BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
NGUYỄN THU THỦY
ðÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ðẤT NÔNG NGHIỆP
THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA HUYỆN ðẠI TỪ
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: QUẢN LÝ ðẤT ðAI
Mã số : 60.85.01.03
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. ðỖ NGUYÊN HẢI
HÀ NỘI - 2013
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình ñiều tra, nghiên cứu ñể hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗ lực
của bản thân, tôi ñã nhận ñược sự hướng dẫn nhiệt tình, chu ñáo của các nhà khoa
học, các thầy cô giáo và sự giúp ñỡ nhiệt tình, chu ñáo của cơ quan, ñồng nghiệp và
nhân dân ñịa phương.
Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giáo viên hướng dẫn khoa học
PGS. TS. ðỗ Nguyên Hải ñã tận tình hướng dẫn giúp ñỡ tôi trong suốt quá trình
hoàn thành luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa
Tài nguyên và Môi trường - Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội, phòng Nông
Nghiệp huyện ðại Từ, phòng Tài nguyên và Môi trường huyện ðại Từ, các phòng,
ban, cán bộ và nhân dân các xã của huyện ðại Từ ñã nhiệt tình giúp ñỡ tôi trong quá
trình hoàn thành luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia ñình, những người thân, cán bộ ñồng
nghiệp và bạn bè ñã tạo ñiều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện ñề tài này.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2013
Tác giả luận văn
Nguyễn Thu Thủy Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
iii
MỤC LỤC
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 35
3.1. Khái quát ñiều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác ñộng ñến sử dụng ñất
nông nghiệp huyện ðại Từ 35
3.1.1. ðiều kiện tự nhiên 35
3.1.2. ðiều kiện kinh tế - xã hội 42
3.1.3. ðánh giá chung 49
3.2. Tình hình sử dụng ñất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa của
huyện ðại Từ 50
3.2.1. Tình hình sử dụng ñất huyện ðại Từ 50
3.2.2. Tình hình sản xuất các loại cây trồng 52
3.2.2.1. Sản xuất lúa 52
3.2.2.2. Tình hình sản xuất trồng cây hàng năm khác 53
3.3.1. Các loại hình và kiểu sử dụng ñất lựa chọn 57
3.3.2. Hiệu quả kinh tế 61
3.3.2.1. Hiệu quả kinh tế từng loại cây trồng 61
3.2.2.2. Hiệu quả kinh tế các kiểu sử dụng ñất 63
3.3.3. Hiệu quả xã hội 69
3.3.4. Hiệu quả môi trường 74
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 97
5.1. Kết luận 97
5.2. Kiến nghị 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
PHỤ LỤC
Bảng 3.21. So sánh diện tích các loại hình sử dụng ñất hiện trạng và diện tích các
loại hình sử dụng ñất ñịnh hướng ñến năm 2015 94
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
vi
DANH MỤC BIỂU ðỒ
Biểu ñồ 3.1. Cơ cấu kinh tế huyện ðại Từ năm 2012 45
Biểu ñồ 3.2. Cơ cấu sử dụng ñất huyện ðại Từ năm 2012 51
Biểu ñồ 3.3. Giá trị sản xuất (GTSX) các cây trồng chính theo tiểu vùng 63
Biểu ñồ 3.4. Giá trị gia tăng trên một công lao ñộng của các loại hình sử dụng ñất
huyện ðại Từ 74
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
vii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CPTG Chi phí trung gian
GTSX Giá trị sản xuất
GTGT Giá trị gia tăng
TNHH Thu nhập hỗn hợp
Lð Lao ñộng
SDð Sử dụng ñất
DT Diện tích
LX Lúa xuân
