B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT

NGUYN VN THO

VN  ÀO TO NGH CHO LAO
NG TI CÁC KHU CH XUT –
KHU CÔNG NGHIP THÀNH PH
H CHÍ MINH VN  ÀO TO NGH CHO LAO
NG TI CÁC KHU CH XUT –
KHU CÔNG NGHIP THÀNH PH
H CHÍ MINH Chuyên ngành Chính sách công
Mã s: 63.31.14
LUN VN THC S KINH T
NGI HNG DN KHOA HC:
GS. DWIGHT H. PERKINS
THÀNH PH H CHÍ MINH – NM 2011
MC LC
PHN M U 1

Chng I: C S LÝ THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU

Chng III: THO LUN KT QU VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

3.1. Tho lun kt qu 38
3.2. Hàm ý chính sách 40

KT LUN 44
DANH MC CÁC T VIT TT

Hepza Ho Chi Minh City Export Processing and Industrial Zones
Authority - Ban Qun lý các khu ch xut – khu công nghip thành
ph H Chí Minh
KCX khu ch xut
KCN khu công nghip
TP.HCM thành ph H Chí Minh
TCN trình đ công ngh
FDI foreign direct investment - đu t trc tip nc ngoài
PSDC Penang Skill Development Center – Trung tâm Phát trin K nng
Penang
CTIM College of Technology and Industrial Management - Trng Cao
đng Công ngh và Qun tr doanh nghip
đvt đn v tính
DANH MC CÁC HÌNH V,  TH, HP

Trang
Hình 1.1: La chn s dng yu t sn xut ca doanh nghip 4
Hình 1.2: Mô hình ra quyt đnh ca ngi đi hc 6
Hình 1.3: Cân bng trên th trng lao đng 9

TP.HCM là mt trong nhng trung tâm công nghip ln nht ca Vit Nam. T
nhng nm đu thp niên 1990, thành ph đã quy hoch các KCX-KCN vi mc tiêu
tp trung phát trin công nghip. n nay mô hình này đã đt đc nhng thành công
nht đnh trong vic thu hút vn đu t trong và ngoài nc, phát trin các loi hình
công nghip. Tuy vy, nhng thành qu đt đc có l còn rt hn ch so vi mong
mun ca chính quyn đa phng và tim nng ca thành ph. Mt trong nhng
nguyên nhân quan trng là lc lng lao đng đã không có s phát trin v cht đ đáp
ng nhu cu ca các ngành công nghip trong thi gian gn 20 nm qua. iu này th
hin bi t l lao đng qua đào to chính thc ti các KCX-KCN ca thành ph hin
nay rt thp. Theo Hepza, t l lao đng có trình đ t trung cp chuyên nghip tr lên
ti các KCX-KCN ch đt 22,1% vào cui nm 2009. Ngha là có ti gn 80% lao đng
cha qua đào to chính thc. ây chính là rào cn khó vt qua đi vi mc tiêu thu
hút các ngành công ngh cao, nâng cao giá tr gia tng cho sn phm công nghip ca
thành ph.  ci b nút tht này, đu tiên cn phi làm rõ nguyên nhân nào dn đn
tình trng này.
Trên c s đó, mc tiêu nghiên cu ca đ tài là tìm hiu nguyên nhân t l
công nhân đc đào to là rt thp ti các KCX-KCN TP.HCM. Vn đ đào to ca
công nhân gn lin vi h thng đào to ngh, c cu công nghip và mô hình phát
trin công nghip ca thành ph, do đó đ tài s m ra nhng vn đ rng hn, liên
quan đn s phát trin các ngành công nghip và h thng đào to ngh ca TP.HCM.
Kt qu nghiên cu ca đ tài cho thy nguyên nhân lao đng ti các KCX-
KCN không đc đào to là do s tng tác gia các ch th trên th trng lao đng
là doanh nghip, h thng đào to và ngi lao đng. T li th ban đu v lc lng
lao đng, TP.HCM đã phát trin các ngành công nghip thâm dng lao đng. Do không
có s h tr ca mt h thng dy ngh hiu qu, quá trình chuyn dch c cu sang
2/44

