1

TR

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O
NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH

OĨNăTH ăH

NGăHĨ

TÁCă

NGăC AăVI Că NGăD NGăNÔNGăNGHI P
CÔNGăNGH ăM Iă NăTHUăNH PăC A
NÔNG DÂN TR NGăLỎAăT IăTHĨNHăPH ă
LONG XUYÊN, T NHăANăGIANG

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP.ăH ăChíăMinhă- N m 2015
TP.ăH ăChíăMinhă N mă2015


2

TR

B ăGIÁOăD CăVĨ ĨOăT O
NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH


tôi hoàn thành. Các s li u nghiên c u và k t qu th c nghi m nêu trong lu n v n là
trung th c, có ngu n g c rõ ràng và ch a t ng đ

c ai công b trong b t k công

trình nghiên c u nào khác.
TÁC GI LU NăV N

OĨNăTH H

NGăHĨ


ii

TịMăT T
Lu n v n “Tácă đ ngă c aă vi că ngă d ngă nôngănghi pă côngă ngh ă m iă đ nă
thuă nh pă c aă h ă nôngă dơnă tr ngă lúaă t iă thƠnhă ph ă Longă Xuyên,ă t nhă Ană
Giang”ăđ

c th c hi n t tháng 11/2014 đ n tháng 5/2015, v i m c tiêu phân tích

hi u qu c a vi c ng d ng ch

ng trình khuy n nông chuy n giao ti n b k thu t,

công ngh “M t ph i n m gi m” (g i t t là ng d ng nông nghi p công ngh m i,
vi t t t là UDNNCNM) c a h nông dân tr ng lúa, đ ng th i phân tích các nhân t
tác đ ng đ n thu nh p c a h nông dân t i thành ph Long Xuyên, t nh An Giang.
Nghiên c u th c hi n b ng ph


ng th i, cho th y

đ t hi u qu v kinh t nh gi m chi phí s n xu t lúa t đó góp ph n t ng thu nh p
cho h nông dân. Bên c nh đó, qua k t qu h i quy đa bi n cho th y ki n th c nông
nghi p c a h nông dân, vi c ng d ng nông nghi p công ngh m i, vay v n t các
đ nh ch chính th c có tác đ ng đ n v i thu nh p c a h nông dân tr ng lúa, các
bi n có Ủ ngh a v i đ tin c y l n h n 95%. Mô hình h i quy có h s xác đ nh đi u
ch nh R2 là 44,8%, đ
t t

c ki m đ nh là phù h p, không có hi n t

ng quan gi a các ph n d và ph

ng đa c ng tuy n,

ng sai thay đ i nên s d ng đ

c.

Qua k t qu nghiên c u, lu n v n đ a ra m t s gi i pháp nâng cao hi u qu
c a vi c ng d ng nông nghi p công ngh m i và nâng cao thu nh p cho h nông
dân tr ng lúa

thành ph Long Xuyên trong th i gian t i.


iii



ng I C s lý thuy t ...........................................................................................6
1.1. C s lý thuy t v k thu t, công ngh m i trong nông nghi p ...............6
1.1.1. L

c kh o lý thuy t ...............................................................................6

1.1.2. Các nghiên c u th c nghi m .................................................................8
1.2. C s lý thuy t v thu nh p và các nhân t
1.2.1. L

nh h

ng đ n thu nh p ......9

c kh o lý thuy t ...............................................................................9

1.2.2. Kh o l

c các nghiên c u th c nghi m: ...............................................9

1.2.3. Các nhân t tác đ ng đ n thu nh p c a h gia đình ............................10
1.3. Kinh nghi m th c ti n nâng cao thu nh p h gia đình nông thôn ..........13

