Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
----------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 37 (2011-2015)
Đề tài:

PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Ths. Lê Huỳnh Phƣơng Chinh

Lý Kim Huyền

Bộ môn Luật Thƣơng mại

MSSV: 5115802
Lớp: LK1164A1

Cần thơ, 12/12/2014

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 1




Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN
-----------..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
Cần thơ, ngày … tháng … năm 2014
Giảng viên phản biện

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 4

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BHTG – Bảo hiểm tiền gửi.

1.1.1. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi .......................................................................... 3
1.1.2. Đặc điểm của bảo hiểm tiền gửi ..................................................................... 5
1.1.3. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi ....................................................................... 10
1.2. Giới thiệu các nguyên tắc cơ bản và các mô hình hoạt động của bảo hiểm tiền
gửi ................................................................................................................................ 13
1.2.1. Giới thiệu các nguyên tắc cơ bản của hoạt động bảo hiểm tiền gửi ........... 13
1.2.2. Giới thiệu các mô hình hoạt động của bảo hiểm tiền gửi ............................ 16
1.3. Sơ lƣợc quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi ................ 17
1.3.1. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi trên thế giới .... 17
1.3.2. Quá trình hình thành và phát triển của bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam .... 20
CHƢƠNG 2: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI ................. 23
2.1. Quy định về chủ thể tham gia mối quan hệ bảo hiểm tiền gửi ....................... 23
2.1.1. Quy định pháp luật về tổ chức bảo hiểm tiền gửi ........................................ 23
2.1.1.1. Địa vị pháp lý của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam ........................... 23
2.1.1.2. Nhiệm vụ và quyền hạn của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam ............ 26
2.1.2. Quy định pháp luật về tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi ......................... 30
2.1.3. Quy định pháp luật về chủ thể được bảo hiểm tiền gửi ............................... 32
2.2. Quy định pháp luật về tiền gửi đƣợc bảo hiểm ................................................ 35
2.3. Quy định pháp luật về phí bảo hiểm tiền gửi ................................................... 37
2.4. Quy định pháp luật về chi trả tiền bảo hiểm tiền gửi ...................................... 39

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 6

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
2.4.1. Thời hạn chi trả tiền bảo hiểm tiền gửi ........................................................ 39

Trang 7

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi

LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, Việt Nam đã và đang tiếp tục thực hiện cải cách hệ thống tài chính ngân hàng. Chính vì vậy, làm thế nào để phòng ngừa, kiểm soát rủi ro, đảm bảo an
toàn hoạt động của hệ thống tài chính - ngân hàng và bảo vệ người gửi tiền là yêu cầu
quan trọng đặt ra với hệ thống giám sát tài chính quốc gia. Qua những lý do trên, bảo
hiểm tiền gửi (BHTG) xuất hiện là đều tất yếu, góp phần bảo vệ lợi của người gửi tiền
cũng như đóng góp một phần không nhỏ vào sự phát triển, ổn định và bền vững của hệ
thống tài chính quốc gia.
Với tầm quan trọng đặc biệt của BHTG đối với đất nước, Chính phủ đã ban
hành Nghị định số 89/1999/NĐ-CP ngày 01 tháng 9 năm 1999 về bảo hiểm tiền gửi,
được coi là cơ sở pháp lý cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi đầu tiền tại Việt Nam. Tiếp
đó, ngày 09/ 11/ 1999 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 218/ 1999/QĐTTg về việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam; Nghị định số 109/2005/NĐ- CP
về sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định số 89. Song nhiều quy định vẫn còn
nhiều bất cập và cơ sở pháp lý chưa rõ ràng. Sau hơn 10 năm hoạt động Luật Bảo
hiểm tiển gửi 2012 được quốc hội khóa XIII thông qua và có hiệu lực ngày 01 tháng 1
năm 2013. Tiếp theo đó, là các văn bản liên quan đến hoạt động bảo hiểm tiền gửi
cũng xuất hiện. Các quy định ra đời đã củng cố cơ sở pháp lý cho lĩnh vực BHTG, có
những quy định tiến bộ trong quá trình tích lũy kinh nghiệm. Với mong muốn tìm
hiểu, nghiên cứu các quy định của chính sách BHTG, đồng thời đánh giá những ưu
điểm cũng như những bất cập còn toàn tồn tại, từ đó đưa ra những hướng hoàn thiện
tích cực cho chính sách BHTG. Đó là lý do mà người viết chọn đề tài “ Pháp luật về
Bảo hiểm tiền gửi” để làm luận văn tốt nghiệp đại học của mình.
2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu đề tài

