B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

DUY TH LAN HNG
T CHC TRÁCH NHIM GII TRÌNH TI A BÀN PHNG
(TRNG HP THÍ IM KHÔNG T CHC HI NG NHÂN DÂN
HUYN, QUN, PHNG TI THÀNH PH H CHÍ MINH)

LUN VN THC S KINH T
Thành ph H Chí Minh - Nm 2011
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT
Ngi cam đoan ii

TÓM TT
Thành ph H Chí Minh (TP.HCM) là mt đô th tr. Trong lch s, vùng đt này luôn là
trung tâm phát trin kinh t xã hi ca khu vc phía Nam, đc t chc mô hình qun lý vi
nhng đc thù riêng bit, nhn mnh đn tính gn nh và linh hot cho phù hp vi nhp đ
phát trin và đc đim dân c.
Sau nm 1975, mô hình chính quyn 3 cp đc áp dng trong thành ph. Theo thi gian, mt
s bt cp bt đu bc l nh hng đn kh nng qun lỦ c s h tng, quy hoch, cung cp
dch v đô th thng nht trên toàn lãnh th thành ph. Nhu cu dân ch cng đòi hi t chc
b máy hin thi ca thành ph cng phi thay đi cho phù hp. Vì l đó, TP.HCM đư đ xut
mô hình chính quyn đô th mt cp, các đn v hành chính lãnh th nh huyn, qun, phng
ch là nhng đn v hành chính trc thuc.
 xut ca TP.HCM điu chnh trc tip vào t chc b máy chính quyn. Vì huyn, qun,
phng ch là đn v hành chính nên ti đó s không t chc các c quan Hi đng nhân dân
(HND). Tuy nhiên, HND là thit ch giám sát y ban nhân dân (UBND), bng c ch cân
bng quyn lc, to nên điu gi là trách nhim gii trình ca c quan hành chính. Do đó, khi
thc hin thí đim không t chc HND huyn, qun, phng, h thng chính tr phi tìm ra
nhng thit ch đm nhn thay vai trò giám sát ca HND.
 TP.HCM các thit ch ca h thng chính tr nh Mt trn t quc (MTTQ), quy ch dân
ch c s (DCCS) đư nhanh chóng lp vào khong trng ca HND.
MTTQ thông qua vic ly phiu tín nhim đi vi các chc danh lưnh đo trong UBND và tp
hp ý kin nhân dân đư to ra quyn lc giám sát khá mnh. S liu ti phng Bn Nghé cho
thy MTTQ đm nhn hu ht hot đng ca HND phng. Dù vy, tính đi din ca

Chng 1: c thù ca CQT và chính sách thí đim không t chc HND cp huyn, qun,
phng 5
1.1. ô th và chính quyn đô th 5
1.1.1. ô th 5
1.1.2. Chính quyn đô th 6
1.2. T chc chính quyn ti đô th qua các giai đon lch s 7
1.2.1. Giai đon 1945 ậ 1954 7
1.2.2. Giai đon 1954 ậ 1975 8
1.2.3. Giai đon 1975 đn nay 9
1.2.4. Mô hình CQT trc nm 1975 ti Sài Gòn 10
1.3.  án CQT và đ xut không t chc HND cp huyn, qun, phng 12
1.3.1. Nhng hn ch ca mô hình chính quyn 3 cp ti TP.HCM 12
1.3.2.  án CQT 14
Chng 2: T chc TNGT ti đa bàn phng khi không t chc HND huyn, qun,
phng 17
2.1. Trách nhim gii trình 17
2.1.1.Khái nim 17
2.1.2. Vn đ t chc TNGT vi vic không t chc HND huyn, qun, phng 19
2.2. T chc TNGT ti đa bàn phng khi không t chc HND phng 20
2.2.1. S chuyn giao quyn lc giám sát bên trong b máy chính quyn 21
2.2.2. Quyn lc giám sát bên ngoài b máy chính quyn 26
v

