TIỂU LUẬN
……………….
Đề tài :
Vai trò của báo chí trong xã hội hiện đại
Hà Nội, tháng 6, 2012
MỞ ĐẦU
Toàn bộ các yếu tố kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội là động cơ thôi thúc
việc truyền bá rộng rãi và thường xuyên các thông tin văn hóa, khoa học,
thương mại cũng như thông tin chính trị về tình hình trong nước và quốc tế.
Những khả năng kỹ thuật xuất bản thông tin đã thúc đẩy sự tăng trưởng và
phát triển nhanh chóng các mối quan hệ toàn diện giữa các nước. Đó chính là
thời kỳ bước lên vũ đài lịch sử của giai cấp tư sản cùng với những lợi ích kinh
tế của mình, còn sau đó với những kỳ vọng chính trị đã kéo theo sự hình
thành và phát triển báo chí.Vào thế kỉ 19,báo chí Châu Âu đã trở thành một
lĩnh vực quan trọng và phát triển năng động của đời sống văn hóa, kinh tế,
chính trị-xã hội. Nó đáp ứng quyền lợi và nhu cầu của độc giả trong một
phạm vi lớn nên ảnh hưởng của báo chí ngày một tăng nhanh, nó bắt đầu tích
cực can thiệp vào các cuộc đấu tranh chính trị nội bộ và các mối quan hệ quốc
tế. Vào thời kỳ chuyển giao giữa thế kỉ 19 và 20 đã phát minh ra phát thanh và
truyền hình. Đến những năm 1980 sự phát triển cả 3 loại hình của các kênh
thông tin đại chúng nhờ thành tựu của vô tuyến điện tử đã dẫn đến việc tạo ra
một hệ thống báo chí thống nhất. Nếu như trước đây trong các điều kiện đối
đầu về tư tưởng-chính trị, báo chí được gọi là “cường quốc vĩ đại thứ năm”
hay là “lực lượng thứ ba” thì ngày nay người ta càng thường xuyên hơn, gọi
nó là “quyền lực thứ tư” (sau lập pháp hành pháp và tư pháp), nhờ có vai trò
đáng kể trong xã hội thông qua việc hình thành ý thức đại chúng trên phạm vi
thế giới. Sức mạnh này của báo chí có được là do ý nghĩa thông tin trong đời
sống xã hội hiện đại. Và vai trò của nó sẽ tiến lên của nhân loại để đạt đến một
xã hội thông tin phát triển.
Bải tiểu luận sau đây xin được làm rõ vai trò của báo chí trong xã hội hiện
đại ngày nay thông qua việc tìm hiểu các tư liệu tham khảo cũng như khảo sát


Tất nhiên, từ góc độ chức năng của từng tác phẩm riêng biệt, có thể mang tính
chất khác nhau. Mỗi tác phẩm ció thể đơn chức năng, hoặc cũng có thể đa
chức năng. Các chức năng của báo chí là những cơ sở hoạt động chung đối
với tất cả các phương tiện thông tin đại chúng. Và sau đây, xin điểm qua các
nhóm chức năng của báo chí để làm rõ nên vai trò quan trọng của báo chí
Chức năng giải trí
Hỏi đáp-Quảng CáoTrau dồi văn
hóa
Chức năng tư tưởng Chức năng tổ chức-trực
tiếp
Chức năng giao tiếp của nhà
báo
trong xã hội hiện nay cùng với vấn đề đặt ra là 2 chức năng mới của báo chí là
phản biện xã hội và kinh doan dịch vụ.
I.Nhóm chức năng tư tưởng:mục tiêu-định hướng-giáo dục chính trị,tư
tưởng
1.Chức năng mục tiêu
Hoạt động tư tưởng là hoạt động tác động vào thế giới tinh thần của con
người hình thành hệ tư tưởng, ý thức xã hội cho phù hợp với những mục tiêu
đã xác định.
Hệ tư tưởng là hệ thống những quan điểm, trong đó có nhận thức và đánh giá
các mối quan hệ của con người với hiện thực và giữa con người với con người
về các vấn đề xã hội và những khả năng giải quyết chúng. Các quan điểm tư
tưởng đóng vai trò rất quan trọng trong ý thức quần chúng nên từ lâu nay
buộc người ta phải can thiệp vào quá trình hình thành chúng một cách tự phát.
Vì vậy xuất hiện tiền báo chí và báo chí đã xác định cho mình nhu cầu xã hội
trong việc thành lập “địa bàn” cho hoạt động hệ tư tưởng. Đảng ta trong quá
trình lãnh đạo cách mạng luôn coi trọng công tác tư tưởng, coi công tác tư
tưởng là một trong số những công tác quan trọng nhất, song song với công tác