nhng ngành có trình đ công ngh cao hn không đc thúc đy. Ngc li, các
ngành công nghip thâm dng lao đng chim u th không to ra nhu cu đào to đ
thúc đy s phát trin ca h thng dy ngh. Nhu cu lao đng t doanh nghip và

trng lao đng, dy ngh; la chn đi hc ca ngi lao đng, la chn ca doanh
nghip đi vi vic đào to lao đng. Trên c s đó, đ tài s xây dng mô hình lý
thuyt cho thy s tng tác gia các ch th doanh nghip, ngi lao đng, c s đào
to ngh đ gii thích nguyên nhân ti đa s lao đng ti các KCX-KCN TP.HCM li
cha qua đào to chính thc. Phn tip theo ca đ tài s đi vào nghiên cu c th tng
ch th và mi quan h gia các ch th đ kim chng mô hình lý thuyt. T đó đa
ra kt lun và hàm ý chính sách.
4/44

Chng I: C S LÝ THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU

1.1. C s lý thuyt
1.1.1. Lý thuyt v th trng lao đng
* Lý thuyt sn xut:
Lý thuyt sn xut (Pindyck và Rubinfied, 1995) trong kinh t hc vi mô cho
thy: các doanh nghip s chn la các yu t sn xut da trên hiu qu (th hin bi
sn phm biên) và chi phí tng đi ca các yu t này. Do đó, nu lao đng r mt
cách tng đi, các doanh nghip s u tiên s dng lao đng hn là vn trong sn
xut trong điu kin các yu t khác không đi.
Hình 1.1: La chn s dng yu t sn xut ca doanh nghip
Ngun: tham kho t Pindyck và Rubinfied (1995)

công nghip. Do đó, khu vc công nghip ch cn duy trì mc lng va đ cao hn
thu nhp trong nông nghip đ thu hút lao đng t khu vc này. iu này s to li
nhun cho khu vc công nghip và vic tái đu t li nhun s làm gia tng nhu cu lao
đng.
Kt hp vi lý thuyt sn xut, có th suy ra là trong giai đon đu công nghip
hóa ca mt quc gia, doanh nghip s u tiên cho s dng lao đng giá r thu hút t
khu vc nông nghip. D nhiên là lc lng lao đng này ch là lao đng ph thông,
cha đc đào to ngh, ch thc hin đc nhng công vic đn gin sau khi đc
hun luyn. Chính vì vy, nhng ngành công nghip thâm dng lao đng s phát trin
trong giai đon này. Quá trình này s din ra đn khi lao đng d tha gim dn, làm
gim ngun cung lao đng cho công nghip khin chi phí lao đng gia tng. Các doanh
nghip buc phi chuyn hng sang các lnh vc công nghip thâm dng vn nhiu
hn, s dng lao đng ít hn mt cách tng đi. Vic đào to nâng cao tay ngh, k
nng cho lao đng đ thích nghi vi công ngh hin đi hn là c s đ thúc đy quá
trình chuyn đi này.
Quá trình công nghip hóa ca các nc ông Á là mt minh ha cho lp lun
trên. Có th tham kho kinh nghim ca ài Loan đc mô t trong ng Kim Sn
(2001). Quá trình dch chuyn lao đng t khu vc nông nghip sang các khu vc khác
ca Vit Nam có th tham kho trong Phm Quang Diu (2005).
1.1.2. Mô hình la chn ca ngi lao đng
King (2006) đa ra mô hình cho quyt đnh đi hc, trong đó mt ngi s quyt
đnh đi hc hay không tùy thuc vào chi phí và li ích ca vic hc.
6/44

