B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHệ MINH
NGUYN TH QU HNG NÂNG CAO NNG LC TÀI CHệNH NGÂN HÀNG THNG
MI C PHN Á CHÂU NHM TIP CN CÁC TIÊU CHUN
AN TOÀN VN THEO BASEL III
Chuyên ngành : Kinh t Tài chính – Ngân hàng
Mã s : 60.31.12 LUN VN THC S KINH T
NGI HNG DN KHOA HC:
PGS.TS. NGUYN NGC NH
1.2 Các tiêu chun v an toàn vn ti thiu theo Hip c Basel III 15
1.2.1 T Basel 1 đn Basel 2: nhng bc tin quan trng trong phòng nga ri
ro thông qua quy đnh t l an toàn vn 15
1.2.2 Basel 3: cng c thêm bc tng thành an ninh tài chính ngân hàng 18
1.3 S cn thit phi tng cng nng lc tài chính nhm tip cn và tng
bc đáp ng các tiêu chun v an toàn vn theo Hip uc Basel 22
1.4 Kinh nghim quc t v tip cn và áp dng các chun mc v an toàn
vn theo Hip c Basel 3 và Bài hc kinh nghim cho Viêt Nam 24
1.4.1 Kinh nghim ca Trung Quc 24
1.4.2 Kinh nghim ca Hàn Quc 27
1.4.2.1 V t l an toàn vn 27
1.4.2.2 Phân loi n và trích lp d phòng 28
1.4.2.3 Công khai tài chính 28
1.4.2.4 Giám sát t xa và kim tra ti ch 28
1.4.3 Nhng bài hc kinh nghim đi vi Vit Nam 29
KT LUN CHNG 1 31
CHNG 2
THC TRNG NNG LC TÀI CHệNH CA NGÂN HÀNG TMCP Á
CHÂU 32
2.1 Thc trng nng lc tài chính ca Ngân hàng TMCP Á Châu 32
2.1.1 Tng vn ch s hu 32
2.1.1.1 Tng vn t ngun ni b 32
2.1.1.2 Tng vn t bên ngoài 33
2.1.2 Qui mô, tc đ tng trng và cht lng tài sn 36
2.1.2.1 Cht lng tài sn 36
2.1.2.2 Cht lng ngun vn 40
2.1.2.3 Mi quan h gia cht lng tài sn và ngun vn 44
2.1.3 Kh nng sinh li 45
2.1.3.1 Li nhun ròng trên tài sn (ROA) và Li nhun ròng trên vn t có (ROE) 45
3.1.1.1 Các bin pháp tng vn t bên trong 67
3.1.1.2 Các bin pháp tng vn t bên ngoài 68
3.1.1.3 Thôn tính, mua li và sáp nhp ngân hàng 69
3.1.1.4 Thành lp các liên minh chin lc 70
3.1.2 Tng cng kh nng thanh khon 71
3.1.3 Tng bc tip cn và áp dng các tiêu chun ca Basel 3 trong qun tr
ri ro 72
3.1.3.1 Tng bc áp dng các phng pháp đo lng vn ti thiu theo Hip
c Basel mi 73
3.1.3.2 Áp dng các chun mc quc t trong qun lý ri ro tín dng 73
3.1.3.3 Áp dng mô hình qun lý ri ro tín dng tp trung 75
3.1.3.4 X lý n có vn đ 76
3.1.3.5 Thc hin nghiêm túc vic phân loi n và trích lp d phòng 77
3.1.3.6 S dng các công c bo him và bo đm tin vay 77
3.1.3.7 Minh bch hóa tài chính 78
3.1.3.8 Tng cng qun tr ri ro hot đng theo các nguyên tc ca Basel 78
3.1.4 Mt s gii pháp h tr 79
3.1.4.1 Nâng cao nng lc qun lý điu hành hot đng ngân hàng 79
3.1.4.2 Chính sách ngun nhân lc 80
3.1.4.3 Xây dng h thng công ngh thông tin hin đi 81
3.2 Mt s đ xut v phía Ngân hàng Nhà nc và các c quan giám sát
tài chính Vit Nam 82
3.2.1 Nhóm gii pháp nhm đáp ng các chun mc ca Basel v thanh tra giám
sát hot đng ngân hàng và các tiêu chun v an toàn vn, thanh khon 82
3.2.1.1 i mi mô hình t chc và hoàn thin công tác thanh tra giám sát
ti c quan thanh tra, giám sát ngân hàng 83
3.2.1.2 Tng cng s h tr và hp tác ca các t chc quc t 85
3.2.1.3 Khuyn khích tính ch đng, giám sát và minh bch thông tin ca h
thng ngân hàng VN 85
3.2.1.4 NHNN cn xây dng mt h thng xp hng toàn din v nng lc ca