những định hướng giải quyết các vấn đề cấp thiết trong xã hội .
2.Chức năng định hướng
Định hướng xã hội - là tác động, giáo dục, giúp đỡ cho công chúng hiểu và
đánh giá đúng các sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội để từ đó họ xác
định được mục tiêu, khuynh hướng và đặc điểm hành vi của mình.
Định hướng của báo chí trong thực tế có thể toàn diện, sâu sắc và đúng đắn;
có thể toàn diện nhưng không sâu sắc và đúng đắn; và cũng có thể là rất yếu
kém. Báo chí cách mạng - với bản chất giai cấp và vai trò lịch sử của mình -
phải định hướng một cách sâu sắc, toàn diện và đúng đắn, hình thành ý thức
khoa học và tiến bộ cho công chúng xã hội, làm sao để công chúng báo chí
nhận thức đúng về thế giới xung quanh, hiểu được vị trí và vai trò của mình
để lựa chọn thái độ và hành vi cho phù hợp. Định hướng xã hội toàn diện, sâu
sắc, đúng đắn và khách quan sẽ tác động trực tiếp tới hoạt động của công
chúng trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện các mục tiêu,
nhiệm vụ xã hội đã đề ra.
Báo chí thực hiện chức năng mục tiêu, hình thành tính tự giác thông qua
định hướng xã hội một cách toàn diện, sâu sắc, đúng đắn và khách quan -
mang đặc điểm tổng hợp; có nghĩa là báo chí phải tác động tới các mặt của
thế giới tinh thần, tới toàn bộ các bộ phận cấu thành của cấu trúc ý thức xã
hội: Thế giới quan; Ý thức lịch sử, văn hóa và Dư luận xã hộ
Dư luận xã hội
Nhân sinh quan
Thế giới quan
Nhận thức lịch sử
Các thành tố của ý thức xã hội nằm trong mối liên hệ chặt chẽ, vận
động một cách linh hoạt dưới sự tác động của thực tiễn. Việc đề ra và áp dụng
vào thực tiễn báo chí những tư tưởng thế giới quan mới đáng vấp phải những
khó khăn lớn, diễn ra trong cuộc đấu tranh tư tưởng , trong các cuộc luận
chiến và thảo luận. Tham gia vào các cuộc tranh luận này còn có cả độc giả,
nên những tư tưởng mới, mang tính chất thiết thực, có thể được phát triển và

Thế mới thấy, báo chí bây giờ không chỉ một bên nói, một bên nghe, mà còn
phải nghe xong thì còn phản ánh lại, phản ánh xong lại tiếp tục lắng nghe.
3. Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng.
Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng của báo chí được thể hiện ở sự giáo
dục, bao gồm giáo dục thường xuyên và giáo dục lại đối với công chúng báo
chí.
Giáo dục - là hoạt động nhằm hình thành ý thức ở đối tượng. Khi nhận
được những thông tin (về quá khứ và hiện tại, về những quy luật vận động và
phát triển của xã hội, về những giá trị và chuẩn mực của cuộc sống ) tạo ra
sự thay đổi về chất trong mỗi con người. Nếu những thông tin tiếp nhận ấy là
chân thực và khách quan thì quan điểm riêng được hình thành sẽ là tích cực
(và ngược lại). Để đạt được hiệu quả giáo dục, báo chí khi truyền bá những
thông tin về thực tiễn phải giúp cho công chúng hiểu biết được những quy
luật, những sự kiện, hiện tượng, những quá trình của đời sống xã hội, phải
quan tâm đến việc tạo ảnh hưởng tư tưởng mạnh mẽ tới họ, phải phối hợp và
gắn với những giá trị, những chuẩn mực, những tư tưởng hiện hành, có nghĩa
là gắn với chức năng mục tiêu của hoạt động thông tin, với toàn bộ các hình
thức định hướng xã hội.
Nội dung quan trọng nhất của giáo dục là hình thành tư duy kinh tế, giáo
dục ý thức chính trị, ý thức lao động, ý thức đạo đức, ý thức luật pháp, tinh
thần yêu nước và đấu tranh chống lại những tư tưởng và những chuẩn mực
đạo đức xa lạ.
Hoạt động giáo dục trong báo chí góp phần tạo ra niềm tin của công
chúng. Sự xuất hiện của niềm tin đối với báo chí - đó là kết quả của việc tiếp
thu thông tin cá nhân, hình thành từ sự tin tưởng vào những phản ánh, phân
tích và đánh giá, đề xuất, kiến nghị và kết luận của báo chí. Niềm tin đối với
báo chí khác với đức tin trong tôn giáo. Đức tin trong tôn giáo là sự ngộ nhận
thiếu bằng chứng còn niềm tin đối với báo chí được hình thành từ báo chí
và do báo chí - thông qua những bằng cớ xác thực của thực tiễn. (Thông qua
kỹ năng phản ánh, phân tích, đánh giá các sự kiện, hiện tượng, các quá trình,

