ĐẠ
ĐẠ
ĐẠ
ĐẠI
I
I
IH
H
H
HỌ
Ọ
Ọ
ỌC
C
C
CC
C
C
CẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N
N
NTH
TH
TH
THƠ
Ơ
Ơ
Ơ

IV
V
V
VÀ
À
À
ÀNH
NH
NH
NHÂ
Â
Â
ÂN
N
N
NV
V
V
VĂ
Ă
Ă
ĂN
N
N
N
B
B
B
BỘ
Ộ

Ầ
Ầ
ẦN
N
N
NLAM
LAM
LAM
LAMVY
VY
VY
VY
MSSV
MSSV
MSSV
MSSV:
:
:
:6106374
6106374
6106374
6106374
BI
BI
BI
BIỂ
Ể
Ể
ỂU
U

M
M
KAFKA
KAFKA
KAFKA
KAFKAB
B
B
BÊ
Ê
Ê
ÊN
N
N
NB
B
B
BỜ
Ờ
Ờ
ỜBI
BI
BI
BIỂ
Ể
Ể
ỂN
N
N
N

ă
ăn
n
n
nt
t
t
tố
ố
ố
ốt
t
t
tnghi
nghi
nghi
nghiệ
ệ
ệ
ệp
p
p
pđạ
đạ
đạ
đại
i
i
ih
h

n
n
n
C
C
C
Cá
á
á
án
n
n
nb
b
b
bộ
ộ
ộ
ộh
h
h
hướ
ướ
ướ
ướng
ng
ng
ngd
d
d

ỊGIANG
GIANG
GIANG
GIANGLA
LA
LA
LA
C
C
C
Cầ
ầ
ầ
ần
n
n
nTh
Th
Th
Thơ
ơ
ơ
ơ,
,
,
,2013
2013
2013
2013
2

C
CPH
PH
PH
PHẨ
Ẩ
Ẩ
ẨM
M
M
M
KAFKA
KAFKA
KAFKA
KAFKAB
B
B
BÊ
Ê
Ê
ÊN
N
N
NB
B
B
BỜ
Ờ
Ờ
ỜBI

Ầ
ẦN
N
N
NM
M
M
MỞ
Ở
Ở
ỞĐẦ
ĐẦ
ĐẦ
ĐẦU
U
U
U
1.Lídochọnđềtài
2.Lịchsửvấnđề
3.Mụcđíchnghiêncứu
4.Phạmvinghiêncứu
5.Phươngphápnghiêncứu
PH
PH
PH
PHẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N

NHỮ
Ữ
Ữ
ỮNG
NG
NG
NGV
V
V
VẤ
Ấ
Ấ
ẤN
N
N
NĐỀ
ĐỀ
ĐỀ
ĐỀCHUNG
CHUNG
CHUNG
CHUNG
1.1Giớithuyếtvềkháiniệmbiểutượng
1.1.1Giớithuyếtchungvềbiểutượng
1.1.2Biểutượngtrongvănhọc
1.2TácgiảMurakamiHaruki
1.2.1Cuộcđời
1.2.2Sựnghiệpsángtác
1.3Tácphẩm
Kafka

CH
CH
CHƯƠ
ƯƠ
ƯƠ
ƯƠNG
NG
NG
NG2
2
2
2
Ý
Ý
Ý
ÝNGH
NGH
NGH
NGHĨ
Ĩ
Ĩ
ĨA
A
A
AN
N
N
NỘ
Ộ
Ộ

ƯỢNG
NG
NG
NGTRONG
TRONG
TRONG
TRONGT
T
T
TÁ
Á
Á
ÁC
C
C
CPH
PH
PH
PHẨ
Ẩ
Ẩ
ẨM
M
M
M
2.1Bảnthểconngười
2.1.1Hìnhảnhconquạ
2.1.2Hìnhảnhlinhhồnsống,giấcmơ
2.1.3Hìnhảnhcáibóng
2.2Nỗisợhãivàsựdunghòavớiđịnhmệnh

THUẬ
Ậ
Ậ
ẬT
T
T
TX
X
X
XÂ
Â
Â
ÂY
Y
Y
YD
D
D
DỰ
Ự
Ự
ỰNG
NG
NG
NGBI
BI
BI
BIỂ
Ể
Ể

ẨM
M
M
M
3.1Nghệthuậtsửdụngyếutốhuyềnảo
3.2Thủpháphuyềnthoạivàgiảihuyềnthoại
3.3Thủphápphânmảnh
3.4Phépliênvănbản
PH
PH
PH
PHẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N
N
NK
K
K
KẾ
Ế
Ế
ẾT
T
T
TLU
LU
LU
LUẬ

1.
1.
1.
1.L
L
L
Lí
í
í
ído
do
do
doch
ch
ch
chọ
ọ
ọ
ọn
n
n
nđề
đề
đề
đềt
t
t
tà
à
à

tácphẩmcủaôngcósứclayđộngmạnhmẽvàocảmxúccủađộcgiả.Ôngthànhcông
ởcảhaimảng,truyệnngắnvàtiểuthuyếtnhưnglạiđượcbiếtđếnnhiềuhơnởthểloại
tiểuthuyết.Tácphẩmcủaôngđãđượcdịchrahơnbốnmươithứtiếngvàvẫnđang
đượcliêntụcdịchvàxuấtbản.Thếnhưng,chỉgầnđâybạnđọcViệtNammớiđược
tiếpcậnvớisáchcủaông,tuynhiêncũngđủtạoramộtcơnsốtMurakamithậtsự,nhất
6
làởgiớitrẻ.VìsựmớimẻnàymàởViệtNamchưacónhiềucôngtrìnhnghiêncứu
sâucủagiớihọcthuậtvềtácphẩmcủaông,phầnlớnlànhữngbàiđăngtrênmạngvà
mộtsốtạpchívănhọc.VănchươngcủaMurakami“
làmộtsựkếthợphàihòa,độc
đáotừnhữngtácđộngqualạicủavănhóaphươngTây,tưduythẩmmỹphươngĐông
trongmộttàinăngtiểuthuyếtbậcthầy”
(NguyễnAnhDân)[28],điềunàyđúngvớicả
haiphươngdiệnnộidungvànghệthuật.Chínhvìthế,sựkìbívàphứctạptrongsáng
táccủaôngkhôngchỉlôicuốnđộcgiảmàcònlàsựtháchthứcvàgợiranhiềucâuhỏi
đểđàosâudànhchocácnhànghiêncứu.
Đãtừrấtlâuconngườitưduybằngbiểutượngvàsửdụngbiểutượngđểlưu
giữvàtruyềnđạtnhữngsuynghĩcủamình.VớingườiNhật,biểutượngtừlâuđãđóng
vaitròrấtquantrọngchotrítưởngtượng,từtrongtruyềnthốngđãcónhữngchiếc
gương,cánhhoa,thanhkiếm,bộkimono…chúngđãtồntạinhưnhữngchuẩnmựctừ
trongtâmthứccủahọ.Biểutượnglàmộtchiếccầunốikếtgiữavănhóadântộcvới
vănminhnhânloại,giữanhàvănvàngườiđọc
,“Nóilàchúngtasốngtrongmộtthế
giớibiểutượngthìvẫnchưađủ,phảinóilàmộtthếgiớibiểutượngđangsốngtrong
chúngta”
(NhậtChiêu)[6;tr.32].Đâycũngchínhlàđiểmhấpdẫntrongsángtáccủa
Murakami,điềulàmnênsựbíẩnvàlôicuốnvàchiềusâutrongtácphẩmcủaông.Hệ
thốngbiểutượngcủaMurakami
“đadạngvàphứctạp,nótrảidàitrêncácbìnhdiện
khônggian,thờigian,nhânvậtđếncấutrúc,kếtcấu”