Current Exposure Method
CTG
Ngân hàng thng mi c phn Công Thng Vit Nam
DNNN
Doanh nghip Nhà nc
DNTN
Doanh nghip t nhân
DPRR
D phòng ri ro
EIB
Ngân hàng thng mi c phn Xut nhp khu Vit Nam
EPE
Expected Positive Exposure
HBB
Ngân hàng thng mi c phn Nhà Hà Ni
H
Hot đng
HTD
Hi đng tín dng
KH
Khách hàng
KD
Kinh doanh
IAS
Chun mc k toán quc t
IFRS
Chun mc lp báo cáo tài chính quc t
IRB
H thng c s d liu đánh giá ni b
NPL
T chc tín dng
TMCP
Thng mi c phn
TNHH
Trách nhim hu hn
Vietinbank
Ngân hàng thng mi c phn Công Thng Vit Nam
VCB
Ngân hàng thng mi c phn Ngoi thng Vit Nam
WTO
T chc thng mi th gii
WWR
Wrong Way Risk
DANH MC HÌNH V, BNG BIU
Trang
Hình 1.1 Tóm tt h thng tiêu chun Basel III 19
Hình 1.2 Tng th gói quy ch Basel III 21
Bng 1.1 L trình c th ca vic thc thi hip c Basel III 22
Bng 2.1 Các ch tiêu hot đng ca ACB 32
Bng 2.2 T l tng trng vn t ngun ni b 33
Bng 2.3 Phát hành các chng khoán n dài hn và chng khoán b sung trên
các qu d phòng ………………………………………… …… 34
Bng 2.4 Vn ch s hu ca ACB qua các nm (2006-2010) 35
Bng 2.5 So sánh vn điu l gia các ngân hàng thng mi Vit Nam 35
Hình 2.1 Th phn cho vay theo k hn 36
Hình 2.2 T l n xu qua các nm ca ACB 37
Hình 2.3 C cu các khon cho vay khách hàng 38
1
LI M U
1. S cn thit ca vn đ nghiên cu
Vi tc đ tng trng khá cao và v th ngày càng đc khng đnh trên trng
quc t, Vit Nam đã và đang hi nhp ngày càng sâu rng trên nhiu lnh vc và
ngành ngân hàng cng không nm ngoài xu th đó.
Hi nhp quc t đã đang và s to ra nhng c hi thun li nhng cng đt ra
không ít thách thc, đòi hi mi ngân hàng phi t thân vn đng mnh m đ phát
trin, vn lên, đy lùi nguy c tt hu ngày càng xa. Vic các ngân hàng trong nc
phi đi mt vi nhng thách thc cng nh nm bt nhng c hi có đc t xu
hng này ra sao là yu t quyt đnh đn s tn ti và phát trin ca chính bn thân
các ngân hàng.
Bên cnh đó, thi gian qua, th gii đã chng kin nhiu ln chao đo bi mt s
v bê bi tài chính ca các ngân hàng ln nh Citi Bank, Lehman Brothers ca M,
NAB ca Australia. Nguyên nhân chính đu xut phát t nng lc tài chính ca các
ngân hàng. Trong bi cnh đó đã khin Chính ph các quc gia trên th gii đã đt li
vn đ: ci tin Basel (1988) thành mt Hip c Basel mi (B asel 2) vi mc tiêu
chun an toàn vn theo Basel
• Trên c s nhng nguyên nhân , hn ch, đ xut các gii pháp toàn din phù
hp vi tình hình hot đng ca ACB và mt s khuyn ngh v phía NHNN VN
nhm gia tng nng lc tài chính cng nh áp dng các bin pháp nhm thc thi các
ni dung v an toàn vn và thanh khon theo Basel III
3. i tng và phm vi nghiên cu
• i tng: H thng khái nim v nng lc tài chính, s cn thit ca các tiêu
chun an toàn vn và thanh khon theo Basel III và các ch tiêu đánh giá nng lc
nng lc tài chính
• Phm vi: Trng tâm nghiên cu là thc trng nâng cao nng lc tài chính ti
ACB và ni dung, l trình thc hin Basel III; t đó đ xut các vn đ v cng c
và tng cng nng lc tài chính ca Ngân hàng TMCP Á Châu bên cnh các gii
pháp nhm tip cn và áp dng các tiêu chun v an toàn vn và thanh khon.
