


NGUY VN HOÁ 
  
  

 - 


Thut nói riêng tr c bi
n xut cà phê ln bc nht ca th gii.
k Lk  Bazan, khí hu khá thun li cho phát trin các cây
công nghip dài ngày có giá tr kinh t cao, c bit là cà phê. Din tích trng cà phê toàn
t có trên 200.000 ha các loi, là tnh có din tích cà phê ln nht c c.
Sng cà phê xut khu ca tnh t t bình quân trên 300
ngàn t thu hoch 2010-2011 sn ng cà phê thu hoch 487.748 tn. Giá
tr xut kha toàn tnh 602 tri xut khu cà phê chim
trên 85% kim ngch xut khu ca c tnh. Kt qu sn xut kinh doanh cây cà ph
góp trên 40% GDP ca tnh và khong 1/4 s dân ca tnh sng nh vào vic sn xut, kinh
doanh cà phê. Theo chic phát trin kinh t - xã hi ca tnh, t 
cà phê vn gi mt vai trò quan tri sng kinh t - xã hi ca tk Lk.
y, s phát trii b mt cao nguyên nói chung và tnh k
Lk nói riêng và tính cht ca s phát trin ró tt yu dn các v v cht
ng phát trin. Nó s phá v kt cu phát tri
o ln các cân bng t nhiên, cân bng kinh t và các cân bng mô hình t chc xã hi.
Vic sn xut cà phê vi m to ra các hu ha
c m ng sinh thái, s i cu trúc kinh t, s i cu
trúc qu tính dân tc hc thun túy da trên nn tng t chc xã hi dân s n t
chc xã hi pháp lu ca nhi nho ra mt Tây Nguyên
trong ó có tnh k Lk sn xuc dn dt bi th ng t phát công phá tài
n t to nên mt nn nông nghic canh sn xut hàng

2
hóa vng lot sn phn chng s bt n, phi t
nhiên, phi nguyên tc khai thác t y phi lý th ng.
C th, do din tích tr và thiu quy hoch, v di dân
t do t các tnh phía Bc vào Tây Nguyên nói chung nht là vào tk Lk t ra
nhiu v ni cm v phát trin cà phê  tnc nhng
thách thc to ln trong quá trình hi nhp kinh t th gii; s

 PTCPBV . u vào
các tr cà phê trên  s d lâu dài và tr cà phê liên k, là
ng trong ngành hàng cà phê và có vai trò quan tr phát
tri cà phê trên  bàn t k Lk.
- 2
m 2011 2020
m 2030.
4. óng góp 
phát tri cà
phê b v
  
       

PTCPBV 
kinh doanh cà phê, các     và tác       
PTCPBV 
 và 
; 
 cho PTCPBV.
PTCPBV
phân tích PTCPBV PTCPBV 
i)  (tng tr, , , ); ii) 
làm, bình ; iii) Môi tr () và 
ó trong PTCPBV. 
 
 trong PTCPBV 
ng tr
ng cha . 
xoá ng cha bình 


s phân tích c im và các ni dung PTCPBV, tác gi nh bn yu t
ch yu quyt nh PTCPBV bao gu kin t nhiên ca sn xuu,
nguc); ii) Ch th sn xut - ng, tài chính, công ngh, t
chc sn xut); iii) Th trng tiêu thu sn phm cà phê iv) Các chính sách và h tr u t
công ca Chính ph.
1.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển cà phê bền vững
 nghiên cu kinh nghim thc tin v PTCPBV cc sn xut cà
u th gii (Brazil, Colombia và Guatemala), tác gi rút ra nhng bài hc kinh
nghim v nâng cao li th cnh tranh sn phm cà phê Vi PTCPBV,
Vit Nam cn nâng cao chng cà phê mng b,  sn phm cà phê có uy tín trên
th ng th gii; xúc tin thng mi, m rng th ng tiêu th cà phê na; iii) Xây
dng, i mi hình thc t chc ngành hàng cà phê thích hp và iv) Phát trin ch da lý
 khng u và nâng cao giá tr cà phê. 6
2 

