HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA XUẤT BẢN
TIỂU LUẬN
Môn: TỔ CHỨC BẢN THẢO SÁCH
Đề tài: Công tác kế hoạch đề tài trong biên tập bản
thảo ở nước ta hiện nay. Thực trạng và giải pháp cần đổi
mới.
I. Mở đầu
Xuất bản sách là hoạt động sản xuất vật chất và sản xuất văn hóa tinh
thần độc đáo, đóng vai trò quan trọng trong xã hội. Xuất bản là một quá trình
hoạt động có tính chất phức tạp và lâu dài. Tầm ảnh hưởng của nó đối với
đời sống văn hóa của xã hội là rất lớn. Một xuất bản phẩm là sách sau khi
được xã hội hóa thì nó tham gia trực tiếp vào việc điều chỉnh hành vi và
nhận thức xã hội. Không giống như những nhu yếu phẩm hay nhưng mặt
hàng khác, sách có ảnh hưởng đặc biệt đến toàn diện đời sống của con
người. Không có sách, con người khó tiếp thu hết được nguồn tri thức phong
phú của nhân loại, xã hội khó có thể phát triển được.
Xuất bản là quá trình bao gồm các khâu:
- Tổ chức bản thảo (Xây dựng kế hoạch đề tài và khai thác bản thảo)
- Biên tập bản thảo
- Thiết kế trình bày sách
- Gia công, sửa bài, in ấn
- Phát hành sách
Có thể thấy rõ, khâu Tổ chức bản thảo sách là khâu đứng đầu trong
quá trình hoạt động xuất bản. Nó là bước khởi đầu, và định hình rõ ràng nhất
về hình ảnh sơ lược của sách. Tầm quan trọng của khâu này được đánh giá
hàng đầu. Nếu không có khâu kế hoạch đề tài, nhà xuất bản sẽ không có
định hướng cho xuất bản phẩm của mình, sẽ lúng túng, khó khăn trong làm
sách. Nó giống như một bản định hướng cho toàn kế hoạch hoạt động của
việc xuất bản sách.

phẩm tương lai. Đề tài là kết quả của sự tư duy sáng tạo của biên tập viên,
kết quả tập hợp, phân loại, xử lý thông tin nhằm phục vụ nhu cầu độc giả và
thực hiện một mục đích truyền thông xác định.
Tuy nhiên chúng ta không nên nhầm lẫn đề tài của biên tập xuất bản
với đề tài trong tác phẩm văn học. Hiện nay cũng có rất nhiều người hay bị
nhầm lẫn trong cách phân biệt đề tài của văn học với đề tài của hoạt động
biên tập. Vậy nên cần có những tiêu chí cụ thể giúp cho mọi người tránh
được sự nhầm lẫn này.
Đề tài trong tác phẩm văn học là phạm vi, là khía cạnh của hiện thực
được phản ánh trong tác phẩm. Nó là lĩnh vực được nhà văn nhận thức và
phản ánh. Nó là kết quả của sự sáng tạo của nhà văn, nhà khoa học khi họ
trực tiếp thu nhận thông tin - thông tin bước một từ cuộc sống.
Người biên tập, phát hiện, đề xuất đề tài để làm ra các xuất bản phẩm.
Đó là các đề tài cần phải được truyền bá, phổ biến theo một yêu cầu của
công tác tư tưởng, có thể đáp ứng được các tiêu chí để truyền bá. Đó là đề tài
đã được các nhà khoa học nghiên cứu, được các nghệ sĩ phản ánh, hoặc đang
tạo ra các tác phẩm cụ thể. Đề tài trong biên tập hình thành nhờ quá trình
sáng tạo của biên tập viên để thu thập, xử lý các thông tin gián tiếp - thông
tin bước hai - từ cuộc sống (các thông tin đã được thu thập xử lý qua tác giả,
độc giả, những người làm công tác tư tưởng…)
Đề tài trong hoạt động biên tập không chỉ là ý muốn chủ quan của
người biên tập, mà đó là kết quả nghiên cứu, xử lý thông tin nhiều chiều từ
phía hiện thực cuộc sống, từ độc giả, tác giả và cơ quan truyền thông đại
chúng trên tinh thần chủ động, sáng tạo của người truyền bá văn hóa.
