ĐỊNH HƯỚNG ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀO DẠY HỌC BÀI
“PHONG CÁCH NGÔN NGỮ BÁO CHÍ”
Người soạn: Dương Thị Duyên
Lớp AK1- Khoa Ngữ Văn- Trường ĐHSP Hà Nội.
I. Vài nét về đặc điểm của bài học.
1. Đặc điểm.
2. Mục tiêu bài học.
2.1. Về kiến thức:
- Hiểu biết sơ bộ về một số loại báo chí.
- Nắm được khái niệm ngôn ngữ báo chí ; phân biệt được ngôn ngữ báo chí với
ngôn ngữ ở những văn bản khác được đăng tải trên báo.
2.2. Về kĩ năng:
- Nhận diện một số thể loại báo chí chủ yếu & các loại báo khác nhau về phương
tiện, định kì, lĩnh vực, đối tượng. Biết vận dụng kiến thức về phong cách ngôn ngữ
báo chí vào việc đọc/viết văn bản.
- Có kĩ năng viết một mẩu tin, phân tích một bài phóng sự báo chí.
2.3. Về thái độ:
- Có ý thức giữ gìn sự trong sáng & phát triển ngôn ngữ dân tộc, phê phán cách sử
dụng ngôn ngữ tùy tiện, lệch chuẩn, lai căng.
3. Những phương pháp sử dụng chủ yếu.
3.1. Sử dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ để chỉ ra cho học sinh thấy được các
đặc điểm của ngôn ngữ được sử dụng trong bản tin, tiểu phẩm , từ đó rút ra nhận
xét về đặc điểm của ngôn ngữ báo chí.
3.3. Phương pháp so sánh – đối chiếu giữa ngôn ngữ bản tin, phóng sự và tiểu
phẩm để học sinh thấy được sự giống và khác nhau của các thể loại tiêu biểu này.
3.4. Kết hợp các phương pháp trên với các phương pháp khác như phương pháp
rèn luyện theo mẫu, phương pháp giao tiếp.
II. Quy trình thực hiện.
1.Kiểm tra bài cũ.
Để học sinh tiếp cận một cách có hiệu quả kiến thức mới về phong cách ngôn ngữ
báo chí, trước khi đi vào bài mới giáo viên nên sử dụng câu hỏi phát vấn kiểm tra

đó phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo trong giờ học.
- Ở hoạt động 3(Tìm hiểu khái niệm phong cách ngôn ngữ báo chí, các phương
tiện diễn đạt và đặc trưng của phong cách ngôn ngữ báo chí ) Gv cũng tiếp tục
phương pháp thông báo, phân tích ngôn ngữ.
* Cách bước tiến hành như sau:
Hoạt động 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu một số thể loại văn bản báo chí.
Thao tác 1. Tìm hiểu mục I.1.a: Bản tin.
Bước 1: GV yêu cầu học sinh đọc ngữ liệu I.1.a sgk trang 129 và đưa ra hệ thống
câu hỏi gợi mỏ như sau:
Câu hỏi 1: Ngữ liệu a trong SGk, trang 129 cung cấp cho ta những thông n gì?
Câu hỏi 2: Văn bản cung cấp cho ta thông tin về một sự kiện, một hoạt động nào
đó mà trong đó có thời gian địa điểm cụ thể, vậy theo em thế nào là một bản tin?
Câu hỏi 3: Bản tin có những đặc điểm gì.
Bước 2: Học sinh trả lời đảm bảo các nội dung cần đạt như sau:
Trả lời câu hỏi 1: Ngữ liệu cung cấp các thông tin về:
+ Sự kiện: Tôn vinh 122 thủ khoa năm 2006.
+ Thời gian: Thứ 3 ngày 27/3/2007, 10:58.
+ Địa điểm tại Hà Nội.
Trả lời câu hỏi 2: Bản tin là một thể loại của báo chí được viết nhằm cung cấp
thông tin thời sự. Do đó bản tin cần cho biết cụ thể về thời gian, địa điểm và đặc
biệt là sự kiện.
Trả lời câu hỏi 3: Bản tin có những đặc điểm sau:
+ Thông tin sự kiện một cách ngắn gọn.
+ Cung cấp tin tức cập nhật.
Thao tác 2: Tìm hiểu mục I.1.b: Phóng sự.
Bước 1. GV yêu cầu học sinh đọc ngữ liệu I.1.b sgk trang 129 và đưa ra hệ thống
câu hỏi gợi mỏ như sau:
Câu hỏi 1: Ngữ liệu trong SGK cung cấp thông tin gì? (sự kiện và địa điểm như
thế nào?)
Câu hỏi 2: Để làm rõ thông tin ấy người viết đã trình bày ngữ liệu như thế nào?

