LỜI MỞ ĐẦU
Trong các quá trình sản xuất kinh tế nói chung và hoạt động sản xuất kinh doanh hàng
ngày nói riêng chúng ta thường phải so sánh, phân tích, đánh giá các đại lượng khác nhau
trong những điều kiện không gian, thời gian khác nhau cũng như phải tìm ra được
nguyên nhân các nhân tố tác dộng đến từng đại lượng đó để có thể điều chỉnh, xây dựng
các chiến lược và kế hoạch hành động hợp lý trong tương lai. Trong thực tế phương pháp
chỉ số có ý nghĩa thiết thực nhất và người ta thường sử dụng phương pháp chỉ số làm
công cụ phân tích, nhưng để thực hiện công việc này không phải đơn giản, nhất là khi có
nhiều đại lượng khó có thể đo lường được hay các đại lượng không có chung đơn vị tính.
Vậy thực chất của phương pháp chỉ số là gì? Nó được vận dụng như thế nào? Chúng ta sẽ
đi sâu vào nghiên cứu về chỉ số để có câu trả lời một cách đầy đủ nhất.
Chỉ số là chỉ tiêu tương đối biểu hiện mối quan hệ so sánh giữa hai mức độ của hiện
tượng nghiên cứu.
Phương pháp chỉ số nghiên cứu sự biến động của hiện tượng qua thời gian, so sánh sự
khác biệt, chênh lệch về mức độ của hiện tượng theo không gian. Phương pháp chỉ số
cho ta phân tích tình hình thực hiện kế hoạch về các chỉ tiêu kinh tế, giúp ta xác định vai
trò và ảnh hưởng biến động của các nhân tố khác nhau đối với sự biến động của hiện
tượng phức tạp được cấu thành từ nhiều nhân tố.
Nhờ vận dụng chỉ số cho ta biết được tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu của các
hàng hóa đó và qua đó còn cho ta biết được chỉ số giá tiêu dùng của một nước trong các
thời kỳ khác nhau …..
Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên nhóm chúng em đã lựa chọn đề tài:
“trình bày các phương pháp tính chỉ số, vận dụng để nghiên cứu sự biến động của
hiện tượng kinh tế xã hội’’.
A. Lý thuyết
1. chỉ số
1.1. khái niệm:
Chỉ số là chỉ tiêu tương đối, phản ánh quan hệ so sánh giữa các mức độ của hiện tượng
kinh tế xã hội.
1.2 đặc điểm của phương pháp chỉ số
- khi xây dựng công thức chỉ số phản ánh sự biến động của những phần tử cá biệt thì

0
1
(1)
Trong đó:
p
1
: mức độ cá biệt chỉ tiêu giá kỳ nghiên cứu

p
0
: mức độ cá biệt chỉ tiêu giá kỳ gốc

i
p
: chỉ số cá biệt về giá
2.1.2 Chỉ số cá biệt về lượng hàng hóa tiêu thụ
CT:
i
q
=
q
q
0
1
(2)
Trong đó:
q
1
: mức độ cá biệt chỉ tiêu khối lượng kỳ nghiên cứu


qpqp
0001
 Nếu chọn quyền số ở kỳ nghiên cứu, ta có chỉ số giá cả Paashe:

I
p
=
∑
∑
qp
qp
10
11
(4)
Số tuyệt đối=
∑ ∑
−
qpqp
1011I
p
: chỉ số chung về giá
2.2.2 Chỉ số chung về lượng hàng hóa tiêu thụ ( chỉ tiêu số lượng ).
Phản ánh sự biến động về lượng hàng hóa tiêu thụ của các mặt hàng trong kỳ nghiên cứu
so với kỳ gốc.
Sử dụng chỉ tiêu về gía có liên quan để làm quyền số trong công thức chỉ tiêu khối
lượng:


∑
qp
qp
00
10
(6)
Số tuyệt đối=
∑ ∑
−
qpqp
0010
2.2.3. Cách chọn quyền số:
Quyến số là đại lượng được giữ cố định trong công thức tính chỉ số chung ở tử và mẫu
số.
• Khi xây dựng công thức chỉ số phản ánh sự biến động của chỉ tiêu chất lượng thì
quyến số là chỉ tiêu số lượng có lien quan và thường được giữ cố định ở kì nghiên
cứu.
• Khi xây dựng công thức chỉ số phản ánh sự biến động của chỉ tiêu số lượng thì
quyền số là chỉ tiêu chất lượng có lien quan và thường được giữ cố định ở kì gốc.
2.3 Chỉ số trung bình
2.3.1 chỉ số trung bình cộng
Là số trung bình cộng gia quyền của các chỉ số cá biệt về lượng.
Ta có:
i
q
=
q
q
0
1

(7)
ở công thức(7)
qp
00
là quyền số.
Ta lại có:
∑
=
qp
qp
d
00
00
0
thay vào(6) ta được:∑
∑
=
d
di
I
q
q
0
0
(8)
→ Như vậy chỉ số chung về lượng hàng hóa tiêu thụ có thể được tính bằng các công thức
(6), (7),(8) tùy theo số liệu thống kê cho phép mà áp dụng công thức thích hợp

11
1
(9)
Ta có:
∑
=
qp
qp
d
11
11
1
thay vào (4) ta được :

∑
∑
=
d
i
d
I
p
p
1
1
1
(10)
→ Như vậy chỉ số chung về giá có thể được tính bằng các công thức (4), (9),(10) tùy theo
số liệu thích hợp mà áp dụng công thức nào cho thích hợp.
2.4. Chỉ số không gian :

B
A
BAq
=
hoặc
q
q
A
B
(12)
i
BAq
: chỉ số đơn không gian chỉ tiêu khối lượng.
q
A
: mức độ chỉ tiêu khối lượng không gian A.
q
B
: mức độ chỉ tiêu khối lượng không gian B.
2.4.2. Chỉ số tổng hợp không gian :
• Chỉ số tổng hợp không gian chỉ tiêu khối lượng :

∑
∑
=
pq
pq
I
B
A

=

(
p
) đơn vị thông ước trung bình.
p
A
và
p
B
:đơn vị thông ước của hiện tượng cùng loại ở 2 không gian A và B
q
A
và
q
B
:khối lượng của hiện tượng cùng loại ở 2 không gian A và B.

∑
∑
=
pq
pq
I
B
A
BAq
hoặc
∑
∑