VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ
TRONG VIỆC GIÁO DỤC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN
(Khảo sát một tờ báo cụ thể để phân tích, đánh giá)
o0o
I/. VỀ VAI TRÒ CHỨC NĂNG CỦA BÁO CHÍ NÓI CHUNG:
Là loại hình hoạt động thông tin mang tính chính trò – xã hội, báo chí mang trong
mình những chức năng có ý nghóa rất to lớn đối với xã hội. Lý luận báo chí Mác-
Lênin chỉ rỏ báo chí có những chức năng sau:
1/. Chức năng giáo dục tư tưởng:
Công tác tư tưởng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống xã hội. Mục
đích của công tác tư tưởng là nhằm tác động vào ý thức xã hội, tác động vào thế giới
tinh thần của con người, hình thành một hệ ý thức xã hội tiến bộ. Qua đó có tác dụng
trong việc tập hợp quần chúng, phát huy những tiềm năng to lớn của nhân dân nhằm
xây dựng, phát triển xã hội theo con đường đã đònh. Ngoài mục đích trên, mục đích
của công tác tư tưởng còn là liên kết những thành viên riêng rẽ của xã hội thành
khối thống nhất trên cơ sở một lập trường chính trò chung, thái độ trách nhiệm tích
cực để xây dựng và bảo vệ đất nước.
Với khả năng tác động một cách rộng lớn, nhanh chóng và mạnh mẽ vào xã hội,
hoạt động của báo chí có vai trò hết sức to lớn trong công tác tư tưởng. Việc giáo dục
lý tưởng, chính trò, xây dựng lối sống lành mạnh luôn gắn liền với việc kế thừa và
phát huy những giá trò tích cực trong đời sống văn hoá, xã hội.
Chức năng có tính mục đích đầu tiên trong hoạt động tư tưởng của báo chí chính
là nâng cao tính tự giác của quần chúng nhân dân. Để nâng cao tính tự giác của quần
chúng, nhiệm vụ đặt ra cho báo chí là phát triển nhận thức của họ. Trình độ nhận
thức chính là tiền đề qui đònh trình độ tự giác của nhân dân lao động. Một khi đã
được hình thành trong nhân dân lao động, tính tự giác đã trở thành động lực mạnh
mẽ cho những hành động sáng tạo trong lao động sản xuất và xây dựng cuộc sống
mới của họ.
Tính tự giác cao của con người chỉ có thể hình thành trên cơ sở nhận thức một
cách toàn diện và sâu sắc thế giới xung quanh - những qui đònh của tự nhiên và xã
hội, các quá trình và khuynh hướng vận động của đời sống xã hội và lòch sử. Tính tự

của nhân dân lao động nhằm xây dựng một lối sống lành mạnh, tích cực, củng cố và
tăng cường sực mạnh của chế độ.
Là một trong những phương tiện quan trọng của Đảng thực hiện chức năng giáo
dục chính trò – tư tưởng, hoạt động giáo dục chính trò tư tưởng trên báo chí dựa trên
sự tác động có tính thuyết phục bằng việc thông tin những sự kiện, hiện tượng, quá
trình của đời sống xã hội một cách trung thực và khách quan. Sự phản ánh kòp thời,
phong phú các sự kiện, hiện tượng, kết hợp với sự minh chứng chặt chẻ và khoa học
là cơ sở tạo nân chất lượng mới trong nhận thức của công chúng – sự nhận thức có lý
trí, tự giác những quan điểm về cuộc sống, những lý tưởng xã hội, những giá trò của
hiện thực. Đó là những nền tảng nảy sinh ra và quy đònh tính chất, mức độ của chính
2
kiến, niềm tin và tình cảm cách mạng của công chúng – chất lượng mà công tác giáo
dục chính trò tư tưởng cần phải hướng tới.
2/ Góp phần hình thành ý thức xã hội:
Để thực hiện những chức năng có tính mục đích của mình trong hoạt động tư
tưởng, báo chí tác động một cách toàn diện và tổng hợp vào toàn bộ đời sống tinh
thần của xã hội, nghóa là tác động vào tất cả các yếu tố cấu thành ý thức xã hội như:
thế giới quan, nhân sinh quan, truyền thống văn hoá – lòch sử, dư luận xã hội.
Thế giới quan là hạt nhân của ý thức xã hội cũng như ý thức cá nhân. Đó là hệ
thống những quan niệm về thế giới và vò trí của con người trong thế giới và mối quan
hệ của con người với hiện thực xung quanh. Thế giới quan không chỉ là nội dung mà
còn là phương pháp nhận thức hiện thực, là những nguyên tắc sống quy đònh tính
chất hoạt động của con người. Trong thế giới quan bao gồm lý tưởng sống, mục đích
tồn tại cũng như những chuẩn mực về các giá trò và ý nghóa cuộc sống.
