KỸ THUẬT NUÔI TÔM CÀNG XANH
(Macrobrachium rosenbergii)
TRÊN RUỘNG LÚA
PGs. Ts. Nguyễn Thanh Phương, Ts. Trần Ngọc Hải, Ts. Trần Thị Thanh Hiền, Ths. Đặng Thị Hoàng
Oanh

Lời tựa
Mùa lũ năm 2000, mùa lũ lớn nhất trong 40 năm qua ở vùng
Đồng Bằng Sông Cửu Long, đã gây thiệt hại nghiêm trọng ảnh
hưởng nhiều đến đời sống của gần 5 triệu dân trong vùng, trong
đó, đáng kể nhất là thiệt hại về nông nghiệp và rất nhiều nông
hộ đang phải đương đầu với những khó khăn trong các hoạt
động canh tác sau lũ, đặc biệt là sự thất thu của các hộ nuôi
thủy sản.
Đáp ứng lời kêu gọi giúp đỡ khắc phục lũ của Chính phú Việt
Nam và Ủy Ban Nhân Dân các tỉnh An Giang, Cần Thơ và Đồng
Tháp, Tổ chức Lương - Nông (FAO) đã hỗ trợ kịp thời cho các
hộ nông dân nghèo và bị thiệt hại nặng nhất ở 3 tỉnh nêu trên.
Hoạt động chính của chương trình cứu trợ khắc phục sau lũ của
FAO là cung cấp lượng cá giống cho các nông hộ bị thiệt hại
nhằm giúp họ nhanh chóng phục hồi công ăn việc làm.
Trong khuôn khổ hoạt động của chương trình hỗ trợ khắc phục
sau lũ của FAO ở tỉnh An Giang (có tên gọi là “chương trình hỗ
trợ khẩn cấp sau lũ nhằm phục hồi hoạt động nuôi thủy sản ở An
Giang - TCP/VIE/0168”), một loạt tài liệu khuyến ngư giới thiệu
về các mô hình nuôi thủy sản đa dạng được áp dụng phổ biến ở
Đồng bằng sông Cửu Long sẽ được xuất bản và phân phát miễn
phí cho nông dân. Tài liệu về “Kỹ thuật nuôi tôm càng xanh,
Macrobrachium rosenbergii trên ruộng lúa” này là một trong 7
tập được FAO và Trường Đại học Cần Thơ biên soạn và in ấn
từ nguồn kinh phí trong chương trình.

Đối với nguồn tôm giống nhân tạo, các trại giống ở Việt Nam có thể cho đẻ dễ dàng và luôn có sẵn con giống, thường ở giai đoạn
tôm bột. Khi mua tôm bột, ta cần phải dưỡng chúng trong ao ương đến khi chúng đạt được kích cỡ tôm giống thì mới thả nuôi thịt.
Vòng đời của tôm càng xanh
Tôm càng xanh trưởng thành sống trong các sông, kênh, rạch, ao, hồ nước ngọt. Đến mùa sinh sản, chúng di cư ra vùng nước lợ,
cửa sông để đẻ và ấu trùng phát triển và biến thái thành tôm bột sống trong môi trường nước lợ. Sau đó, chúng di chuyển ngược
dòng vào vùng nước ngọt và sinh sống đến khi trưởng thành.
KỸ THUẬT NUÔI TÔM CÀNG XANH />2 of 6 4/8/2012 11:39 PM
Vòng đời tôm càng xanh
Bước 2: Ương tôm bột
2.1. Chuẩn bị khu vực ương tôm
Đào mương có chiều rộng 3-4 m và sâu 1-1,5 m để làm khu vực ương tôm bột. Xung quanh
mương cần có bờ bao để tránh tôm lên ruộng trong giai đoạn này. Với diện tích 1.000 m
2
nuôi tôm thịt thì cần ao ương có diện tích 50-60 m
2
.
2.2 Chuẩn bị mương thả tôm bột
Mương phải được dọn sạch và phơi khô 2-3 ngày, sau đó, tiến hành diệt tạp. Đây là khâu
rất quan trọng trong quá trình dọn ao ương tôm. Có thể dùng dây thuốc cá để diệt cá tạp
với liều lượng 3-4 g/m
2
và bón vôi sống (CaO) 100-150 g/m
2
. Sau 1-2 ngày, lấy nước vào
qua lưới lọc đạt mức nước 0,8-1 m.
Tôm càng xanh tăng trưởng bằng cách lột xác. Khi lột xác, chúng thường ẩn trốn để tránh
địch hại. Vì vậy, nên thả chà tre xuống mương để tạo nơi ẩn nấp cho tôm.
2.3 Chuẩn bị sàng ăn
Khung sàng ăn có dạng hình vuông, mỗi cạnh dài 0,8 m, được làm bằng tre hoặc thanh sắt.
May lưới có mắt lưới cỡ 1 mm vào khung và dùng sợi dây nối 4 góc của khung như hình