mật, dân dã, thường có sắc thái mỉa mai, châm biếm nhưng hàm chứa một chính
kiến về thời cuộc.
Trả lời câu hỏi 4:
- Giống nhau: Cả tiểu phẩm, phóng sự và bản tin đều cung cấp thông tin cho người
đọc.
- Khác nhau: Phóng sự mở rộng phần tường thuật chi tiết sự kiện và miêu tả bình
giá bằng hình ảnh để cung cấp cho người đọc cái nhìn đầy đủ, sinh động và hấp
dẫn (phóng sự cũng là một bản tin nhưng được mở rộng hơn), tiểu phẩm cũng cung
cấp thông tin nhưng được miêu tả, bình giá một cách gọn nhẹ bằng giọng văn thân
mật, dân dã, thường có sắc thái mỉa mai, châm biếm.
Hoạt động 2: Nhận xét chung về văn bản báo chí và ngôn ngữ báo chí.
Thao tác 1: Tìm hiểu mục I.2.a: Thể loại và dạng tồn tại.
Bước 1. GV yêu cầu học sinh đọc ngữ liệu I.2.a.Sgk trang 131 và tổ chức thảo luận
nhóm ( lớp chia làm 4 nhóm, hai bàn 1 nhóm )
Nhóm 1: Báo chí tồn tại ở những dạng nào?
Nhóm 2: Từ việc phân tích các ngữ liệu, theo em yêu cầu về sử dụng ngôn ngữ
trong các thể loại báo chí được thể hiện như thế nào?
Nhóm 3: Chức năng chung của ngôn ngữ báo chí là gì?
Nhóm 4: Ngoài những thể loại vừa tìm hiểu, em hãy kể thêm một số thể loại báo
chí mà em biết?
Bước 2: Giáo viên tiến hành cho học sinh thảo luận trong vòng 5 phút rồi cử đại
diện trả lời, câu trả phải đảm bảo nội dung cơ bản sau:
Nhóm 1: Thể loại và dạng tồn tại:
- Thể loại: Báo chí có nhiều thể loại, ngoài các thể loại như bản tin, phóng sự, tiểu
phầm, còn có các thể loại khác như thư bạn đọc, phỏng vấn quảng cáo, trao đổi ý
kiến, bình luận thời sự
- Dạng tồn tại: Báo chí tồn tại ở hai dạng chính, dạng viết (báo viết) và dạng nói
(đọc, thuyết minh, phỏng vấn miệng), ngoài ra còn có cả báo hình kèm theo lời
dẫn, thuyết minh (báo ảnh, truyền hình, báo điện tử).
Nhóm 2: Yêu cầu về sử dụng ngôn ngữ”

- Bản tin: Thường dung danh từ riêng chỉ địa danh, tên người, thời gian, sự kiện,
thể hiện các danh từ chung.
- Phóng sự sử dụng các động từ, tính từ, từ ngữ miêu tả hình ảnh, sự kiện, địa
phương, nhân vật.
- Tiểu phẩm: Từ ngữ thân mật, dân dã, gần gũi.
Trả lời câu hỏi 2: Về ngữ pháp.
- Câu văn trong ngôn ngữ báo chí rất đa dạng nhưng thường ngắn gọn, sáng sủa, để
dễ đảm bảo thông tin chính xác.
* Ví dụ:
- Bản tin sử dụng câu ngắn.
- Phóng sự: Sử dụng câu dài với kết cấu phức tạp.
- Tiểu phẩm: Câu gần với lời nói hang ngày.
Trả lời câu hỏi 3: Về các biện pháp tu từ:
- Ngôn ngữ báo chí không hạn chế các biện pháp tu từ, từ vựng và cú pháp, trong
đó báo chí sử dụng nhiều và khá thành công các biện pháp: Ẩn dụ, so sánh, đảo
ngữ, song song với việc kết hợp câu ngắn câu dài.
Thao tác 3: Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ.
Bước 1: Để tìm hiểu tính thông tin thời sự giáo viên cho các em tìm hiểu một bản
tin (“18/09/2009, 02:50 PM, Đà Nẵng đã có ca tử vong ca đầu tiên do cúm
A/H1N1, đây là ca tử vong thứ 7 trong cả nước do nhiễm bệnh này. Đó là xác nhận
của bác sĩ Nguyễn Út – Giám đốc Sở Y tế Đã Nẵng trưa 18/09. Bênh nhân tên là
Vũ Văn Mật (40tuổi, trú tại K05/11 Lê Trọng Tấn, Phường An Khê - Quận Thanh
Khê – Đà Nẵng), bị tử vong khi đang điều trị tại bện viên Đà Nẵng”. (Dẫn theo
Viet Nam. Net) rồi đưa ra hệ thống câu hỏi sau:
Câu hỏi 1: Bản tin thông tin về vấn đề gì? Vấn đề đó có được xã hội quan tâm
không?
Câu hỏi 2: Qua bản tin em hiểu tính thông tin thời sự trong ngôn ngữ báo chí được
biểu hiện như thế nào?
Câu hỏi 3: Về tính ngắn gọn, cách thức diễn đạt của bản tin như thế nào? Có mấy
câu? Mỗi câu nói về vấn đề gì?

+ Xảy ra như thế nào?
+ Dư luận của độc giả về sự kiện đó.
Trả lời câu hỏi 5:
- Thông tin trong bản tin rất mới mẻ: Đà Nẵng có ca tử vong do cúm A/H1N1.
- Cách diễn đạt ngắn gọn (4 câu), mỗi câu một thông tin sáng sủa mạch lạc.
- Tiêu đề: “Đà Nẵng đã có ca tử vong ca đầu tiên do cúm A/H1N1” gây sự chú ý
cho độc giả.
Trả lời câu hỏi 6: về tính sinh động hấp dẫn:
Ngôn ngữ báo chí phải kích thích sự tò mò của người đọc.
+ Lượng thông tin mới mẻ.
+ Cách diễn đạt dễ hiểu, sáng sủa.
+ Đặc biệt là cách đặt tiêu đề của bài báo.
- Ví dụ: Một số tiêu đề gây sự chú ý của độc giả.
“Mua của người chán bán cho người cần” (báo bán và mua).
“Đọc thể thao ko hao mà khỏe” (báo thể thao).
Hoạt động 4: GV yêu cầu một Hs đọc ghi nhớ SGK,trang 145. Tổng kết.
- Ghi nhớ SGK.
Hoạt động 5: Luyện tập.
a. Bài tập 1.
b. Bài tập 2.
Một số đề tài ô nhiễm môi trường, tệ nạn, giá cả leo thang,an toàn giao thông.