TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA THỦY SẢN
LÊ THỊ NHƢ NGỌC NGHIÊN CỨU MỘT SỐ LOẠI THẢO DƢỢC PHÒNG
BỆNH VI KHUẨN Streptococcus sp. TRÊN CÁ RÔ
(Anabas testudineus) LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH BỆNH HỌC THỦY SẢN
2013

CÁN BỘ HƢỚNG DẪN
Ts. TỪ THANH DUNG 2013i
LỜI CẢM TẠ
Để hoàn thành tốt đƣợc luận văn này tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu
sắc và chân thành nhất gửi đến:
Ts. T Thanh Dung - B môn Bnh Hc Thy Sn - Khoa Thy Sng
i hc C     ng dn trong sut quá trình tri  
n quý báu trong sut thi gian thc hi tài và hoàn thành tt
lu
Quí Thy, Cô và cán b Khoa Thy si hc C, o mi
u kin thun li cho tôi hoàn thành lu
Tp th các bn lp Bnh hc Thy sn - Khóa 36, anh Nguyn Bo Trung
(Bnh hc Thy sn - t nhiu trong quá trình thc hin
 tài này.
Cui cùng, tôi xin bày t lòng bii tt c tm lòng kính trn anh
ch i thân ca tôi luôn quan tâm và ng viên tôi
trong sut thi gian qua.


h châu và NT6 và NT7 b sung lá i). Sau 3 tum tra các ch tiêu
huyt hc t 1   n dc hiu  các
nghim thc, kt qu s ng t bào hng cu, tng t bào bch cu và t bào
bch c tt c nghim thi chng.
n hành cm nhim vi vi khun Streptococcus sp.  m vi khun
10
5
CFU/ml (lp li 3 ln). S dng cá t thí nghi  b trí
cho các nghim thc. Kt qu cho thy t l sng ca cá sau cm nhim vi vi
khun Streptococcus sp. cao nht  NT4, NT5 và NT6. Còn NT2 có s cá cht
nhiu nht. Tin hành lc kt qu  nghim th
chit xut dip h châu và c mc 6 ml có s ng t bào hng cu, tng t
bào bch cu và t bào bch c m thc còn li. Lá
i có tác dng thp nht trong 3 loi thc.

iii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam kt lu   c hoàn thành da trên các kt qu
nghiên cu ca tôi và các kt qu ca nghiên cc dùng cho bt
c lup nào khác.
Cgày 

DANH SÁCH HÌNH vii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT viii
CHƢƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1.1 Gii thiu 1
1.2 Mc tiêu c tài 2
1.3 Ni dung c tài 2
CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
2.1 m sinh hc cá rô 3
2.2 Mt s bnh trên cá rô 4
2.3 Tng quan bnh do vi khun Streptococcus sng vt thy sn 5
2.4 c b 6
2.5 Thí nghinh LD
50
ca vi khun Streptoccocus sp. gây b
thân trên cá rô (Anabas testudineus) 7
2.6 Tng quan v thc 8
2.6.1 c v thc 8
2.6.2 Tình hình nghiên cu thc trên th gii 8
2.6.3 Tình hình nghiên cu thc ti Vit Nam 9
2.7 Tng quan thc c nghiên cu 12
2.7.1 Lá i 12
2.7.2 C mc 13
2.7.3 Dip h châu 15
2.7.4 t tách thc c nghiên cu 16
CHƢƠNG 3: VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18
3.1 m và thi gian thc hin 18 v
3.2 Vt liu nghiên cu 18
vi
TÀI LIỆU THAM KHẢO 41
PHỤ LỤC A 49
PHỤ LỤC B 52
PHỤ LỤC C 53
PHỤ LỤC D 54
PHỤ LỤC E 61