LM Lúa mùa
NN - PTNT Nông nghiệp – phát triển nông thôn
CN Công nghiệp
thành phố Thái Nguyên 25 km. Toàn Huyện có tổng diện tích tự nhiên 57.415,73
ha, chiếm 16,32% tổng diện tích tự nhiên của Tỉnh. Cây lương thực (lúa, ngô) và
ñặc biệt là cây chè là thế mạnh của huyện, cây chè là cây kinh tế mũi nhọn, là cây
tạo ra sản phẩm hàng hóa vừa xuất khẩu vừa tiêu thụ nội ñịa, diện tích toàn
huyện có 6.305 ha chiếm 33,69% tổng diện tích chè của Tỉnh), trong ñó chè kinh
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
2
doanh có 5.788 ha, hàng năm cho sản lượng búp tươi ñạt trên 30 ngàn tấn. Cây
chè của ðại Từ nói riêng và Thái Nguyên nói chung hiện nay không ngừng cải
thiện chất lượng. Giống chè trung du cũ cho năng xuất thấp và chất lượng kém
cạnh tranh ñang dần ñược thay thế bằng những giống chè mới LDP1, 777, Bát
Tiên v.v Trong những năm gần ñây, nông nghiệp của huyện ñã có những bước
khởi sắc. Hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp tăng, xuất hiện những sản phẩm
nông nghiệp hàng hoá có giá trị. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của huyện vẫn
mang nặng tính truyền thống. Sản xuất hàng hoá mới chỉ mang tính tự phát, chưa
có quy hoạch và phương án giải quyết ñầu ra nên chưa phát huy hết các tiềm
năng sẵn có. Vì vậy, việc nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp,
ñưa ra những loại hình sử dụng ñất, kiểu sử dụng ñất nông nghiệp có hiệu quả
kinh tế cao, có tính hàng hoá và bền vững trên ñịa bàn huyện là vấn ñề rất cần
thiết. ðể góp phần giải quyết vấn ñề này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu ñề tài:
“ðánh giá hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
huyện ðại Từ Tỉnh Thái Nguyên”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- ðánh giá hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng
hoá nhằm góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ñất của các nông hộ trên ñịa bàn huyện.
- ðịnh hướng và ñề xuất các giải pháp cho sử dụng sử dụng ñất sản xuất
nông nghiệp hàng hoá trên ñịa bàn nghiên cứu.
nghiệp, nhóm ñất chưa sử dụng[20].
Nhóm ñất nông nghiệp bao gồm: ðất sản xuất nông nghiệp (ñất trồng cây
hàng năm, ñất trồng cây lâu năm), ñất trồng rừng, ñất nuôi trồng thủy sản, ñất
làm muối, ñất nông nghiệp khác.
Cùng với việc phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội, công nghệ, khoa học và
kỹ thuật, công năng của ñất ñược mở rộng và có vai trò quan trọng ñối với cuộc
sống của con người. Nhân loại ñã có những bước tiến kỳ diệu làm thay ñổi bộ
mặt trái ñất và mức sống hằng ngày. Nhưng do chạy theo lợi nhuận tối ña, không
có một chiến lược phát triển chung nên ñã gây ra những hậu quả tiêu cực như: ô
nhiễm môi trường, thoái hoá ñất… Hàng năm gần 12 triệu ha rừng nhiệt ñới bị
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
4
tán phá ở Châu Mỹ La Tinh và Châu Á. Cân bằng sinh thái bị phá vỡ, hàng triệu
ha ñất ñai bị hoang mạc hoá [27]. Sự thoái hoá ñất ñai tập trung chủ yếu ở các
nước ñang phát triển. Theo kết quả ñiều tra của UNDP và trung tâm thông tin
nghiên cứu ñất quốc tế (ISRIC), thế giới có khoảng 13,4 tỷ ha ñất thì ñã có
khoảng 2 tỷ ha ñất bị hoang hoá ở các mức ñộ khác nhau trong ñó Châu Á và
Châu Phi là 1,2 tỷ ha chiếm 62% tổng diện tích bị thoái hoá [16].
