Phân tích bài thơ Ghét chuột để cho thấy tấm lòng
của Nguyễn Bình Khiêm đối với nhân dân và thái
độ đối với bọn tham quan ô lại trong xã hội cũ
October 27, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THCS - Tác giả: Thu Huyền
Đề bài: Phân tích bài thơ “Ghét chuột” để cho thấy tấm
lòng của Nguyễn Bình Khiêm đối với nhân dân và thái
độ đối với bọn tham quan ô lại trong xã hội cũ.
Trạng Trình-Nguyễn Binh Khiêm (1491-1585) là nhà triết học vĩ đại, nhà thơ lớn của đất nước ta trong
thế kỉ XVI. Học vấn uyên bác, đạo đức cao khiết, tài năng lỗi lạc, như cây đại thụ tỏa bóng mát ca một
thời đại. Tuy sống giữa một giai đoạn lịch sử đầy biến động, nội chiến kéo dài, nhân dân đắm chìm
trong lầm than, cực khổ, rhưng ông vẫn giữ trọn nhân cách, trở thành ông thầy vĩ đại, xứng đáng với
danh hiệu Tuyết Giang phu tử. Ông là nhà thơ giàu tình thương yêu nhân dân. Thơ của ông đã phản ánh
và lên án những bất công, thối nát của xã hội phong kiến Việt Nam thời bấy giờ.
Bài thơ “Ghét chuột” được viết bằng chữ Hán, theo thể ngũ ngôn trường thiên, rút trong tập “Bạch Vân
Am thi tập” của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ngô Lập Chi đã dịch bài thơ ra tiếng Việt, theo đúng nguyên
điệu. Bài thơ mang dáng dấp một thiên ngụ ngôn. Nhà thơ đúng về phía nhân dân lầm than mà căm
giận và khinh bỉ bọn quan lại gian tham, độc ác trong xã hội phong kien mục nát. Yêu, ghét dứt khoát,
rõ ràng trên cơ sở yêu thương nhân dân là nét nổi bật trong tư tưởng nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Đoạn đầu bài thơ, ngôn ngữ trang trọng, mang màu sắc giáo huấn, phản ánh tư tưởng “lấy dân làm
gốc”. Con người phải được dạy dỗ, biết làm ăn, sống vì một đạo lý cao đẹp:
“Ôi! xưa bậc thánh nhân
Dạy dân trồng ngũ cốc
Cha mẹ được phụng thờ
Vợ con được săn sóc. “
Nhà thơ ngụ ý nhắc nhở mọi người phải biết sống lương thiện, không được làm điều ác, trái lương tâm.
“Ấm no đều muốn được” là niềm khao khát và ước mong của mọi người. Tư tưởng “lấy dân làm gốc”
ấy được diễn đạt một cách trang nghiêm, sâu sắc qua 6 câu thơ đầu, cho thấy tâm hồn và cốt cách cao
cả của thi nhân.
Bài thơ “Ghét chuột” ra đời ngót 500 năm mà vẫn nóng bỏng tình yêu ghét, giàu tính chiến đấ
Mười câu thơ tiếp theo nói về “lũ chuột lớn bất nhân”. Nghệ thuật phúng dụ được vận dụng sắc sảo đã
vẽ lên bộ mặt gớm ghiếc của lũ chuột bốn chân và bầy chuột hai chân trong xã hội thối nát thời bấy

ghét:
“Quấy nhiễu mất lòng người
Tất bị người xé xác
Thây phơi khắp thị thành
Thịt quạ diều rỉa bóc!”
Tội ác bị trừng phạt! Tai hoạ được diệt trừ! Đó là niềm tin của nhà thơ về sức mạnh nhân dân và đạo lý
ở đời. Nếu như trong thế kỉ XV, Ức Trai đã từng cầu mong “dân giàu đủ khắp đòi phương” giữa một
nền thái bình bền vững, thì ở đây, Trạng Trình cũng chỉ có một ước muốn “lớp dân tàn” đang bị đói rét
đau thương được sống một cuộc đời yên vui, hạnh phúc an cư lạc nghiệp:
“Khiến cho lớp dân tàn
Cùng an hưởng hạnh phúc”
Cảm phục biết bao tấm lòng ưu ái mênh mộng của Bạch Vân cư sĩ.
“Ghét chuột” là một bài thơ độc đáo ở đề tài, sắc bén ở thù pháp nghệ thuật phúng dụ: mượn con chuột
bốn chân để vạch mặt bọn quan lại tham ô gây ra bao tội ác trong xã hội, sống xa hoa trên máu và nước
mắt nhân dân. Điều đáng quý nhất, đáng khâm phục nhất là tình thương yêu và lòng căm giận một cách
sâu sắc mạnh mẽ của tác giả. Nội dung tố cáo hiện thực và tinh thần nhân đạo là giá trị lớn của bài thơ.
Bài thơ “Ghét chuột” ra đời ngót 500 năm mà vẫn nóng bỏng tình yêu ghét, giàu tính chiến đấu, vẫn
mang ý nghĩa thời sự lớn lao. Tư tưởng “an dân” của Trạng Trình mãi mãi rực sáng “như nhật trung
thiên” (như mặt trời trong bầu trời). Tình thương dân và lo đời của nhà thơ quê hương mãi mãi dào dạt
như dòng sông Tuyết Giang vậy.
Read more: http://taplamvan.edu.vn/phan-tich-bai-tho-ghet-chuot-de-cho-thay-tam-long-cua-
nguyen-binh-khiem-doi-voi-nhan-dan-va-thai-do-doi-voi-bon-tham-quan-o-lai-trong-xa-hoi-
cu/#ixzz3mXlC7vYO