2.3.T chc TNGT trên đa bàn phng Bn Nghé sau mt nm không t chc HND
phng 30
2.3.1. Gii thiu chung v phng Bn Nghé 30
2.3.2. Các thit ch giám sát UBND trc và sau thí đim không t chc HND huyn,
qun, phng nm 2009 32
2.3.3. ánh giá hot đng giám sát 33
Chng 3: Kin ngh chính sách 37

TDP T dân ph
TNGT Trách nhim gii trình
UBHC y ban hành chính
UBND y ban nhân dân
UNDP Chng trình phát trin Liên hip quc
XHCN Xã hi ch ngha
WB Ngân hàng th gii
vii

Danh mc hình
Trang
Hình 1.1
T chc chính quyn ti Sài Gòn ậ TP.HCM qua các thi k
12
Hình 1.2
Mô hình chính quyn trc và sau thí đim không t chc HND
huyn, qun, phng ti TP.HCM
15
Hình 2.1
S đ t chc các c quan giám sát UBND phng trong thí đim
không t chc HND huyn, qun, phng
22
Hình 2.2
Chu trình tip nhn và phn hi thông tin ti đa bàn phng
28
Hình 3.1
Bn đ phng Bn Nghé

(Nguyn Hng, 2010) ầ
2

Vì vy, trong khuôn kh mt bài tp tng kt khóa hc, bài nghiên cu này đánh giá tình hình
hot đng sau mt nm không t chc HND huyn, qun, phng ti TP.HCM thông qua
đánh giá s liu thc t ti đa bàn phng Bn Nghé, thuc Qun 1 (Q.1), TP.HCM nhm tìm
hiu nhng lỦ do đ TP.HCM đ xut mô hình t chc CQT, cng nh nhng c ch đ gia
tng quyn lc giám sát các c quan hành chính khi c quan dân c là HND không còn đc
t chc.
2. Vn đ chính sách:
Trách nhim gii trình (TNGT) ắAccountability” là mt khái nim mi đc du nhp vào Vit
Nam. Hin nay vn cha có mt đnh ngha thng nht v thut ng này. TNGT, gn vi các
c quan nm gi quyn lc nhà nc mà bn cht là: Nhân dân đư giao quyn cho các cá
nhân, t chc thì các cá nhân, t chc đó phi nhân danh quyn lc y đem li nhng giá tr
công cho h. Nu ngi nm quyn không hoàn thành nhim v, h phi chu trách nhim, và
nhng quyn lc li cho ngi khác. TNGT gn vi nguyên tc ắquyn lc phi đc đi
trng bi quyn lc” hay là c quan nm gi quyn lc phi đc giám sát bi mt quyn lc
khác, đ sc làm cho c quan quyn lc phi tuân theo nhng nguyên tc công đc giao phó.
Trc khi thc hin chính sách thí đim, c ch cân bng quyn lc ti đa bàn phng đc
t chc gia 2 c quan HND và y ban nhân dân (UBND). Ngoài ra, UBND phng còn b
giám sát bi Mt trn t quc (MTTQ) phng và c dân sinh sng trên đa bàn qua quy ch
dân ch c s (DCCS). Nhng HND phng vn là mt c quan chính danh, đm nhn các
y tr quyn lc ca nhân dân trong vic giám sát nhánh hành pháp. Vì th, khi không t chc
HND, các c quan đm trách chc nng giám sát phi có đ quyn lc đ buc UBND đa
phng phi có trách nhim trong thc thi công v. Nghiên cu t chc TNGT ti đa bàn
phng gn vi vic đánh giá nng lc ca các c quan trên khi chính sách thí đim đc trin
khai. 3

