanh niên, nghị quyết trung ương 7 khóa X về công tác thanh
niên đã khẳng định quan điểm của Đảng: thanh niên là chủ nhân tương lai của đất
nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những
nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thanh niên được đặt ở vị trí
trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người.

KẾT LUẬN
Sự lãnh đạo của đảng cộng sản đối với nhà nước xã hội chủ nghĩa là tất yếu
khách quan, phù hợp với quy luật phát triển của nhà nước xã hội chủ nghĩa. Đồng
thời nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng có những tác động tích cực đối với đảng
cộng sản. Nhận thức rõ được mối quan hệ giữa nhà nước với đảng cộng sản là cơ
sở để tạo thuận lợi cho các cơ quan Đảng và cơ quan nhà nước trong việc xem
xét kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội cũng như công tác tổ chức, cán bộ, đồng
thời tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc.
Tài liệu tham khảo:
- www.vnexpress.net
- www.cpv.org.vn
- www.vietnamnet.vn
- www.tapchicongsan.org.vn .
- Giáo trình lý luận nhà nước và pháp luật, Trường đại học Luật Hà Nội.
- Giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luât, Khoa luật – ĐHQG Hà Nội.
- Nội dung cơ bản của môn học lý luận nhà nước và pháp luật. Nxb. Giao thông vận tải
2008.
- Nhà nước trong hệ thệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia.

6