Lịch sử của thế giới ñã chứng minh bất kỳ nước nào dù là nước phát triển
hay ñang phát triển thì sản xuất nông nghiệp ñều có vị trí quan trọng trong nền
kinh tế quốc dân, tạo ra sự ổn ñịnh xã hội và mức an toàn lương thực quốc gia.
ðối với các nước ñang phát triển, sản phẩm nông nghiệp còn là nguồn tạo ra thu
nhập ngoại tệ. Tuỳ theo lợi thế của mình mà mỗi nước có thể lựa chọn những
nông sản phù hợp ñể xuất khẩu thu ngoại tệ hay trao ñổi lấy sản phẩm công
nghiệp ñể ñầu tư lại cho nông nghiệp và các ngành khác trong nền kinh tế quốc dân.
Theo bản báo cáo của tổ chức ngân hàng thế giới World Bank, hàng năm
mức sản xuất so với yêu cầu sử dụng lương thực vẫn thiếu hụt từ 150 - 200 triệu
tấn, trong khi ñó vẫn có 6 - 7 triệu ha ñất canh tác bị mất khả năng sản xuất, do bị
xói mòn. Trong 1.200 triệu ha ñất bị thoái hoá có tới 544 triệu ha ñất canh tác bị
2
. Trong ñó ở Mỹ 2000m
2
, ở Bungari 7000m
2
, ở Nhật Bản 650m
2
. Theo
báo
cáo của UNDP năm 1995 ở khu vực ðông Nam á bình quân ñất canh tác trên
ñầu người của các nước như sau: Indonesia 0,12ha; Malaysia 0,27ha; Philipin
0,13ha; Thái Lan 0,42ha; Việt Nam 0,1ha [24].
1.1.1.2. Một số yếu tố ảnh hưởng ñến sử dụng ñất nông nghiệp và sản xuất
nông nghiệp theo hướng hàng hóa
* Yếu tố tự nhiên
- Yếu tố khí hậu
Thực vật nói chung và cây trồng nói riêng muốn sống, sinh trưởng và phát
triển ñòi hỏi phải có ñầy ñủ các yếu tố sinh trưởng là ánh sáng, nhiệt ñộ, không
khí, nước và dinh dưỡng. Trong ñó, ánh sáng, nhiệt ñộ, lượng mưa và ñộ ẩm
không khí chính là các yếu tố khí hậu [3]. Chính vì thế, khí hậu là một trong
những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp ñến sinh trưởng, năng suất và sản lượng cây
trồng, ảnh hưởng ñến hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp.
Khí hậu là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng rất lớn ñến việc phân bố các loại
cây trồng, cũng như thời vụ cây trồng trong sản xuất nông nghiệp. Nếu như ở
trung du và miền núi phía Bắc có thể trồng mận, hồng, ñào, chuối, ñậu côve, súp
lơ xanh ở ñồng bằng sông Hồng có thể trồng các loại rau vụ ñông có nguồn gốc
ôn ñới thì ở ñồng bằng sông Cửu Long có thể trồng sầu riêng, măng cụt hay
miền ðông Nam bộ và Tây Nguyên có thể trồng chôm chôm, trái bơ, thanh
long là những cây nhiệt ñới ñiển hình [23].
thuật, các giống cây trồng mới với chất lượng và năng suất cao, thời gian sinh
trưởng ngắn xuất hiện ngày càng nhiều. Sản xuất nông nghiệp hàng hoá phát
triển gắn với việc tăng hệ số sử dụng ñất. Vì vậy, những tiến bộ trong công tác
giống cây trồng ñã tạo cơ hội cho việc phát triển nông nghiệp hàng hoá.