2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk
Tài nguyên t  tnh k Lk rt thích hp cho vic trng cây công nghip dài
ngày, c bit là cây cà phê. Tng dit t nhiên ca toàn tnh là 1.312.537 hecta,
t có chng tt, thích hp cho vic trng cà phê  và
t nâu) chim trên ba phn t tng din tích t u kin khí hu ca tnh mang tính
cht ca khí hu cao nguyên mát m, phù hp vi nhiu loi cây trc bit là cà phê
vi chng t nhiên tt.  ng din tích canh tác cà phê ca tnh là 183,3
nghìn hecta, sng 387,2 nghìn tn, kim ngch xut kht 504,3 triu USD, 
trên 80% tng giá tr kim ngch xut khu c c tnh. Tuy nhiên, do hn ch c
công ngh ch biu chng loi cà phê xut khu ca tnh ru, hu ht
ch tp trung vào mt loi cà phê nhân - loi cà phê có giá tr p nht (chim trên
99% tng giá tr cà phê xut khu).

kê kinh t; p  xác nh li th cnh tranh, phng pháp hi qui tng quan,
phng pháp phân tích u t dài hn, phng pháp phân tích chui cung, chui giá tr,
phng pháp chuyên gia; n phân tích SWOT.
H thng ch tiêu nghiên cu: Các ch tiêu o lng phát trin cà phê bn vng v mt
kinh t bao gm: (1) Tng sng cà phê thu hoch (tn); (2) Tng giá tr sn xut cà phê
(t ng); (3) T l giá tr sn xut cà phê (%); (4) Tng sng cà phê tiêu th na
(tn); (5)Tng giá tr kim ngch cà phê xut khu (triu USD); (6) Li nhun kinh t trung
bình trên mt ha cà phê (tri ng/ha); (7  t trung bình trên mt ha cà phê
(tn/ha); (8) Thi gian hoàn v   ; (9) Giá tr hin ti ròng (NPV) (triu
ng/ha); (10) H s hoàn vn ni b (IRR) (%); (11) H s chi phí ngun lc
(ln). Các ch tiêu o lng phát trin cà phê bn vng v mt xã hi bao gm: (1) óng góp
ca cà phê trong tng thu nhp ca h gia ình; (2) T l h vay vn trong tng s h trng cà
phê (%); (3) S ng và vic làm tham gia tri); (4) Quy mô và tc 
tng dân di c t do vào k Lk; (5) T l s h và nhân khc
sn xut cà phê; (6) T l các h dân tc thiu s c xoá ói, gim nghèo. Các ch tiêu 
lng phát trin cà phê bn vng v môi trng bao gm: (1) Din tích trng cà phê và tc 
tng trng ca nó; (2) T l din tích trng cà phê ch c ngc mt)
(%); (3) T l din tích trm bu kin thích nghi v t(%); (4) t l suy gim
v din tích rng t nhiên.

8
3 3
 

3.1. Thực trạng phát triển cà phê bền vững ở tỉnh Đắk Lắk
V   trg


3.1.1. Phát triển cà phê bền vững về mặt kinh tế ở tỉnh Đắk Lắk
 

2009
36.174
63,42
39,63
25,14
2010
44.765
62,38
39,69
23,96
BQ
20.169
66,30
38,86
25,76
Nguồn: Niên gián thống kê tỉnh Đắk Lắk 2004, 2007, 2010 và tính toán của tác giả


 -53,14%). Bình quân

nh.
Qua 

.
(2) Kết quả và hiệu quả sản xuất cà phê
a.

Hạch toán trong từng niên vụ

9


LNKT/t
cà phê
nhân


24,67


24,67
  
1,54
8,65

0,98
25,06

1,75
13,32

1,01
24,41
TB
2,13

-16,21

62,94
23,53
TB
16,51
-6,33

56,95
25,81

26,39
3,56

53,95
26,95

47,5
24,67

-38,33
 

-29,95

-13,62


1
8,00
103,92
8,64
1,69
7,00
2
12,00
60,83
7,59
1,61
7,00
3
14,00
46,73
6,80
1,56
8,00
4
16,00
35,82
5,96
1,51
8,00
5
20,00
20,52
4,26
1,38
8,00

11
34,00
-1,35
-0,48
0,95
-
Nguồn: Tổng hợp từ số liệu điều tra 2011
T kt qu nghiên cu cho thy, c 2 ch u th hin hiu qu ca vic
trng cà phê  tk Lt 46,74 tring/ha vi lãi sut chit kh
ng vi mc lãi sut mà nhiu h phi tr) và IRR = 32,24% li lãi sut vay ngân hàng
hin ti ca các h. iu này s b sung cho kt lun phát trin cà phê bn vng v mt kinh t.
(3) Phân tích khả năng cạnh tranh của sản phẩm cà phê tỉnh Đắk Lắk
3.4 
“Tính bình quân cho một tấn nhân xuất khẩu”
Hạng mục
ĐVT