Chương 1: Giới thiệu chung về bảo hiểm tiền gửi
Chương 2: Quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
Chương 3: Nhận xét về pháp luật bảo hiểm tiền gửi và một số giải pháp hoàn
thiện

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 9

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi

CHƢƠNG 1
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI
Bảo hiểm tiền gửi ra đời và ngày càng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền và góp phần ổn định hệ thống tài chính
quốc gia. Như vậy, để hiểu hơn về cơ sở lý luận của BHTG, trong chương này người
viết sẽ khái quát đặc điểm vai trò của BHTG, quá trình hình thành và phát triển
BHTG, các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động BHTG cũng như giới thiệu các mô
hình hoạt động của BHTG.

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÕ CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI
1.1.1 Khái niệm bảo hiểm tiền gửi
Như chúng ta đã thấy, bảo hiểm đã ra đời và trở thành một ngành kinh doanh
phát triển rất mạnh, với tốc tăng trưởng trung bình khá cao so với các sản phẩm và
dịch vụ khác. Bảo hiểm hình thành do sự tồn tại của các loại rủi ro và đòi hỏi con
người phải có những biện pháp để đề phòng và ngăn chặn những rủi ro đó, đồng thời
khắc phục hạn chế các hậu quả của rủi ro. Trước lợi nhuận mà ngành thương mại

có thể xảy ra, với hình thức số đông bù cho số ít. Tổ chức bảo hiểm sẽ giúp giảm thiểu
rủi ro thiệt hại về kinh tế của từng cá nhân hay đơn vị khi gặp rủi ro, tiết kiệm được
nguồn chi cho ngân sách nhà nước. Đó thực chất là một hệ thống các quan hệ kinh tế
phát sinh trong quá trình phân phối lại tổng sản phẩm xã hội dưới hình thái giá trị,
nhằm tạo một quỹ bù đắp cho tổn thất do rủi ro bất ngờ.
BHTG xuất hiện trong hoàn cảnh khi mà hoạt động của các tổ chức tài chính
nói chung, cũng như hoạt động ngân hàng nói riêng luôn có những rủi ro. Trong đó,
rủi mất khả năng thanh toán, dẫn đến hàng loạt các ngân hàng phá sản là rủi ro lớn
nhất. Như vậy, BHTG như là một dịch vụ bảo hiểm rủi ro các ngân hàng hoặc trung
gian tài chính bị phá sản cho người có tiền gửi tại các ngân hàng hoặc trung gian tài
chính đó. Thực tế cũng cho thấy, BHTG cũng tương ứng như bảo hiểm trách nhiệm
dân sự của tổ chức huy động tiền gửi đối với người gửi tiền.
Theo quy định của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 khái niệm về BHTG như
sau:
“Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm
tiền gửi trong hạn mức trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi lâm
vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc phá sản”3
Ta có thể thấy rằng, BHTG như là việc Nhà nước đưa ra lời bảo đảm tới một
giới hạn đối với tiền gửi nhất định, nhằm bảo vệ tiền gửi thông qua các quy định về
BHTG đối với người gửi tiền hay tiền gửi thuộc đối tượng được bảo hiểm tại tổ chức
nhận tiền gửi. Theo nguyên tắc, BHTG bảo vệ những khoản tiền gửi quy định tại các

2

Lịch sử phát triển của Bảo hiểm xem tại />3
Theo khoản 1, Điều 4, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 11

Bảo hiểm tiền gửi là cơ chế bảo hiểm nhằm bảo đảm sự ổn định của hệ thống
tín dụng thông qua việc đảm bảo chi trả một phần hoặc toàn bộ số tiền gửi cho
người gửi tiền tại các TCTD mất khả năng thanh toán.