1.2. Kế hoạch đề tài
Bất cứ cộng việc hay hoạt động nào trong cuộc sống cũng cần có
những kế hoạch cụ thể. Có như vậy công việc mới có thể tiến hành một cách
thuận chiều và ít gặp sai sót. Nếu một bản kế hoạch được lập nên, chúng ta
có thể biết những cái mình cần làm.
Trong hoạt động xuất bản, nhất là khâu đầu là Tổ chức bản thảo sách,

những bản thảo có sẵn trong tay, hoặc các bản thảo chắc chắn sẽ được hoàn
thành trong năm.
Dựa vào tính chủ động của hoạt động xuất bản, người ta có thể chia ra
các loại đề tài trong kế hoạch đề tài và đề tài dự kiến ngoài kế hoạch - đề tài
đột xuất. Đề tài đột xuất là đề tài thể hiện sự chủ động nhìn xa, khả năng dự
báo tương lai của các đơn vị xuất bản, bảo đảm cho hoạt động xuất bản phục
vụ nhạy bén các nhu cầu của cuộc sống, phát triển ổn định, bền vững.
2. Vai trò của công tác kế hoạch đề tài
Biên tập là một hoạt động sáng tạo văn hóa, đồng thời cũng là khâu
đầu tiên của hoạt động sản xuất xuất bản phẩm. Sản xuất xuất bản phẩm vừa
bao gồm sản xuất tinh thần vừa bao gồm sản xuất vật chất.
Cũng như mọi hoạt động sản xuất khác trong xã hội, xây dựng kế
hoạch, kế hoạch hóa hoạt động xuất bản là yêu cầu tự nhiên, khách quan do
sự đòi hỏi tất yếu của sự phân công hợp tác lao động. Đó là việc làm mở đầu
cho mọi tiến trình sản xuất của con người. C.Mác nói: “Con ong dù có khéo
léo xây dựng cái tổ hoàn hảo đến mấy cũng không thể sánh được với một kỹ
sư, dù chỉ là một kỹ sư tồi, vì trước khi xây dựng ngôi nhà, anh ta đã hình
dung nó ở trong óc”. Do vậy, trong hoạt động xuất bản, xây dựng kế hoạch
đề tài được coi là khâu công tác mở đường. Bởi lẽ, quá trình quán triệt định
hướng công tác xuất bản của Đảng, quá trình thực hiện đường lối quan điểm
xuất bản của Đảng và Nhà nước. Kế hoạch đề tài thể hiện tính tự giác, chủ
động của nhà xuất bản trong việc nắm vững yêu cầu của xã hội và độc giả,
tìm ra phương pháp để đáp ứng tốt các nhu cầu này. Kế hoạch đề tài là biểu
hiện trình độ khoa học trong việc tổ chức sản xuất, kinh doanh của nhà xuất
bản, đảm bảo hiệu quả cao cả về văn hóa xã hội và kinh tế của hoạt động
xuất bản.
Kế hoạch đề tài là khâu mở dường còn là vì mọi hoạt động của nhà
xuất bản đều liên quan đến nội dung biên tập xuất bản đều phải căn cứ vào
kế hoạch đề tài, vì đó là căn cứ để tổ chức phân công lực lượng biên tập, tổ
chức mạng lưới cộng tác viên, là căn cứ để chuẩn bị vật tư, tài chính,xây

Kế hoạch đề tài là bản dự án tổng hợp về hoạt động biên tập xuất bản
của nhà xuất bản để tạo ra nhiều xuất bản phẩm phục vụ có chất lượng nhu
cầu văn hóa - xã hội và đạt hiệu quả kinh tế cao. Muốn vậy, công tác đề tài
và kế hoạch đề tài phải đảm bảo một số yêu cầu sau:
3.1. Tính có mục tiêu của đề tài
Tính có mục tiêu của đề tài được đề xuất phải có sự định vị rõ ràng.