Chng 3: Kin ngh chính sách

5 Chng 1: c thù ca CQT và chính sách thí đim không t chc
HND cp huyn, qun, phng

1.1. ô th và chính quyn đô th
1.1.1. ô th
i t đin ting Vit đnh ngha: ắô th là ni đông dân, tp trung buôn bán nh thành ph,
th xụ”.
ô th Vit Nam (khác phng Tây) ban đu là các trung tâm hành chính, ni vua chúa, các
tng lp quan li sinh sng. Dn dn, chúng đc b sung thêm nhng chc nng thng mi,
dch v và đc gi là ắthành th” (khu dân c có thành ly bo v, có thêm ch), ắđô th”
(trung tâm hành chính b sung thêm ch), ắthành ph” (có thêm kiu c trú theo hàng, dưy,
ngoài chc nng  còn có thêm buôn bán và công s) (Nguyn Minh Hòa, 2005)
Có nhiu cách đ phân loi đô th.
Ngi ta có th phân bit đô th vi nhng đc tính ca mt cng đng đa dng, có ngun gc
khác nhau, có c cu xã hi ngh nghip đc thù, có cu trúc qun lý hành chính vi s phân
cp quyn lc và trách nhim qun lỦ đc pháp lut quy đnh, có s phân tng trong xã hi
do khong cách v thu nhp, s phân b c trú nht đnh trong không gian đô th ( Hu,
2008)
Ngi ta cng có th da vào 2 tiêu chí ch cht là:  kt t và Ngng dân s đ xem xét
đô th.  kt t là biu hin mc đ tp trung ca các công trình kt cu h tng ậ k thut
nhà  vi mt đ cao hn hn khu vc nông thôn, thm chí k sát nhau. Ngng dân s là s
dân ti thiu c trú trong ranh gii đô th (Nguyn Quang Ngc, 2010, tr.10).
6

Ngh đnh s 72/2001/N-CP ngày 5/10/2001 chia đô th thành 6 loi khác nhau. c trng

nhân dân) và c quan kim sát (Vin kim sát nhân dân). Do s phân cp chính quyn tng
ng vi cp hành chính nên mt s vn bn sau này thng nhm ln gia thut ng chính
quyn đa phng vi đn v hành chính. Nhng hành chính ch là mt b phn ca chính
quyn các cp.
Thut ng CQT mi xut hin gn đây, nht là sau khi có đ xut ca chính quyn TP.HCM
v mô hình qun lý mi, đáp ng nhu cu phát trin kinh t xã hi ca thành ph.
CQT đc hiu là b máy qun lý nhng th dân và điu hành đi sng xã hi trong trng
thái bình thng bng các công c khác nhau nh lut pháp, tuyên truyn (Nguyn Minh Hòa,
2007). Dù không đ cp đn thut ng CQT, nhng trong lch s nc ta có nhng giai đon
đô th đư thit lp đc b máy qun lý ca mình. Vì vy, tìm hiu cách thc t chc chính
quyn, nht là chính quyn trong các đô th  nc ta qua các giai đon lch s s cung cp
thêm cho chúng ta nhng góc nhìn khác v đ xut mô hình qun lỦ đc thù ca TP.HCM.
1.2. T chc chính quyn ti đô th qua các giai đon lch s
1.2.1. Giai đon 1945 ậ 1954
Mô hình t chc chính quyn ca các vùng đô th và nông thôn đc phân bit bng Sc lnh
63/SL ngày 22/11/1945 t chc các HND và y ban hành chính (UBHC) và Sc lnh 77/SL
ngày 21/12/1945 t chc chính quyn nhân dân  các th xã và thành ph.
iu 3, Sc lnh 77/SL quy đnh: ắ mi thành ph s đt 3 th c quan: Hi đng nhân dân
thành ph, y ban hành chính thành ph và y ban hành chính khu ph”.
8

