B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR
NG
I H C KINH T TP. HCM
LÊ THANH NHÃ
A D NG HÓA THU NH P: NGUYÊN NHÂN VÀ K T QU
TR
NG H P NÔNG H
NGHÈO XÃ TÂN HÙNG
HUY N TI U C N T NH TRÀ VINH
LU N V N TH C S KINH T
TP. H Chí Minh - N m 2015
TR
NG
B
GIÁO D C VÀ ÀO T O
I H C KINH T TP. H CHÍ MINH
LÊ THANH NHÃ
ng
i h c Kinh t thành ph H Chí Minh đã nhi t tình gi ng d y và giúp
đ tôi hoàn thành khóa h c.
Xin g i l i c m n đ n gia đình, c quan, ng
i thân và đ ng nghi p đã
quan tâm, đ ng viên, t o m i đi u ki n thu n l i đ tôi có th hoàn thành t t
Lu n v n. Trong quá trình th c hi n Lu n v n không th tránh kh i nh ng h n
ch , thi u sót, r t mong đ
c s góp ý c a Quý th y cô và toàn th b n đ c.
C n Th , ngày tháng 5 n m 2015
Ng
i th c hi n
Lê Thanh Nhã
L I CAM K T
Tôi xin cam k t lu n v n này đ
c hoàn thành d a trên các k t qu nghiên
c u c a tôi và các k t qu nghiên c u này ch a đ
1.3 GI THUY T VÀ CÂU H I NGHIÊN C U ..................................................3
1.3.1 Gi thuy t .......................................................................................................3
1.3.2 Câu h i nghiên c u .........................................................................................4
1.4 PH M VI NGHIÊN C U.................................................................................4
1.4.1
it
1.4.2
a bàn và th i gian nghiên c u......................................................................4
ng nghiên c u .....................................................................................4
1.5 K T C U LU N V N ....................................................................................4
CH
NG 2: C S LÝ LU N VÀ PH
NG PHÁP NGHIÊN C U .................6
2.1 C S LÝ LU N .............................................................................................6
2.1.1 Các khái ni m và công th c liên quan đ n v n đ nghiên c u .........................6
2.1.2 a d ng hóa ho t đ ng s n xu t kinh doanh khu v c nông nghi p................ 11
2.1.3 Các y u t
nh h
ng đ n quy t đ nh đa d ng hóa........................................ 12
C N T NH TRÀ VINH ........................................................................................ 29
3.1 T NG QUAN V
I U KI N T
NHIÊN ................................................... 29
3.1.1 V trí đ a lý ................................................................................................... 29
3.1.2
t đai và th nh
ng................................................................................... 31
3.1.3 Khí h u......................................................................................................... 31
3.1.4 Th y v n....................................................................................................... 32
3.2 TÌNH HÌNH KINH T .................................................................................... 32
3.2.1 Tình hình s n xu t nông nghi p .................................................................... 32
3.2.2 Ch n nuôi ..................................................................................................... 36
3.2.3 Th y s n....................................................................................................... 37
3.3 TÌNH HÌNH XÃ H I...................................................................................... 38
CH NG 4: PHÂN TÍCH CÁC Y U T
NH H
NG
N A D NG HÓA
THU NH P C A NÔNG H NGHÈO T I XÃ TÂN HÙNG HUY N TI U C N
.............................................................................................................................. 39
4.1 PHÂN TÍCH CÁC NGU N L C C A NÔNG H ....................................... 39
4.1.1 Ngu n l c con ng
5.2 T O I U KI N CHO NÔNG H
C TI P C N CÁC NGU N V N
TÍN D NG U ÃI............................................................................................. 55
5.3 GI I PHÁP
I V I NÔNG H NGHÈO TRÊN