Yêu cầu này rất quan trọng, bởi lẽ độc giả là đối tượng phục vụ trực tiếp của
công tác biên tập xuất bản mà việc định vị độc giả ngay khi xác định đề tài
không phải là việc đơn giản, dễ dàng. Cơ cấu độc giả trong xã hội hiện đại
rất đa dạng, các nhóm độc giả luôn đan xen lẫn nhau và có sự thay đổi. Mặt
khác, nhu cầu tiêu dùng của độc giả cũng đa dạng, họ không chỉ có nhu cầu
đọc, mà còn có nhu cầu khác và nhu cầu của họ cũng thay đổi theo thời gian
và không gian. Do vậy, để xác định được độc giả cho mỗi đề tài, biên tập
viên cần đi sâu vào nghiên cứu độc giả, điều tra cặn kẽ về nhu cầu của họ về
xuất bản phẩm, đồng thời phân tích cặn kẽ các nhu cầu đó. Trên cơ sở tìm
hiểu độc giả một cách toàn diện, biên tập viên phân biệt được nhu cầu cục
bộ và nhu cầu toàn thể, nhu cầu trước mắt và nhu cầu thường xuyên. Trên cơ
sở đó, biên tập viên định vị mục tiêu cụ thể của mỗi đề tài: để tiến hành giáo
dục chính trị tư tưởng, để truyền bá tri thức văn hóa, khoa học, hay để phục
vụ nhu cầu giải trí của bạn đọc cụ thể. Bất cứ đề tài nào, ngay từ lúc thiết kế,
đều phải xác định được đối tượng và tính mục đích rõ ràng.
3.2. Đề tài phải có tính dự báo
Hiện nay, điều kiện khoa học - công nghệ hiện đại đã cho phép rút
ngắn rất nhiều quy trình hoạt động xuất bản. Song, nói chung đề tài xuất bản
từ lúc thiết kế đến khi trở thành xuất bản phẩm vẫn đòi hỏi hải có thời gian
nhất định. Trong điều kiện xã hội thông tin kinh tế tri thức, luôn luôn đòi hỏi
thông tin xuất bản phải được cập nhật mới đáp ứng được yêu cầu phát triển.
Do vậy, khi xây dựng kế hoạch đề tài, cần phải tăng cường tính dự báo, làm
cho các đề tài được lựa chọn đều mang tính vượt trước, lập kế hoạch đề tài
phải đi trước thời gian.

toàn bộ các hướng tiếp cận, đề xuất ý nghĩa mới, đề tài mới, phương thức
biểu đạt mới, tổng hợp các xuất bản phẩm cùng loại đã có, đi sâu phân tích
tìm ra điểm đột phá có ý nghĩa nhất; vận dụng góc nhìn mới, hệ thống mới
phương pháp nghiên cứu mới để khai thác các đề tài một cách sáng tạo.
Có thể nói khẩu hiệu về tính sáng tạo mà giới biên tập xuất bản đưa ra
là: Người khác không có thì ta có, người khác có rồi thì ta làm tốt hơn. Đi
tìm và đưa ra cái mới trong công tác biên tập không phải là đi tìm những
điều giật gân, chuộng lạ. Sáng tạo trong thiết kế đề tài phải bắt nguồn từ
cuộc sống, từ yêu cầu hoạt động thực tiễn, từ sự tiến bộ của văn hóa và
những thành tựu khoa học kỹ thuật, từ những nhu cầu mới của độc giả. Do
đó, tính sáng tạo của đề tài chính là kết hợp nhuần nhuyễn, hữu cơ tinh thần
của thời đại, nhu cầu của độc giả với năng lực sáng tạo của cá nhân biên tập
viên.