n,
n,
n,
Murakamiđãdùngmộthệthốngbiểu
tượngđadạngnhưthế,điềuđókhôngchỉphảnánhmộtchiềusâutâmlinhmàcòngiải
thíchcảnhữngvấnđềnónghổitrongcuộcsốngđươngđại.Biểutượngthườngđược
khaithácnhiềubởinhữnggiátrịẩn,nhữngtầngsâuýnghĩa,Murakamikhôngchỉchú
ýđếnđiềuấymàcònxembiểutượngnhưnhững“nhânvật”đặcbiệt,xuấthiệndày
đặc,hệthốngvàthamgiatrựctiếpvàonộidungcủacâuchuyện.Điềunàygópphần
khôngnhỏvàothànhcôngcũngnhưtạotiếngvanglớncủatácphẩm.Xétvềmặtkhoa
học,biểutượngtrongvănhọckhôngcònmớimẻnhưngMurakamiđãcónhữngsáng
tạođộcđáocủariêngmình,cầnphảicónhữngtìmhiểuđểthấyđượcsựkếthừavà
pháttriểncủaông,mộtnhàvănlớnmangtầmthếgiới,mộtngườikểchuyệnbậcthầy.
7
ỞViệtNam,cácnhànghiêncứuđãcósựquantâmnhấtđịnhvềvấnđềnày,tuynhiên
vẫncòndừnglạiởnhữngbàiviếttrênmạng,chưacónhữngcôngtrìnhlớn,sâusắcvà
cósứckháiquátcao.Thếnên,đâylàmộtđềtàithúvịvẫncònđangđượcbỏngỏ.Vì
thế,vớimongmuốnbướcđầukhámphávàđónggópýkiếncủamình,chúngtôichọn
đềtài
Bi
Bi
Bi
Biể
ể
ể
ểu
u
u
ut
t

Kafka
Kafkab
b
b
bê
ê
ê
ên
n
n
nb
b
b
bờ
ờ
ờ
ờbi
bi
bi
biể
ể
ể
ển
n
n
nc
c
c
củ
ủ

ử
ửnghi
nghi
nghi
nghiê
ê
ê
ên
n
n
nc
c
c
cứ
ứ
ứ
ứu
u
u
uv
v
v
vấ
ấ
ấ
ấn
n
n
nđề
đề

đó
đóm,
m,
m,
m,Ng
Ng
Ng
Ngà
à
à
ày
y
y
yđẹ
đẹ
đẹ
đẹp
p
p
ptr
tr
tr
trờ
ờ
ờ
ời
i
i
iđể
để

Truy
Truy
Truyệ
ệ
ệ
ện
n
n
nng
ng
ng
ngắ
ắ
ắ
ắn
n
n
nMurakami
Murakami
Murakami
MurakamiHaruki
Haruki
Haruki
Haruki-
-
-
-nghi
nghi
nghi
nghiê

ì
ì
ình
nh
nh
nh
do
HoàngLongbiênsoạn,donhàxuấtbảnTổnghợpThànhphốHồChíMinhxuấtbản
năm2006thìchưacóquyểnsáchhaychuyênluậnnàokhácvềMurakamiđượcinấn
vàxuấtbản.Tuynhiên,quyểnsáchchủyếugiớithiệucáctruyệnngắncủaônghơnlà
nghiêncứuvàphêbình.BàiviếtcủatácgiảđãchothấyvịtrícủaMurakamitrongnền
vănhọcNhậtBản,vàsosánhtruyệnngắncủaôngvớitruyệnngắncủanhàvăn
KawabataYasunari.Năm2007,côngtyvănhóavàtruyềnthôngNhãNamkếthợpvới
ĐạisứquánNhậtBảntổchứchộithảovềcáctácphẩmcủaMurakamiHarukivà
BananaYoshimoto.Kỷyếucủahộinghịđãtậphợpđượcnhiềubàiviếtcógiátrịvà
mộtsốđượcphổbiếntrênmạnginternet.Cácbàiviếttrênmạngcóthểchiathành
nhiềumảng,vìphầnlớnlàcácbàiviếttrênmạngnêncónhữngbàimanghơihướng
cảmnhận,mộtsốbàiđivàonhữngvấnđềcụthểtrongtừngtácphẩm,mộtsốbàitổng
hợpvềphươngphápsángtácchungcủanhàvăn.Vấnđềbiểutượngtrongsángtáccủa
Murakamicũngđượcnhắcđếntrongnhiềubàiviếtnhưngđivàophântíchchuyênsâu
8
nhấtlàvềnghệthuậtxâydựngbiểutượngvẫnchưađượcchúývàkhôngcónhiềubài
nghiêncứu.Dựatrêncáctổnghợp,chúngtôichiathànhnhữngvấnđềđượcliệtkêbên
dưới.
Yếutốhuyềnảonhậnđượckhánhiềusựquantâm,đâycũnglàmộttrong
nhữngđặctrưngtrongsángtáccủaMurakami.Bàiviết“
Kafka
Kafka
Kafka
Kafkab

c
c
câ
â
â
âu
u
u
utr
tr
tr
trả
ả
ả
ả
l
l
l
lờ
ờ
ờ
ời
i
i
ic
c
c
củ
ủ
ủ

ái
i
i
iphi
phi
phi
phil
l
l
lí
í
í
í
củatácgiảKhánhPhươnglígiảicáibíẩnchínhlà
nhữngđiềusâukíntrongtâmhồnconngườimàcụthểlàởtừngnhânvật.Trongbài
viết
B
B
B
Bứ
ứ
ứ
ức
c
c
ch
h
h
họ
ọ

quang
quangx
x
x
xã
ã
ã
ãh
h
h
hộ
ộ
ộ
ội
i
i
itrong
trong
trong
trong“
“
“
“Bi
Bi
Bi
Biê
ê
ê
ên
n

d
dâ
â
â
ây
y
y
yc
c
c
có
ó
ó
ót
t
t
t”
”
”
”
của
tácgiảNguyễnAnhDânđãnhìnvấnđềhuyềnảoởnhiềugócđộnhưtầnsốxuấthiện
cao,cảmquanhuyềnảo,nhữngbíẩncủavôthứcvàhướngđinghịchdịcủa
Murakamichọncáiphithựcđểnóivềhiệnthực,tuynhiênkhôngđisâuvàophântích.
TácgiảNguyễnAnhDâncòncóbàiviết
Phong
Phong
Phong
Phongc
c

a
aH.Murakami
H.Murakami
H.Murakami
H.Murakami
nh
nh
nh
nhì
ì
ì
ìn
n
n
nt
t
t
từ
ừ
ừ
ừy
y
y
yế
ế
ế
ếu
u
u
ut