Ch

1.3.1. Kinh nghi m ngoài n

c ......................................................................13


Ch

ng pháp ch n m u và xác đ nh kích th

c m u ..........................32

ng IV K t qu nghiên c u và th o lu n............................................................33
4.1. Phân tích đ c đi m m u nghiên c u .......................................................33
4.2. Phân tích hi u qu k thu t c a vi c UDNNCNM .................................37
4.2.1. Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia t p hu n ch

ng trình “M t ph i

n m gi m” v i ng d ng nông nghi p công ngh m i .............................................37
4.2.2. Ki m đ nh m i liên h gi a ng d ng công ngh m i v i s d ng
gi ng xác nh n ..........................................................................................................38
4.2.3. Ki m đ nh m i liên h gi a ng d ng công ngh m i v i hình th c thu
ho ch .........................................................................................................................40
4.2.4. Ki m đ nh m i liên h gi a ng d ng công ngh m i v i s l
gi ng, phân bón s d ng, s l n phun thu c BVTV, s l n b m n

ng

c ....................41

4.3. Phân tích hi u qu kinh t c a vi c UDNNCNM ...................................45
4.3.1. Phân tích k t qu th ng kê ...................................................................45
4.3.2. Phân tích k t qu ki m đ nh T đ i v i m u đ c l p ............................48
4.4. K t qu h i quy tuy n tính phân tích các y u t


B o v th c v t

IPM

Qu n lý d ch h i t ng h p (Integrated Pest Management)

IRRI

Vi n nghiên c u lúa g o qu c t (International Rice Research
Institute)

UDNNCNM

ng d ng nông nghi p công ngh m i


vii

DANH M C CÁC B NG
B ng 3.1:

nh ngh a các bi n và gi thuy t ............................................................ 28

B ng 4.1. K t qu th ng kê v gi i tính c a ch h ................................................ 33
B ng 4.2: K t qu th ng kê v trình đ h c v n c a ch h .................................... 33
B ng 4.3. K t qu th ng kê đ c đi m tu i c a ch h .............................................. 35
B ng 4.4. K t qu th ng kê đ c đi m kinh nghi m tr ng lúa c a ch h ................ 35
B ng 4.5. K t qu th ng kê đ c đi m s nhân kh u c a h ..................................... 36
B ng 4.6. K t qu th ng kê đ c đi m s lao đ ng chính c a h .............................. 36
B ng 4.7. K t qu th ng kê đ c đi m quy mô đ t c a h ......................................... 37


ng đ n thu nh p ............................... 23


1

L IM

U

1. Lý do ch năđ tài
Nông nghi p là ngành có vai trò quan tr ng trong đ i s ng c a con ng
cung c p l

ng th c, th c ph m cho con ng

i,

i, cung c p nguyên li u cho ngành

công nghi p s n xu t và hàng hoá cho xu t kh u. Ngày nay v i xu th phát tri n c a
th gi i, vi c đ a ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t, n đ nh và phát tri n s n
xu t ngành nông nghi p là v n đ đ

c

ng, nhà n

c đ c bi t quan tâm và ng


i nông dân nâng cao ki n th c v nông nghi p, k thu t nông nghi p, qua đó

góp ph n t ng n ng su t, ch t l
nông dân. Ch

ng trình “Ba gi m ba t ng” đ

và ng d ng vào n m 2003.
ch

i

c thành ph Long Xuyên tri n khai

n n m 2009, thành ph tri n khai và ng d ng

ng trình “M t ph i n m gi m”.

thu t và đ
ch

ng h t g o, gi m chi phí, t ng thu nh p cho ng

c k t tinh t nhi u ch

ây là ch

ng trình tích h p nhi u y u t k

ng trình nghiên c u th nghi m tr


nh h

ng đ n thu nh p c a nông

dân tr ng lúa, t đó có gi i pháp t ng thu nh p cho nông dân tr ng lúa trong th i
gian t i.
2. M c tiêu nghiên c u
Phân tích hi u qu c a vi c ng d ng nông nghi p công ngh m i đ i v i
nông dân tr ng lúa t i thành ph Long Xuyên, t nh An Giang.

ng th i, phân tích

các nhân t tác đ ng đ n thu nh p c a nông dân tr ng lúa. Trên c s đó đ ra các
khuy n ngh nâng cao hi u qu c a vi c ng d ng nông nghi p công ngh m i và
các nhân t tác đ ng đ n thu nh p nh m nâng cao đ i s ng c a h nông dân tr ng
lúa t i thành ph Long Xuyên.
3.ăCơuăh iănghiênăc u:
gi i quy t m c tiêu trên đ tài h

ng đ n các câu h i nghiên c u sau:

- Vi c ng d ng nông nghi p công ngh m i mang l i hi u qu kinh t đ i v i
thu nh p c a nông dân tr ng lúa nh th nào?
- Các nhân t v đ tu i, trình đ , … có tác đ ng đ n thu nh p c a nông dân
tr ng lúa nh th nào?
- Hàm Ủ v m t chính sách công liên quan đ n t ng c

ng ng d ng nông



thu t, công ngh “M t ph i n m gi m” đ i v i thu nh p c a nông dân tr ng lúa trên
đ a bàn thành ph Long Xuyên và các nhân t khác tác đ ng đ n thu nh p c a nông
dân tr ng lúa.
4.2.ăKhôngăgianănghiênăc u
Các h nông dân có UDNNCNM và các h nông dân không UDNNCNM trên
đ a bàn thành ph Long Xuyên v i 03 ph

ng, xã tiêu bi u là: M Hòa, Bình

Khánh và M Khánh.
4.3.ăTh iăgianănghiênăc u
Thu th p d li u th c p: Các báo cáo k t qu , s li u đánh giá th c tr ng thu
nh p c a h nông dân tr ng lúa tr

c khi UDNNCNM và hi u qu c a vi c

UDNNCNM t n m 2009 đ n n m 2014
Thu th p d li u s c p:
-

i u tra ki n th c và hi u qu s n xu t lúa c a nông dân trong v

ông

Xuân 2013 ậ 2014.
- Ph ng v n các cán b chuyên môn k thu t, cán b qu n lỦ Nhà n

c


dân không tham gia các l p t p hu n ch

ng trình khuy n nông “M t ph i n m

gi m” theo danh sách tham gia t p hu n do H i Nông dân ph
đó s phân lo i trong 150 h sau khi t p hu n ch

ng xã qu n lỦ. Sau

ng trình khuy n nông “M t ph i

n m gi m” có ng d ng và không ng d ng k thu t, công ngh vào s n xu t.

t

đó đánh giá s khác bi t v th c hi n các bi n pháp k thu t, hi u qu kinh t gi a
h nông dân UDNNCNM và nông dân không UDNNCNM b ng ki m đ nh Trung
bình m u đ c l p (Independent Sample T-test) và ki m đ nh Chi bình ph
square test).
h

ng (Chi-

ng th i, th c hi n phân tích h i quy đa bi n đ đánh giá m c đ

nh

ng c a các nhân t tác đ ng đ n thu nh p c a h nông dân tr ng lúa và th c

hi n các ki m đ nh đ ki m tra m c đ tin c y c a mô hình h i quy.


c trình bày nh sau:

Ph n m đ u: Gi i thi u t ng quan v đ tài nghiên c u: lý do nghiên c u;
m c tiêu nghiên c u; câu h i nghiên c u; đ i t

ng, ph m vi nghiên c u; ph

pháp nghiên c u và Ủ ngh a th c ti n c a đ tài nghiên c u.

ng


5

Ch

ng 1: Trình bày t ng quan lý thuy t v ch

ng trình “M t ph i n m

gi m”; nh ng c s lý thuy t liên quan đ n thu nh p và các nhân t
thu nh p c a nông dân tr ng lúa. Ghi nh n các nghiên c u tr
ngoài n
Ch

c đó

ng đ n
trong và

NGăI

LÝ THUY T

1.1. C ăs lý thuy t v k thu t,ăcôngăngh ăm iătrongănôngănghi pă
1.1.1. L

c kh o lý thuy t

1.1.1.1. Các khái ni m
Nông nghi p theo ngh a h p là ngành s n xu t ra c a c i v t ch t mà con
ng

i ph i d a vào quy lu t sinh tr

nh l

ng c a cây tr ng, v t nuôi đ t o ra s n ph m

ng th c, th c ph m… đ th a mãn các nhu c u c a mình. Nông nghi p theo

ngh a r ng còn bao g m c lâm nghi p, ng nghi p.
Công ngh là gi i pháp, quy trình, bí quy t k thu t có kèm theo ho c không
kèm theo công c , ph

ng ti n dùng đ bi n đ i ngu n l c thành s n ph m (Lu t

Khoa h c công ngh , 2013).
Theo



i, nh ng đã đ

c chuy n hóa thành ph

ng th c và ph

c v t ch t hóa trong công c lao đ ng, đ i t

ng pháp s n xu t, đã

ng lao đ ng, trong quy trình công

ngh ho c k t tinh thành k n ng, k x o hay k t h p các y u t đ u vào sao cho có
hi u qu nh t c a ng