A BÀN ........................ 55
K T LU N........................................................................................................... 56
H N CH C A
TÀI VÀ H
NG NGHIÊN C U TI P THEO ................... 57
TÀI LI U THAM KH O ..................................................................................... 58
PH L C.............................................................................................................. 61
iii
iv
DANH M C B NG
B ng 2.1: K v ng c a các bi n s d ng trong mô hình đa d ng hóa..................... 26
B ng 2.2: K v ng c a các bi n s d ng trong mô hình hàm thu nh p .................. 28
B ng 3.1: K t qu s n xu t nông nghi p trên đ a bàn huy n Ti u C n n m 2013 và
9 tháng đ u n m 2014............................................................................................ 34
B ng 3.2: K t qu s n xu t th y s n huy n Ti u C n ............................................ 37
Hình 2.2: Mô hình các y u t tác đ ng đ n thu nh p c a nông h nghèo t i xã Tân
Hùng ..................................................................................................................... 27
Hình 3.1: B n đ t nh Trà Vinh ............................................................................. 29
Hình 3.2: B n đ huy n Ti u C n.......................................................................... 30
Hình 4.1: M i quan h gi a t l quy t đ nh đa d ng hóa và di n tích đ t s n xu t 51
v
1
CH
NG 1
GI I THI U
1.1
TV N
Vi t Nam là m t n
c nông nghi p ho t đ ng theo c ch th tr
t ng g n 80% dân s đang sinh s ng
ng trên n n
nông thôn. Vì v y vi c phát tri n nông
nghi p, nông thôn và kinh t h gia đình – đ c bi t là nh ng h gia đình có thu nh p
ng vai trò quan tr ng trong vi c th c hi n
c phát tri n kinh t xã h i, mà còn đ m b o an ninh l
ng th c cho c
c và xu t kh u. Tình hình kinh t xã h i vùng này đã có nh ng b
trong nh ng n m v a qua v i s n l
c phát tri n
ng nông, th y s n ngày càng t ng. T do và đa
d ng hóa th tr
ng nông thôn đã t o thêm c h i cho ng
xu t v a là ng
i tiêu th . Tuy v y, v n còn t n t i nhi u thách th c tác đ ng đ n
i nghèo v a là nhà s n
cu c s ng c a các h nghèo trong vùng.
Nghèo đói v n còn là m t v n đ nan gi i đ i v i BSCL. M c dù s ng
i
nghèo đã gi m đáng k nh ng v n còn kho ng 04 tri u ng
Toàn xã có 496 h nghèo và c n nghèo, s h nghèo và c n nghèo ph n l n là đ ng
bào dân t c Khmer, chi m trên 50%.
C ng gi ng nh m t s đ a ph
c a h u h t ng
i dân
BSCL, ngh nông là ngh chính
xã Tân Hùng. Tuy nhiên n u ch d a vào nông nghi p thì
ch a đ nâng cao n ng l c đ ng
c a nông h nghèo
ng khác
i dân thoát nghèo, c ng nh nâng cao đ i s ng
vùng nông thôn. V n đ đ
c đ t ra là ngoài làm nông, còn
nh ng ho t đ ng nào t o ra thu nh p cho nông h nghèo hay không?
thu nh p là cách mà nông h nghèo ngh đ n.
a d ng hóa là ho t đ ng th
trong s n xu t, đ c bi t là trong l nh v c s n xu t nông nghi p vì ng
m t v i nh ng r i ro nh thiên tai, d ch b nh, bi n đ ng th tr
nh p c a ng
nghèo
i dân c ng nh góp ph n không nh trong l nh v c xóa đói gi m
vùng nông thôn.
Hi n nay, trên c n
nh p và các y u t
nh h
c đã có nhi u nghiên c u, báo cáo v đa d ng hóa thu
ng đ n thu nh p c a ng
i dân. Nh nghiên c u c a Mai
V n Nam (2007) v phát tri n đa d ng các ngành ngh nh m t ng thu nh p và n
đ nh đ i s ng nông dân t i Qu n Ô Môn, thành ph C n Th ; các đ tài c a Vi n
Quy ho ch và thi t k nông nghi p, các Báo cáo c a B Tài nguyên và Môi tr
ng
t i TP. HCM, C n Th ,… và các nghiên c u c a nhi u tác gi trong và ngoài n
c.
Các nghiên c u k trên đã khái quát đ i s ng ng
i dân
C n, t nh Trà Vinh”.
1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U
1.2.1 M c tiêu chung
M c tiêu chung c a đ tài nh m phân tích các y u t
nh h
ng đ n đa d ng
hóa các ngu n thu nh p c a nông h nghèo, t đó đ xu t m t s gi i pháp n đ nh
và nâng cao thu nh p c a nông h nghèo
xã Tân Hùng, huy n Ti u C n, t nh Trà
Vinh.