“ThếgiớibiểutượngtrongsángtáccủaHaruki
Murakamiđadạngvàphứctạp,nótrảidàitrêncácbìnhdiệnkhônggian,thờigian,
nhânvậtđếncấutrúc,kếtcấu.”
[29]Ôngcònnóiđếnâmnhạc,mộtđặctrưngtrong
cáctácphẩmcủaMurakami,âmnhạcxuấthiệndàyđặccũnggópphầntạonênnhịp
điệuriêng,bêncạnhđócòncónhữngdụngýnghệthuậtcụthể
“Âmnhạcxuấthiện
nhưmộtdiễngiảtrongtácphẩmcủaMurakaminhưngquantrọnghơncảlàchúng
candựmộtcáchsâusắcđờisốngcủanhânvật,điềuđócũngđồngnghĩavớiviệc
chúngcócơduyênvớicáihuyềnảo.Thếgiớicủaâmnhạclàmộtthếgiớikhóđoán
định,thăngtrầmbấtngờcũnggiốngnhưbảnchấtcủathếgiớihuyềnảo:nhânvậtdễ
đắmchìmvàomàkhóthoátra.”
[29]Bàiviết
S
S
S
Sự
ự
ự
ựx
x
x
xó
ó
ó
óa
a
a
anh
nh

n
nth
th
th
thự
ự
ự
ực
c
c
c
v
v
v
và
à
à
àsi
si
si
siê
ê
ê
êu
u
u
uth
th
th
thự

Murakami
Murakami
Murakami
đăngtrêntrangmạngTạpchíVăn
đăngngày05/03/2012làmộtbàiviếtkhácôngphu,phântíchcảvềmặtnộidunglẫn
nghệthuật.Tácgiảchúýđếncáchtạoranhữngthếgiớisongsong,thựcảokhótách
9
bạchtrongsángtáccủaMurakami,lígiảihiệntượngấybằnglíluậnvềvôthức“
Rõ
ràng,dùhiểuhìnhảnhẩndụ“thựctạikhác”theonghĩarộng,ngụýchíthếgiớivô
thứctậpthểcủanhânloại,haynghĩahẹp,biểutrưngchothếgiớivôthứccủamỗicá
nhân,thìchúngđềucóthểquyvềmộtdạngthựctạibềsâu,thựctạitâmhồnhaythế
giớidướihầm,thấmđẫmchấtbíẩn,siêuthực
.”[50]Điểmđángchúýởbàiviếtlàtác
giảđãquantâmđếnnghệthuậtxâydựngnhữngyếutốhuyềnảolàphépđồnghiện,
nghệthuậtẩndụvànhấtlàcáchsửdụngsựđanghĩacủabiểutượngđểtạonênnhững
thếgiớithựcảolẫnlộn.Tácgiảđivàophântíchcácbiểutượngcáibóng,cáigiếngvà
biểutượngâmnhạc.Tácgiảnhậnxét
“mentheonhữngýnghĩalunglinh,đatầngcủa
biểutượng,nhằmtruytìmgốcrễvàlígiảitrọnvẹn,đầyđủnhữngdấuvếtlinhthiêng,
kỳlạtrongđờisốngconngườithờihiệnđại,cònlàphươngpháptốiưuđểnhàvăn
xáctínniềmtinvềsựtồntạicủacái“thựctạikhác”
[50].
Bêncạnhyếutốhuyềnảo,tínhhiệnthựccũngđượcđềcậpđếntrongnhiềubài
viết,đólàhiệnthựcgắnliềnvớicuộcsốngconngười.TácgiảNgôTràMiviếtbài
Hi
Hi
Hi
Hiệ
ệ

i
itrong
trong
trong
trong“
“
“
“Bi
Bi
Bi
Biê
ê
ê
ên
n
n
nni
ni
ni
niê
ê
ê
ên
n
n
nk
k
k
ký
ý

t
t”
”
”
”c
c
c
củ
ủ
ủ
ủa
a
a
aMurakami
Murakami
Murakami
MurakamiHaruki
Haruki
Haruki
Haruki
nói
vềnhữngdấuhiệuxuấthiệntrongtácphẩm,chínhnhữngdấuhiệunàyđãlàmhiện
thựcđượctiếptụcnốidàitrongsựdiễndịchcủangườiđọc.Bàiviết
Cu
Cu
Cu
Cuộ
ộ
ộ
ộc

nth
th
th
thể
ể
ể
ểc
c
c
củ
ủ
ủ
ủa
a
a
acon
con
con
conng
ng
ng
ngườ
ườ
ườ
ười
i
i
ihi
hi
hi

conng
ng
ng
ngườ
ườ
ườ
ười
i
i
iđ
đ
đ
đa
a
a
ang
ng
ng
ngã
ã
ã
ãtrong
trong
trong
trongti
ti
ti
tiể
ể
ể

ình
nh
nh
nh
Sputnik
Sputnik
Sputnik
Sputnik”
”
”
”c
c
c
củ
ủ
ủ
ủa
a
a
aHaruki
Haruki
Haruki
HarukiMurakami
Murakami
Murakami
Murakami
cũngnóivềcuộctìmkiếmbảnngã,mộtđềtàilớn,
xuyênsuốttrongsángtáccủaMurakami,tácgiảkhẳngđịnh“
nhữngđiềuHaruki
Murakamiđặtratrongcáctácphẩmđãkhắcchạmđếnnhữngvấnđềmangtínhnhân

chim
chim
chimv
v
v
vặ
ặ
ặ
ặn
n
n
nd
d
d
dâ
â
â
ây
y
y
yc
c
c
có
ó
ó
ót
t
t
t

ự
ự
ực
c
c
ct
t
t
tạ
ạ
ạ
ại
i
i
iv
v
v
và
à
à
àcon
con
con
conng
ng
ng
ngườ
ườ
ườ
ười

a
a
aHaruki
Haruki
Haruki
Haruki
Murakami
Murakami
Murakami
Murakami
,đâylàmộtbàiviếtcókếtcấuchặtchẽlígiảikhíacạnhhiệnthựctrongtác
10
phẩmcủaMurakami.Tácgiảđitừtiềnđềxãhộichiếntranhđếnbứctranhxãhộihiện
đại,nhữngđiềuđótácđộngđếnconngườikhiếnhọcảmthấycôđơnvàchịunhiềutổn
thương,TrầnThịTốLoancònsosánhđốichiếutácphẩmcủaMurakamivớinhững
tácgiảViệtNamcùngthời.Tácgiảđãnhìnnhậnvàphântíchcácsángtáccủa
MurakamitrêncơsởtriếthọcHậuhiệnđạicủaLyotard,TrầnThịTốLoannhậnxét
“Thôngquatácphẩmcủamình,Murakamiđãthểhiệnđượccảmthứccủathờiđạiđỗ
vỡcácgiátrịvàđãthựcsựbướcvàođịahạtHậuhiệnđại.Cácnhàvănhậuhiệnđại
tinbảnchấtcủathếgiớilàhỗnmang,“mọisựđềulàtheocáchcủanó”.Mỗingười
thấymộtthếgiớikhácnhau,bịchiphốibởinhiềuhệquychiếu.”
[40]Nhìnchungcác
bàiviếtởhướngnghiêncứunàyítđềcậpđếnvấnđềbiểutượngvìtínhbíẩnvàđa
nghĩacủabiểutượngthườnggópphầntạonênđặcsắctrongcácyếutốhuyềnảotrong
sángtáccủaMurakami.
YếutốtìnhdụclàmộtvấnđềnổicộmtrongcáctácphẩmcủaMurakaminên
cũngnhậnđượcsựquantâmnhấtđịnhcủacácnhànghiêncứutuynhiênsốlượngvẫn
cònrấthạnchế.Bàiviết
T
T