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
7
* Yếu tố kinh tế - xã hội
- Yếu tố con người
Con người là nhân tố tác ñộng trực tiếp tới ñất và hưởng lợi từ ñất. Khi dân
số còn thấp, trình ñộ và nhu cầu thấp, việc khai thác quỹ ñất nông nghiệp còn ở
mức hạn chế, hiệu quả không cao nhưng sự bền vững trong sử dụng ñất nông
nghiệp ñược ñảm bảo. Ngược lại, ngày nay, khi dân số tăng nhanh kéo theo sự
gia tăng các nhu cầu thì tài nguyên ñất nông nghiệp bị khai thác nhiều, triệt ñể
hơn nhằm ñạt năng suất và hiệu quả cao hơn. Vì vậy, quy luật sinh thái và tự
nhiên bị xâm phạm, tính bền vững tài nguyên ñất kém hơn [14]. Việc ñảm bảo cân
bằng giữa sử dụng và bảo vệ ñất trở thành vấn ñề cấp thiết.
ðối với các hoạt ñộng kinh tế nói chung, sản xuất nông nghiệp nói riêng,
dân số vừa là thị trường cầu của sản phẩm hàng hoá và dịch vụ, vừa là nguồn
cung về lao ñộng cho sản xuất. Các hoạt ñộng kinh tế sẽ không thể phát triển nếu
không có thị trường tiêu thụ các sản phẩm do chúng tạo ra [6]. ðặc biệt, ñối với
một nền sản xuất nông nghiệp hàng hoá thì ñiều này lại càng trở nên quan trọng.
Chất lượng nguồn lao ñộng cũng ñóng vai trò quan trọng trong các hoạt
ñộng sản xuất nông nghiệp. Nếu người nông dân có kinh nghiệm, kỹ thuật, có ý
thức trong sản xuất thì việc sử dụng ñất nông nghiệp sẽ ñạt hiệu quả cao.
- Yếu tố kinh tế
ðối với mỗi quốc gia, mức ñộ phát triển của nền kinh tế quốc dân có ảnh
hưởng lớn ñến các hoạt ñộng sản xuất nói chung và sử dụng ñất nông nghiệp nói
riêng và ngược lại. Nếu sử dụng ñất có hiệu quả sẽ góp phần thúc ñẩy nền kinh tế
thúc ñẩy sự phát triển sản xuất nông nghiệp nông thôn. Luật ñất ñai sửa ñổi
(chính thức có hiệu lực vào ngày 1/7/2003) ñã thể chế hoá và nới rộng quyền của
người sử dụng ñất. ðây là một chính sách khuyến khích người nông dân ñầu tư
vào sản xuất dài hạn, thay ñổi cơ cấu cây trồng nhằm phát triển sản xuất hàng
hoá một cách có hiệu quả [23]. Mặc dù ñất ñai thuộc sở hữu toàn dân nhưng pháp
luật công nhận quyền sử dụng lâu dài ñối với ñất. Người sử dụng ñất không chỉ
ñược quyền sử dụng lâu dài mà còn ñược quyền thừa kế những ñầu tư trên ñất.
ðiều ñó ñã trở thành ñộng lực quan trọng trong phát triển nông nghiệp. Nó làm
cho người nông dân yên tâm ñầu tư trên ñất, sử dụng ñất nông nghiệp một cách
chủ ñộng và hiệu quả, phát huy ñược lợi thế so sánh của từng vùng, từng miền.
Thực tế cho thấy, chính sách về ñất ñai thông thoáng sẽ là cơ sở ñể hình thành
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
9
các phương thức sản xuất mới như thâm canh, tăng vụ, nâng cao hiệu quả sử
dụng ñất canh tác, ñặc biệt là sử dụng ñể sản xuất cây trồng có giá trị hàng hoá
cao. Các quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất nông nghiệp cũng là cơ sở ñể phát
triển hệ thống cây trồng, vật nuôi và khai thác ñất một cách ñầy ñủ và hợp lý,
ñồng thời tạo ñiều kiện thuận lợi ñể ñầu tư thâm canh và tiến hành tập trung hoá,
chuyên môn hoá, hiện ñại hoá nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp.
