March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA KINH TẾ ĐẦU TƯ
Đề tài : Phân tích các phương pháp tính chỉ số giá. Liên hệ thực tiễn Việt Nam.
Bình luận về diễn biến giá chứng khoán trên sàn giao dịch TPHCM trong thời gian
qua.
I. Phương pháp tính chỉ số giá chứng khoán
Mục tiêu cơ bản của việc xây dựng chỉ số giá nói chung là xây dựng hệ thống chỉ tiêu
phản ánh sự biến động của giá theo thời gian. Chỉ số giá cổ phiếu cũng vậy nó là chỉ tiêu
phản ánh sự thay đổi của giá cổ phiếu theo thời gian.
Ý tưởng xuyên suốt trong quá trình xây dựng chỉ số giá là phải cố định phần lượng,
loại bỏ mọi yếu tố ảnh hưởng về giá trị để khảo sát sự thay đổi của riêng giá. Có như vậy
chỉ số giá mới phản ánh đúng sự biến động về giá.
Mọi công thức, phương pháp không thực hiện được ý tưởng này đều sai với lý luận và
chắc chắn chỉ số giá không phản ánh đúng sự biến động của giá.
Để thực hiện được mục tiêu và ý tưởng trên, có 3 vấn đề cần giải quyết trong quá trình
xây dựng chỉ số giá cổ phiếu, đó là:
- Chọn phương pháp
- Chọn rổ đại diện
- Tìm biện pháp trừ khử các yếu tố về giá trị để đảm bảo chỉ số giá chỉ phản ánh sự biến
động của riêng giá.
1. Chỉ số giá cổ phiếu:
1
March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
Chỉ số giá cố phiếu được xem là phong vũ biểu thế hiện tình hình hoạt dộng của TTCK.
Đây là thông tin quan trọng đối với hoạt động của thị trường của nhà đầu tư và các nhà phân
tích kinh tế.
Tất cả các TTCk đều xây dựng hệ thống chỉ số giá cổ phiếu cho riêng mình.
Giá bình quân thời kỳ gốc trong so sánh chỉ số giá thường là 100, Thí dụ, khi thông báo

pi
Ip = -------------
n
Trong đó:
I
p
: giá bình quân;
P
i
: giá của hứng khoán i;
n : số lượng chứng khoán đưa vào tính toán.
Các chỉ số họ Dow Jone của Mỹ; Nikkei 225 của Nhật; MBI của Ý áp dụng phương
pháp này. Phương pháp này sẽ tốt khi mức giá của các cổ phiếu tham gia niêm yết khá đồng
đều, hay độ lệch chuẩn (σ) của nó thấp.
b. Chỉ số giá bình quân gia quyền:
Là chỉ số giá bình quân được tính có sự tham gia của khối lượng, có nghĩa là biến đổi
giá của nhưũgn nhân tố có tỷ trọng khối lượng trong tổng thế càng lớn thì ảnh hưởng càng
nhiều đến chỉ giá chung và ngược lại.
Trong đó: I : là chỉ số giá bình quân gia quyền
p
i
: là giá thời kỳ báo cáo
p
0
: là giá thời kỳ gốc
q : là khối lượng (quyền số), có thể theo thời kỳ gốc hoặc thời
kỳ báo cáo, cũng có thể là cơ cấu của khối lượng.
 Ưu điểm : có đề cập đến quyền số trong quá trình tính toán. Phương pháp tính phức tạp
hơn phương pháp bình quân giản đơn.
 Nhược điểm : do chọn rổ đại diện theo nhiều tiêu thức và mỗi tiêu thức cũng có ưu nhược