I. Chi phí nội nguồn
Đồng
18.346.326
II. Chi phí ngoại nguồn
USD
1.078,69
III. Chi phí thu mua, chế biến, xuất khẩu
Đồng
1.657.067
IV. Giá xuất khẩu cà phê
(Giá bình quân 5 tháng đầu năm 2011- tính theo giá FOB)
USD/tấn
2.150

0,7972
Chi phí nội nguồn

Chi phí ngoại nguồn


0,8395

0,8395

0,9391

0,9391

1,0654

1,0654

1,1423

1,1423

0,759

0,759

0,6926

0,6926


0,8392

1,1406

0,9379

1,6000

1,063

2,0035

1,1389
 
1,0375

1,9685

0,6269

0,5012

0,3316
Nguồn: Tổng hợp từ số liệu điều tra và tính toán của tác giả trong năm 2011
kt qu nghiên cu vic phân tích các kch bn DRC cho tha bàn tk
Lk là mt hàng xut khu có nhiu li th c phát trin trng cà phê ca
t xut khu tt yu. Tuy nhiên, do h thng chui sn phm t vt ch v u vào
n i tr ch bin xut kh ràng buc c th nên
i trng cà phê vn b thic bit do th ng và giá c u ra
 Bằng phương pháp phân tích dãy số thời gian

 Sơ đồ về giá trị sản phẩm
S 3.1
Nguồn: Số liệu điều tra năm 2011 và tính toán xử lí của tác giả
Qua kt qu u tra kho sát và qua mt s nghiên c  giá tr trong chui
cung cà phê tk Lk cho thy: Do nhiu khâu trung gian tham gia vào chui cung sn

V 
Thu nhp t mt ha cà phê (2,63 tn cà phê

n)
Cung cp
u vào
Sn xut
cà phê ti h
Ngi thu gom,
i lý ti xã
Công ty thu mua
xut khu

T l 
phê trong
t
T 

%)
2005
756.892
78,14
43,22
33,77
-
2006
766.963
75,95
45,00
34,18
2,55
2007
855.462
76,05
41,25
31,37
2,38
2008
864.796
75,20
42,08
31,64
1,97

2005
90.247
-
25,55
-
2006
79.116
-11.131
23,26
-2,29
2007
66.027
-13.089
18,66
-4,6
2008
54.357
-11.670
15,00
-3,66
2009
50.235
-4.122
13,24
-1,76
2010
48.335
-1.900
12,50
-0,74

2,00
3,00
4,00
5,00
6,00
7,00
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010



 th 3.3á tr s xu 
Nguồn: Niên gián thống kê tỉnh Đắk lắk 2004, 2007, 2010
 th 2.3 cho thy: Giá tr sn xut cà phê bình quân nhân khu có xu hng tng lên rõ rt (t
1,59 triu ng/nhân khu trong nm 2000 lên n 5,25 triu ng trong nm 2009). Qua ó khng
nh thêm rng phát trin cà phê trên a bàn tnh k Lk trong thi gian qua ã óng góp mt phn
áng k vào phát trin kinh t - xã hi ca tnh, góp phn n nh và tng thu nhp cho ngi dân -
mt nhân t quan trng to iu kin cho vic PTCPBV v mt xã hi.
(4) Tình hình vay nợ của các hộ trồng cà phê
Kt qu iu tra cho thy có n 61,4% s h có nhu cu vay vn sn xut cà phê và
trong nhng nm qua t l này ang có xu hng tng. S tin vay vn ti thiu là 3 triu
ng (vay ngân hàng chính sách), s tin vay ti a trên 100 triu ng (vay ngân hàng
chính sách và ngân hàng thng mi). Tuy nhiên h sn xut cà phê còn gp nhiu khó khn
trong vic vay vn ngân hàng.
(5) Vấn đề dân tộc với phát triển cà phê bền vững
Hii ba  Tây nguyên ch còn 15-20% tng dân s ca Tây Nguyên. Trong
ó,  tnh k Li ba còn 15% tng dân s ca ti b thành
thiu s ngay chính trên i ca mình. Có th nói, chính  Tây Nguyên trong
n ra nhng bing xã hi ln và sâu sc nht so vi c 
nhng bia c quan tâm và gii quyt mt cách trit .


i thc t mà s m b i vi cà phê 40.500 ha (chim khong gn 20%).
S din tích còn li s i bng các nguc khác hoi.