- Khoa học kỹ thuật
Khoa học kỹ thuật ñóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hoá,
hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn. Cải tiến kỹ thuật trước hết làm tăng cung
về hàng hoá nông sản, cũng tức là làm phát triển kinh tế [7]. Áp dụng khoa học
(kiến thức), kỹ thuật (công cụ), công nghệ (kỹ năng) ñể tăng năng suất, hiệu quả
sản xuất, kinh doanh, phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn một cách bền
vững [29]. Thông qua việc áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất
nông nghiệp như giống cây trồng vật nuôi mới, các quy trình kỹ thuật trong canh
tác, trong chế biến bảo quản… làm tăng năng suất, chất lượng cây trồng vật nuôi,
tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực như ñất ñai, lao ñộng, vốn [40].
hưởng sâu sắc ñến tốc ñộ tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế nói chung.
ðối với các nước có nền kinh tế kém phát triển hơn thì nông nghiệp lại càng
ñóng vai trò thiết yếu. ðể nông nghiệp có thể thực hiện ñược vai trò quan trọng
của mình ñối với nền kinh tế quốc dân ñòi hỏi sản xuất nông nghiệp phải phát
triển toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc. Con ñường tất yếu ñể phát triển nông
nghiệp nước ta là phải chuyển từ sản xuất nhỏ, tự cấp, tự túc sang sản xuất hàng hóa.
Theo học thuyết của Các Mác, hàng hoá là sản phẩm ñược sản xuất ra
không phải ñể cho người sản xuất tiêu dùng mà nó ñược sản xuất ra ñể bán. Hàng
hoá ñược bán ở thị trường [5]. Như vậy, sản xuất hàng hóa là sản xuất ra sản
phẩm ñể bán. ðó là hình thức tổ chức nền sản xuất xã hội trong ñó mối quan hệ
kinh tế giữa những người sản xuất biểu hiện qua thị trường qua việc mua bán sản
phẩm lao ñộng của nhau [4]. ðối với hệ thống trồng trọt, nếu mức hàng hoá sản
xuất ñược bán ra thị trường dưới 50% thì gọi là hệ thống trồng trọt thương mại
hoá một phần, nếu trên 50% thị gọi là hệ thống trồng trọt thương mại hoá (sản
xuất theo hướng hàng hoá) [1].
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
11
Nền kinh tế thị trường ra ñời làm nảy sinh mối quan hệ cung cầu trên thị
trường. ðối với sản xuất nông nghiệp thì khả năng cung cho thị trường là các loại
nông sản phẩm còn cầu nông nghiệp là các yếu tố ñầu vào như giống, phân bón,
thuốc trừ sâu [33].
Chuyển sang nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa là sự phát triển hợp quy
luật. ðó là quá trình chuyển nền nông nghiệp truyền thống, manh mún, lạc hậu
thành nền nông nghiệp hiện ñại.
Trước ñây, nền kinh tế tự cung, tự cấp gắn liền với nền kinh tế ñóng cửa và
gần như tách biệt với thị trường làm cho nông dân có mức sống thấp, năng suất
lao ñộng thấp. Vì thế, xu thế vận ñộng của kinh tế hộ nông dân từ tự cấp, tự túc
lên sản xuất hàng hóa, kích thích sự phát triển kinh tế nông hộ lên sản xuất hàng
hóa là ñúng quy luật nhằm tạo ra lực lượng sản xuất mới ở nông thôn, tạo nhiều
các sản phẩm nông nghiệp cho phù hợp với nhu cầu xã hội. Khi có sản xuất hàng
hóa, quá trình xã hội hóa sản xuất nhanh chóng ñược thúc ñẩy làm cho sự phân
công chuyên môn hóa sản xuất ngày càng sâu sắc, hợp tác hóa chặt chẽ, hình
thành các mối liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau, hình thành thị trường trong nước và
thế giới, thúc ñẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, thúc ñẩy quá trình
dân chủ hóa, bình ñẳng và tiến bộ xã hội. Vì vậy, sản xuất nông nghiệp theo hướng
hàng hoá mang lại rất nhiều lợi ích.