-

Bảo hiểm tiền gửi là công cụ quan trọng nhằm tạo tâm lý ổn định, xác lập lòng
tin cho người gửi tiền vào hệ thống tín dụng. Qua đó, bảo hiểm tiền gửi đã góp
phần ngăn ngừa được sự sụp đổ mang tính dây chuyền khi một hay một số tổ
chức tín dụng trong hệ thống bị mất khả năng thanh toán tạm thời hoặc toàn bộ.

Như vậy, từ những ý nghĩa của BHTG đã nêu trên, bảo hiểm tiền gửi đã trở
thành một nghiệp vụ bắt buộc với các TCTD có hoạt động ngân hàng ở hầu hết các
quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. BHTG góp phần hạn chế tổn thất của rủi
ro và đảm bảo được lợi ích của người gửi tiền. Bên cạnh đó, do hầu hết các nghiệp vụ
tín dụng đều là các nghiệp vụ pháp luật, nên bảo hiểm tiền gửi đã và đang trở thành
một chế định pháp luật quan trọng trong pháp luật về Ngân hàng ở nước ta hiện nay.
1.1.2 Đặc diểm của bảo hiểm tiền gửi
Bảo hiểm tiền gửi đó là một loại nghiệp vụ xuất hiện từ lâu trên thế giới, đặc
trưng của các nước tư bản phát triển. Nhưng dù BHTG xuất hiện và tồn tại ở quốc gia
nào thì BHTG vẫn có những đặc điểm chung xuất phát từ mục đích của BHTG là
GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 12

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
nhằm hạn chế những tổn thất khi có rủi ro xảy ra. Sau đây, tác giả sẽ phân tích một số

cũng như an toàn của hệ thống tín dụng, khi tổ chức nhận tiền gửi của người gửi tiền
bị giải thể, phá sản. Như vậy, để thực sách chính BHTG, tổ chức BHTG sẽ thực hiện
việc thu phí BHTG tạo quỹ để thanh toán khi sự kiện bảo hiểm phát sinh. Tổ chức
BHTG sẽ thanh toán tiền BHTG tại một tổ chức tham gia BHTG bao gồm “tiền gốc
4
5

Điều 2 Luật BHTG năm 2012
Lê Thị Anh Thư, “Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi”, khóa luận 2010-2013, tr 7

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 13

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
và tiền lãi”6, trong đó, hạn mức chi trả tiền gửi được bảo hiểm của tổ chức BHTG có
thể là một phần hoặc toàn bộ số tiền gửi do chính sách của mỗi quốc gia.
-

Người được BHTG với tổ chức tham gia BHTG

Mối quan hệ giữa tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền, được hình thành
khi người gửi tiền gửi tiền vào tổ chức đó. Tổ chức nhận tiền gửi với mục đích là
nhằm huy động vốn để sử dụng cho mục đích kinh doanh của tổ chức là cấp tín dụng,
hoặc thực hiện các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng. Chính vì điều này, tổ chức
nhận tiền gửi được gọi là trung gian tài chính, hoạt động kinh doanh theo phương thức
“đi vay để cho vay”, thực hiện vai trò cầu nối giữa cung và cầu nối. Còn việc cá nhân


SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
phải là tính mạng, tài sản, sức khỏe,… mà chính là nghĩa vụ thanh toán của tổ chức
nhận tiền gửi, việc bảo hiểm đối với những khoản tiền gửi là bắt buộc.
Thứ ba, cơ sở pháp lý của BHTG là những quy định bắt buộc đối với tổ chức
tham gia BHTG và tổ chức BHTG
Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 quy định cụ thể những quyền và nghĩa vụ
của những chủ thể trong quan hệ hoạt động BHTG, nghĩa là không có một sự thỏa
thuận nào giữa các chủ thể trên. Tổ chức BHTG với tổ chức tham gia BHTG, tổ chức
BHTG với người gửi tiền, người gửi tiền với tổ chức tham gia BHTG, không thể cùng
nhau thỏa thuận để thay đổi những quy định của pháp luật bảo hiểm tiền gửi. Những
thay đổi về quy định của pháp luật BHTG phải do cơ quan có thẩm quyền thực hiện,
xuất phát từ mục đích của chính sách BHTG. Hoạt động của BHTG là hoạt động
không nhằm mục tiêu sinh lời mà thực hiện những mục tiêu xã hội, vì lợi ích của cộng
đồng. Điều này phân biệt với các loại hình bảo hiểm khác hoạt động theo luật kinh
doanh bảo hiểm như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm tài sản…, những loại hình bảo hiểm
vì mục đích sinh lời. Như vậy, cho thấy, hoạt động BHTG là hoạt động không mang
tính cạnh tranh, mà đảm bảo sự phát triển lành mạnh của hệ thống ngân hàng, đồng
thời, đảm bảo mục đích bảo vệ lợi ích của những người gửi tiền.
Bên cạnh đó, hình thức thanh toán cho người gửi tiền khi sự kiện bảo hiểm xảy
ra cũng được quy định chặt chẽ, tùy theo quy định về chính sách BHTG của từng quốc
gia. Đối với Việt Nam hạn mức trả tiền bảo hiểm là số tiền tối đa mà tổ chức BHTG
trả cho tất cả các khoản tiền gửi và sẽ do Thủ tướng Chính phủ quy định. BHTG sẽ
phải thanh toán tiền bảo hiểm cho người gửi tiền theo hạn mức đã quy định.
Thứ tư, phí bảo hiểm và hạn mức cho việc chi trả tiền bảo hiểm tiền gửi
không phải là sự thỏa thuận.
Phí BHTG là khoản phí mà khi tham gia vào quan hệ BHTG các tổ chức theo

giai đoạn đầu.

-

Hai là, phí theo mức độ rủi ro, phí này được áp dụng cho từng tổ chức tham gia
BHTG trên cơ sở đánh giá rủi ro trong hoạt động của mỗi tổ chức.8 Khi áp
dụng mức phí theo mức độ rủi ro, có thể hạn chế được những rủi ro đạo đức, và
có thể đảm bảo tính công bằng cho các tổ chức tham gia BHTG khác.
Như vậy, dù cho quốc gia chọn loại hình tính phí nào, cũng đều được quy định

cụ thể trong văn bản pháp luật. Khi tổ chức tham gia hoạt động BHTG, phải áp dụng
mức phí đã được quy định cụ thể. Đó là sự rằng buộc trong chính sách BHTG đối với
những chủ thể tham gia vào mối quan hệ BHTG. Chính sách của BHTG không phải là
sự thỏa thuận như các dạng của bảo hiểm thương mại hay một loại hình bảo hiểm
khác.
Tóm lại, xuất phát từ một trong các mục đích cơ bản của hoạt động BHTG là
góp phần đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia, người thụ hưởng dịch
vụ BHTG là toàn xã hội. BHTG xuất hiện và có những đặc điểm riêng biệt cho thấy
sự khác nhau giữa loại hình BHTG so với các loại hình bảo hiểm thương mại hay bảo
hiểm khác. Hoạt động BHTG về bản chất là hoạt động cung cấp dịch vụ BHTG, một
loại hàng hóa mang tính xã hội cao. Với việc hoạt động trên nguyên tắc là “lấy số

7

TS. Nguyễn Thị Kim Oanh “Định hướng về phí BHTG tại Việt Nam” xem tại
/>8
TS. Nguyễn Thị Kim Oanh “Định hướng về phí BHTG tại Việt Nam” xem tại
/>
GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh


Một là, cung cấp đầy đủ hơn cho công chúng về thông tin của các ngân hàng
trong chừng mực nhất định. Với việc cung cấp thông tin của BHTG, mà người
gửi tiền có thể nắm được hoạt động của các ngân hàng. Qua đó, người gửi tiền
có thể lựa chọn được nơi gửi tiền mà họ cảm thấy an toàn. Bởi vì, người gửi
tiền luôn có tâm lý lo sợ sẽ mất đi số tiền mà họ tiết kiệm được. Vì vậy, làm thế
nào để tiền gửi vào đâu được an toàn làm họ phải cân nhắc.
Hai là, tổ chức BHTG sẽ hỗ trợ cho tổ chức tham gia BHTG khi gặp khó khăn.
Như vậy, khi những người gửi tiền tại các ngân hàng sẽ hạn chế được những
thiệt hại, khi các ngân hàng lâm vào tình trạng phá sản hay bị mất khả năng
thanh toán. Tổ chức BHTG sẽ chi trả kịp thời tiền bảo hiểm cho người gửi tiền
giúp họ yên tâm sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, BHTG còn tham gia quản lý,
thanh lý tài sản của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo quy định của