L
: Là chỉ số giá
bình quân Laspeyres
p
t
: Là giá thời kỳ báo cáo
p
o
: Là giá thời kỳ gốc
q
o
: Là khối lượng (quyền số) thời kỳ gốc hoặc cơ cấu của
khối lượng c (số lượng cổ phiếu niêm yết) thời kỳ gốc
i : Là cổ phiếu i tham gia tính chỉ số giá
n : là số lượng cổ phiếu đưa vào tính chỉ số
 Ưu điểm : không phải theo dõi liên tục sự biến động của quyển số, vì quyền số gốc đã có sẵn
ngay ở lần tính đầu tiên.
 Nhược điểm : không cập nhật được sự thay đổi của khối lượng trong quá trình giao dịch, mua
bán.
Có ít nước áp dụng phương pháp này, đó là chỉ số FAZ, DAX của Đức
d. Phương pháp Passcher:
Đây là loại chỉ số giá cổ phiếu thông dụng nhất và nó là chỉ số giá bình quân gia
quyền giá trị với quyền số là số lượng chứng khoán niêm yết thời kỳ tính toán. Kết quả
tính sẽ phụ thuộc vào cơ cấu quyền số thời kỳ tính toán:
Trong đó:
I
P
: Là chỉ số giá Passcher
p
t

=
n
1i
00
1i
t0
)p (q
)p (q
n
L
I
March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
Chỉ số giá bình quân Passcher là chỉ số giá bình quân gia quyền giá trị lấy quyền số là
quyền số thời kỳ tính toán, vì vậy kết quả tính sẽ phụ thuộc vào cơ cấu quyền số (cơ cấu
chứng khoán niêm yết) thời tính toán.
 Nhược điểm: Phải thường xuyên cập nhật quyền số (tỷ trọng) và phương pháp tính cũng
phức tạp hơn.
 Ưu điểm: Phải thường xuyên cập nhật khối lượng hàng hoá thời kỳ báo cáo, và vì thế khả
năng phản ánh biến động của thị trường tốt hơn.
Các chỉ số KOSPI (Hàn quốc); S&P500(Mỹ); FT-SE 100 (Anh) ; TOPIX (Nhật) ; CAC
(Pháp); TSE (Đài loan); Hangseng (Hồng công); các chỉ số của Thuỵ Sỹ,.. và VN-Index của
Việt Nam áp dụng phương pháp này.
5
March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
e. Chỉ số giá bình quân Fisher
Chỉ số giá bình quân Fisher là chỉ số giá bình quân nhân giữa chỉ số giá Passcher và chỉ
số giá Laspayres:
Trong đó:

LF
I x I
P
I
=
∏
=
=
n
i
iP
PI
1
March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
+ Chỉ số ngành phục vụ công cộng ( DJUA - Dow Jones Utility Average)
+ NASDAQ Composite index (NASDAQCI – National Association of Securities
Dealers Automated Quatation System)
+ Chỉ số S&P 500 (Standard & Poors)
+ New York Stock Exchange Index (NYSEI)
+ AMEX Major Market Index (XMI)
+ AMEX Market Value Index (XAM)
+ Dow Joné World Stock Index của Mỹ
+ NASDAQ – 100 Index
+ Russell Indexes
+ Value Line Composite Average
+ Wilshire 5000 Equity Index
- Anh
+ FT-30
+ FT-SE 100

nói chung phát triển và lấn át.
Ba tiêu thức quan trọng để xác định sự tiêu biểu của cổ phiếu để chọn vào rổ đại diện là
số lượng cổ phiếu niêm yết, giá trị niêm yết và tỷ lệ giao dịch, mua bán chứng khoán đó trên
thị trường (khối lượng và giá trị giao dịch).
Đối với Việt Nam, hay bất kỳ thị trường nào khi mới ra đời, số lượng các cổ phiếu
niêm yết chưa nhiều, thì rổ đại diện nên bao gồm tất cả các cổ phiếu. Tuy nhiên cũng nên chú
ý đến khối lượng và giá trị giao dịch. Nếu một cổ phiếu nào đó trong một thời gian dài không
có giao dịch hoặc giao dịch không đáng kể thì nên tạm loại khỏi phạm vi tính toán. Có như
vậy chỉ số chúng ta tính ra mới phản ánh được động thái vận động thực sự của giá cả thị
trường.
3. Vấn đề trừ khử ảnh hưởng của các yếu tổ thay đổi về khối lượng và giá trị
trong quá trình tính toán chỉ số giá cổ phiếu
Trong quá trình tính toán một số nhân tố làm thay đổi về khổi lượng và giá trị của các
cổ phiếu trong rổ đại diện sẽ ảnh hưởng đến tính liên tục của chỉ số.
Ví dụ như phạm vi, nội dung tính toán của ngày báo cáo không đồng nhất với ngày
trước đó và làm cho việc so sánh bị khập khiễng, chỉ số giá tính ra không phản ánh đúng sự
8
March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
biến động của riêng giá.
Các yếu tố đó là: Thêm, bớt cổ phiếu khỏi rổ đại diện, thay cổ phiếu trong rổ đại diện;
nhập, tách cổ phiếu; thưởng cổ phần, thưởng tiền, tăng vốn bằng cách phát hành cổ phiếu
mới; bán chứng quyền; cổ phiếu trong rổ đại diện bị giảm giá trong những ngày giao
dịch không có cổ tức...
Để trừ khử ảnh hưởng của các yếu tổ thay đổi về khối lượng và giá trị trong quá trình
tính toán chỉ số giá cổ phiếu, làm cho chỉ số giá cổ phiếu thực sự phản ánh đúng sự biến
động của riêng giá cổ phiếu mà thôi người ta dùng kỹ thuật điều chỉnh hệ số chia. Đây là
một đặc thù riêng của việc xây dựng chỉ số giá chứng khoán.
Để hiểu bản chất của kỹ thuật này, chúng ta hãy xem xét một ví dụ đơn giản sau: Chỉ số
tính theo phương pháp bình quân giản đơn (phương pháp Dow Jones). Giá 3 cổ phiếu hình