i lao đ ng trong s n xu t nông nghi p. Các ti n b khoa h c

công ngh trong nông nghi p có th phân nhóm nh sau: ti n b k thu t trong vi c
s d ng gi ng, phân bón, thu c b o v th c v t; trong vi c c i t o đ t; s d ng
ngu n n

c trong nông nghi p và v n đ b o v môi tr

ng; trong vi c s d ng các


7

ph

30/7/2005 c a B nông nghi p và phát tri n nông thôn.
Ch

ng trình “M t ph i n m gi m” là s m r ng c a ch

ng trình “Ba gi m

ba t ng” và ti p t c đ a vào áp d ng các k thu t m i nh ph i dùng gi ng xác
nh n, áp d ng k thu t t
gi m s d ng n

ct

i

t khô xen k (ADW-Alternate Wettingand Drying) đ

i và gi m th t thoát sau thu ho ch ch y u là dùng máy g t

đ p liên h p và ph i, s y đúng k thu t.
Theo Quy t đ nh s 532/Q -TT-CLT ngày 07/11/2012 c a C c Tr ng tr t v
vi c công nh n “ ng d ng bi n pháp k thu t t ng h p “M t ph i n m gi m”
ng b ng Sông C u Long” là ti n b khoa h c k thu t, quy trình áp d ng đ

c

công nh n ch y u là:
V đ t: Chu n b k , trang b ng m t ru ng;
V gi ng: S d ng gi ng xác nh n, l


ng trình “M t ph i n m gi m” đ

c xem là công ngh m i trong

nông nghi p vì g m c ph n c ng nh v t t nông nghi p, công c và ph n m m là
quy trình k thu t đ

c áp d ng nh m t o ra s n ph m và làm t ng hi u qu s n

xu t lúa. Do đó trong ph m vi lu n v n nghiên c u là tác đ ng c a vi c ng d ng
ch

ng trình khuy n nông “M t ph i n m gi m” đ

c tác gi g i t t là ng d ng

nông nghi p công ngh m i (và vi t t t là UDNNCNM).
1.1.2. Các nghiên c u th c nghi m
Theo Nguy n V n Hòa và c ng s (2006), t n m 2001 đ n n m 2005 t i
ng b ng Sông C u Long, s n l

ng và n ng su t lúa t ng ch y u do công tác

ch n t o, phát tri n gi ng m i và s d ng gi ng xác nh n ngày càng t ng.
Theo Ph m V n Kim (2005), kho ng cách tr ng nh h

ng đ n s phát tri n

c a d ch b nh. Vi c tr ng th a giúp thông thoáng, gi m m đ , không làm gi m
nhi t đ bên d

xác nh n; nông dân trong mô hình gi m đ
l n/v thu c tr sâu, gi m 0,5 l n t

in

c 24,5kg gi ng/ha, 6,9 kgN/ha, 0,6

c so v i nông dân canh tác theo t p quán.

oàn Ng c Ph và c ng s (2010), qua k t qu đi u tra 146 h nông dân cho
th y nông dân tham gia ch

ng trình “M t ph i n m gi m” đ t hi u qu k thu t là:


9

gi m đ

c 40,35kg gi ng/ha, 15,33 kgN/ha, 1 l n phun thu c tr sâu r y, 0,6 l n

phun thu c tr b nh, gi m m t s l n b m t

i so v i nông dân canh tác theo t p

quán. Trong vòng 40 ngày sau khi s 70,5 % nông dân “M t ph i n m gi m” không
phun thu c tr sâu, trong khi ch có 37,3% nông dân canh tác theo t p quán không
phun. Tuy nhiên, n ng su t lúa t

ng đ


c kh o lý thuy t

Theo T ng c c Th ng kê (2010): thu nh p c a h là toàn b chi phí và giá tr
hi n v t quy thành chi phí sau khi đã tr chi phí s n xu t mà h và các thành viên
c a h nh n đ

c trong m t th i gian nh t đ nh, th

ng là m t n m.