Thế giới quan là yếu tố tương đối ổn đònh của ý thức xã hội. Một khi đã được hình
thành, thế giới quan có ảnh hưởng quyết đònh tới sự hình thành ý thức lòch sử, thái độ
đối với các giá trò truyền thống và hình thành dư luận xã hội.
Dư luận xã hội là phản ứng, thái độ của xã hội với một sự kiện, hiện tượng, vấn
đề hoặc một nhân vận nào đó. Như vậy, để trở thành dư luận xã hội thì những phản
ứng, thái độ đó phải có tính xã hội hoặc mang tính phổ biến tương đối, trở thành

và các thành viên xã hội.
3/ Tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể:
Trong khi tham gia tích cực vào sự hình thành các yếu tố của ý thức xã hội, báo
chí còn tiến hành các hoạt động tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể.
Tuyên truyền: là hoạt động nhằm tuyên bố những tư tưởng, quan điểm cơ bản của
hệ tư tưởng của chế độ tới quần chúng để hình thành bức tranh đặc trưng về thế giới
và lòch sử vận động của xã hội.
Ở nghóa rộng, tuyên truyền là toàn bộ những hình thức hoạt động của công tác tư
tưởng, vận động quần chúng. Ở nghóa hẹp hơn, tuyên truyền là tất cả các hoạt động
nhằm tuyên bố một tri thức, một ý niệm cụ thể nào đó cho quần chúng.
Nội dung tuyên truyền của báo chí bao gồm:
- Truyền bá chủ nghóa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thế giới quan khoa
học của chủ nghóa xã hội cho quần chúng, làm cho hệ tư tưởng này trở thành hệ tư
tưởng toàn dân. Đó là cơ sở để động viên xã hội tham gia giải quyết các nhiệm vụ
chung của đất nước và của mỗi đòa phương, đơn vò.
- Tuyên truyền, giải thích cho quần chúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà
nước về các lónh vực của đời sống xã hội. Về bản chất, đường lối, chính sách của
Đảng và Nhà nước là sự vận dụng sáng tạo chủ nghóa Mác – Lênin vào hoàn cảnh
lòch sử cụ thể của cách mạng Việt Nam. Vì vậy, tuyên truyền chủ nghóa Mác –
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước hoà
quyện, đan xen và hỗ trợ lẫn nhau. Hoạt động tuyên truyền cần phân tích, lý giải các
cơ sở khoa học, khả năng thực hiện làm cho quần chúng hiểu biết, tin tưởng và tự
giác chấp hành, biến các đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước vào thực tế xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc.
4
- Một trong những hướng quan trọng của công tác tuyên truyền là phân tích, đánh
giá, nhận đònh tính chất, xu hướng vận động, các mâu thuẩn cơ bản của từng nước,
từng khu vực và cả thế giới, các mối quan hệ và tác động giữa các quốc gia, các giai
cấp, các lực lượng xã hội trong thời đại ngày nay. Từ đó, báo chí xây dựng trong
công chúng những quan niệm cơ bản về thời đại và thế giới hiện tại. Đó là tiền đề

Với quan niệm đúng đắn, hợp lý, với thái độ, tình cảm, cách ứng xử cụ thể trước các
sự kiện, hiện tượng, vấn đề của xã hội, con người xác đònh tính chất, phương thức và
5
mục đích hành động của mình một cách tương ứng. Hoạt động tổ chức chính là tác
động vào các thành viên xã hội nhằm giúp họ xác đònh tính chất, phương thức, mục
đích, hành động hợp lý, động viên họ để giải quyết các nhiệm vụ kinh tế, chính trò
hay xã hội, xây dựng và phát triển đất nước, mang lại những lợi ích cần thiết và hợp
lý cho xã hội, cho giai cấp và cho mỗi công dân.
Hình thức biểu hiện hiệu quả hoạt động tổ chức của báo chí có thể là một phong
trào, một cuộc vận động, một tiến trình xã hội, một hình thức tập hợp lực lượng và
hành động theo đònh hướng nhằm giải quyết một nhiệm vụ của xã hội đặt ra. Thực
chất, đó là sự động viên, tích cực hoá hoạt động của quần chúng nhân dân đáp ứng
yêu cầu giải quyết các nhiệm vụ cách mạng. Nếu không thực hiện được vai trò tổ
chức, các hoạt động tuyên truyền và cổ động nói cho cùng không có ý nghóa thực tế.