1.2.2 M c tiêu c th
- Phân tích các y u t
nh h
ng đ n đa d ng hóa thu nh p c a nông h
nghèo b ng cách phân tích các y u t tác đ ng đ n đa d ng hoá ngành ngh
xã
Tân Hùng, huy n Ti u C n, t nh Trà Vinh.
- Phân tích nh h
it
ng nghiên c u
tài t p trung phân tích m t s đ c đi m và thu nh p c a nông h nghèo
trong các ho t đ ng s n xu t nông nghi p và phi nông nghi p.
1.4.2
a bàn và th i gian nghiên c u
Tác gi th c hi n kh o sát nông h nghèo t i xã Tân Hùng, huy n Ti u C n,
t nh Trà Vinh, là t nh có t l h nghèo đ ng th hai
là ng
BSCL v i đa s h nghèo
i dân t c Khmer.
tài đ
c th c hi n t tháng 8/2014 đ n tháng 04/2015.
1.5 K T C U LU N V N
Ch
ng 1: Gi i thi u. Ch
nghiên c u t đó cho th y đ
ng này nêu lên tình hình chung c a v n đ
Ch
ng 3: T ng quan tình hình kinh t - xã h i huy n Ti u C n, t nh
Trà Vinh. Ch
ng này nêu t ng quan v đi u ki n t nhiên, khí h u - th y v n
c ng nh tình hình s n xu t nông nghi p - th y s n trên đ a bàn.
5
Ch
ng 4: Phân tích nh h
ng c a đa d ng hóa thu nh p đ n thu
nh p c a nông h nghèo t i xã Tân Hùng huy n Ti u C n. Ch
ng này nêu lên
th c tr ng các ngu n l c hi n có c a nông h trên đ a bàn, phân tích c c u thu
nh p c ng nh ch s đa d ng hóa thu nh p c a đ i t
tích s
nh h
Ch
2.1.1.1 Các khái ni m v đa d ng hóa
nh ngh a v đa d ng hóa thu nh p đ c p đ n s gia t ng m t trong s các
ngu n thu nh p hay s cân b ng gi a các ngu n khác nhau. M t h gia đình v i hai
ngu n thu nh p s đa d ng h n so v i m t h ch v i m t ngu n thu nh p. Và khi
m t h gia đình v i hai ngu n thu nh p, mà m i ngu n đóng góp m t n a vào t ng
s , s đa d ng h n so v i m t h gia đình v i hai ngu n mà m t trong đó chi m
90% c a t ng s (Ersado, 2003). M t cách gi i thích khác v các ti p c n này thì đa
d ng hoá thu nh p c ng có ngh a là đa d ng hoá ngành ngh s n xu t trong kinh t
nông thôn là s phát tri n đa d ng các cây, con c ng nh m r ng các ngành ngh
d a trên đi u ki n c a h gia đình sao cho phù h p v i n n kinh t th tr
ng và đ t
hi u qu cao, d ng hoá s n xu t và doanh thu có m i quan h ch t ch v i nhau.
nh ngh a th hai c a đa d ng hóa liên quan đ n vi c chuy n đ i t s n xu t
l
ng th c t
cung t
c p sang th
ng m i nông nghi p. Ví d , Delgado và
Siamwalla (1997) cho r ng đa d ng hóa nông nghi p nh m t m c tiêu trong s n
xu t nông nghi p nh mà
m t ph n c a s n l
châu Phi nên tham kh o, tuy nhiên c ng có th chuy n
phi mùa v ho c phi nông nghi p. Thu nh p t phi nông nghi p bao g m c lao
đ ng ti n l
ng và t t o vi c làm (Reardon, 1997; Escobal, 2001).
các ho t đ ng phi nông nghi p
làm giúp t ng thu nh p.
a d ng hóa t
t ng h gia đình, t ng khu v c, t ng qu c gia s
c p qu c gia, đi u này là t
ng đ
ng v i vi c chuy n
đ i c c u, s có s suy gi m dài h n trong t tr ng ngành nông nghi p vào t ng
s n ph m qu c n i (GDP) và v n đ vi c làm trong n n kinh t đang phát tri n. Qua
s li u th ng kê c a T ng c c th ng kê, B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn,
thì t tr ng nông nghi p trong t ng GDP
Vi t Nam đã gi m d n, t 24,5% n m
2000 xu ng còn 20,58% vào n m 2010.