1.1.2. Một số vấn ñề lý luận về hiệu quả sử dụng ñất nông nghiệp
1.1.2.1. Phân loại hiệu quả
Ngày nay nhu cầu sử dụng ñất của con người ngày càng tăng trong khi
quỹ ñất chỉ có hạn. ðất ñai ñang là nguồn tài nguyên ñược con người khai thác
với nhiều mục ñích khác nhau. Chính vì vậy một phần lớn diện tích ñất nông
nghiệp ñang ñược chuyển ñổi sang mục ñích sử dụng khác. Do ñó, cũng như các
nước trên thế giới thì mục tiêu sử dụng ñất nông nghiệp ở nước ta cũng là nâng
cao hiệu quả kinh tế xã hội trên cơ sở ñảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm,
tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp và hướng tới xuất khẩu. Sử dụng ñất
nông nghiệp trong sản xuất trên cơ sở cân nhắc các mục tiêu phát triển kinh tế xã
hội, tận dụng tối ña lợi thế so sánh về ñiều kiện sinh thái và không làm ảnh
hưởng xấu ñến môi trường là những nguyên tắc cơ bản và cần thiết ñể ñảm bảo
cho khai thác sử dụng bền vững tài nguyên ñất ñai. Chính vì vậy, ñất nông nghiệp
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
13
cần ñược sử dụng theo nguyên tắc “ñầy ñủ, hợp lý và hiệu quả”, phù hợp với ñiều
kiện hoàn cảnh cụ thể của từng vùng [33].
Hiện nay, vấn ñề sử dụng ñất nông nghiệp hiệu quả là vấn ñề thời sự ñược
nhiều nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực quan tâm. ði cùng với vấn ñề phát triển
nông nghiệp là sử dụng ñất hiệu quả. Thuật ngữ sử dụng ñất hiệu quả ñược dựa
trên 5 quan ñiểm sau [38]:
- Tận dụng triệt ñể các nguồn lực, khai thác lợi thế so sánh về khoa học, kỹ
người mà ta phải xem xét kết quả ñó ñược tạo ra như thế nào? Chi phí bỏ ra bao
nhiêu? Có ñưa lại kết quả hữu ích hay không? Chính vì vậy khi ñánh giá kết quả
hoạt ñộng sản xuất kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc ñánh giá kết quả mà
phải ñánh giá chất lượng hoạt ñộng tạo ra sản phẩm ñó. ðánh giá chất lượng hoạt
ñộng sản xuất kinh doanh là nội dung của ñánh giá hiệu quả [33].
Từ những khái niệm chung về hiệu quả, ta xem xét trong lĩnh vực sử dụng
ñất thì hiệu quả là chỉ tiêu chất lượng ñánh giá kết quả sử dụng ñất trong hoạt
ñộng kinh tế, thể hiện qua lượng sản phẩm, lượng giá trị thu ñược bằng tiền.
ðồng thời về mặt hiệu quả xã hội là thể hiện mức thu hút lao ñộng trong quá
trình hoạt ñộng kinh tế ñể khai thác sử dụng ñất. Riêng ñối với ngành nông
nghiệp, cùng với hiệu quả kinh tế về giá trị và hiệu quả về mặt sử dụng lao ñộng
trong nhiều trường hợp phải coi trọng hiệu quả về mặt hiện vật là sản lượng nông
sản thu hoạch ñược, nhất là các loại nông sản cơ bản có ý nghĩa chiến lược
(lương thực, sản phẩm xuất khẩu…) ñể ñảm bảo sự ổn ñịnh về kinh tế - xã hội
ñất nước [2].