3.4. Tính hệ thống của đề tài và kế hoạch đề tài
Mỗi nhà xuất bản được phân công phục vụ chủ yếu trên một lĩnh vực
nào đó, theo tôn chỉ mục đích xác định. Toàn bộ kế hoạch đề tài trong một
thời gian nào đó, phải tập trung thực hiện những nhiệm vụ chính trị, kinh tế
văn hóa xác định.
Từ góc nhìn bao quát toàn diện và lâu dài, toàn bộ kế hoạch đề tài của
hoạt động xuất bản phải tạo thành một hệ thống hàn chỉn, góp phần vào việc
thiết kế đời sống tinh thần của toàn xã hội.
Tính hệ thống đòi hỏi giữa từng đề tài được đề xuất phải có quan hệ
chặt chẽ với kế hoạch chỉnh thể của ban (phòng) biên tập và kế hoạch chung
của cả nhà xuất bản. Kế hoạch mỗi nhà xuất bản phải được xem xét trong
mỗi quan hệ tổng quát định hướng phát triển, chiến lược phát triển của toàn
ngành.
Tính phong phú, tính đa dạng của đề tài xuất bản được thể hiện sẽ tạo
nên tính chỉnh thể của xuất bản toàn ngành.
Chẳng hạn, nếu xuất bản sách tri thức cơ sở của một môn khoa học
nào đó thì hệ thống tri thức cơ bản môn khoa học nào đó thì hệ thống đề tài

tài chính; khả năng tiêu thụ.
Chỉ có tính toán đầy đủ các điều kiện, các khả năng từ mọi phương
diện khách quan và chủ quan mới xây dựng được một một kế hoạch đề tài có
tính khả thi, đề tài mới biến thành tác phẩm hoàn chỉnh và thành xuất bản
phẩm hiện thực. Và có như vậy, công tác đề tài và kế hoạch đề tài mới thật
sự là bản thiết kế khoa học, khâu mở đường cho toàn bộ hoạt động biên tập
xuất bản.
4. Thực trạng công tác kế hoạch đề tài ở nước ta hiện nay
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của các ngành kinh tế khác
trong xã hội, Xuất bản đang dần khẳng định vai trò của mình ngày một rõ rệt
hơn. Các xuất bản phẩm đưa ra thị trường được công chúng quan tâm sâu
sắc. Các thành tựu đạt được của ngành có thể có được là nhờ vào sự chuyên
môn hóa dần trong các khâu của quá trình xuất bản. Mỗi khâu được phân
công đảm nhận một chức năng riêng để thực hiện không bị chồng chéo nhau.
Công tác kế hoạch đề tài là khâu đứng đầu trong quá trình hoạt động xuất
bản nên có những chuyển biến rõ rệt. Có thể đưa ra những nhận xét cụ thể
sau về công tác kế hoạch đề tài ở nước ta trong những năm gần đây trên một
số mặt như sau:
4.1. Thành tựu
Công tác kế hoạch đề tài nhìn chung là được các nhà xuất bản ý thức
rõ về tầm quan trọng. Họ thận trọng trong công tác xây dựng kế hoạch đề tài
cho cuốn sách dự tính sắp được xuất bản. Nhờ có công tác kế hoạch đề tài
khoa học mà các nhà xuất bản đã hoàn thành tốt những cuốn sách của họ. Có
thể nhìn vào một số số liệu lấy từ Báo cáo tổng kết hoạt động xuất bản các
năm gần đây của Bộ Thông tin và Truyền thông sau đây, chúng ta sẽ thấy
được vai trò của công tác kế hoạch đề tài là như thế nào.
Năm 2008, các nhà xuất bản trên cả nước xuất bản được 3.628 cuốn
sách về Chính trị, Pháp luật với 8,590 triệu bản, đạt 99% về cuốn, 103% về
bản so với năm 2007.
Các nhà xuất bản tiếp tục xuất bản sách lý luận, nghiên cứu để đưa

7.888 cuốn với 228,076 triệu bản, đạt 104% về cuốn, 102,4% về bản so với
năm 2007, trong đó sách giáo khoa bậc học phổ thông là 99,4 triệu bản