Trong nghiên c u này, ngu n thu nh p c a nông dân tr ng lúa là thu nh p t
vi c bán lúa sau khi đã tr đi các chi phí (chi phí gi ng lúa, chi phí thu c b o v
th c v t, chi phí phân bón, chi phí b n n

c, chi phí thu ho ch,…) và chi phí công

lao đ ng (công lao đ ng gia đình và lao đ ng thuê m
1.2.2. Kh o l

n).

c các nghiên c u th c nghi m:

Theo Scoones (1998) cho r ng có hai y u t tác đ ng đ n thu nh p c a h gia
đình: m t là, các kho n ti t ki m và tín d ng; hai là,v n con ng
và l c l

i (g m giáo d c


inh Phi H và Chi Vandy (2010) cho r ng di n tích đ t nông nghi p,

ng d ng công ngh sinh h c, trình đ

đ ki n th c nông nghi p c a ch h

nh h

ng d ng công ngh c gi i, trình
ng thu n chi u đ n thu nh p c a h

nông dân.
Theo

inh Phi H và Hoàng Th Thu Huy n (2010), cho r ng di n tích đ t

nông nghi p, trình đ ki n th c c a ch h , mô hình đa d ng nh h

ng thu n chi u

đ n thu nh p c a h nông dân.
Theo

Quang Giám và Tr n Quang Trung (2013), cho r ng các h nông dân

ch n nuôi heo th t tham gia k t n i th tr

ng

các mô hình khác nhau đ u có m c

nh h

ng đ n thu nh p c a h .

1.2.3. Các nhân t tác đ ng đ n thu nh p c a h gia đình
Qua khái ni m và các nghiên c u nêu trên, các nhân t tác đ ng đ n thu nh p
c a h gia đình nông thôn bao g m:
th

Ngh nghi p c a ch h : Ng

i lao đ ng làm vi c trong l nh v c nông nghi p

ng có thu nh p th p h n ng

i lao đ ng làm vi c trong l nh v c phi nông

nghi p, do l nh v c này th

ng có nhi u r i ro v thiên tai, d ch b nh hay giá c

không n đ nh. Nguy n H u T nh (2010), trong 330 h m u đi u tra t i huy n Bù
ng c a t nh Bình Ph

c đã k t lu n: t l h nghèo c a nhóm h làm ngh phi


11

nông nghi p là 4,55%, trong khi c a nhóm h làm ngh nông nghi p là 11,19%, cao

và k thu t. Vì v y, trình đ h c v n có nh h

ng đ n kh n ng t ng thu nh p c a

h gia đình. Bùi Quang Bình (2008) và Nguy n
r ng nh ng ng

ng d ng vào s n

ng s n ph m đ t ng thu nh p cho h . Solow (1957)

cho r ng giáo d c làm cho lao đ ng hi u qu h n.
giáo d c cho phép m i ng

ng thi u

c Th ng (2002) c ng k t lu n

i có trình đ h c v n cao h n s có m c thu nh p cao h n.

Gi i tính c a ch h :

khu v c nông thôn v n còn quan đi m “Tr ng nam”

nên ph n l n ch h là nam. L nh v c nông nghi p ch y u là lao đ ng c b p nên
ph n l n nh ng h có ch h là nam th

ng có n ng su t cao h n, nên thu nh p

c ng cao h n. Theo Nguy n Tr ng Hoài (2010),

t o ra thu nh p trong h so v i s lao đ ng chính c a h . Theo Nguy n Tr ng Hoài
(2010), ng

i ph thu c là ng

gia đình. Ng

i không tham gia lao đ ng t o ra thu nh p cho h

i ph thu c càng cao thì gánh n ng cho gia đình càng l n do v y s

làm gi m thu nh p bình quân c a h gia đình. Theo Nguy n Sinh Công (2004) đã
nghiên c u th c nghi m và có k t lu n n u t l ph thu c càng cao thì thu nh p
bình quân đ u ng

i c a h càng th p.