Ngoài ra, đa d ng hóa nông nghi p có th đ
c đ nh ngh a là s chuy n đ i t
tr ch s b ng 0. N u di n tích tr ng đ
c phân b đ u cho các lo i cây tr ng, t c
là đa canh thì ch s có giá tr là 1. Giá tr càng ti n t i 1 thì đa d ng hóa cây tr ng
càng cao.
H s Simpson (Simpson Index Diversification – SID) (Joshi và Gulati,
2003)
H s đa d ng hóa Simpson là m t bi n pháp đo l
ng đ đa d ng th
ng
đ
c s d ng trong sinh thái h c đ đ nh l
tr
ng s ng, s phong phú c a m i loài. Tuy nhiên, các nhà kinh t v n áp d ng
vào nghiên c u đ đo l
ng m c đ đa d ng sinh h c c a môi
ng m c đ đa d ng hóa các ho t đ ng s n xu t.
Trong đó: Pi = t tr ng thu nh p c a ho t đ ng th i trên t ng thu nh p (1≥
SID ≥ 0)
- Thu nh p t ti n công, ti n l
tr hi n v t quy thành ti n mà ng
l
ng: là toàn b s ti n công, ti n l
i lao đ ng nh n đ
ng trong m t th i gian nh t đ nh, th
ng và giá
c t ho t đ ng làm công n
ng là 1 n m.
- Thu nh p t s n xu t nông nghi p: là toàn b s ti n và giá tr hi n v t quy
thành ti n sau khi tr thu và chi phí s n xu t mà h gia đình nh n đ
đ ng nông nghi p, d ch v nông nghi p và s n b t thu n d
th i gian nh t đ nh, th
c t ho t
ng chim thú trong m t
ng là 1 n m.
- Thu nh p t s n xu t th y s n: là toàn b s ti n và giá tr hi n v t quy
thành ti n sau khi đã tr thu và chi phí s n xu t mà h gia đình nh n đ
10
quy thành ti n sau khi đã tr thu và chi phí s n xu t mà h gia đình nh n đ
các ho t đ ng trên trong m t th i gian nh t đ nh, th
ct
ng là 1 n m.
2.1.1.4 Các v n đ liên quan đ n nông h
Khu v c nông thôn
Nông thôn g m nh ng vùng dân c sinh s ng ch y u b ng nông nghi p, d a
vào ti m n ng c a môi tr
tr
ng t nhiên đ sinh s ng và t o ra c a c i m i trong môi
ng t nhiên đó.
Kinh t nông thôn: nông nghi p là c s kinh t chính c a xã h i nông thôn,
s n xu t nh mang tính t cung t c p và các hình th c nh h p tác xã, nông tr i.
Hi n nay, kinh t phát tri n, các t h p công nghi p nh xu t hi n, các x
nghi p nh và ti u ch , ti u th
thôn đang có xu h
ng công
ng đã hình thành và đang phát tri n. Kinh t nông
th
ng ngu n s ng chính c a h d a vào nông nghi p”.
Trong n n kinh t , h nông thôn đ
c quan ni m trên nhi u khía c nh:
- H nông thôn là h gia đình s ng
nông thôn, tham gia trong các ngành
ngh s n xu t nông nghi p (tr ng tr t, ch n nuôi, th y s n) và phi nông nghi p (nh
ti u th công nghi p, th
ng m i, d ch v )
các m c đ khác nhau. Thành viên
11
cùng chung s ng d
i m t mái nhà, m i ng
iđ uh
ng ph n thu nh p và m i
quy t đ nh đ u d a trên ý ki n chung c a các thành viên là ng
ng
i theo tiêu chí quy đ nh đ
c Chính ph công b t ng th i k .