16
Trong nhng nm tr li ây, tnh k Lk ã có quan tâm u t thêm mt s công
trình thu li  phc v cho mc ích nông nghip nhng không áng k. Tng s công
trình trình trên u c u t trc nm 2005. Nguyên nhân ch yu do ngun vn u t
thiu, các h cha, sông sui có th xây dng thành các công trình thu li còn rt ít.
 Thực trạng các nguồn nước tưới phục vụ phát triển trồng cà phê ở tỉnh Đắk Lắk.
Ngun nc ti phc v cho sn xut cà phê  tnh k Lk c ly t hai ngun ch yu
là ngun nc ngm và ngun nc mt. Qua kt qu nghiên cu cho thy: Dic
 c chim 91,28% tng din tích cà phê. Di  i b c ngm là ch yu
(68,71%). Dii bc mt chim 23,17%.

STT



1

181.960
100
2

166.090
91,28
2.1

42.154
23,17

33,32
2.1
-17 m
16,88
3,06
16,95
2.2
-24 m
13,26
3,1
12,92
2.3
-30 m
8,33
3,62
3,45
3

12,97
3,31
51,05
3.1
-17 m
15,69
3,01
17,69
3.2
18-24 m
11,89
3,59

c bit khai thác rng dùng cho mn xut nông nghi
cho ngun tài nguyên thiên nhiên ngày càng cn kit, , cn kit
ngun tài nguyên t và nc.
3.2.2. Nhóm nhân tố thuộc về chủ thể sản xuất
(1) Ước lượng các nhân tố nguồn lực và kỹ thuật sản xuất đến hiệu quả sản xuất cà phê nhân
9-Ln
STT
Bin
Coefficients
t Stat
P-value
1
H s t do
-1,6001
-6,2806
0,0000
2
DTCP thu hoch (ha)
0,7446
20,1965
0,0000
3
Vng)
0,1596
7,3280
0,0000
4
ng (ngày công)
0,1871
3,6329

***
20,1965
***
7,3280
***
3,3629
***
1,4486 1,9073
*
1,6689
*
9,3945
***
10,4701
***
R=0,93701; R
2
= 0,87799
Kt qu mô hình hi qui (bng 3.9) cho thy:
R
2
= 0,87799, mô hình cho bit các bic li thích 87,799% s i ca
bin ph thuc là sng cà phê.
Tham s ca bin  mt thng kê. Hay nói
  nói rng vic hp lý mang li hiu qu n so vi
c không hp lý. Các tham s ca các bin còn l mt thng kê.

18
Tng ca ba tham s b1+b2+b3= 0,7446 + 0,1596 + 0,1871 =1,0913u này cho thy
mô hình hn theo qui mô.  thm hin ti nu các h 


19









USD)


XKCP (%)



2000
348.289
232.789
-
97,86
7,50
2005
257.481
250.364
-0,59
118,29
8,55

ng không nh n phát trin cà phê bn vng  tk Lk.
(2) Hỗ trợ đầu tư công
Vic h tr ccho phát trin sn xut cà phê n
nông, tín d h tng, nghiên cu chuyn giao công ngh, xúc tii, c
ng tích ci vi vic nâng cao li th cnh tranh ca ngành cà phê, góp phn
phát trin cà phê bn vng. Tuy nhiên, vic h tr ca mt s c còn
hn chi sn xut kinh doac s tip cc các dch v h tr, vì
vy tác nh hng không nh n phát trin cà phê bn vng trên a bàn tnh k Lk.
(3) Tổ chức quản lý ngành hàng cà phê
Qua phân tích mi quan h ca t chc qui vi phát trin cà phê bn
vng cho thy s gn kt gia các tác nhân trong ngành hàng còn lng lo, thiu s gn kt. Các
nh ch nhm phát trin t chc qun lý ngành hàng cà phê còn yu. Do vy vic t chc qun lý
ng khó khn li vi vic phát trin cà phê bn vng.
3.3. Đánh giá chung thực trạng PTCPBV ở tỉnh Đắk Lắk