vii
DANH SÁCH BẢNG

Hình 2.3 Cây c mc 13
Hình 2.4 Cây dip h châu 15
Hình 2.5  tách chit thc bng h thng Soxhlet 17
Hình 3.1  b trí thí nghim 23
Hình 4.1 Kt qu th nghim tính kháng khun ca thc vi vi khun
Streptococcus  các n khác nhau. A: Kt qu vòng kháng khun ca
dip h châu. B: Kt qu vòng kháng khun ca c mc. 27
Hình 4.2 Biu hin ca cá bc và sau khi gii phu. A: Cá xut hin các
; B: Ni tng bên trong b xut huyt 28
Hình 4.3 T l cá chm nhim vi khun Streptococcus
sp. 30
Hình 4.4 So sánh s ng t bào hng cu ca các nghim thc sau 3 tun. 31
Hình 4.5 So sánh s ng tng t bào bch cu ca các nghim thc sau 3
tun 33
Hình 4.6 S ng t bào bch ca các nghim thc sau 3 tun. 34
Hình 4.7 T bào bch cu trong mu máu cá bnh (A: T bào bch c
nhân; B: T bào lympho) (100X) 34
Hình 4.8 S ng t bào hng cu ca các nghim thc sau cm nhim. 36
Hình 4.9 S ng tng t bào bch cu ca các nghim thc sau cm nhim. 37
Hình 4.10 S ng t bào bch cu ca các nghim thc sau cm
nhim. 38
Hình 4.11 T bào máu ca cá b nhim bnh vi khun Streptococcus sp. vi
khun ri rác gia các t bào hng cu trong máu ca cá bnh (100X) 38
Hình 4.12 Kt qu phân lp vi khun t cá có du hiu b
khun Streptococcus c cm nhim; B: Vi khuc phân lp sau cm
nhim. 39
Hình 4.13 Kt qu nhum Gram (Vi khuu) (100X) 39

Lan, Lào, Campuchia, Vit Nam và nhiu quc gia châu Á khác (Fishbase,
2010). Cá có th c nuôi theo nhiu hình thc khác nhau và quan trng là
có giá tr kinh t c nhing (Nguy
và ctv, 2005). Ti Vic nuôi ph bin  các t
  ng Tháp, C        
t Long, 2003). Theo Tng cc Thy si vi các loài cá c
ngt trong khong 10 thá 2013, bnh  xut hin ti 65 xã thuc
25 huyn ca 10 tnh. Tng din tích b bnh khong 326,5 ha trên các loài cá
cá trm, cá chép, cá mè, cá trôi, cá rô phi, cá ng, cá lóc. Trong s
nhng tác nhân gây bng vt thy sn thì bnh do vi khun chim t
l khá lnh do nhóm vi khun Streptococcus spp. hi
gây nguy him trên nhiu loài cá nuôi  và
thit hi ln cho ngành nuôi trng thy sn, gây cn tr phát trin công nghip
sn xut gim (Evans et al., 2006). B
thân do vi khun Streptococcus gây ra là bnh truyn nhim nghiêm trng xut
hing nuôi thâm canh không mang tính cht mùa v ng
xy ra  n cá nuôi t 2n 60 ngày tui,  tt c các vùng nuôi cá rô
ng thâm canh bnh xut hin và din bin rt nhanh, cá cht bu t ngày
th 2 khi có du hiu cá gi gây thit hi t 40-70%, cá bit có nhng
ng hp lên ti 90-100% (Noga, 2010 và Nguyg Duy, 2011).
Hin nay, vic s dng thuc kháng sinh và hóa chc xem là bin pháp
ph bin  u tr bnh vi khung nuôi thy sn. Tuy nhiên,
vic s dn hing kháng thuc ngày càng nghiêm
trng. Bên có, nó còn gây tác hi rt lng, tt,
thuc kháng sinh có trong các sn phm t thy sn n sc khe
i.
i phi có nhng gii pháp mu
tr bng vt thy sn nói chung và trên cá rô nói riêng. Nh
gng s dng tht gi bn
cao, rt cn thit nhm bo cho s phát trin bn vng ca ngh nuôi thy
3
CHƢƠNG 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1 Đặc điểm sinh học cá rô
   Khoa và Trn Th      ng thuc
Ngành: Chordata; Lp: Osteichthyes; B: Perciformes; H: Anabantidae;
Ging: Anabas; Loài: Anabas testudineus (Bloch, 1792). ng (Nguồn: http://de.wikipedia.org/wiki/Kletterfische ngày truy cp
15/08/2013)
Cá rô là loài cá sc ngt  vùng nhii. Cá hin
din trong các thy vm ly, mn và rung lúa  Thái
Lan, Campuchia, Lào và Vi    Khoa và Trn Th Thu
 ng sng ca
cá rô rt tc bit cá có th hô hp bng khí tri nh p ph
(mê l), nên cá có th tn ti và phát triu king bt li 
ngoài t  Khoa và Trn Th 
Hin nay cá rô là mt trong nhng thy sn quan tr