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 17

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
Chính phủ.9 Đồng thời, BHTG sẽ duy trì quỹ bảo hiểm tiền gửi để tiếp tục bảo
vệ người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG khác.
Như vậy, BHTG đã góp phần giải quyết vấn đề của tổ chức tham gia BHTG đó
là giúp các ngân hàng khó khăn tiếp tục thực hiện chức năng thanh toán cho người gửi
tiền. Khi công chúng gửi tiền của mình vào các ngân hàng cũng vì muốn số tiền của
mình được an toàn, đối với ngân hàng bị đóng cửa, yêu cầu phải thanh toán tiền bảo
hiểm, thì việc duy trì niềm tin của công chúng đối với ngân hàng cũng quan trọng và
cũng liên quan đến các ngân hàng khác trong hệ thống ngân hàng quốc gia. Điều này
sẽ được bảo đảm khi có sự can thiệp kịp thời và hiệu quả của tổ chức bảo hiểm tiền

10

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 18

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
-

Hoạt động BHTG góp phần tạo điều kiện cho các ngân hàng cạnh tranh lành
mạnh, bình đẳng và phát triển ổn định hơn. Khi các ngân hàng có quy mô hoạt
động lớn, có uy tín và bề dày lịch sử phát triển mạnh, sẽ tạo được niềm tin của
người gửi tiền hơn, nhờ vậy các ngân hàng này sẽ huy động vốn dễ dàng hơn.
Vì vậy, các ngân hàng nhỏ và yếu thế hơn sẽ gặp nhiều bất lợi hơn về vị thế
cũng như khả năng huy động vốn từ người dân. Tuy nhiên, khi có hoạt động
bảo hiểm tiền gửi, các tổ chức nhận tiền gửi đều bắt buộc tham gia BHTG, trừ
một số tổ chức không được phép. Như vậy, nguồn tiền của người gửi tiền dù
được gửi ở đâu cũng đều được bảo vệ, khi đó, các ngân hàng nhỏ và thiếu vị

-

thế cũng được sự tin tưởng của người gửi tiền.
Hoạt động BHTG góp phần củng cố tổ chức và hoạt động ngân hàng, là công
cụ hỗ trợ cho đổi mới, cơ cấu lại hệ thống ngân hàng, tăng cường kiểm soát của
Nhà nước đối với hoạt động ngân hàng.11 Với phương châm hoạt động là lấy
nguồn thu từ số đông để tài trợ rủi ro của số ít, hoạt động BHTG đã tạo điều
kiện thuận lợi cho các tổ chức có quy mô hoạt động hạn chế và không thể có

Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
Tóm lại, hoạt động của BHTG có những vai trò vô cùng quan trọng trong việc
bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, góp phần củng cố niềm tin, nâng cao chất lượng hoạt
động của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, cho thấy sự giám sát chặt chẽ và hạn chế
phần nào tổn thất khi các ngân hàng tham gia vào thị trường tài chính nóng bỏng, dẫn
đến việc đóng cửa hoặc mất khả năng thanh toán. Chính sách bảo hiểm tiền gửi đã
phát huy tác dụng tích cực kích thích các yếu tố của nền kinh tế thị trường, đảm bảo
môi trường lành mạnh cho hoạt động kinh doanh tiền tệ, huy động nội lực cho phát
triển và ổn định kinh tế xã hội của đất nước. Từ đó, hoạt động BHTG cho thấy vai trò
của mình trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng nói riêng
cũng như của cả nền kinh tế nói chung.