định chế pháp luật, giữ vững trật tự kỷ cương nhân dịp năm hết tết đến vốn
thường nở rộ các hoạt động vui chơi giải trí, kéo theo mặt trái khó lường của
hoạt động kinh doanh văn hóa.
+Trong năm 2012,báo chí sẽ góp phần tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa
một số dịch vụ công gắn với tinh giản bộ máy. Nâng cao chất lượng cải cách
thủ tục hành chính, tập trung vào công tác đơn giản hóa và hiện đại hóa thủ
tục như thực hiện mô hình chính quyền điện tử, thủ tục một cửa điện tử, đổi
mới phương thức điều hành, tạo sự công khai minh bạch trong quản lý nhà
nước. Trong năm nay cũng đã tiếp tục đẩy mạnh giải quyết khiếu nại tố cáo
tăng cường thanh tra, kiểm tra công tác quản lý nhà nước, quản lý xã hội của
các cơ quan, ban, ngành và UBND quận, huyện, tập trung vào các nội dung
quản lý đầu tư xây dựng, quy hoạch và phát triển đô thị, quản lý tài chính
ngân sách, đầu tư mua sắm công, nhất là sẽ thanh tra việc cấp giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất ở một số địa phương.
+Trong số 65 ra thứ tư ngày 6-4-2012 có bài viết về Kỳ họp thứ tư,
HĐnD TP khóa 14 thành công tốt đẹp trong việc xác định rõ diện mạo kinh
tế-xã hội Thủ đô thời kỳ mới. Trong bài viết đã chỉ ra rõ hướng đi bài bản hơn
nhằm khơi dậy phát huy tiềm năng, thế mạnh, đáp ứng yêu cầu công nghiệp
hóa, hiện đại hóa của thủ đô.
+Báo chí chống tiêu cực, tham nhũng sẽ tạo sức ép lên những cơ quan,
đơn vị, cá nhân có hiện tượng tham nhũng, thậm chí đụng đến những người
có chức, có quyền. Rất nhiều trường hợp khi tổ chức, cá nhân có tiêu cực,
tham nhũng bị báo chí phanh phui do sợ dư luận xã hội và sợ pháp luật “rờ”
tới mình nên họ tìm cách để tác động đến các cơ quan quản lý cấp trên, cá
nhân lãnh đạo cấp trên của cơ quan báo chí để tạo sức ép hoặc tác động theo
hướng ngăn cấm báo chí chống tiêu cực, tham nhũng.Nhưng ngược lại, việc
hình thành và thể hiện dư luận xã hội trong quá trình đấu tranh chống tham
nhũng thường xuất phát từ nhu cầu của công chúng báo chí – truyền thông.
Nếu không có sự phát hiện và “áp lực” từ phía công chúng báo chí thì những
vụ tiêu cực nổi cộm như Epco Minh Phụng, Vũ Xuân Trường, Năm Cam,

phản ánh lại mối quan tâm của người dân với mong muốn nhà nước nên giảm
giá xăng cho dân mới công bằng. Sau đó, bài viết cũng thẳng thắn chỉ ra quan
điểm rằng “Đáng lẽ việc giảm giá xăng phải sớm hơn.Thực tế,thời gian qua
,khi giá xăng dầu trên thế giới liên tục giảm, các doanh nghiệp kinh doanh
xăng dầu đã kịp bỏ túi một khoản lãi lớn mỗi ngày.” Và để cho bài viết thuyết
phục hơn, tác giả đã lấy dẫn chứng là các doanh nghiệp này mới đây đã đồng
loạt tăng mức chiết khấu cho các đại lý bán lẻ. Rồi sau, đó giá xăng có giảm.
Nhưng người dân vẫn cứ hững hờ bởi nhận thấy việc tồn đọng vấn đề đáng
buồn là Giảm chậm, tăng nhanh, giảm thấp, tăng cao của giá dầu trong nước
thời gian qua.