Quy mô di n tích đ t: Trong l nh v c nông nghi p, đ t là t li u s n xu t
chính và có tính quy t đ nh đ t o ra thu nh p cho h gia đình. Do đó, nh ng h
nông dân không có ho c có ít đ t s n xu t thì thu nh p th

ng th p. Nguy n Sinh

Công (2004) và Mwanza (2011) đã ch ng minh thu nh p c a h t l thu n v i di n
tích đ t s n xu t, t c là di n tích đ t càng nhi u thì thu nh p c a h càng cao.
Kh n ng ti p c n ngu n tín d ng chính th c: là kh n ng h nông dân có th
vay v n

các ngân hàng v i lãi su t theo quy đ nh đ đ u t phát tri n kinh t gia


13

c a h . Theo Hsieh, S.C. (1963), ki n th c nông nghi p c a nông dân ph thu c
vào m c đ mà h ti p c n v i các ho t đ ng c ng đ ng

vùng nông thôn.

Wharton C.A. (1959) nh n th y v i t t c các ngu n l c đ u vào gi ng nhau, hai
nông dân khác nhau v trình đ k thu t nông nghi p s có k t qu s n xu t khác
nhau.

inh Phi H (2008) cho r ng trình đ ki n th c nông nghi p tác đ ng cùng

chi u đ n thu nh p c a nông dân

Vi t Nam. Ki n th c nông nghi p bao g m ki n

th c chung v nông nghi p và ki n th c k thu t nông nghi p. Ki n th c chung v
nông nghi p có th đ
đ ng c ng đ ng

c xem xét b i m c đ tham gia c a nông dân vào các ho t

nông thôn. Ki n th c k thu t nông nghi p c a nông dân là m t

b ph n quan tr ng và quy t đ nh đ n trình đ ki n th c nông nghi p c a nông dân.
1.3. Kinh nghi m th c ti n nâng cao thu nh p h gia đình nông thôn
1.3.1. Kinh nghi m ngoài n
Theo Tr n Vi t D ng (2015),



ng nông s n theo h

ng phát

c các nhà khoa h c tháo g b ng công ngh sinh h c (công

ngh bi n đ i gien, lai t o gi ng cây tr ng, v t nuôi,...)


14

Theo Ph m

i (2015),

Nh t B n th c hi n chính sách phát huy các ngành

ngh truy n th ng, nâng cao thu nh p cho c dân nông thôn. Nh m phát huy nh ng
ti m n ng và l i th c a t ng thôn, làng, t ng l i th c nh tranh các s n ph m đ c
thù c a m i đ a ph

ng, b o t n các ngành, ngh truy n th ng, nâng cao thu nh p

cho nông dân, d n thu h p kho ng cách gi a nông thôn và đô th , Nh t B n phát
đ ng phong trào “m i làng m t s n ph m”. M i đ a ph

ng, tùy vào đi u ki n và

hoàn c nh c th c a mình, l a ch n nh ng s n ph m đ c đáo, mang đ m nét đ c


ng qu c t .

1.3.2. Kinh nghi m trong n
Theo H i L ng (2015),

ng, suy ngh

c

t nh Khánh Hòa trong 4 n m tri n khai xây d ng

nông thôn m i, t ngu n v n g n 8,35 t đ ng (v n h tr c a ngân sách Trung
ng và v n đ i ng c a ng

i dân), các đ a ph

ng trong t nh đã h tr các mô

hình phát tri n gi ng cây tr ng, nuôi tr ng th y s n, ch n nuôi gia súc, gia c m; h
tr đ u t máy móc, thi t b ph c v SX cho nông dân; h tr các ngành ngh nông
thôn... Bên c nh ngu n v n h tr t Trung

ng, ngân sách t nh c ng h tr h n

26,74 t đ ng cho 16.152 h dân, 7 h p tác xã, 6 t h p tác và 1 trang tr i th c hi n
phát tri n s n xu t. Cùng v i đó, vi c d n đi n, đ i th a trong s n xu t nông nghi p
đã kh c ph c đ

c tình tr ng ru ng đ t manh mún, s n xu t nh l . Vi c thi t k l i

ng đ n thu nh p c a h nông dân.

và đánh giá các nghiên c u tr

ng th i, ghi nh n

c đó v hi u qu c a vi c ng d ng ch

ng trình

khuy n nông chuy n giao ng d ng k thu t, công ngh m i “M t ph i n m gi m”;
đánh giá v m i quan h gi a các y u t tác đ ng đ n thu nh p, đ t đó làm c s
cho vi c l a ch n mô hình nghiên c u.