3
4. Phng pháp nghiên cu
S dng tng hp các phng pháp nghiên cu khoa hc kt hp vi các phng
pháp thng kê, so sánh, phân tích … đi t c s lý thuyt đn thc tin nhm gii quyt
và làm sáng t mc tiêu nghiên cu ca lun vn. ng thi, tip thu ý kin phn bin
ca nhiu chuyên gia, cán b qun lý, điu hành có liên quan đ hoàn thin gii pháp.
5. Ý ngha khoa hc và thc tin ca đ tài nghiên cu
Ni dung nghiên cu ca lun vn nhm tr li cho các câu hi sau:
• Ti sao cn phi gia tng nng lc tài chính cho các ngân hàng thng m i Vit Nam?
• Vai trò c a Hip c Basel III và vi c áp dng các tiêu chun v an toàn vn trong b i
cnh khng hong tài chính hin nay?
• Mô hình nào có th vn dng cho ngân hàng TMCP Á Châu nói riêng và h thng ngân
hàng thng Vi t Nam nói chung trong l trình gia tng nng lc tài chính?
• Xây d ng l trình và các khuyn ngh v phía NHNN, c quan giám tài chính và Chính
ph nhm thúc đy l trình áp dng các tiêu chun an toàn vn, thanh khon theo Hip
c Basel mi nh th nào?
Thi gian qua, th gii đã chng kin nhiu ln chao đo bi mt s v bê bi tài
chính ca các ngân hàng ln nh Citi Bank , Lehman Brothers ca M, NAB ca
Australia. Nguyên nhân chính đu xut phát t nng lc tài chính ca các ngân hàng.
iu đó cng phn nào nói lên đc rng: Khi các ngân hàng có nng lc tài chính
vng mnh mi đm bo hot đng kinh doanh n đnh, t đó nn kinh t cng s tng
trng vng chc.
Do vy, trong bi cnh din bin phc tp ca khng hong tài chính toàn cu và
h ly lâu dài ca chúng đi vi h thng tài chính ngân hàng toàn th gii thì nng lc
tài chính ca mi ngân hàng đc xem là tm đm có th chng đ trc nhng cú sc
ca nn kinh t mà không cn có s h tr ca chính ph.
5
Có th nói yu t tài chính quan trng nht ca ngân hàng thng mi là vn. Bao
gm: Vn pháp đnh và Qu d tr. Vn ngân hàng là điu kin c bn đm bo tin
gi ca khách hàng, mt khi gp ri ro trong kinh doanh (nh n khó đòi, l trong
nghip v chng khoán thì vn ca ngân hàng là khon bù đp ri ro đó và to kh
nng thanh toán các khon n ca khách hàng). Bên cnh s lng vn thì cht lng
là điu mà các nhà điu hành ngân hàng cn phi quan tâm. Cht lng vn tt hn
đng ngha vi vic kh nng bù đp các khon l tt hn, điu này giúp cho ngân
hàng “khe” hn, do đó có kh nng chng đ tt hn trong thi kì khó khn.
Mc dù vn là yu t c bn đ đánh giá nng lc tài chính ca ngân hàng, nhng
ngoài yu t vn ta cn phi tính đn hàng lot các yu t khác nh: thanh khon ca
ngân hàng, cu trúc ri ro tích sn, tính cht bin đng ca các loi tin gi và cht
lng qun lý ngân hàng.
có th duy trì cht lng ca ngun vn v dài hn đòi hi cn phi có nhng
phng pháp giám sát an toàn v mô h thng đ các ngân hàng áp dng hay còn gi là
hn ch ri ro h thng. Ni dung c bn ca phng pháp này bao gm gim mc đ
khuych đi ca ri ro h thng và mi quan h ph thuc và nhng ri ro chung ca
ngân hàng (đc bit là nhng ngân hàng có vai trò quan trng đi vi h thng).
Cui cùng là duy trì các tiêu chun v thanh khon giúp ngân hàng có kh nng
ngân hàng cn c vào các điu trên đ chm đim và phân loi ngân hàng tt, khá,
yu Nng lc tài chính đc đánh giá da trên các yu t đnh lng và các yu t
đnh tính.