March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
có thay đổi nên chỉ số sẽ có giao động. Nhưng khi tính lại hệ số chia người ta luôn giả định
giá không đổi. Tức là hệ số chia của ngày giao dịch được xác định trước khi xẩy ra giao dịch.
Chúng ta cũng có thể tham khảo thêm ví dụ sau về phương pháp tính chỉ số giá gia
quyền Passcher mà nước ta đang áp dụng, công thức tính như sau:
∑ qt pt ∑ qt pt
I p = ------------- => --------------
∑ qt po Dt
Dt: giá trị giao dịch ngày t.
Chứng
khoán
Khối lượng
niêm yết
Giá đóng cửa
21/7
Giá đóng cửa ngày
31/7
Giá đóng cửa ngày
2/8
A
B
C
1000
2000
5000
10
15
12
16

đã đổi hệ số chia và vì vậy, kết quả tính toán lần này chỉ có thể gọi là điểm.
II. Liên hệ Việt Nam
Hiện nay trên sàn chứng khoán Việt Nam, cách tính VN-Index, cũng như HNX-Index
và UPCoM-Index đều giống nhau là theo phương pháp Passcher, tức là các chỉ số của TTCK
Việt Nam hiện nay được tính bằng chỉ số giá bình quân gia quyền giá trị, với quyền số là số
lượng chứng khoán niêm yết thời kỳ tính toán. Với cách tính này thì mã nào có giá trị vốn
hóa càng lớn thì sự ảnh hưởng của nó tới các chỉ số càng cao.
1. VN-Index
VN-Index là một chỉ số thị trường chứng khoán của Việt Nam. VnIndex được Ủy ban
Chứng khoán Nhà nước tính toán theo phương pháp chỉ số Passcher. VN - Index được tính
theo công thức sau:
Vn-Index =
Trong đó:
P1i: Giá hiện hành của cổ phiếu i
Q1i: Khối lượng đang lưu hành của cổ phiếu i
P0i: Giá của cổ phiếu i thời kỳ gốc
Q0i: Khối lượng của cổ phiếu i tại thời kỳ gốc
Các trường hợp điều chỉnh và cách điều chỉnh:
• Khi trên thị trường xảy ra trường hợp niêm yết mới hay tổ chức niêm yết tiến hành
tăng vốn, hệ số chia sẽ được điều chỉnh như sau:
11
March 31, 2011
[PHƯƠNG PHÁP TÍNH CHỈ SỐ CHỨNG KHOÁN]
D1 =
Trong đó:
D1: Hệ số chia mới
D0: Hệ số chia cũ
V1: Tổng giá trị hiện hành của các cổ phiếu niêm yết: V1 =
AV: Giá trị điều chỉnh cổ phiếu
• Khi huỷ niêm yết hay tổ chức niêm yết tiến hành giảm vốn, hệ số chia mới sẽ được