Hình 1.2: Mô hình ra quyt đnh ca ngi đi hc

 tui
II
I
3

hn. Mô hình gi đnh thu nhp ca ngi mi tt nghip hc ngh s mt mt thi
gian đ theo kp ngi tt nghip trung hc đã đi làm trc đó.
Vùng 1 s là chi phí cho vic đi hc (hc phí, chi phí sinh hot,…). Vùng 2 là
chi phí c hi ca vic đi hc ngh (thu nhp mt đi do không th đi làm vi bng
7/44

trung hc). Vùng 3 th hin chênh lch thu nhp ca ngi có hc ngh so vi ngi
tt nghip trung hc.
Trên nguyên tc, ngi lao đng s quyt đnh đi hc nu thu đc li ích ròng
t vic đi hc, ngha là giá tr hin ti ca vùng 3 phi ln hn vùng 1 và 2. Tuy vy,
trên thc t, ngi lao đng phi xem xét thêm nhng yu t khác:
- Kh nng xin đc vic làm vi bng trung hc và bng ngh, c th là thi
gian và chi phí đ xin đc vic làm (mô hình ca King gi đnh là không mt
thi gian và chi phí đ xin vic làm). Ngoài ra là mc đ phù hp ca công vic
vi chuyên môn đã hc.
- ánh giá ca mi ngi v giá tr ca tin t theo thi gian (lãi sut chit khu).
Nu lãi sut chit khu là ln ngha là mt ngi s quan tâm đn nhng khon
thu nhp trc mt hn là thu nhp cao hn nhng phát sinh trong tng lai nên
s có xu hng đi làm hn là đi hc ngh.
- Chi phí cho vic hc và thi gian hc càng cao thì xu hng hc ngh càng
thp.
- Nhng yu t khác nh nng lc bm sinh, đ tui xem xét, đc thù ca th
trng lao đng (nu cung lao đng hc ngh là ln so vi cu s làm cho thu
nhp ca ngi tt nghip hc ngh tng đi thp, ngc li nu cung ca lao
đng ph thông thp so vi cu lao đng ph thông làm cho thu nhp ca lao
đng ph thông cao tng đi)…
Mô hình ca King giúp ta xác đnh đc các yu t nh hng đn quyt đnh đi
hc trên c s phân tích li ích – chi phí ca vic đi hc. Tuy nhiên, quyt đnh đi hc
đ làm ngh hay đi hc đ làm “thy” còn ph thuc vào yu t vn hóa, truyn thng
ca ngi lao đng. Xét trên góc đ này, Vin nghiên cu giáo dc thuc trng H

(vi W: tin lng).

9/44

Hình 1.3: Cân bng trên th trng lao đng
I
II
MP
2
S
L

L
1
L
2
L
MP
1
W
W

MP
t
= W
t
(1.2)
vi t: giai đon bt k.
Khi doanh nghip đào to cho lao đng, vic đào to s làm gim thu nhp hin
ti và làm tng chi phí hin ti. Bù li, doanh nghip s nhn đc thu nhp cao hn
hoc chi phí thp hn trong tng lai. Gi E
t
và R
t
đi din cho chi phí và li ích trong
mi giai đon, điu kin cân bng lúc này tr thành
11
11
00
(1 ) (1 )
nn
tt
tt
tt
RE
ii
−−
+
+
==
=
++

11
11
(1 ) (1 )
nn
tt
tt
tt
MP W
ii
−−
==
=
++
∑∑
hay
00
M
PWk
=
+ (1.5)
hoc có th vit li
00
WMPk
=
− (1.6)
11/44

Phng trình (1.6) cho thy tin lng trong thi k đào to s bng sn phm
biên ca lao đng tr đi chi phí đào to. Tuy nhiên, mc lng này phi cao hn mc
lng ti thiu (W

- Các c quan đào to trc tip gn vi các c quan chuyên môn (phòng Thng
mi và công nghip, nghip đoàn theo ngành…).
- Các hot đng đào to bên trong các xí nghip vi các yu t khác nhau ca h
thng đào to cng ít nhiu chuyên v mt s loi hình đào to nào đó.
12/44