+ Các yu t đnh lng th hin ngun lc tài chính hin có, bao gm: quy mô
vn, cht lng tài sn, kh nng thanh toán và kh nng sinh li…
+ Các yu t đnh tính th hin kh nng khai thác, qun lý, s dng các ngun
lc tài chính đc th hin qua trình đ t chc, trình đ qun lý, trình đ công ngh,
cht lng ngun nhân lc…
7
Các nhân t quyt đnh nng lc tài chính ca ngân hàng thng mi, bao gm:
1.1.2.1 Quy mô vn ca NHTM
Vn ca ngân hàng thng mi là nhng giá tr tin t do bn thân ngân hàng
thng mi to lp hoc huy đng đc dùng đ cho vay, đu t hoc thc hin các
dch v kinh doanh khác.
+ Quy mô Vn t có:
Vn t có đc hình thành t ngun: Vn điu l (Vn t có cp 1 và vn t có
cp 2) – Các qu d tr b sung các tài sn n khác nh li nhun cha chia, giá tr
tng thêm do đánh giá li tài sn, trái phiu chuyn đi, c phiu u đãi… Ngoài các
qu trên, còn có phn li nhun đc phân b hay các qu nghip v khác nh: qu
phát trin nghip v ngân hàng, qu phúc li, khen thng, khu hao…
Vn t có có chc nng bo v NHTM, giúp NHTM chng li ri ro phá sn, bù
đp nhng thua l v tài chính và nghip v; Bo v ngi gi tin khi gp ri ro trong
hot đng kinh doanh: Nâng cao uy tín ca NHTM vi khách hàng, các nhà đu t.
ng thi, vn t có đó cng là c s đ NHTM m rng hot đng ti các th trng
tài chính khu vc và quc t.
+ Quy mô vn huy đng
Vn huy đng là nhng ngun vn mà ngân hàng huy đng đc t các t chc
kinh t và các cá nhân trong xã hi. Vn huy đng chim t trng ln trong c cu vn
ca NHTM, đóng vai trò rt quan trng đi vi hot đng kinh doanh ca ngân hàng, là
mc an toàn hot đng ngân hàng ca y ban Basel, t l an toàn vn đc đánh giá
qua h s đ vn CAR. Mt ngân hàng đc xem là đ vn khi t l vn cp I chia cho
tài sn có đã điu chnh ri ro ti thiu bng 4% và tng vn cp I và II chia cho tài sn
có đã điu chnh ri ro ti thiu bng 8%. Nu các ngân hàng có quy mô ngun vn
nh mà vn m rng hot đng ca mình đn mc làm cho h s CAR b thp hn mc
ti thiu thì ri ro đi vi hot đng ca ngân hàng s là rt ln.
9
“Thanh khon” hay “kh nng chi tr” (liquidity) ca mt ngân hàng đc đánh
giá thông qua mt tp hp đa dng các công c và k thut, nhng t l LDR (loan - to
- deposit ratio hoc credit/deposit ratio) là mt trong nhng thc đo nhn đc nhiu
s quan tâm nht. T l LDR, đúng nh tên gi ca nó, bng tng các khon cho vay
chia cho tng tin gi – biu hin % các khon cho vay ca ngân hàng đc tài tr
thông qua tin gi.
LDR = Tng các khon cho vay/ Tng tin gi
Mt s gia tng t l LDR cho thy ngân hàng đang có ít hn “tm đm” đ tài tr
cho tng trng và bo v mình khi nguy c rút tin gi đt ngt, nht là các ngân
hàng da quá nhiu vào ngun tin gi đ tài tr cho tng trng. Khi t l LDR tng
đn mc tng đi cao, các nhà qun tr ngân hàng ít mun cho vay và đu t. Mc dù,
mt t l LDR cao cha bao gi đc lng hóa, nhng nó là mt nhân t nh hng
đn các quyt đnh v đu t và cho vay.
Vic s dng mi quan h gia cho vay và tin gi nh mt thc đo v thanh
khon da trên tin đ cho rng tín dng là tài sn kém linh hot nht trong s các tài
sn sinh li ca ngân hàng. Vì th, khi t l LDR tng thì tính thanh khon ca ngân
hàng gim đi mt cách tng ng.