Khái ni m chu n nghèo:
Chu n nghèo ban hành c th áp d ng cho giai đo n 2011 – 2015, tiêu chí
quy đ nh nh sau:
i v i khu v c thành th : H nghèo là nh ng h gia đình có m c thu nh p
bình quân t 500.000 đ ng/ng
i/tháng (6.000.000 đ ng/ng
i/n m) tr xu ng.
i v i khu v c nông thôn: H nghèo là nh ng h gia đình có m c thu nh p
bình quân t 400.000 đ ng/ng
i/tháng (4.800.000 đ ng/ng
i/n m) tr xu ng.
2.1.2 a d ng hóa ho t đ ng s n xu t kinh doanh khu v c nông nghi p
Theo mô hình ba giai đo n phát tri n nông nghi p c a Todaro ( inh Phi H ,
2006), quá trình phát tri n nông nghi p tr i qua ba giai đo n t th p đ n cao, t
ng
ng v i m i giai đo n là c c u kinh t nông nghi p phù h p v i vai trò nh h
đ
i tiêu n
c ch đ ng làm t ng n ng su t, s n l
ng nh ng đ ng th i ti t ki m
c di n tích đ t s n xu t, phát tri n nhi u lo i s n ph m hàng hóa phù h p v i
nhu c u th tr
ng và góp ph n t ng thu nh p cho ng
- Giai đo n 3: Phát tri n s n xu t
i dân.
quy mô trang tr i l n theo h
ng chuyên
môn hóa, áp d ng t i đa công ngh m i vào s n xu t m t s lo i s n ph m riêng
bi t có l i th c nh tranh cao. Do đó y u t v n và công ngh tr thành các y u t
quy t đ nh v i t ng s n l
ng nông nghi p.
Tóm l i, Todaro đã nh n m nh vai trò c a các y u t v n và công ngh đ n
quá trình thay đ i c c u s n xu t nông nghi p qua các giai đo n t đ c canh sang
ng đ n quy t đ nh đa d ng hóa
Alderman và Sahn (1989); Ellis (2000); Reardon (2001); Mai V n Nam
(2008); Lê T n Nghiêm (2010) đã nh n di n ra nhi u y u t
nh h
ng đ n vi c đa
13
d ng hóa thu nh p và có th chia thành hai nhóm sau: nhóm y u t bên trong h và
nhóm y u t bên ngoài h .
2.1.3.1 Các nhân t bên trong h nh h ng đ n đa d ng hóa thu nh p
Các nhân t bên trong h ph i k đ n là các đ c đi m nhân kh u h c nh tu i,
trình đ h c v n, gi i tính c a ch h ; quy mô gia đình h nh s ng
n ng t o thu nh p cho h , t l ng
i có kh
i ph thu c; tài s n c a h nh di n tích đ t
canh tác, các công c s n xu t, kh n ng ti p c n v n vay,…
Theo Mai V n Nam (2008), t l lao đ ng trong h có nh h
ng quan tr ng
đ n đa d ng hóa vì m c đ đa d ng hóa càng cao yêu c u t l lao đ ng trong đ
s kém phát tri n c a th tr
c s d ng k t h p v i nhau, do đó s
ng giá tr th c c a nh ng tài s n th t khó do
ng nông thôn
m t s qu c gia đang phát tri n.
2.1.3.2 Các nhân t bên ngoài h nh h ng đ n đa d ng hóa thu nh p
Nhóm nhân t bên ngoài bao g m tính th i v trong s n xu t nông nghi p, r i
ro trong s n xu t, h n ch c a th tr
ng tín d ng và b o hi m
- Tính th i v trong s n xu t nông nghi p
nông thôn.
14
Th i v là đ c đi m v n có c a ho t đ ng s n xu t nông nghi p c ng nh
vùng nông thôn (Ellis, 2000). M c đ chu k s n xu t càng cao đ i v i
sinh k
các h dân không có đ t canh tác, h ph i tham gia vào th tr
c
đang phát tri n là khá cao nên v n đ tiêu dùng c a các h dân g p nhi u khó kh n,
đ c bi t là các h ph thu c nhi u vào thu nh p mang tính mùa v c a ho t đ ng
s n xu t nông nghi p. Vì lý do này mà v n đ đa d ng hóa thu nh p th c s quan
tr ng đ gi m thiêu s bi n đ ng c a thu nh p theo mùa v . i u này đòi h i các h
dân ph i n m nh ng c h i đ ki m thêm thu nh p t ho t đ ng phi nông nghi p,
ho c luân canh mùa v đ c i thi n vòng chu chuy n c a dòng ti n, hay di chuy n
đ n vùng khác c ng đ
c xem là m t s l a ch n (Alderman và Sahn, 1989).