Khi phân tích h thng đào to cn phi phân tích mi yu t ca h thng đào
to và các mi quan h tng h ca chúng trong quá trình phát trin kinh t quc dân.
H thng đào to cn tin trin theo các bin đi ca các c cu sn xut ca đt nc.
Mi quan h l thuc gia c cu sn xut và c cu đào to ni lên rõ nét trong quá
trình nghiên cu thanh niên bc vào con đng ngh nghip, điu này không tách
khi thc t ca công tác tuyn dng ti các xí nghip.
i vi h thng đào to ngh ca Vit Nam, Nguyn Bá Ngc (2008) cho rng
trc đây, vic làm và đào to đc gn kt cht ch vi nhau, s thng tin ngh
nghip ca công nhân ch yu da trên cnh tranh đ đc tham gia các khóa đào to
do nhng c s đào to ca nhà nc t chc. Ngày nay, vic làm và đào to b tách
ri do 3 nguyên nhân chính:
- Ci cách qun lý lao đng, chuyn t đào to ti ch sang đào to ban đu bên
ngoài quá trình làm vic.
- S phát trin ca nhng ngành công nghip s dng nhiu lao đng (dt may, da
giày, ch bin lng thc, thc phm…) yêu cu lao đng có trình đ vn hóa
nhng không cn thit đào to c bn lâu dài.
- Trên th trng xut hin nhng doanh nghip mi, thng là ngoài khu vc
nhà nc, ít có quan h thân thit vi nhng c s đào to ngoài công lp và h
cng thng nghi ng v cht lng đào to ca nhng c s này.
1.2. Mô hình nghiên cu
Trên c s các lý thuyt, vn đ t l lao đng đc đào to thp có th đc
nhìn nhn t nhng góc đ sau:
• Quan h gia doanh nghip và ngi lao đng: xut phát t điu kin di dào
lao đng giá r không có tay ngh, các doanh nghip có xu hng s dng công ngh


14/44

Hình 1.4: Mi quan h gia doanh nghip – h thng dy ngh - ngi lao đng S dng công ngh gin
đn, thâm dng lao đng
Công vic gin
đn, tâm lý không
thích làm ngh
Nhu cu đào
to thp
Nhu cu lao đng
gin đn tng
Tng c hi tìm vic,
thu hút lao đng t các
tnh khác
Lao đng d tha,
tay ngh thp,
mc lng thp
Không gia tng nhu
cu đào to, thúc
đy liên kt đào to
Không đáp ng nhu
cu doanh nghip
T đào to, kh nng
đào to có hn, ch
phù hp vi công
ngh gin đn

mô hình này, khung phân tích đc s dng s nh sau:
-  kim đnh mi quan h gia doanh nghip và ngi lao đng, đ tài s tp
trung vào nhng phân tích: xem xét tng quan v các KCN – KCN và tình hình lao
đng ti các KCX-KCN TP.HCM, tp trung vào bi cnh thành lp các KCN-KCN ti
TP.HCM đ làm rõ nhng điu kin ban đu v lao đng và trình đ công ngh ca
thành ph đã thúc đy phát trin các ngành thâm dng lao đng – quan h (1); đi vi
tình hình lao đng, tp trung xem xét trình đ lao đng và xu hng bin đng ca lao
đng ti các KCX-KCN. Nhu cu lao đng ph thông hin nay ti các KCN-KCN vn
rt cao minh ha cho mi quan h (2); xu hng bin đng ca lao đng là bng chng
cho mi quan h (3), các ngành thâm dng lao đng phát trin làm tng nhu cu lao
15/44

đng ph thông. Mi quan h (2) đc làm rõ hn khi phân tích c cu và trình đ
công ngh ca các ngành công nghip TP.HCM và các KCX-KCN TP.HCM.
- Phân tích trình đ công ngh các doanh nghip ti các KCX-KCN cho thy vi
trình đ công ngh hn ch, nhu cu đào to lao đng ca doanh nghip ti các c s
đào to rt thp mà ch yu là t đào to lao đng – quan h (4) và (5). Cng t phân
tích này, trình đ lao đng hn ch là yu t cn tr s đu t chuyn đi, nâng cp
công ngh, đây là bng chng cng c quan h (1).
-  kim đnh mi quan h gia doanh nghip và h thng dy ngh, h thng
dy ngh Vit Nam đc xem xét tng quan cho thy kh nng đáp ng nhu cu đào
to ca các doanh nghip khá hn ch. C th hn, khi phân tích h thng đào to ngh
ca TP.HCM, các c s đào to không đ kh nng đu t bài bn cho vic đào to các
ngành ngh k thut. Phân tích c cu đào to cho thy không có s phù hp gia c
cu đào to và nhu cu lao đng ca các doanh nghip, điu này khng đnh mi quan
h (5) và (6). Ngoài ra, có nhiu bng chng cho thy cht lng đào to ngh không
đáp ng nhu cu ca doanh nghip ti các KCX-KCN TP.HCM.
- Phân tích la chn ca ngi lao đng đi vi vic hc ngh cho thy ngun
cung lao đng ph thông ch yu là lao đng nhp c t các tnh khác. i tng lao
đng này thng cha đc đào to ti quê nhà, khi đn thành ph s u tiên tìm vic