Nh vy, ti nhng đn v hành chính lãnh th nh thành ph, chính quyn ch có mt cp.
Hot đng qun lỦ hành chính đc phân cp cho UBHC khu ph. Trong khi đó, nhng vùng
lãnh th không phi đô th s t chc b máy chính quyn nh sau:  2 cp xã và tnh có
HND và UBHC,  các cp huyn và k ch có UBHC (iu 1, Sc lnh 63/SL)
B máy t chc chính quyn ti các thành ph trong giai đon 1945 ậ 1954 có s k tha
chính sách đa phng phân quyn t thi Pháp thuc.  đó, các thành ph quan trng v kinh
t ti Vit Nam bao gm Hà Ni, Hi Phòng, à Nng, Sài Gòn, Ch Ln đc xây dng quy
ch qun lỦ đc thù tng đng nh thành ph ca Pháp, vi 2 loi c quan là c quan quyt
ngh và c quan chp hành hoàn toàn do dân c (V Quc Thông, 1968). C ngi Pháp và

b máy hành chính.
Thut ng ắđn v hành chính tng đng” ln đu đc s dng trong HP 1980, khin các
vn bn lut sau này có xu hng đem các cp chính quyn thành ph, qun, phng (tng
đng vi tnh, huyn, xư) gi chung là chính quyn cp tnh, cp huyn, cp xư. ây là bc
lùi trong t duy hay cng chính là h qu ca vic ly đa bàn nông thôn làm chun cho xây
dng b máy chính quyn trên các vùng lưnh th khác nhau. Áp đt b máy qun lỦ tp trung
quan liêu bao cp, không còn c ch kích thích các thành ph ht nhân phát trin, các đô th
đc thù trc đây  min Bc, min Trung, min Nam cng không tránh khi vic phi chy
theo k hoch phát trin ch quan, hoc âm thm thc hin các bin pháp ci cách n danh ắc
ch xé rào”.
Kt lun

B máy CQT đư tng xut hin trong lch s nc ta. Dù các vn bn lut v t chc chính
quyn ch đ cp đn cách thc t chc này nh quy ch riêng dành cho mt s thành ph,
nhng cng cho thy cách nhìn thu đáo ca nhà qun lỦ v nhng khác bit đc thù trong t
chc qun lỦ khu vc đô th so vi nông thôn.
10

Trong các giai đon sau này, mô hình t chc CQT đư phi nhng ch cho h thng chính
quyn tp trung, thng nht qun lỦ t trung ng xung đa phng. Ti đó, mi đn v hành
chính đu là hình nh ca chính quyn trung ng thu nh, mi khu vc lưnh th hành chính
(nh thành ph - tnh, qun - huyn, phng - xư ) đu tng đng nhau.  góc đ vùng lưnh
th, trit tiêu nhng c ch qun lỦ đc thù, không đa phng nào đ lc đ tr thành ht
nhân phát trin.  góc đ đa phng, áp đt c ch tp trung bao cp, chính quyn các cp
phi ắxé rào” đ duy trì an sinh xư hi. T tng tiên tin trong cách thc t chc chính quyn
giai đon 1946 ậ 1954 đư không đc tip thu trn vn.
1.2.4. Mô hình CQT trc nm 1975 ti Sài Gòn
1

T chc chính quyn ti Sài Gòn trc nm 1975 chia làm 2 giai đon

cng không thành lp chính quyn, mà ch thit lp b máy hành chính giúp vic cho chính
quyn cp thành.
Sau nm 1975, Sài Gòn đi tên thành TP.HCM, chính thc áp dng thng nht mô hình t
chc chính quyn nh các đa phng min Bc. Kt cu chính quyn t nm 1976 đc chia
thành 3 cp: thành ph - qun - phng. Trong tng quan so sánh vi mô hình chính quyn
ca ch đ c, nhng đc tính u vit hn hay lc hu hn đu đc chính quyn và c dân
thành ph tri nghim, đánh giá.

12 Hình 1.1. T chc chính quyn ti Sài Gòn ậ TP.HCM qua các thi k
Ngun: Tác gi t v, cn c vào kin thc t Nguyn Minh Hòa (2005) Vùng đô th Châu Á
và TP.HCM, HP 1946, HP 1959, HP 1980, HP 1992.