1.1.2.3 Cht lng tài sn
Tài sn ca mt NHTM th hin bên tài sn có trên Bng cân đi k toán ca
NHTM đó. Quy mô, c cu và cht lng tài sn có s quyt đnh đn s tn ti và
phát trin ca NHTM mà tài sn có bao gm tài sn sinh li (Chim t 80-90% tng tài
sn có) và tài sn không sinh li (chim t 10-20% tng tài sn có). Tài sn sinh li
doanh, li nhun ca ngân hàng. Mt c cu danh mc đu t và cho vay hp lý và bo
đm an toàn giúp ngân hàng s dng có hiu qu ti đa khi lng vn kh dng ca
mình. 11
1.1.2.6 Cht lng qun lý ngân hàng:
Nng lc qun tr, kim soát và điu hành ca nhà lãnh đo trong ngân hàng có
vai trò rt quan trng trong vic đm bo tính hiu qu, an toàn trong hot đng ngân
hàng. Tm nhìn ca nhà lãnh đo là yu t then cht đ ngân hàng có mt chin lc
kinh doanh đúng đn trong dài hn. Thông thng đánh giá nng lc qun tr, kim
soát, điu hành ca mt ngân hàng ngi ta xem xét đánh giá các chun mc và các
chin lc mà ngân hàng xây dng cho hot đng ca mình. Hiu qu hot đng cao,
có s tng trng theo thi gian và kh nng vt qua nhng bt trc là bng chng
cho nng lc qun tr cao ca ngân hàng
1.1.2.7
Tính n đnh và đa dng hóa ngun thu nhp
Tính n đnh ca ngun thu nhp
Các ngân hàng da trên hot đng bán l đc đánh giá cao vì nó có th to ra
dòng thu nhp sau khi điu chnh ri ro có th d báo đc và nó là tài sn vô giá trong
giai đon th trng bin đng hoc lâm vào tình trng kit qu tài chính. Ngân hàng
bán s/ ngân hàng dành cho doanh nghip thng chu tính bin đng cao hn trong
mt thi gian ngn và b chi phi bi các nhân t nm ngoài tm kim soát ca các
ngân hàng.
Vic phân tích kh nng d báo đc kt qu các mng kinh doanh chính ca mt
ngân hàng cng là mt b phn không th thiu trong đánh giá nng lc qun tr ri ro
và v th ri ro ca mt ngân hàng.
Tính đa dng hóa ngun thu nhp
NHTM có th cnh tranh thu hút ngun ngoi t vào h thng NH và đáp ng nhu cu
ca nn kinh t. Nh vy có th nói s phát trin ca th trng tài chính, có nh hng
13
rt ln đn kh nng cao nng lc cnh tranh ca các NHTM nói riêng và s phát trin
ca h thng NHTMVN nói chung.
1.1.3.2 Chin lc kinh doanh ca mt ngân hàng
Chin lc kinh doanh ca mt NH là mt chng trình hot đng tng th và dài
hn nhm to ra mt bc phát trin nht đnh ca NH, là s cam kt trc v các mc
tiêu c bn, toàn din mà mt NH cn phi đt đc và s phân b các ngun lc quan
trng đ đt các mc tiêu đó trong môi trng hot đng tng lai.
Nh vy, chin lc kinh doanh ca NH đc xây dng phi da trên c s
Chính sách v tài chính ca Chính ph, s phát trin ca h thng tài chính và thc t
hot đng kinh doanh ca NH đ đm bo tính k tha, phi d dàng thay đi đ thích
ng vi nhng thay đi ca th trng theo tng giai đon, tng thi k c th. Ni
dung ca chin lc phi đm bo đy đ, rõ ràng, có tính thuyt phc và kh thi cao.
1.1.3.3 Môi trng pháp lý
Có th nói hot đng ca mt ngân hàng b nh hng mnh m bi các lut l
ngân hàng. Và nng lc tài chính ca mt ngân hàng thng đc ci thin cùng vi s
tn ti mt h thng lut pháp ngân hàng đc lp đc tín nhim các điu khon phù
hp vi thc tin toàn cu và đc gii thích rõ ràng. Các tiêu chun ngân hàng đc
ban hành nhm gia tng tính minh bch và ci thin hiu qu hot đng ca h thng
ngân hàng. đánh giá các tiêu chun này thì các tiêu chun thc hành tt nht đc
Basel ban hành s là thc đo hp lý nht. Các nhà làm lut nên thit lp các tiêu
chun v cp phép thành lp, vn, cht lng tài sn, tính thanh khon hng đn vic
thc thi các tiêu chun ca Hip c Basel nhm to ra s an toàn trong hot đng ca h
thng ngân hàng.
• Cp phép thành lp: Các tiêu chun đ đc cp phép hot đng quan trng
bi vì các ngân hàng đc thành lp mi luôn có ri ro cao hn các ngân hàng
đã đi vào hot đng n đnh.