Bởi vì, hoạt động tuyên truyền và cổ động mới chỉ có thể tạo ra tư tưởng tích cực.
C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra rằng: “Xưa nay tư tưởng không thể đưa người ta vượt
ra ngoài trật tự thế giới cũ được; trong bất cứ tình huống nào, tư tưởng cũng chỉ có
thể đưa người ta vượt ra ngoài phạm vi tư tưởng của trật tự thế giới cũ mà thôi. Thật
vậy, tư tưởng căn bản không thể thực hiện được cái gì hết. Muốn thực hiện được tư
tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiển”
(1)
Khi bàn về báo chí, V.I Lênin rất coi trọng phương diện hoạt động tổ chức, Người
coi đó là biểu hiện hiệu quả thực tế của các hoạt động tuyên truyền, cổ động. Trong
tác phẩm Bắt đầu từ đâu? V.I Lênin viết: “… vai trò của tờ báo không phải chỉ đóng
khung ở chổ phổ biến tư tưởng, giáo dục chính trò và thu hút những người bạn đồng
minh chính trò. Tờ báo không những chỉ là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập
thể mà còn là người tổ chức tập thể”
(2)
Ở nước ta, trong khi thực hiện “nhiệm vụ tuyên truyền tổ chức, hướng dẫn”
(3)

rèn luyện trong sinh viên. Nhiều hoạt động xã hội như: phong trào thanh niên tình
nguyện; Thăm và tặng quà các gia đình chính sách, gia đình khó khăn, có hoàn cảnh
neo đơn; chăm sóc bà mẹ Việt Nam anh hùng, phòng chống các tệ nạn xã hội, xoá
nạn mù chữ, phổ cập giáo dục, hiến máu nhân đạo….đã thu hút được rất nhiều sinh
viên đồng tình ủng hộ và hưởng ứng.
Cùng với những hoạt động hữu ích trên, sinh viên còn phát huy tinh thần học hỏi;
cố gắng học tập, rèn luyện; có ước mơ, hoài bão, có lý tưởng đẹp, nhiều sinh viên đã
đạt được thành tích xuất sắc trong học tập, nhiều tấm gương sinh viên nghèo vượt
khó, học giỏi; nhiều bạn đạt giải cao trong các cuộc thi Olympic về toán, lý, hóa; thi
“Robocon”. Đặc biệt là phong trào tập dượt nghiên cứu khoa học của sinh viên đã
diễn ra sôi nổi, có chất lượng và hiệu quả cao, lôi cuốn được nhiều sinh viên tham
gia. Nhiều đề tài nghiên cứu đã được Hội đồng khoa học các cấp đánh giá cao. Hàng
năm các trường đã kết hợp với Ban Chấp hành Đoàn trường bầu ra các gương mặt
tiêu biểu để tuyên dương và tặng quà, nhằm động viên và khích lệ cho sinh viên
không ngừng nỗ lực học tập, rèn luyện để trở thành người có ích cho xã hội và cho
tương lai của nước nhà.
Nhiều chương trình hoạt động mang tính tích cực như: tổ chức thực hiện và hoàn
thiện chương trình “tuần sinh hoạt công dân – sinh viên”, tổ chức cho sinh viên ký
cam kết thực hiện nội dung cuộc vận động “ hai không”: nói không với tiêu cực
trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục. Đặc biệt là cuộc vận động sinh viên
với chủ đề “tuổi trẻ với Bác Hồ”. Nội dung cuộc vận động đã được đưa vào chương
trình giảng dạy các môn lý luận chính trò, vận dụng vào việc xây dựng đạo đức, lối
7
sống theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Lồng ghép các nội dung cuộc vận động
vào các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, sinh viên tình nguyện. Qua
đó đã tạo ra sân chơi lành mạnh, tạo ra môi trường rèn luyện nhân cách, thu hút
được đông đảo sinh viên tham gia, góp phần bồi dưỡng phẩm chất đạo đức và bồi
dưỡng lý tưởng sống cao đẹp, góp phần mang lại hiệu quả cao trong việc nâng cao
chất lượng giáo dục, rèn luyện cho sinh viên.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác giáo dục, rèn luyện

- Công tác giáo dục, quản lý của nhà trường còn lỏng lẻo, chưa có biện pháp cứng
rắn trong vấn đề sinh viên vi phạm.
- Công tác tuyên truyền giáo dục của nhà trường có lúc có nơi chưa thật sự rộng
khắp, chưa đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
- Các thế lực thù đòch thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình để lôi kéo, chia rẽ,
đầu độc một bộ phận sinh viên
- Do nhận thức của một số sinh viên còn chưa đúng đắn nên không thể điều chỉnh
được hành vi của mình. Một số sinh viên còn sao nhãng, thờ ơ, thiếu tự giác rèn
luyện. Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc làm suy thoái đạo đực, lối sống
của sinh viên.