Như vậy, hiệu quả sử dụng ñất là kết quả của cả một hệ thống các biện
pháp tổ chức sản xuất, khoa học, kỹ thuật, quản lý kinh tế và phát huy các lợi thế,
khắc phục các khó khăn khách quan của ñiều kiện tự nhiên, trong những hoàn
cảnh cụ thể còn gắn sản xuất nông nghiệp với các ngành khác của nền kinh tế
quốc dân, gắn sản xuất trong nước với thị trường quốc tế [2].
Sử dụng ñất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây
trồng vật nuôi là một trong những vấn ñề bức xúc hiện nay của hầu hết các nước
trên thế giới. Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà
hoạch ñịnh chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là mong muốn
của nông dân - những người trực tiếp tham gia sản xuất nông nghiệp [42].
Trường ðại Học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
15
Hiện nay, các nhà khoa học ñều cho rằng, vấn ñề ñánh giá hiệu quả sử
dụng ñất không chỉ xem xét ñơn thuần ở một mặt hay một khía cạnh nào ñó mà
của cải vật chất nhiều nhất với một lượng chi phí về vật chất và lao ñộng thấp
nhằm ñáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội" [32].
- Hiệu quả xã hội
Hiệu quả phản ánh mối quan hệ lợi ích giữa con người với con người, có
tác ñộng tới mục tiêu kinh tế. Hiệu quả xã hội ñược thể hiện bằng các chỉ tiêu
ñịnh tính hoặc ñịnh lượng.
Hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả xét về mặt xã hội
và tổng chi phí bỏ ra. Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ mật
thiết với nhau và là một phạm trù thống nhất. Theo Nguyễn Duy Tính, hiệu quả
về mặt xã hội của sử dụng ñất nông nghiệp chủ yếu ñược xác ñịnh bằng khả năng
tạo việc làm trên một ñơn vị diện tích ñất nông nghiệp [36]. Hiệu quả xã hội
ñược thể hiện thông qua mức thu hút lao ñộng, thu nhập của nhân dân, Hiệu
quả xã hội cao góp phần thúc ñẩy xã hội phát triển, phát huy ñược nguồn lực của
ñịa phương, nâng cao mức sống của nhân dân. Sử dụng ñất phải phù hợp với tập
quán, nền văn hoá của ñịa phương thì việc sử dụng ñất bền vững hơn [34].
- Hiệu quả môi trường
Là hiệu quả ñảm bảo tính bền vững cho môi trường trong sản xuất và xã
hội. Hiệu quả môi trường là vấn ñề ñang ñược nhân loại quan tâm, ñược phản
ánh bằng các chỉ tiêu kinh tế và kỹ thuật.
Hiệu quả môi trường ñược thể hiện ở chỗ: Loại hình sử dụng ñất phải bảo
vệ ñược ñộ màu mỡ của ñất ñai, ngăn chặn ñược sự thoái hoá ñất bảo vệ môi
trường sinh thái. ðộ che phủ tối thiểu phải ñạt ngưỡng an toàn sinh thái (>35%)
ña dạng sinh học biểu hiện qua thành phần loài [17].
Trong thực tế, tác ñộng của môi trường sinh thái diễn ra rất phức tạp và
theo chiều hướng khác nhau. Cây trồng phát triển tốt khi phù hợp với ñặc tính,
tính chất của ñất. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dưới tác ñộng của các hoạt
ñộng sản xuất, phương thức quản lý của con người, hệ thống cây trồng sẽ tạo nên
những ảnh hưởng rất khác nhau ñến môi trường.
Hiệu quả môi trường ñược phân ra theo nguyên nhân gây nên, gồm: hiệu
quả hoá học, hiệu quả vật lý và hiệu quả sinh học môi trường [15].
ðối với nông nghiệp, tiêu chuẩn ñể ñánh giá là mức ñạt ñược các mục tiêu
kinh tế, xã hội, môi trường do xã hội ñặt ra. Cụ thể như tăng năng suất cây trồng,
vật nuôi, tăng chất lượng và tổng sản phẩm hướng tới thỏa mãn tốt nhu cầu nông
Copyright: Tài liệu đại học ©