III. Nhóm chức năng trau dồi văn hóa: khai sáng,hướng dẫn-quảng
cáo,giải trí
Trong mối quan hệ trực tiếp với chức năng tư tưởng, báo chí còn có
chức năng trau dồi văn hóa. Và trong một phương diện nào đó, hoạt động tư
tưởng của báo chí tạo thành bộ phận trau dồi văn hóa. Chức năng trau dồi văn
hóa của báo chí, là phấn đấu để trở thành một trong những cơ quan văn hóa
của xã hội, tham gia vào việc tuyên truyền, phổ biến những giá trị vă hóa cao
trong xã hội, giáo dục con người những kiểu mẫu văn hóa chung của thế giới,
bằng cách đó thúc đẩy sự phát triển toàn diện con người.
1) Chức năng khai sáng
Chức năng trau dồi văn hóa của báo chí không có tính định hướng hữu dụng
khắt khe cứng nắc, mục đích của nó là làm giàu thêm thế giới nội tâm của con
người như là một nhân cách đánh giá. Đồng thời mở rộng nguyên tắc tự lựa
chọn những giá trị văn hóa của mỗi người, tôn trọng suy nghĩ và sự lĩnh hội
của họ cũng có nghĩa là “sự gia nhập” vào thế giới nhân cách. Điều đó sẽ đặt
ra vấn đề là buộc nhà báo phải biết tới các lĩnh vực mà công chúng mình say
mê, ham thích để cung cấp cho họ những thông tin phù hợp.
Ví dụ trong số Kinh tế và Đô thị ra ngày thứ tư 18-4-2012 có bài biết
“Văn học Việt-Dò dẫm tìm đường xuất ngoại” có nói về vấn đề văn chương

trong lĩnh vực nâng cao trình độ văn hóa chung cho dân chúng, và khơi dậy
những tiềm năng văn hóa nói chung. Trong số 106 ra ngày thứ năm 24-5-
2012 có bài viết “Chờ luồng gió mới”. Bài viết chỉ ra sự mong chờ từ các thí
sinh trong chương trình Sao Mai Điểm hẹn 2012. Nhưng trước hết, sự thay
đổi về nội dung của vòng chung kết Sao Mai Điểm Hẹn từ năm 2004 đã khiến
cho cuộc thi trở nên hấp dẫn hơn nhưng bây giờ nó đã không còn “một mình
một chiếu” nữa mà bên cạnh đó đã có Vietnam Idol và The Voice nên cần phải
thay đổi thêm nhiều nữa mới có thể cạnh tranh nhằm thu hút cả giả cũng như
các thí sinh. Một chương trình không thu hút bởi giám khảo là ai, mà thu hút
bởi thí sinh là ai, nếu các thí sinh không thật sự xuất sắc,cũng không thể kéo
người xem lại. Chính vì lẽ đó, báo chí đã chỉ ra những mặt thiếu sót, như một
cách góp ý nhẹ nhành cho nhà tổ chức Sao Mai Điểm Hẹn.
2) Chức năng hướng dẫn-quảng cáo
Rõ ràng, chức năng trau dồi văn hóa còn có nhiệm vụ hướng dẫn,
quảng cáo. Đó chính là làm thỏa mãn sự quan tâm của công chúng với thông
tin chỉ dẫn về trau dồi ngôn ngữ và văn hóa ẩm thực cũng như những quy tắc
vệ sinh phòng bệnh, những biện pháp thư giãn và các công việc thủ công,…
Tất cả các cái đó đều tham gia vào quá trình phát triển văn hóa ở cấp độ sinh
hoạt đời thường. Trong báo chí, chức năng hướng dẫn tương tự như quảng
cáo. Quảng cáo là thông tin về các hàng hóa và dịch vụ, giúp cho việc tạo nên
hình ảnh có sức lôi cuốn công chúng.
Ví như trong số 72 ngày 14-4-2012 có bài viết “Khoai lang-món ăn ,bài
thuốc” đã nêu các công dụng của khoai lang làm các bài thuốc chữa bệnh kiết
lỵ,táo bó, cảm cúm, thanh nhiệt, giải độc, sản phụ thiếu sữa hay giúp giảm cân
trong dân gian, cùng với đó là các cách chế biến đơn giản.
Hay như trong số 66 có bài “Đàn ông không nên ăn cao trăn” chỉ rõ cao
trăn có tác dụng đau nhức xương khớp mãn tính , lở ghẻ nhưng chưa hề có
sách vở hay tài liệu nào nói rằng cao trăn chữa bệnh cho nam giới mà ngược
lại, thậm chí sẽ gây hỏng chức năng nam giới, bởi khả năng gây liệt dương
của cao trăn, thịt trăn còn cao hơn nhiều so với tam thất. Bài viết khuyên nếu