20
Qua nghiên cu thc trng PTCPBV  tnh k Lk trong thi gian qua cho thy phát
trin cà phê  tnh k Lk bn vng  nhng khía cnh i) Tng trng cao, t l óng góp
vào GDP ca tnh ln (óng góp hn 40%), Hiu qu kinh t cao (li nhun thu bình quân
24,67 triu ng trên mt tn cà phê nhân, giá tr NPV t 46,74 triu ng, IRR t n
32,24%), có li th so sánh trong xut khu cà phê (ch s DRC/SER t 0,7972); ii) To c
hi gii quyt vic làm, nâng cao thu nhp (GO cà phê bình quân nhân khu t 6,13 triu
ng trong nm 2010), góp phn xoá ói gim nghèo (t l gim nghèo bình quân t 2,61%);
iii) Có li th v iu kin t nhiên trong phát trin cà phê (cht t và  cáo thích hp trên
90%), ngun nuc ti cà phê phong phú (din tích c ti bng ngun nc mt gn
25%, ngun nc ngm trên 65%).
Phát trin cà phê  tnh k Lk kém bn vng  nhng khía cnh i) Kt qu và hiu qu
kinh doanh cà phê có xu hng tng nhng không n nh, t l tiêu th ni a thp (ch t bình
quân 8,47%), chng thp (trên 90% khng sn phm cà phê nhân xut khu không áp
dng tiêu chun chng TCVN 4193  2005), nng sut cà phê cao nhng không n nh,

rt quan trng bm vi xut các gii phát PTCPBV  tnh k Lk. Các gii pháp
và chính sách ch yu bm PTCPBV  tk L
4.1. Nâng cao năng lựccủa người sản xuất – kinh doanh cà phê
Bao gm i) ào to và phát trin ngun nhân lco ngun
nhân lc, nâng cao nhn thc ca ngng sn xuo, tp hun cho
h sn xut cà phê thông qua hong khuyn nông; ii) i mi mô hình qun lý sn xut
cà phê nh sn xut cà phê da vào cng ng, xây dng mi oàn kt và t chc các cng
ng dân tc trong phát trin cà phê bn vng.
4.2. Nhóm giải pháp thị trường PTCPBV
Bao gm i) Nghiên cu xây dng thng hiu cà phê Buôn Ma Thut; ii) M rng th
ng tiêu th cà phê n nghiên cu v i tiêu dùng, có chin
c marketing phù hng qung bá, phát trin công nghip ch bin cà phê tiêu
dùng và coi trng vic gi vng uy tín trong kinh doanh cà phê tiêu dùng.
4.3. Đầu tư, đổi mới công nghệ và kỹ thuật sản xuất – kinh doanh cà phê
Bao gm i) Qui hoch din tích cà phê, bo m c cu hp lý din tích cà phê theo 
tui; ii) Ci thin cht lng ging cây trng; iii) Thay i tp quán thu hoch; iv) i mi
công ngh ch bin cà phê; v) Nghiên cu phát trin sn xut hàng hoá cht lng cao và
vi) Trng cây che bóng, chn gió và kt hp trng xen các cây trng khác.
4.4. Sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên cho phát triển cà phê bền vững

22
Bao gm i) S dng ht cho phát trin cà phê bn vng nhm qun
lý ng cho cây cà phê, n tng nguyên nhân dn s thoái hoá
c phì nhiêu hin có ct, thông qua bón phân hp lý t
t cà phê t, sng cà phê cao và nh; ii) S dng hp lý tài
nguyên nc cho phát trin cà phê bn vng nhi ngun nc, qui hoch phát trin
ngun nnu t h thp, h, kênh mng nh l ti cà phê
bng nc mt. Bo v ngun nc ngm bng cách hn ch nn phá cht phá rng, bo v
ru ngui mi công tác qun lý và khai thác ngun nm bo s dng ngun
nc có hiu qu nht.

bình quân 24,67 triu ng trên mt tn cà phê nhân, giá tr NPV t 46,74 triu ng, IRR
t n 32,24%), có li th so sánh trong xut khu cà phê (ch s DRC/SER t 0,7972); ii)
To c hi gii quyt vic làm, nâng cao thu nhp (GO cà phê bình quân nhân khu t 6,13
triu ng trong nm 2010), góp phn xoá ói gim nghèo (t l gim nghèo bình quân t
2,61%); iii) Có li th v iu kin t nhiên trong phát trin cà phê (cht t và  cáo thích
hp trên 90%), ngun nuc ti cà phê phong phú (din tích c ti bng ngun nc mt
gn 25%, ngun nc ngm trên 65%).
Phát trin cà phê  tnh k Lk kém bn vng  nhng khía cnh i) Kt qu và hiu
qu kinh doanh cà phê có xu hng tng nhng không n nh, t l tiêu th ni a thp (ch
t bình quân 8,47%), chng thp (trên 90% khng sn phm cà phê nhân xut khu
không áp dng tiêu chun chng TCVN 4193  2005), nng sut cà phê cao nhng không
n nh, cha quan tâm úng mc vi vn  thng hiu sn phm cà phê; ii) Thu nhp ca
ngi trng cà phê bp bênh, không n nh, lao ng chu nh hng ln ca tính cht thi