i
ic
c
c
cô
ô
ô
ôđơ
đơ
đơ
đơn
n
n
nqua
qua
qua
quac
c
c
cá
á
á
ác
c
c
cti
ti
ti
tiể
ể

n
n
của
tácgiảNguyễnTuấnKhanhđãphântíchyếutốtìnhdụccủamộtsốnhàvănlớncủa
NhậtBảnnhưKawabata,Kanizati,Mishima,KoboAbe,BananavàMurakamiHaruki
thôngquađósosánhđốichiếugiữacácnhàvăn.NguyễnTuấnKhanhlígiảitìnhdục
làmộtcáchgiảiphóngconngườikhỏisựlạclõngthếnhưng
“nhữngsựchungđụng
thểxáckhôngcứuvãnnổitâmhồncủanhữngconngườicôđơn”
[36].Trongbàiviết
“R
R
R
Rừ
ừ
ừ
ừng
ng
ng
ngNauy
Nauy
Nauy
Nauy”
”
”
”–
–
–
–sex
sex

thu
thuậ
ậ
ậ
ật
t
t
tđí
đí
đí
đích
ch
ch
chth
th
th
thự
ự
ự
ực
c
c
c
,tácgiảPhanQuýBích
ngoàilígiảisexlàmộtcáchcứuvãntâmhồnméomótổnthươngcủacácnhânvậtmà
cònlàmộtphóngchiếucủaxãhộiđươngthời
“Sexvừalàsựthựctrầntrụi,vừalàẩn
dụvềnhữnggiátrịsốngcủathanhniênNhậtBảnvàonhữngnăm60-70…Lớpthanh
niênNhậtngàyấynhưrơivềtừmộthànhtinhkhác:quênquákhứ,quêngiađình,
truyềnthống,xemsựthỏamãnkhátvọngriênglàmụcđíchtốicao”

ô
ô
ông
ng
ng
ngch
ch
ch
chỉ
ỉ
ỉ
ỉc
c
c
có
ó
ó
óv
v
v
vậ
ậ
ậ
ậy
y
y
y
củaLinhLanlạilàmộtbàilậtngượccácvấn
đềmàPhanQuýBíchđãnêuratrướcđó,tácgiảđồngývớimộtsốkiếngiảicủaPhan
QuýBíchnhưngcũngcóđiểmkhôngđồngtình.LinhLanbổsungtìnhdụctrongtác

à
à
àgi
gi
gi
giả
ả
ả
ải
i
i
ihuy
huy
huy
huyề
ề
ề
ền
n
n
ntho
tho
tho
thoạ
ạ
ạ
ại
i
i
iHaruki

b
b
bờ
ờ
ờ
ờbi
bi
bi
biể
ể
ể
ển
n
n
n–
–
–
–huy
huy
huy
huyề
ề
ề
ền
n
n
ntho
tho
tho
thoạ

,tác
giảđãthâutómnhữngchitiếtnghệthuật,nhữngkhíacạnh,phươngdiệnlàmnêntính
huyềnthoạicủatácphẩm
Kafka
Kafka
Kafka
Kafkab
b
b
bê
ê
ê
ên
n
n
nb
b
b
bờ
ờ
ờ
ờbi
bi
bi
biể
ể
ể
ển
n
n

trong
trong
trongti
ti
ti
tiể
ể
ể
ểu
u
u
uthuy
thuy
thuy
thuyế
ế
ế
ết
t
t
t“
“
“
“Kafka
Kafka
Kafka
Kafkab
b
b
bê

a
a
aHaruki
Haruki
Haruki
HarukiMurakami
Murakami
Murakami
Murakami
quantâmlígiảimộtkhíacạnhnhỏnhưngrấtquantrọngtrongtácphẩm.Tácgiảvạch
rasựtươngđồngvàkhácbiệtgiữa“mặccảmOedipus”và“phứccảmGenji”thông
quađóchothấytácphẩmmangnhiềubiểuhiệncủaphươngĐônghơntuykĩthuật
viếtrấtTâyphương.Ngườiviếtlígiải
“xuấtpháttừbảnchấtcủavănhọcNhậtBản,
nềnvănhọcduytình(đềcaotìnhcảm).Vớitínhchấtnày,vănhọcluônđặtyếutốtình
cảmlênhàngđầu.”
[49]
VấnđềbiểutượngtrongsángtáccủaMurakamicũngnhậnđượcsựquantâm
nhấtđịnhnhưngbàiviếtriêngbiệtvềvấnđềnàysốlượngvẫncònrấthạnchế.Cóthể
kểđến
H
H
H
Hệ
ệ
ệ
ệth
th
th
thố

Bi
Bi
Biê
ê
ê
ên
n
n
nni
ni
ni
niê
ê
ê
ên
n
n
nk
k
k
kí
í
í
íchim
chim
chim
chimv
v
v
vặ

“Hệthốngbiểutượng
trongtácphẩmkháđadạngtừvậtthểđếnconngười,đóhoàntoàncóthểlàmộtkiểu
tròchơibiểutượngcủaMurakami.”
[27]Tácgiảđãgợiđượcnhiềuýtưởng,tuynhiên
bàiviếtcònchưađisâuvàophântích.Bàiviết
Bi
Bi
Bi
Biể
ể
ể
ểu
u
u
ut
t
t
tượ
ượ
ượ
ượng
ng
ng
ngc
c
c
cổ
ổ
ổ
ổm

i
i
iph
ph
ph
phứ
ứ
ứ
ức
c
c
c
di
di
di
diệ
ệ
ệ
ện
n
n
nqua
qua
qua
quati
ti
ti
tiể
ể
ể

b
b
bê
ê
ê
ên
n
n
nb
b
b
bờ
ờ
ờ
ờbi
bi
bi
biể
ể
ể
ển
n
n
n
.Tácgiảnhậnđịnh
“Vớinhữngbiểutượngvănhóacổmẫu,Murakamiđãkhơidậynhữngvôthứctậpthể
củanhânloại,phảnánhchânthựcsựđachiều,phứcdiệntrongđờisốngtinhthần
conngườihiệnđại.”
[47]
Cóthểthấy,vấnđềbiểutượngtrongsángtáccủaMurakaminhậnđượckhá