1.2 GIỚI THIỆU CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN VÀ CÁC MÔ HÌNH
HOẠT ĐỘNG CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI
1.2.1 Giới thiệu các nguyên tắc hoạt động cơ bản của bảo hiểm tiền gửi
Các Nguyên tắc cơ bản được xây dựng trên cơ sở và được thiết kế để thích ứng
với các điều kiện, bối cảnh và cơ cấu khác nhau của từng quốc gia. Những nguyên tắc
này được thiết kế như một cơ sở tự nguyện đảm bảo thực hiện hoạt động bảo hiểm
tiền gửi một cách hiệu quả. Việc các quốc gia thực hiện đánh giá tuân thủ các Nguyên
tắc cơ bản có thể là một công cụ hữu ích trong quá trình triển khai, đánh giá lại hoặc
chủ động cải cách hệ thống BHTG. Trong chương này người viết sẽ nêu một số
nguyên tắc cơ bản trong “Bộ nguyên tắc phát triển hệ thống bảo hiểm tiền gửi hiệu
quả” như sau:
- Thứ nhất, về mục tiêu chính sách công khá đa dạng và phong phú, tùy thuộc
vào tình hình cụ thể của mỗi quốc gia tại thời điểm triển khai hoặc cải tiến hoạt động
BHTG để quyết định. Về cơ bản, có những mục tiêu cơ bản sau: một là, nhóm mục
tiêu bảo vệ người có số tiền gửi nhỏ, có hạn chế nhất định trong tiếp cận thông tin về
tổ chức huy động tiền gửi và phân tích hoạt động của tổ chức này; hai là, góp phần ổn
định hệ thống tài chính, bao gồm các nội dung việc giảm thiểu rủi ro rút tiền gửi hàng
loạt từ đó tạo ra một cơ chế chính thức xử lý tổ chức huy động tiền gửi bị đổ vỡ, góp

quy định trong Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 và các văn bản liên quan, góp phần
củng cố cơ sở pháp lý cho tổ chức trong quá trình hoạt động BHTG.
- Thứ tư, về quản trị, tổ chức BHTG cần hoạt động một cách độc lập, minh bạch
có uy tín và không bị tác động bởi hệ thống chính trị và khu vực tài chính ngân hàng.
Việc xây dựng tổ chức BHTG dựa trên sự độc lập so với các tổ chức khác, không chịu
sự điều hành của tổ chức khác. Hoạt động phải dựa trên những mục tiêu nguyên tắc
của BHTG là bảo vệ lợi ích của người gửi tiền và đảm bảo hệ thống tài chính bền
vững. Bốn yếu tố chính của một hệ thống quản trị vững mạnh là: hoạt động độc lập,
có trách nhiệm giải trình, minh bạch công khai, và đồng nhất. Tất cả các yếu tố này
đều quan trọng như nhau, củng cố lẫn nhau trong việc hỗ trợ quản trị vững mạnh.
Để thực hiện tốt vai trò của mình, tổ chức BHTG phối hợp các tổ chức khác, tổ
chức tham gia và người gửi tiền nhằm hỗ trợ và cung cấp thông tin kịp thời, cũng như
thực hiện chức năng giám sát đối với tổ chức tham gia được hiệu quả hơn. Tổ chức
BHTG ban hành những chính sách kịp thời để giúp đỡ tổ chức gặp rủi ro và chi trả kịp
thời cho người gửi tiền.
Bắt buộc tham gia BHTG đối với tất cả các tổ chức tài chính nhận tiền gửi. Khi
bắt buộc các tổ chức nhận tiền gửi của người gửi tiền tham gia BHTG, có thể hạn chế
việc người gửi tiền chỉ tập trung gửi tiền vào một số tổ chức tín dụng. Việc bắt buộc
những tổ chức theo quy định phải tham gia BHTG cũng nhằm đảm bảo sự công bằng
GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 21

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
giữa những tổ chức nhận tiền gửi với nhau, những tổ chức yếu thế vẫn được sự tin
tưởng của người dân thông qua cơ chế BHTG.
-

để can thiệp và xử lý kịp thời những tổ chức gặp khó khăn. Thông qua những hoạt
động trên tổ chức BHTG có thể đề xuất kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước để có thể
đưa ra các biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa sự đổ vỡ của ngân hàng. Ví dụ như hỗ trợ
vốn, hỗ trợ mua bán - sáp nhập, tái cấu trúc ngân hàng, nhằm hạn chế ảnh hưởng đến
các tổ chức khác mà vẫn đảm bảo sự phát triển của toàn bộ hệ thống.
GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 22