2. Tờ báo thanh niên với giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên:
Cùng với giới báo chí nói chung, trong nhiều năm qua, tờ báo thanh niên – diễn
đàn của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, cũng đã có nhiều đóng góp đáng kể
trong việc tuyên truyền giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên.
Là tờ báo ra hàng ngày, với khối lượng được phát hành khá lớn, báo thanh niên
chuyển tải nhiều nội dung khá phong phú, bao gồm tình hình thế giới, trong nước,
những vấn đề về chính trò, kinh tế, văn hoá – xã hội, an ninh – quốc phòng, đối
ngoại… Đối tượng phục vụ của tờ báo cũng rất đa dạng: nhiều ngành, nhiều giới,
nhiều lứa tuổi, trong đó đối tượng là thanh niên, giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh
viên. Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, tờ báo đã hết sức quan tâm đến việc giáo
dục, rèn luyện sinh viên:
Trước hết, đó là nâng cao giáo dục lý tưởng cách mạng:
Trong bối cảnh hiện nay, khi mà chế độ xã hội chủ nghóa ở Liên Xô và Đông Âu
sụp đỗ, Chủ nghóa xã hội thế giới lâm vào khủng hoảng, thoái trào. Các thế lực thù
đòch đang tìm mọi cách chống phá sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta.
Vì vậy, việc giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ nói chung và cho sinh viên,
học sinh cả nước ta nói riêng là một việc làm có ý nghóa sống còn.
Giáo dục lý tưởng cách mạng cho sinh viên cần kết hợp những giá trò tinh thần
cao đẹp của dân tộc với tinh hoa văn hoá của nhân loại.
Lý tưởng cách mạng phải được thực hiện tốt, phải được củng cố bằng niềm tin

tập quán của ông cha.
Là thế hệ có được hạnh phúc lớn là được sinh ra và lớn lên trong thời đại Hồ Chí
Minh. Đạo đức, lối sống của Người là tấm gương sáng ngời cho tất cả sinh viên noi
theo. Người là hiện thân của tình yêu quê hương, đất nước. Vì vậy, giáo dục cho sinh
viên học tập theo tinh thần đạo đức của Hồ Chí Minh là một yêu cầu, một nội dung
quan trọng. Theo tinh thần đó, để hưởng ứng thiết thực cuộc vận động học tập, lầm
theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, suốt từ cuối năm 2006 đến nay, báo
Thanh niên đã giành những trang báo trang trọng nhất để tổ chức diễn đàn: “Thanh
niên học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác”, tổ chức thi viết bài “Tìm hiểu
thân thế, sự nghiệp, học tập tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh”. Qua đó thu hút
khá đông đảo đoàn viên, thanh niên, sinh viên khắp nơi trong cả nước tham gia.
Có thể khẳng đònh, cùng với những hoạt động chung của Đoàn, của Hội, tờ báo
thanh niên đã có nhiều đóng góp đối với công tác tuyên truyền giáo dục, rèn luyện
tư tưởng, đạo đức, lối sống cho đội ngũ đoàn viên, thanh niên nói chung và các thế
10
hệ sinh viên nói riêng. Bước đầu tạo ra những chuyển biến tích cực trong phong trào
sinh viên.
Thứ ba, cổ vũ các phong trào thi đua trong sinh viên:.
Là tờ báo tuyên truyền, báo thanh niên cũng đã thường xuyên cập nhật thông tin,
cổ vũ kòp thời các phong trào thi đua trong sinh viên. Cụ thể trong học tập. Đó là các
phong trào hưởng ứng cuộc vận động: “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh
thành tích trong giáo dục”, phong trào thi đua: “Tuổi trẻ quyết tâm thực hiện kỳ thi
nghiêm túc”. Nhiều hoạt động khác của sinh viên như tham gia các đề tài nghiên
cứu khoa học, tham gia các đội tuyển Olimpic Toán, Lý, Hoá, Tin học, Ngoại ngữ;
các cuộc thi Robocon; tham gia các câu lạc bộ chuyên ngành ….cũng được thông tin,
phản ánh rất kòp thời trên trang báo. Đặc biệt tờ báo còn có sáng kiến vận động
thành lập các quỹ tài năng trẻ, quỹ hổ trợ học tập, quỹ học bổng ….nhằm động viên,
khuyến khích những sinh viên nghèo vượt khó, hoặc những sinh viên có thành tích
xuất sắc trong học tập.
Đối với các hoạt động khác như văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, báo cũng