đng
Thành lp KCX-KCN là mt đnh hng quan trng ca TP.HCM nhm to
vic làm, gii quyt vn đ tht nghip ca thành ph. Vào cui thp k 80, tht nghip
đang là vn đ nghiêm trng ca thành ph. S ngi tht nghip khong 250.000 –
300.000 ngi/nm. Nguyên nhân là do sn xut hu nh tê lit trong nhng nm
1977-1989 và lung nhp c không kim soát. T l gia tng c hc xp x vi mc
24/64

tng dân s t nhiên ca thành ph (1,8% so vi 1,9%) và có xu hng tng lên. Trong
khi đó, kh nng to vic làm ca thành ph rt hn ch, ch vào khong 80.000 –
90.000 lao đng/nm. Con s này ch tng đng vi s ngi gia nhp lc lng lao
đng hàng nm, cha k s tn đng ca nhng nm trc (Nguyn Vn Kích và đ.t.g,
2006).
Do lc lng lao đng giá r tng đi di dào nhng hu nh cha đc đào
to tay ngh, các doanh nghip đu t vào các KCX-KCN ch yu vào các ngành thâm
dng lao đng, ngay c đi vi các doanh nghip nc ngoài. Tân Thun là KCX đu
tiên đc thành lp, trong giai đon đu các ngành ngh thu hút đc ch yu là các
ngành thâm dng lao đng nh dt, da, may… Mc dù đã có s chuyn dch c cu
sang nhng ngành thâm dng công ngh hn nh đin, đin t, c khí, đn nm 2005
t trng các ngành thâm dng lao đng ca Tân Thun vn lên đn 42%. Hn na, dù
c cu đu t đã chuyn sang các ngành ngh thâm dng công ngh nhng thc cht
công đon sn xut thc hin ti Vit Nam ch yu là nhng công đon đn gin nh
gia công, lp ráp, không yêu cu trình đ tay ngh cao ca lao đng (Nguyn Vn Kích
và đ.t.g, 2006).
Mt vai trò quan trng ca các KCN là ni đ di di, tp trung nhng c s sn
xut trong ni thành, nm chung vi các khu dân c. i tng di di chính là các
doanh nghip có công ngh lc hu, gây ô nhim môi trng. Theo S Tài nguyên –
Môi trng TP.HCM
2
, đn nay thành ph đã di di đc 1.261 trong tng s 1.402 c

cp 3: 82.906 ngi (33,2%), trung hc chuyên nghip – cao đng: 33.636 ngi
(13,5%), đi hc và trên đi hc: 21.382 ngi (8,6%) (xem Hình 2.1). Nh vy lao
đng có trình đ t trung hc chuyên nghip tr lên ch đt 22,1%, ngha là có gn
80% lao đng cha qua đào to. i vi lao đng đc đào to, có 8,6% là đi hc và
trên đi hc. Thành phn này thng là lao đng làm vic ti vn phòng hoc qun lý.
Nh vy, xét riêng đi vi lao đng trc tip (công nhân), t l đc đào to còn thp
hn na, ch vào khong 15%.

3

19/44

Hình 2.1: Lao đng ti các KCX-KCN TP.HCM chia theo trình đ, đvt: %
5,2%
39,6%
33,2%
13,5%
8,6%
Cp I
Cp II
Cp III
Trung hc chuyên nghip -
cao đng
i hc và trên đi hc

Ngun: Hepza (2009), tính đn tháng 10/2009
b) Tình hình bin đng lao đng và s gia tng nhu cu lao đng ph thông