phân lp t ng bnh  c Bangladesh (Rahman et al., 2001),
Nht, Malaysia, Phiplippines và Thái Lan (NACA, 2008) có du hiu bnh lý
m trùng máu, xut huyt và l esmin et al. (2007)
  p Aeromonas hydrophila t th   ng bnh và Afza et al.
p A. sobria t gan, thn, t tng và các vt loét trên cá rô.
Bên cn Streptococcus sp. gây ra các triu ch 
c phát hin (Evans et al., 2006). Ngoài ra còn có vi khun Flavobacterium
columnare     t (Sarker et al., 2002; Dash et al., 2009).
n Pseudomonas aeruginosa c phân lp t rut
ng b bnh vi nhng tg  et al., c
bit, các nghiên cu gng minh s hin din ca Edwardsiella
tarda trên loài cá này cùng vi s suy gim chng hu
 nuôi cao và nhi i (Mohanty et al., 2007). Mt s thí
nghiy Edwardsiella tarda có kh nh trên
ng,  nhi 20-22
o
C cá mn cm vi mm bnh E. tarda m 10
7

và 10
8
t bào (Sahoo et al., 2000).
Mt thí nghim gây cm nhim ca Srivastava (1980) trên cá rng ca 3
ging nm Achlya, Aphanomyces và Saprolegnia phân lp t 21 loài cá, trong
vòng 3-7 ngày k t thi gian cm nhim cho thy các si nm phát trin
nhanh chóng và làm cá cht nhanh trong vòng 5-12 ngày. Bên c
m neo Lernaea lophiara (Hà Ký và Bùi Quang T, 2007), trùng bánh xe,
Henneguya, nhóm Trypanosoma, các loài ký sinh trùng khác c ghi
nhn gây bng (Vann et al., 2006).


(Oreochromis spp.) b nhim t nhiên (Zamri-Saad et al., 2010). Theo Hunh
Th Ngc Thanh (2012) lu tiên phân lc vi khun Streptococcus
spp. gây b ng ti tnh Hu Giang, Tin Giang, C
ng Nai ti Vit Nam.
Vi khun Streptococcus sp. gây bnh ch yu cho nhi
hStreptococcus t hi khong 60
tn cá ayu (Plecoglossus altivelis), gây tn tht ln cho ngh nuôi cá này 
Nht (Austin and Austin, 2007). Nhóm vi khun này còn gây thit hi nghiêm
trng cho ngh nuôi cá rô phi (Oreochromis sp.)  nhiu quc gia trên th gii 6
vi t l t vong cao trên 50% trog vòng 3-7 ngày (Francis-Floyd,1996).
Nh  t nhi t dch bnh là do nhim S.
agalactiae c ghi nhn  nhiu trang trc bit là các trang
tri  châu Á (Musa et al., 2009). Trên 500 mu phân lp t cá rô phi thì có
82% bnh do Streptococcus nh là S. agalactiae và 18% là S.
iniae (Sheehan, 2009) vi các du hiu lâm sàng ni b cá bnh có
i bng xon, xut hin nhiu vùng b hoi t, t
t th tích, gan nht, xut huyt não (Wanman et al., 2005). Khi
quan sát tiêu bn, thn và tùy tng ca cá bnh s thy chúng nm
ri rác hay tp trung thành tt kính bên cnh các t
bào bin dng, cu trúc ri rc. Mô thn và tùy tng cá bu hiu
xung huyt, xut huyt và hoi t ng Th Hoàng Oanh, 2007) do vi khun
xâm nhp, ba cht dch có mùi bên trong (Conroy, 2009).
Quan sát mang cá rô b bnh thy có hing và dính li  các
si mang th cp (Quan Ngô Huy Tân và Lê Th Kim Loan, 2010).
Nhóm vi khun Streptococcus spp. có th c phân lp t thn, não, tim và t
tng trên cá bnh s dng Todd-Hewitt (TH), Nutrient agar (NA)
b sung máu cu hoc dê, TSA hay Brain heart infusion agar (BHIA) có th

Streptococcus
Gram
+



1 mm

24-


Catalase
-
Oxidase
-
ADH
+
O/F
-
NaCl 6,5%
-
pH 9,6
-
60°C
-
Biểu hiện: Cá bnh có biu hin gi  trên m cá có
ng. Cá bnh nng có biu hin co gi i bt
ng trên mc. Mt cá lc, bng hp cá
bnh xut huyt  hu môn, xung quanh mt và các gc vây (T Thanh Dung,
2013). Theo Nguyn Hu Thnh và ctv (2011) du hiu cho thy gan cá b

v th cá, m t ng lên gp 10
2
và 10
5
ng ng.