1.3.  án CQT và đ xut không t chc HND cp huyn, qun, phng
1.3.1. Nhng hn ch ca mô hình chính quyn 3 cp ti TP.HCM
Mô hình chính quyn 3 cp ti các đô th sau mt thi gian đc trin khai ti Vit Nam đư bt
đu bc l nhng bt cp. Nhìn  góc đ li ích công dân, nhng bt cp này có th đc din
gii  2 khía cnh
Mt là, bt cp trong qun lý thng nht c s h tng, dch v đô th

Do hp lc t s tng trng kinh t, các đô th thu hút mt lng ln lao đng ngoi tnh đn
làm vic và c trú. S gia tng dân s ngoài tm kim soát khin bn thân các đô th này gp
phi nhiu vn đ nh thiu ht nhà , tc nghn giao thông, ô nhim môi trng, h tng
1698
1858
Nam k- thuc đa
Hng quy ch nh
mt qun ca Pháp

ph-Qun-Phng
B máy bao gm:
HND - UBND -
các t chc đoàn
th
2009
Chính quyn nc
CHXHCN Vit Nam
Thí đim chính
quyn đô th
B máy chính
quyn 1 cp.
B máy bao gm:
HND -UBND -
các t chc đoàn
th
Không t chc
HND Huyn -
Qun - Phng
13

xung cpầ Chc nng đáp ng nhu cu dch v đô th ca các c quan công quyn không
theo kp đòi hi v hng th dch v ca ngi dân.
Nhà qun lỦ đô th phi đi mt vi thc t: nhng c dân sng trên vùng lãnh th hành chính
thành ph li không b gii hn bi quyn lc qun lý ca b máy chính quyn c s (qun,
phng) ti ni h c trú. Ngi dân đô th là nhng cá th đc lp và t do. H có quyn đòi
hi đc phc v bi cùng mt cht lng dch v công ti bt c đâu. Mt khác, nhng hành
vi cá nhân ca h li có có th nh hng đn cá nhân, cng đng khác, bi không gian sinh
sng nh hp ca đô th.
Quá trình phân cp qun lý nhng công trình h tng giao thông, dch v đô th cho nhng cp

Tuy nhiên, đ án này cha tng đc công b rng rưi trong d lun. Vài nm gn đây, mt s
hc gi đư bt đu đ cp đn thut ng CQT ti TP.HCM khi bàn v nhng ci cách đi vi
t chc b máy.
n nm 2000 ậ 2001, UBND TP.HCM đư thành lp t nghiên cu và xây dng ắQuy ch
qun lý và phát trin TP.HCM”, qua nhiu ln hi tho đư xây dng thành quy ch trình Chính
ph (Võ Vn Thôn, 2006)
S lc các ý kin trong hi tho ắXây dng chính quyn đô th TP.HCM ậ mt vn đ cp
thit ca cuc sng” có th khái quát mt s nét tiêu biu ca mô hình CQT mà các hc gi
đ xut
Th nht, các chính sách v qun lỦ đô th phi hoàn toàn khác vi nông thôn;
15

Th hai, đô th ch nên t chc mt cp chính quyn nhm bo đm qun lý thng nht
và xuyên sut toàn đa bàn. Quyn lc ca c quan dân c tp trung vào HND thành ph;
Th ba, đô th có th chia thành các lãnh th hành chính nh hn nh qun, phng,
nhng ti các c quan này ch t chc b máy hành chính giúp vic;
Th t, thit lp ch đ th trng do dân bu đ tng thêm quyn hn và trách nhim
cho ngi đng đu b máy hành chính. Hình 1.2. Mô hình chính quyn trc và sau thí đim không t chc HND
huyn, qun, phng ti TP.HCM
Ngun: Tác gi t v, cn c vào Lut 2003 và Ngh quyt 725/2009/UBTVQH12 ngày
16/01/2009
Thành ph
HND
UBND
Qun
Phng
HND

UBHC c s.

Trích đoạn ánh giá ho tđ ng giám sát Nâng cao vai trò giám sát ca MTTQ ph ng

---