với các phương tiện thông tin đại chúng nhằm lập ra dịch vụ thu thập và phân
tích các bài phát biểu của báo chí đã đụng chạm đến hoạt động. Kết quả này
tạo ra tin tức của các cơ quan tương ứng và các nhà chức trách,những người
đã phản ứng với các bài phát biểu của báo chí. Còn phản ứng của cơ quanbáo
chí đối với những bài viết của các nhà báo có thể là cảm ơn vì có thông tin
quan trọng hoặc có thể phản ứng gay gắt với lời trách móc vì sự thiếu hiểu
biết hoặc buộc tội về những thông tin không chuẩn xác hay sai lạc trong phân
tích… Tất nhiên cũng có khi nhưng hiếm xảy ra là ác ý kiến nêu ra của các
nhà báo bị ỉm đi hoặc đưa ra câu trả lời lấy lệ.
Thẩm quyền của nhà báo khác với thẩm quyền của một chuyên gia, bởi lẽ,
trong báo chí, bất kỳ tình huống nào của các thiest chế xá hội được xem xét
trong cuojc sống không phải ở bình diện hẹp mà ở bình diện rất rộng. Nên
cách nhìn nhận của một nhà báo rất quan trọng, nó phải kết hợp cả hai cách
tiếp cận chuyên môn và xã hôi. Cũng có nghĩa việc phân tích hoạt động của
các thiết chế xã hội do báo chí tiến hành vì sự hình thành, phát triển và hoàn
thiện của hệ thống các thiết chế xã hội.
V. Chức năng phản biện xã hội của báo chí
Ngoài các chức năng thông tin, chức năng giáo dục, chức năng tổ chức-trực
tiếp và báo chí cũng có chức năng phản biện xã hội, với mục tiêu chung là
phục vụ sự phát triển đất nước, trong giai đoạn này là phục vụ sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chủ trương tái cơ cấu nền kinh tế gắn với chuyển
đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả, năng suất và năng lực
cạnh tranh là một chủ trương lớn, cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XI của Đảng
cũng như nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội của Quốc hội.
Với chức năng của mình, báo chí có thể tham gia từ khâu thông tin về chủ
trương, nội dung Đề án, giới thiệu sâu rộng tới mọi thành phần xã hội để tạo
sự đồng thuận của xã hội trong thực hiện chủ trương này, đồng thời thực hiện
chức năng phản biện xã hội, chuyển tải các ý kiến của công chúng, của các
chuyên gia kinh tế, các nhà nghiên cứu để cung cấp đầy đủ thông tin nhiều
chiều cho Chính phủ cũng như các cơ quan tổ chức thực hiện có hiệu quả. Khi

- Nâng cao chỉ số phát hành, cũng đồng nghĩa với việc tổ chức và thực
hiện có hiệu quả toàn bộ những chức năng xã hội vốn có của báo chí.
- Tổ chức đa dạng các loại hình dịch vụ mà mỗi cơ quan báo chí có ưu
thế và có khả năng.
KẾT THÚC
Các chức năng của báo chí là những cơ sở hoạt động chung đối với tât cả các
phương tiện thông tin đại chúng. Tuy nhiên, chúng được thực hiện một cách
độc đáo theo nội dung,phụ thuộc vào quan điểm xã hội mà các nhà báo tiến
hành và thực hiện trong các phương tiên thông tin đại chúng thuộc các định
hướng chính trị-xã hôi khác nhau.
PHỤ LỤC: CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Cơ sở lý luận báo chí- E.P.Prokhorop (Nhà xuất bản văn hóa thông tin) Hà
Nội 2004