ển
n
n
n
làmộttác
phẩmlớn,đángquantâmvìkĩthuậtviếttiểuthuyếtđiêuluyện,kếthợpđượccáihay
củacảhainềnvănhóaĐôngTây.Hệthốngbiểutượngdàyđặcmàtácgiảsửdụngđã
gắnkếtđượcýthứccổxưavớicuộcsốnghiệntại,đâylàmộttrongnhữngđiểmlàm
nênthànhcôngcủatácphẩmnhưngvẫnchưacóbàinghiêncứuđượccôngbốnàovề
đềtàinày.Thếnên,đâycònlàmộtvấnđềthúvịđượcbỏngỏchonhữngaihứngthú
vớinó.
3.
3.
3.
3.M
M
M
Mụ
ụ
ụ
ục
c
c
cđí
đí
đí
đích,
ch,
ch,
ch,y

t
tượ
ượ
ượ
ượng
ng
ng
ngtrong
trong
trong
trongt
t
t
tá
á
á
ác
c
c
cph
ph
ph
phẩ
ẩ
ẩ
ẩm
m
m
m
Kafka

ủ
ủ
ủa
a
a
aMurakami
Murakami
Murakami
MurakamiHaruki
Haruki
Haruki
Haruki
chúngtôihyvọngsẽcóđượcnhữngkiến
giảivềvấnđềlíthuyếtcủakháiniệmbiểutượngvàcócáinhìntổngquátvềtácgiả
MurakamiHarukicũngnhưtácphẩm
Kafka
Kafka
Kafka
Kafkab
b
b
bê
ê
ê
ên
n
n
nb
b
b

Ph
Ph
Phạ
ạ
ạ
ạm
m
m
mvi
vi
vi
vinghi
nghi
nghi
nghiê
ê
ê
ên
n
n
nc
c
c
cứ
ứ
ứ
ứu
u
u
u

n
n
,đồngthời
chúngtôicònliênhệvớimộtsốtiểuthuyếtkháccủaMurakamivàcáctácgiảtêntuổi
kháctrongmốiquanhệđồngđạivàlịchđạiđãcónhữnghìnhảnhbiểutượngtương
đồngđểsosánhđốichiếunhằmlàmrõhơngiátrịcủacácbiểutượng.
5.
5.
5.
5.Ph
Ph
Ph
Phươ
ươ
ươ
ương
ng
ng
ngph
ph
ph
phá
á
á
áp
p
p
pnghi
nghi
nghi

Phươngphápxãhộihọc:MurakamilàmộtnhàvănNhậtBảnnhưngtừbéđã
sớmtiếpcậnvớivănhóaTây,ởôngcósựhòatrộnđộcđáogiữahainềnvănminh
14
ĐôngTây.Trêncơsởấy,chúngtôikhaitháckhíacạnhvănhóaxãhộiđểthấyđược
sựliênhệgiữacáctầngvănhóatrongtácphẩm.
15
PH
PH
PH
PHẦ
Ầ
Ầ
ẦN
N
N
NN
N
N
NỘ
Ộ
Ộ
ỘI
I
I
IDUNG
DUNG
DUNG
DUNG
16
CH

NĐỀ
ĐỀ
ĐỀ
ĐỀCHUNG
CHUNG
CHUNG
CHUNG
1.1
1.1
1.1
1.1Gi
Gi
Gi
Giớ
ớ
ớ
ới
i
i
ithuy
thuy
thuy
thuyế
ế
ế
ết
t
t
tv
v

u
ut
t
t
tượ
ượ
ượ
ượng
ng
ng
ng
1.1.1
1.1.1
1.1.1
1.1.1Gi
Gi
Gi
Giớ
ớ
ớ
ới
i
i
ithuy
thuy
thuy
thuyế
ế
ế
ết

Conngườitiềnsửxaxưađãbiếtsửdụngnhữngkíhiệuđểghinhớlạinhững
sinhhoạthằngngàycủamình.Xãhộinguyênthủypháttriển,vậtchấtdưdả,con
ngườibắtđầubiếtsửdụngvỏsònhưtiềnthâncủatiềntệđểtraođổihànghóa.Điều
nàychotathấynhucầutạoranhữngthứcụthể,dễnắmbắtđểthaythếchonhữngthứ
trừutượnghơnđãxuấthiệntừrấtlâu.Khảnăngbiểutrưnghóanàygiúpchúngtacó
thểthâutómđượcnhữnghìnhảnhtrongthựctạihoặcquákhứdễdànghơnnhưng
khôngphảinguyênbảnnhưmộtbứcảnhchụpmàthôngquacácbiểutượng.Khicuộc
sốngcàngpháttriểnđòihỏiấyngàycànglớnhơn,nhữngbiểutượngtừđấyphátsinh,
quacácthờikìngàycàngphongphúđadạnghơn.
Đểcóđượcmộtbiểutượngnhấtthiếtphảiđiquahaiconđườngmãhóavàgiải
mã.Banđầu,thựctạikháchquanđượccảmnhậnbằngtrựcgiác,conngườitíchlũy
kinhnghiệmtừnhiềutrựcgiácđểtổnghợpthànhtrigiác.Từtrigiácđượctậphợp,
thôngquatưduytrừutượnghóachorađờimộthìnhthứccụthểlàbiểutượng.Đó
chínhlàýnghĩagốcbanđầucủabiểutượng,ýnghĩagốcnàycóthểtồntạihoặcmất
điquakhônggianvàthờigian.Songsongđólàquátrìnhpháisinhýnghĩatheovùng
miềnvàthờiđại.Tuynhiên,đểmộtbiểutượngcóýnghĩaquátrìnhtạodựngphảiđi
kèmvớiquátrìnhgiảimã.Đầutiên,ngườigiảimãphảinhậnthức,tìmrađượcbiểu
tượng,đâylàbướcrấtquantrọngđầutiên.Saukhibóctáchđượcbiểutượngtừmột
tổngthểngườigiảimãlàmcôngviệcngượclại,đốichiếubiểutượngtrongmốiquan
hệchungvớibứcphôngnềncủamình.Từsựsosánh,rútranhữngkếtluậngiữaý
nghĩagốcvàýnghĩapháisinhvớicánhânhoặctậpthểtạodựngbiểutượngtrong
hoàncảnhcụthểđểlígiảivấnđề.
Biểutượng(Symbol)trongtiếngAnhlàmộttừbắtnguồntừngônngữcổChâu
Âu(
symbolus
trongtiếngLaMãvà
symbolon
trongtiếngHyLạp).Thuậtngữbiểu
tượngđượcsửdụngtrongtiếngViệtlàmộtgốcHánđượcdùngkhátrừutượng.Tuy
cácbiểutượngđãđượcsángtạotừrấtxaxưanhưngchođếnkhilíthuyếtCấutrúc