- R i ro trong s n xu t
Ellis (2000) cho r ng r i ro là đ ng l c c b n cho vi c đa d ng hóa thu nh p
c a nông h . Các nghiên c u này cho th y, m c đ đa d ng hóa c a các nông h t
l thu n v i xác su t x y ra các bi n c v thiên tai, d ch b nh.
a d ng hóa thu nh p đ
c xem nh là m t chi n l
c đ đ i phó v i r i ro.
i u này có ngh a là khi mu n đ t t ng thu nh p càng l n thì ph i ch p nh n r i ro
cao và ng
c l i. Vi c tr ng đan xen các lo i cây trên cùng m nh đ t s t n d ng s
b sung d
ng h p này, h dân s s
d ng ngu n ti n m t d tr đ mua nguyên li u đ u vào cho s n xu t nh m h n ch
nh ng bi n đ ng t ng v giá c trong t
ng lai. Hay nói cách khác, thu nh p t phi
nông nghi p s nhanh chóng chuy n hóa đ u t nông nghi p và ng
tr ng này d n đ n m c đ đa d ng hóa cao
b o hi m còn h n ch .
nh ng vùng mà th tr
c l i. Th c
ng tín d ng và
i u này c ng phù h p v i lý thuy t v danh m c đ u t và
r i ro “khi s n xu t nông nghi p có càng nhi u r i ro và có ít thu nh p t o ra t s n
xu t nông nghi p thì đa d ng hóa thu nh p di n ra càng m nh m ”.
2.1.4 Các ph
ng pháp nghiên c u đa d ng hóa
2.1.4.1 Ph ng pháp thu th p s li u
Các nghiên c u tr c đây đã s d ng r t đa d ng các ngu n s li u đ phân
tích các m c đ đa d ng hóa
đa d ng hóa thu nh p (QSAID). QSAID t p trung vào nh n th c c a kinh nghi m
v i đa d ng hóa thu nh p. Các ph
ng pháp phân tích trong nghiên c u này bao
g m tính thu nh p, các ch s đa d ng hóa (SID, SW), đo l
d ng hóa thu nh p, t ng tr
ng s đóng góp c a đa
ng thu nh p, và tính toán m t s ch s c a tiêu chu n
sinh ho t t các d li u QSAID.
Trong nghiên c u “ a d ng hóa thu nh p
vùng bán khô h n Nigeria”, tác
gi Gigane và Sokoto (1999) đã thu th p s li u trong 12 tháng v i 100 h gia đình
(chi m 5% trong 2000 h trong danh sách n p thu đ
c ch n ng u nhiên do ng
i
đ ng đ u cung c p). Hình th c thu th p b ng cách ph ng v n qua b ng câu h i v
các ho t đ ng c th tham gia trong su t 12 tháng và theo 03 mùa chính c a nông
nghi p: mùa khô, mùa m a và mùa thu ho ch. Bên c nh đó, tác gi th c hi n th ng
kê mô t v khu v c nghiên c u g m: đ c đi m kinh t -xã h i, h th ng canh tác,
lao đ ng, v n đ u t , ch n nuôi; đ ng th i tác gi phân tích và so sánh các y u t
c ti n hành vào n m 1993, 1998, 2002,
ng ng. T t c các cu c đi u tra thu th p thông tin v thu nh p,
ngu n chi c a h gia đình và đi u này h tr vi c phân tích xu h
ho t đ ng đa d ng hóa.
ng th i gian c a
ng th i, nhà nghiên c u c ng đã phân tích th ng kê, mô
t , so sánh các m u s li u đa d ng hóa thu nh p trong n m 1993, 1998, 2002, 2004
và 2006 và mô hình th i gian đa d ng hóa thu nh p n m 1993-2006
đình.
2.1.4.2 Ph
ng pháp phân tích m c đ đa d ng hóa
c p h gia
Copyright: Tài liệu đại học ©