8
2.6 Tổng quan về thảo dƣợc
2.6.1 Sơ lƣợc về thảo dƣợc
Thc là nhng cây ng  chi, lá, hoa, ht và r c
u, gia v hoc làm thuc theo tng mch (Eisenbrand et
al., 1992). Cây thc là mt cây mm, mc, hu ht phát trin t
ht, không phát trin t thân gng dai. Mt vài th
lic gii khát có th tìm thy trong t u ht thc
c trng và rt s c sy khô và d tr  u cho
c làm thuc cha bnh c cây hoang dã lc tru
tc sy khô hoc ch bin k.
T n nay, trong thy s dng thuc t thc vt (Sivarajan et al.,
199 Ai Cp, Trung Quc, , 
Rn ng chng v s hiu bit tinh vi
và lý lun truyn thng vi vic trng nhng cây thc và cây gia v.
c bit là trong ch bin làm thng và có tính sát
khun tt cho sc khc và gia v c dùng làm
thuc và m phm, dùng trong git ra và tm gi, hun khói trong nhà và theo
mng (Eisenbrand et al., 1992).
2.6.2 Tình hình nghiên cứu thảo dƣợc trên thế giới
c công dng

ca chit xut 26 loi th c vi 3 vi khun Aeromonas hydrophila,
Edwardsiella tarda và Pseudomonas fluoescens gây bnh trên cá. Kt qu có
21 loài thc (80,76%) có tác dng vi A. hydrophila, 24 loài thc
(92,3%) có tác dng vi P. fluoescens tt nht và lá cây bng bng
(Calotropis gigantea) dit vi khun E. tarda tt nht. Theo kt qu nghiên cu
ca Mohan Thakase (2004) khi ông tin hành nghiên cu tính kháng khun
ca cây ngh, gng, h, cây qu, cây húng tây và cây vi
mt s loài vi khun c th  E. coli, S. typhimurium, E. faecium, và E.
faecalis b . Kt qu ch rõ dch tách chit t
ngh có tính kháng E. coli, S. typhimurium, và E. faecalis vi n 130
mg/khoanh,      cho thy húng tây có tính kháng
khun ti n  t 30    hai loi tho mc này li
không có hiu qu i vi E. faecium, các tho mc còn li không có hot tính
kháng 4 loài vi khun c chn, khi  cc tip theo
 th tác dng trên nhiu lng vt thu sn thì kt qu cho th
g (Syzygium aromaticum) có  ng l n s  ng
(Direkbusarakom et al., 1995).
2.6.3 Tình hình nghiên cứu thảo dƣợc tại Việt Nam
Theo các s liu thng kê mi nht, thm thc vt Vit Nam - ngun tài
nguyên sinh hc quý giá, có trên 12.000 loài trong s 
c s dng làm thuc hay thc phm ch
là mt li th to li vi ngành công nghic ta. Tuy nhiên,
c nuôi trng thy sn vic nghiên cu và s dng cây thuc nam
và các hp cht chit xut t thc còn rt mc nghiên cu có
h thng vic s dng cây thuc, v thuc trong phòng tr b10
rt cn thit. Trong lch s y hc c truyn Vit Nam v nghiên cu v
cây thu tr bng v th k i y thin