Ti
Ti
Tiế
ế
ế
ếng
ng
ng
ngVi
Vi
Vi
Việ
ệ
ệ
ệt
t
t
t
“
Biểutượnglà
hìnhảnhtượngtrưng,làhìnhảnhcủanhậnthức,caohơncảmgiác,chotahìnhảnh
củasựvậtcòngiữlạitrongđầuóckhitácdụngcủasựvậtvàogiácquanđãchấm
dứt”
[21;tr.22]haynhưtrong
T
T
T
Từ
ừ
ừ

họ
ọ
ọ
ọc
c
c
c
“
Biểutượnglàhìnhảnhcácvậtthể,
cảnhtượngvàsựkiệnxuấthiệntrêncơsởnhớlạihaytưởngtượng.Khácvớitrigiác,
biểutượngcóthểmangtínhkháiquát.Nếutrigiácchỉliênquanđếnhiệntại,thìbiểu
tượngliênquanđếnquákhứvàtươnglai”
[8;tr.22].Nhữnglígiảikháclạidựatrên
sứckháiquátcủabiểutượngnhưtrong
T
T
T
Từ
ừ
ừ
ừđ
đ
đ
đi
i
i
iể
ể
ể
ển

nhậnthứcđược.Biểutượnglàmộtyếutốtấtyếucủaýthức,vìnóthườngxuyêngắn
liềnvớiýnghĩavàýnghĩacũngkhácnhauvớihìnhảnhcủacácsựvậtvàđồngthời
chophépýthứccóthểsửdụngmộtcáchtựdonhữnghìnhảnhmangcảmtínhcủa
chúng”
[24;tr.22].
Kháiniệmbiểutượngkhôngchỉxuấthiệntrongcácquyểntừđiểnmànhiều
nhàkhoahọctrêncáclĩnhvựckhácnhaucũngquantâmđến.Nhàtriếthọcvàthần
họcngườiPhápJeanChevalier(1906–1993),đồngtácgiảquyểnsách
T
T
T
Từ
ừ
ừ
ừđ
đ
đ
đi
i
i
iể
ể
ể
ển
n
n
nbi
bi
bi
biể

óa
a
a
ath
th
th
thế
ế
ế
ếgi
gi
gi
giớ
ớ
ớ
ới
i
i
i
chúýđếnnguồngốcxaxưacủabiểutượng,ôngchorằng
“
ngaytừkhởithủy,biểutượngđãlàmộtdấuhiệu,mộtcơsởquyướccủaniềmtin.Ở
18
tầngsâuhơn,nólàsựhộitụcủahaiýtưởngchiaravàkếtlại,phânlyvàtáihợp,nó
làdấuhiệubịđậpvỡ,gãyvỡvànốikết.Ởđó,cảmxúcluônluônnổitrội,biểuhiện
thànhnhữngnỗilosợhaymừngvuikhônxiếttả,nhữngcảmxúckhônglời”
[34].Nhà
triếthọcvàtâmlíhọcCarlG.Liungman,tácgiảcủaquyển
T
T

ượ
ượng
ng
ng
ng
định
nghĩađơngiảnbiểutượnglà
“nhữnggìđượcgọilàbiểutượngkhinóđượcmộtnhóm
ngườiđồngýrằngnócónhiềuhơnmộtýnghĩalàđạidiệnchochínhbảnthânnó.”
[33]KarlJung(1875–1961),nhàtâmthầnhọcnổitiếngngườiThụySĩchorằng
“Biểutượnglàmộttừngữ,mộtdanhtừhaymộthìnhảnhngaycảkhichúnglàquen
thuộctrongđờisốnghàngngàyvẫnchứađựngmốiquanhệliêncan,cộngthêmvào
đócáiýnghĩaquyướcvàhiểnnhiêncủachúng.Trongbiểutượngcóbaohàmmột
điềugìđómơhồ,chưabiếthaybịchedấuđốivớichúngta”
[34].NếuJungđịnh
nghĩabiểutượnglàmộttừngữ,danhtừhayhìnhảnhthìnhàvănhóahọcngườiNga
YuriLotman(1922–1993)lạichúýđếnkhíacạnhtưtưởnghìnhthànhnênbiểu
tượng,ôngnói
“Quanniệmquenthuộcnhấtvềbiểutượnggắnliềnvớitưtưởngvề
mộtnộidungnàođó,đếnlượtmìnhnộidungđólạiđượcdùnglàmbìnhdiệnbiểu
hiệnchomộtnộidungkhác,thôngthườnglànộidungcógiátrịvănhóahơn.”“Còn
biểutượngvừaởbìnhdiệnbiểuhiện,vừaởbìnhdiệnnộidungbaogiờcũnglàmột
vănbản,tứclàcómộtýnghĩathốngnhấtđóngkínởbêntrongnó,vàcómộtranh
giớibiểuhiệnrõràngchophéptáchbiệtnókhỏingữcảnhkíhiệuxungquanh.”
[41]
Dùcónhiềulíthuyếtkhácnhaunhưnggiữachúngvẫncóđiểmchungnhấtđịnh.
Nhìnchung,biểutượnglàmộtchủthểnhấtđịnhcóthểđạidiệnchochínhnóhoặc
nhữngkháchthểkháccóýnghĩanộihàmliênquanđãđượctrigiáctrướcđó.Những
điềunàyphảiđượcmộtcộngđồngchấpnhậnvàlưutruyềnmộtcáchrộngrãicảvề
khônggianđịalýlẫnthờigianlịchsử.

ăn
n
n
nh
h
h
họ
ọ
ọ
ọc
c
c
c
Vìtínhhàmẩnđanghĩacủabiểutượngmàtrongvănchươngtừlâucáctácgiả
đãsửdụngbiểutượngnhưmộtphươngtiệnnghệthuậtđặcsắcđểdiễntảhàmsúc
nhữnggìmìnhcầndiễnđạt.Biểutượnghấpdẫnkhôngchỉvớicáctácgiảdângianmà
lôicuốncảnhữngtácgiảvăncủavănhọcviết,từthơcađếnkịchnghệđếnvănxuôi.
Mỗinềnvănhọclạicónhữngbiểutượngchoriêngmình,cókhicósựgiaothoanhau
đôikhitrongcùngmộtbiểutượnglạicóýnghĩahoàntoàntráingượcnhau.Theo
T
T
T
Từ
ừ
ừ
ừ
19
đ
đ
đ

ăn
n
n
nh
h
h
họ
ọ
ọ
ọc
c
c
c
,biểutượngvănhọctheonghĩarộnglà
“đặctrưngphảnánh
bằnghìnhtượngcủavănhọcnghệthuật”
,theonghĩahẹplà
“mộtphươngphức
chuyểnnghĩacủalờinóihoặcmộtloạihìnhtượngnghệthuậtđặcbiệtcókhảnăng
truyềncảmlớn,vừakháiquátđượcbảnchấtcủamộthiệntượngnàođấy,vừathể
hiệnmộtquanniệm,mộttưtưởnghaymộttriếthọcsâuxavềconngườivàcuộcđời”
[17;tr.24]
Khitaxemxétmộttácphẩmvănchươngtrêngócđộbiểutượngcónghĩalàta
quantâmđếnphầnkếttinhnhấtcủatácphẩm.Nhàvănxâydựngnênbiểutượnglà
tổnghợpnhữnggìthựctếtácđộngđếnnhữngsángtạocủariêngmình,bởithế,một
biểutượngvănchươngluônhòaquyệnđượcsựchungriêngtấtyếunày.Xéttheo
hướngấy,phântâmhọcđãcónhiềulígiảivềbiểutượngcủaS.FreudvàK.Jung.
Freudthôngquakhảosátcácchủđềhuyềnthoạiđểkhẳngđịnhsángtạonghệ
thuậtchỉlàsựgiảitỏasựkiềmnéncủanhữngẩnứctìnhdục.Ônggọilàđólànhững
“libidotínhdục”,nhữnghìnhảnhtượngtrưngchoẩnứccủaconngười.Tuynhiên,

