BÀI VIẾT SỐ 3
(Nghị luận văn học)
I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Khái niệm
Nghị luận văn học là một dạng nghị luận mà các vấn đề đưa ra bàn
luận là các vấn đề văn học: tác phẩm, tác giả, thời đại văn học, trào
lưu, trường phái…
2. Phân loại
- Phân loại theo cách thức: Phân tích, bình luận, bình giảng, chứng
minh văn học.
- Phân loại theo nội dung: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ, một tác
phẩm, một nhân vật…
Trong thực tế, ở nhà trường thường gặp kiểu bài hỗn hợp trong đó
phối hợp các cách thức để làm bài nghị luận về một nội dung nào đó.
3. Yêu cầu
- Phát hiện được giá trị về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
- Phát hiện được nền cảm xúc, tình cảm của của tác phẩm, tác giả.
- Phát hiện được những giá trị về tư tưởng, thẩm mĩ của tác phẩm.
- Thể hiện dược năng lực cảm thụ, thưởng thức văn học cá nhân.
Lưu ý khi nghị luận về một vấn đề văn học:
- Phải xuất phát từ những đặc trưng của văn học: Tính hình tượng;
Tính hàm súc, đa nghĩa, tính nghệ thuật của ngôn từ; tính hệ thống của
tác phẩm.
- Những tri thức cần huy động: Tri thức về thời đại của tác giả, về
hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, về văn học và tiếng Việt, ...
II. DÀN BÀI GỢI Ý
Đề 1
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – một tiếng khóc bi tráng.
a. Mở bài
– Giới thiệu về Nguyễn Đình Chiểu.
- Giới thiệu tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – một tiếng khóc bi

Đề 2
Vẻ đẹp của Bài ca ngất ngưởng.
Mở bài
- Giới thiệu về Nguyễn Công Trứ.
- Giới thiệu về Bài ca ngất ngưởng – một bài thơ hay.
b. Thân bài
- Phân tích bài thơ theo bố cục
- Chú ý ở mỗi phần cần làm nổi bật nội dung chính, tư tưởng của tác
giả là gì? Nội dung, tư tưởng đó mới mẻ, tiến bộ ở chỗ nào? (ý thức
trách nhiệm cá nhân đối với cuộc đời, ý thức được giá trị bản thân;


sống phóng khoáng, tự do tự tại; lòng yêu nước tư tưởng trung quân áI
quốc…)
- Song song với nội dung tư tưởng, ở mỗi phần cũng cần làm rõ các
biện pháp nghệ thuật. (Biện pháp gì? Tác dụng?)
- Tổng kết về giá trị khái quát, nổi bật nhất của tác phẩm (Nội dung,
nghệ thuật)
c. Kết bài
- Khẳng định thành công và giá trị tác phẩm: thể hiện quan điểm sống
mới mẻ, tiến bộ; lòng yêu nước sâu sắc.
- Khẳng định vị trí tác giả trong nền Văn học dân tộc.
Đề 3
Con người Nguyễn Khuyến qua bài thơ Câu cá mùa thu.
a. Mở bài
- Giới thiệu về tác gia Nguyễn Khuyến.
- Giới thiệu con người Nguyễn Khuyến qua bài thơ Câu cá mùa thu.
Thân bài
- Giới thiệu thời đại của tác giả, hoàn cảnh ra đời của bài thơ (giai cấp
phong kiến lúc suy tàn, thực dân Pháp tiến hành đô hộ nước ta,

- Tại sao nói bài thơ là tiếng khóc? (Đau xót trước cảnh thi cử, tìm
kiếm nhân tài của đất nước bị thực dân làm cho hoen ố “Lọng cắm rợp
trời…..mụ đầm ra”, “Nhân tài…nào ai đó…”)
- Tại sao nói bài thơ là tiếng cười châm biếm sâu cay? (Mai mỉa, châm
biếm sự lôi thôi, lố bịch cảnh trường thi “Lôi thôi sĩ tử vai đeo
lọ….mụ đầm ra”)
- Ý kiến riêng: Nên gộp cả hai ý kiến trên, điều đó xuất phát từ đặc
điểm, phong cách thơ Tú Xương.
- Nghệ thuật của bài thơ? (Phép đối, cách dùng từ…)
- Giá trị của bài thơ? (Tố cáo xã hội nửa phong kiến Thực dân nhố
nhăng, giả dối; bày tỏ lòng yêu nước qua nỗi đau trước thảm cảnh của
dân tộc.)
c. Kết luận
- Khẳng định đặc điểm và giá trị của bài thơ.
- Khẳng định vị trí của Tú Xương trong nền văn học dân tộc.
Đề 5
Về một bài thơ trung đại Việt Nam mà anh (chị) yêu thích.
a. Mở bài
- Giới thiệu về tác giả và phong cách tác giả.
- Giới thiệu về bài thơ.
b. Thân bài
- Thời đại, hoàn cảnh ra đời, xuất xứ của bài thơ.
- Những nét độc đáo về nội dung?
- Những đặc điểm nổi bật về nghệ thuật?
- Giá trị của bài thơ.


c. Kết luận
- Khẳng định giá trị của tác phẩm đối với nền văn học dân tộc, với sự
nghiệp của tác giả.