(MIC) ca cao bt PD là 10.000 µg/l, ca chit du EC là 1.000 µl/l.
Theo Nguyn Ngc Hnh và ctv u và th nghim thành
công các hp cht chit xut t thng h
tr tiêu hóa tt giúp tôm khe mng tt chc bc bit
là bnh v ato có công dng h tr u tr v 
MBV và teo gan. 11
Nghiên cu khác c        c cht 2-
hydroxy-6-pentan decatrienilbezoat có ngun gc t th c có tác dng
phòng tr các bnh vi khun và nm gây ra. Nhm mích s dng các hot
cht sinh hc thay th các cht hóa hc hi, kháng sinh b cm s dng
c nuôi trng thy sn.
Gu kh m ca dch chit lá tru, Nguyn
Ngc và ctv (2007) kt lun các dch chit t lá tru có kh 
dit nm thuc h Lagenladium, chng nm này gây bnh ph bin trên tôm
c l và mn. Dch chit lá tru còn có kh c ch các loi vi khun
Aeromonas hydrophila và Vibrio sp
Thí nghim ca Nguyn Anh Tun (2007) tìm hiu kh n ca
dch chit ti vi vi khun Aeromonas gây b  cá
Trm c ti Hu cho kt qu kh quan. Còn theo Nguyn Mnh Hùng (2008)
dch chit t cây Nemm (Azdirachta indica) có th thay th 50% kháng sinh
trong sn xut ging cua bin (Scylla paramamosain M Hnh
   u kh   bnh ca lá h i vi vi khun
Streptococcus spp. và cho kt qu sau 6 ngày thí nghim t l sng ca các
nghim tht 50%.
c nghiên cu này, Nguyn Hng  kt qu nghiên
cu s dng cht chit xut t cây hoàng k (Astragalus membranaceus
 ng kh   kháng ca cá tra vi bnh m gan do nhim vi
Hình 2.2 Cây i
(Nguồn: http://www.baithuocquy.com/Cay-oi-chua-benh-tieu-chay-ho-sot-
viem-hong-tieu-duong-bang-huyet_64.html ngày truy cp: 15/08/2013)
Nguồn gốc: Cây i có ngun gc t vùng nhii châu M. Hic
trng và mc hoang  các vùng x nóng ca các c, i không ch phát trin
 c nhic trng nhiu  các vùng á nhii. i phát
trin nhanh, nhân ging d  Tt Li, 2006).
Mô tả thực vật: Cây i cao chng 3-5 m, cành nh thì vuông cnh, lá mi
xng, có cun ngn hình bu dc, nhn h mt trên, mi
có lông mn, khi soi lên có thy túi tinh du trong. Hoa màu trng m
c  k lá. Qu nhiu ht, hình th Tt Li, 2006). Có nhiu
ging i khác nhau: i trâu, i bo, i xá l có qu t; i
m, i ngh tuy qu nh t và r.
Thành phần hóa học: Qu u cha sitosterol, quereetin, guaijaverin,
leucocyanidin và avicularin, lá còn có volatile oil, eugenolc hc
c truyn, lá i v ng sáp, tính m, có công dc, thu sáp
ch huyt. Trong thân và lá còn có cht tritecpenic (Arthur et al., 1952). Trong
lá i có cha 7-10% tanin pyrogalic, axit psiditanic, khong 3% nha và
khong 0,36% tinh du (ch y-bisabolene, ngoài ra có 13
a -selinene, nerolidiol, oxit caryophyllene và eugenol), và
 có tecpen (axit oleanolic, axit ursolic).
Bộ phận sử dụng: Qu, lá, búp non, v r và v thân.
Tác dụng dƣợc lý: Nghiên cc lý cho thy dch chit t các b phn ca
cây u có kh c và cng.
2.7.2 Cỏ mực

wedelolactone, Isodemethyl wedelolac tone, Strychnolactone. Aldehyd loi
terthienyl: Ecliptal, L-terthienyl methanol, Wedelic acid. Sesquitepne lactone:
Columbin. Các sterols: Sitosterol, Stigmasterol. Các acid h
Oleanolic acid, Stearic acid, Lacceroic acid, 3,4-dihydroxy benzoic acid,

Tác dụng dƣợc lý:
c liu và B i hc Hà Ni
có nghiên cu tác dng cc ca cây c mc và có kt lun:
cây c mc có tác dng chng l     ng
chy máu, cây c mc không có tác dt áp hay giãn mch.
Trong Y hc truyn thng c cho tui
th và tr trung hóa. S nghiên cu my cây c mc có mt hot
ng sâu rng chng nhic gan. Làm du hoàn toàn nhng triu chng
ng v, bun nôn và ói ma  nhng bnh nhân b loét.
C mc có v ng    c dùng cm máu bên trong và bên
ngoài, cha ho ra máu, lao phi l c dùng cha bng, chng
viêm nhing hp cm st, cúm, ban si, nhim khung
hô hp, tr mn nh ng u tr
nm da, eczema, vng lá c m
c u tr bnh nhân b o do tp khun, do nm và do
Trichomonas c tính rt thp, gii hn an toàn rng, cm
máu tng hp cá bit, tác dng này ca c mc th hin rõ rt
 tác dng ca vitamin K (rõ rt ng hp suy gan).
2.7.3 Diệp hạ châu
Dip h châu hay còn gi là  , dip hòe thái, lão nha châu,
    Tt Li, 2006). Tên khoa hc là Phyllanthus
urinaria L. (Phyllanthus cantoniensis Hornem), thuc h thu du
Euphorbiaceae.