phẩmcónhữngbiểutượngnổibậtcầncósựthamgiamộtcáchcóýthứccủanhàvăn.
Nhàvănchủđộngsángtạo,tácphẩmtiếptụcpháttriểnvàcộnghưởngvớinhữngtác
phẩmkhácvàngườiđọcnhữngýnghĩasẽdầndầnlớnlêntheothờigian.
Mỗingànhnghệthuậtđềucóchấtliệukhácnhauđểcấutạonênnhữngbiểu
tượngriêng.Vớivănchươngđólàngôntừ,bảnthânngôntừđãlàmộtkíhiệu,từ
ngôntừlạitạonênnhữnghìnhảnh,sựviệc,conngườimangtínhchấtbiểutượng.
Biểutượngvănhọcluônvượtlêntrêntínhtrựcquanrútgọnvàtínhcôngthứcướclệ,
mangnhiềuýnghĩapháisinhquatừngthờikì.Biểutượng,xétvềphươngdiệnhình
thứclànhữngtínhiệumàtheoL.Hjemslev,cótínhphứchợptrongcấutạo.Nóchứa
đựngrấtnhiềuđặctính,trongđó,đángchúýlàbađặctrưngnổibật:tínhđatrị,tính
khảbiếnvàtínhtươngtác.
Tínhđatrịvừađượcxemlàđặcđiểmđồngthờicũnglàhiệuquảcủabiểu
tượng.Biểutượngcóthểmangtrongmìnhnhiềutầngýnghĩacũngbởisựthâmnhập,
tươngtác,cộnghưởngcủamỗichủthểsángtạovớicộngđồngvàlịchsử.Đócóthểlà
mộtsựđàosâucóchủýcũngcóthểdovôthứctậpthểchiphối.Từmộtlượngthông
tincụthể,cógiớihạn,thôngquabiểutượngcóthểcómộttrườngliêntưởngmởrộng
vôhạn,nhiềutầngbậc,nhiềucấpđộ,tùythuộcvàotrìnhđộvànhậnthứccủangười
tiếpnhận.Tínhđatrịgiúpbiểutượngvượtlênnơichốn,hoàncảnh,cánhâncụthể
bằngcáchquytụmộtthựctạivàsâusắchơn.Dòngchảyýnghĩatừbiểutượngcứthế
mãibấttận,khôngngừng,theosựpháttriểncủalịchsửvănhọc.
Tínhkhảbiếnlàlàkhảnăngbiếnđổi,khảnăngtáisinhliênhồitừcáibiểuđạt
đếncáiđượcbiểuđạtlàmchovănhọccóđộmởmới,màusắcmới.Mỗibiểutượng
khôngchỉmangmộtýnghĩanhấtđịnh,bấtbiếnmàtùythuộcvàomỗicộngđồng,mỗi
thờikì,mỗidântộc,mỗicánhân…quaquátrìnhtươngtácvàcộnghưởngdẫnđến
nhữngbiếnđổinhấtđịnhvềsắctháiýnghĩavàlàmnảysinhnghĩamới.Nếutínhđa
21
trịkhiếnchobiểutượngcóchiềusâuthìtínhkhảbiếnlạikhiếnchobiểutượngcó
chiềurộngmênhmônghơn.
Tínhtươngtáclàmộtđặctrưngkhácmangtínhtấtyếusauhaitínhchấtkểtrên.
Cácbiểutượngtheocơchếthâmnhập,liênhệlẫnnhauđãtạonênnhữngýnghĩasâu

đồngsửdụngbiểutượngấy.Biểutượngvănhọclạiluôncósựpháisinhvềmặtý
nghĩa,cảtrongsángtáclẫntiếpnhận.Cũnglàmộtbiểutượngấynhưngquathờigian
cóthểđượcbổsungcảvềsắctháilẫnýnghĩa.Vìthế,biểutượngtrongvănchương
mangđậmtínhcánhânhơn.Mộtđiểmkhácbiệtcơbảnnữalàbiểutượngvănhọc
luôntồntạitrongmộtmôitrườngbấtbiếnlàtácphẩm,thếnêndùngườiđờisauvẫn
cóthểcảmnhậnhiểuđượcýnghĩacủabiểutượngthôngquamốiliênhệấykhôngquá
khókhăn.Ngượclại,biểutượngvănhóathườnglànhữngquyướccộngđồngnêncó
thểgâykhóhiểuchoviệctiếpnhậnởthờikìsau.Tuythế,cónhiềubiểutượngvănhóa
dichuyểnvàotácphẩmnghệthuậtvàtrởthànhbiểutượngnghệthuật,vàngượclạicó
trườnghợpbiểutượngnghệthuậtbướcrakhỏitranggiấyvàtrởthànhbiểutượngvăn
hóa,trườnghợpnàythườnghiếmhơn.Cóthểnói,nếugâyđượccộnghưởngđủlớn
vớiđôngđảođộcgiảvàtrởthànhbiểutượngvănhóathìđâylàmộtthànhcônglớn
củanghệthuật.
Nhữngtácphẩmviếttheolốibiểutượngđềumangbảnchấtcủakíhiệu,nhưng
nólạikhácvớikíhiệuthôngthường.Mộtkíhiệumàchúngtathườngsửdụnglàmột
chủthểthaythếchomộtkháchthểkhácbảnthânnó,đôikhikhônghềcósựliênquan.
Vídụtừ“cây”,khinhìnthấytừnàychúngtaliêntưởngđếnmộtcáicâytrongđờithực
nhưnggiữachúngchỉcómốiquanhệvõđoán,từ“cây”bảnchấtkhôngcógìtương
đồngvớicáicây.Nhiềudântộckháccóthểdùngtừngữkhácđểnóiđếncâynhư
“tree”(Anh),“arbre”(Pháp),“baum”(Đức),tathấygiữacáctừcũngkhôngcósựliên
hệ,mỗingônngữsẽcómộtcáchgọikhácnhauchomộtsựvật.Điềunàynóilênmột
đặctrưngkháccủakíhiệu,kíhiệulànhữngquyướcđượccộngđồngchấpnhậnvàsử
dụngrộngrãi.Bêncạnhđó,kíhiệucònnằmtrongmộthệthốngnhấtđịnhvàthường
chỉmangmộtnghĩaduynhất.Biểutượnglạicósứcdiễnđạtdồidàohơn,cóthểdồn
néntrongmìnhnhữngtầngsâuýnghĩa.Biểutượngtuymộtphầnvẫnmangtínhcộng
đồng,nhưngmàusắccánhânthườngchiphốinhiềuhơn,kểcảcánhâncảmthụ.
Nếukíhiệunằmởcấpđộngữâmthìẩndụ,hoándụthuộcmộtcấpđộcaohơn
làtừvựng.Cóthểnóiẩndụ,hoándụvàbiểutượngcónhiềuđiểmgiốngnhau,
Murakamicũngsửdụngnhiềuẩndụ,hoándụđểxâydựnghìnhtượng,tuynhiêngiữa
chúngvẫncóđiểmkhácnhaucơbản.Ẩndụvàhoándụcóthểxéttheohaicấpđộ,đầu