vẫn còn trong sàng thì giảm lượng cho ăn.
Bước 3: Chuẩn bị ruộng để nuôi tôm thịt
3.1. Thiết kế ruộng nuôi
Diện tích ruộng nuôi lớn hay nhỏ, tùy vào diện tích tích đất của nông hộ, có thể từ 0,3-1 ha.
Nếu muốn nuôi tôm kết hợp với trồng lúa cùng một lúc thì phải xây dựng mương
bao.
Đào mương có chiều rộng 3-4 m, sâu 0,8-1 m xung quanh ruộng. Đa số người dân Việt
Nam sử dụng diện tích mương chiếm khoảng 20-25% tổng diện tích ruộng. Bờ ruộng rộng
2-3 m và cao 0,6-0,8 m. Trên bờ, người ta thường rào lưới để ngăn chặn sự thất thoát của
tôm trong mùa lũ. Mỗi ruộng nuôi nên có cống cấp và cống thoát nước riêng để tiện cho
việc trao đổi nước.
Nếu muốn canh tác lúa tôm luân canh trong vụ đông và vụ hè thì phải nâng cao bờ
bao.
Có thể không cần đào mương nhưng phải nâng cao bờ ruộng lên 1 m để đảm bảo mức nước
trong ruộng đạt 0,5-0,6 m.
3.2. Chuẩn bị khu thả tôm giống
Trước hết, dọn sạch mương và cày ruộng để loại rơm rạ và cỏ rác. Sau đó, diệt cá tạp
bằng dây thuốc cá với liều lượng 3-4 g/m
2
và bón vôi 100-150 g/m
2
. Sau 1-2 ngày, lấy nước
vào qua lưới lọc đạt mức nước 0,5-0,6 m. Dùng chà tre khô thả xuống mương để tạo nới
trú ẩn cho tôm, tốt nhất diện tích thả chà nên chiếm 5% diện tích mặt nước nuôi tôm.
Bước 4: Chuẩn bị thức ăn cho tôm giống
Có hai điểm cần lưu ý: (1) chọn nguồn thức ăn thích hợp và (2) phải dùng sàng cho ăn để
tiện kiểm tra lượng thức ăn và sức khỏe của tôm.
Thức ăn dùng để nuôi tôm giống có thể là thức ăn công nghiệp, thức ăn tự chế hoặc thức
ăn tươi sống như cua, ốc và cá tạp.
Thức ăn công nghiệp có chất lượng cao nhưng đắt tiền.

Vì vậy, bảng 4 trên chỉ là bảng hướng dẫn về tỉ lệ cho ăn. Lượng cho ăn thực tế phải được
điều chỉnh hằng ngày bằng cách quan sát sàng ăn và ống tiêu hóa của tôm như đã trình bày
ở trên.
Kiểm tra sức ăn thức ăn của tôm
(Hình trên dạ dày tôm rỗng – tôm
đói. Hình dưới dạ dày tôm đầy
thức ăn – tôm no)
Bảng 4: Lượng thức ăn cho 1.000 tôm/ngày
Trọng lượng tôm (g/con) Lượng thức ăn (g)
1-3 100-160
3-5 200-250
5-10 300-350
10-20 400-500
20-30 500-700
Trên 30 700-800
5.3. Thay nước
Để duy trì chất lượng nước tốt, nên thay 20-30% thể tích nước theo thủy triều, rồi dùng vôi nông nghiệp (CaCO3) rải khắp mương
hoặc ruộng nuôi với liều lượng 5-10 g/m
2
.
5.4. Sử dụng hóa chất
Không nên dùng thuốc trừ sâu trong ruộng lúa nuôi tôm kết hợp vì thuốc trừ sâu sẽ rất độc đối với tôm.
5.5. Thu hoạch tôm
Sau 4-5 tháng nuôi, tôm lớn có thể thu tỉa bằng chài hoặc xà ngom (đó). Sau 6-8 tháng nuôi, người ta thường thu hoạch toàn bộ
tôm để chuẩn bị cho vụ lúa Đông-Xuân. Có thể dùng lưới kéo lúc nước ròng thu 50-60% số tôm trong ruộng. Số còn lại được
thu khi tháo cạn mương hoặc ruộng nuôi. Thời gian thu hoạch có thể kéo dài 5-10 ngày.
Tôm càng xanh được đem bán dạng tươi sống hoặc ướp đá với tỉ lệ 1:2 (1 phần tôm, 2 phần nước đá).
5.6. Bệnh tôm
KỸ THUẬT NUÔI TÔM CÀNG XANH />5 of 6 4/8/2012 11:39 PM