ậ
ậ
ật
t
t
tng
ng
ng
ngữ
ữ
ữ
ữv
v
v
vă
ă
ă
ăn
n
n
nh
h
h
họ
ọ
ọ
ọc
c
c
c

24
khôngphảibaogiờcũngđượcdễdàngchấpnhận.Tuynhiêngiữahaikháiniệmvẫn
cósựchuyểnbiếnlinhhoạtchonhau.Nhìnchung,biểutượngnàocũnglàmộthình
tượngnghệthuậtnhưngkhôngđúngởchiềungượclại.Mộthìnhtượngnghệthuật
muốntrởthànhmộtbiểutượngphảimangđủtầmvóclớn,cónhữngphácách,sựđộc
đáođủđểcôngchúngchấpnhậnnhưlàmộtbiểutượng.VídụhìnhtượngDonJuantừ
tranggiấyđãbướcrađờithực,ngườitadùngcáchgọi“gãDonJuan”đểchỉnhững
anhchàngngạomạn,bấtchấplềlốixãhội,quyếnrũphụnữvàcũngrấttrănghoabay
bướm.ỞViệtNam,hìnhtượngấygầnvớihìnhtượngSởKhanh,tuynhiên,SởKhanh
đượcdùngvớinghĩatiêucựchơn,đểchỉnhữngkẻchuyênlừadốivàbỏmặcphụnữ.
Ởmộtcấpđộphổquáthơnchúngtacókháiniệmtượngtrưng.Mặcdùcó
nhiềuquyểntừđiểnđịnhnghĩabiểutượngbằngkháiniệmtượngtrưng,tuynhiêngiữa
chúngcónhữngđiểmkhácnhaucơbản.Tượngtrưngmangtínhcốđịnhrấtcaovà
thườngchỉmangtrongmìnhmộtýnghĩanhấtđịnh.VídụtrongvănhọcViệtNam,
câytretượngtrưngchongườiquântử,thuyềntượngtrưngchongườicontrai,bến
tượngtrưngchongườicongái.Nhữnghìnhảnhấyđượccộngđồngchấpnhậnvàsử
dụngnhưmộtquyướcquaquãngthờigianlâudài.Tượngtrưngđôikhiđượchiểu
nhưmộtcáchviết,mộtphươngthứcchuyểnnghĩacủatừ.Tínhchấtbiếnđổicủa
tượngtrưnglàrấtítnênrấtdễđivàosáomònnếungườisửdụngkhôngkhéoléo.Biểu
tượng,nhưđãnóiởphầntrên,mangdấuấncánhânvàtáisinhvềnghĩalẫnsắcthái
biểucảm.
Khámphávàgiảimãcácbiểutượnglàmộtconđườngtưduynghệthuật,tác
giảsángtạonênbiểutượngcóthểđạttầmýnghĩacaoxanhưngcũngbịgiớihạnbởi
nhữngyếutốnhưhọcvấn,kinhnghiệm,môitrườngvănhóacụthể.Thếnhưng,số
ngườitiếpnhậnvàlígiảibiểutượngthìlạivôcùnglớnvớinhữngtrìnhđộvàđiều
kiệnkhácnhauđãtạonênsựcộnghưởngvàđồngsángtạovôbiên.Tuynhiên,người
giảimãcũngkhôngđượcgánghépnhữngsuydiễncánhântùytiệnmàphảicónhững
suyluậntrênnhữngcơsởthíchhợp.Giảimãbiểutượngphảiđitừcáicụthểđểcái
kháiquátvàđặttrongmạchngầmvănbản.
1.2

Cuộ
ộ
ộ
ộc
c
c
cđờ
đờ
đờ
đời
i
i
i
MurakamiHarukisinhnăm1949ởcốđôKyoto,thếnhưngthuởnhỏôngsống
chủyếuởKobe.Ôngsốngtronggiađìnhcótruyềnthốngvănchương,chamẹđềulà
25
giáoviêngiảngdạyvănhọcNhật.CóvẻquanhệcủaMurakamivớigiađìnhkhông
đượctốtlắmdosựbấtđồngvềtưtưởng.Murakamichịuảnhhưởngrấtlớntừvănhọc
phươngTây,mộtphầncũngvìýmuốnnổiloạnchốnglạinhữngđiềuôngcholàcũkĩ
vànhàmchán,dođóvănphongcủaôngthườngđơngiản,dễhiểuvàthoángđạthơn
sovớinhữngnhàvănNhậtBảnđượcđánhgiácaokhác,vốnđãrấtnổitiếngvớicách
hànhvănsangtrọngvàtinhtế.Thếnhưng,càngđisâuvàomạchngầmcủavănbảnta
càngbắtgặpnhiềuhơntâmthứcngườiNhậtBản,nhữngconngườimangnhiềuchấn
thươngsauchiếntranh.Hànhtrìnhquaytrởvềnàylàđiềutấtyếu,bởisaunhững
thángnămtuổitrẻaicũngphảibìnhtâmnhìnlạimình.Tuynhiên,khôngphải
Murakamimuốnchốnglạigiađình,ôngchỉbấtđồngtưtưởngvàcũngcónhữngảnh
hưởngnhấtđịnhtừngườicha.Chaônglàmộtsĩquantừngthamchiến,bóngdángcủa
cuộcchiếninsâuvàotâmhồnông.Murakamichiasẻ
“Tôilàconsinhrasauchiến
tranh.Tôithườngthấychacầunguyệnthànhtâmrấtlâutrướcbànthờitrướcbuổiăn

bê
ê
ê
ên
n
n
nb
b
b
bờ
ờ
ờ
ờbi
bi
bi
biể
ể
ể
ển
n
n
n
.Tạiđây,ônggặpngườibạngáiTakahashiYokocó
chungnhiềusởthíchvàcáchsốngphóngkhoáng,ngườisaunàykếthônvớiôngở
tuổihaimươi.Nhữngnămcuốiđạihọc,ôngcùngvợmìnhmởmộtquánnhỏtênPeter
CattạiTokyo,tênconmèocưngcủahaivợchồng,côngviệctaytráinàybậnrộnđến
độôngvẫncònthiếuvàitínchỉđểtốtnghiệp.Đâylàmộtquáncafevàobanngày,
phụcvụrượuvàobanđêm,cuốituầncótrìnhdiễnnhạcsống.Kiểucâulạcbộnhạc
Jazznhưthếvẫncònkhámớimẻvàothờikìnàynêncôngviệclàmăncủahaivợ
chồngkhátốt.Họvừalàchủ,vừalàbồibàn,bốtrítổchứcnhạcvànhạccôngnênrất