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
-

Thứ tám, về chi trả người gửi tiền: Hệ thống bảo hiểm tiền gửi phải hỗ trợ

được người gửi tiền tiếp cận nhanh chóng tiền gửi được bảo hiểm của họ. Do vậy, cơ
quan bảo hiểm tiền gửi cần phải được sớm thông báo hoặc cung cấp đầy đủ thông tin
trước trong các trường hợp được yêu cầu chi trả cũng như được tiếp cận nguồn thông
tin về người gửi tiền sớm. Người gửi tiền phải có quyền hợp pháp được chi trả đúng
hạn mức bảo hiểm tiền gửi và phải được biết khi nào và trong hoàn cảnh nào cơ quan
bảo hiểm tiền gửi bắt đầu tiến trình chi trả, khung thời gian chi trả. Họ cũng phải được
biết trước liệu có được chi trả trước hoặc tạm chi hay không, cũng như được biết hạn
mức chi trả bảo hiểm tiền gửi theo luật định. BHTG là để bảo vệ cho những quyền lợi
của người gửi tiền, đây là một trong những mục đích quan trọng của hoạt động
BHTG. Như vậy, chính BHTG phải có nghĩa vụ chi trả cho người gửi tiền, việc chi trả
tùy theo quy định của các nước mà có quy trình chi trả khác nhau và tùy theo điều
kiện của từng thời kỳ.
1.2.2 Giới thiệu các mô hình hoạt động của bảo hiểm tiền gửi

tiền
gửi
xem
tại
/>JrWHJn5YDQGK3Y9LlThMQpB8WwT7mc!829601845!889478223?dDocName=CNTHWEBAP0116211750
036&_afrLoop=6210167329816800&_afrWindowMode=0&_afrWindowId=null#%40%3F_afrWindowId%3D
null%26_afrLoop%3D6210167329816800%26dDocName%3DCNTHWEBAP0116211750036%26_afrWindo
wMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3D3hn4nsork_4

GVHD: Lê Huỳnh Phương Chinh

Trang 23

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
hình thành cơ chế bồi thường.13 Từ đó, góp phần ổn định hệ thống tài chính
thông qua bảo vệ những người gửi tiền yếu thế về mặt tài chính. Chức năng
chính của mô hình này là trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền. Vì vậy, mô hình
chuyên chi trả thường tồn tại ở các nước đang phát triển, tổ chức BHTG mới
được thành lập và còn nhỏ bé cả về quy mô tổ chức lẫn năng lực tài chính.
-

“Mô hình giảm thiểu rủi ro” với mô hình này, bên cạnh nhiệm vụ chính là bảo
vệ người gửi tiền, tổ chức BHGT theo mô hình rủi ro còn cùng với các cơ quan
nhà nước và ngân hàng trung ương tham gia vào hoạt động giám sát và đánh
giá rủi ro của các ngân hàng và các định chế tài chính khác, góp phần bảo đảm
sự an toàn và hoạt động bình thường của hệ thống tài chính – tiền tệ quốc gia;
tính phí bảo hiểm dựa trên cơ sở định mức tín nhiệm của tổ chức tài chính; tiếp

Trang 24

SVTH: Lý Kim Huyền


Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi
tồn tại nhiều hình thức bảo vệ tiền gửi. Trong đó, chủ yếu nhất là hình thức “bảo vệ
ngầm”, đó là việc Ngân hàng Trung ương hoặc Chính phủ có cam kết (không công
khai) sẽ bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người gửi tiền khi có hiện tượng đóng cửa của
tổ chức nhận tiền gửi hoặc tổ chức mất khả năng thanh toán cho người gửi tiền. Vì
vậy, đây là cam kết không công khai nên không hình thành hợp đồng bảo hiểm giữa
người gửi tiền với tổ chức nhận tiền gửi hoặc Ngân hàng Trung ương. Xuất phát từ
hoạt động “bảo vệ ngầm” mà hình thức “bảo vệ công khai” ra đời. BHTG là chính
sách bảo đảm tất cả hoặc một phần tiền gửi cùng tiền lãi nhập gốc trên tài khoản sẽ
được thanh toán cho người gửi tiền theo cơ chế hợp đồng hoặc cam kết công khai.
Bảo vệ tiền gửi công khai xuất hiện đầu tiên ở New York năm 1829 với tên gọi
“Chương trình bảo hiểm trách nhiệm Ngân hàng”16. Mục đích của chương trình này
là:
-

Bảo vệ cộng đồng khi có ngân hàng đổ bể;

-

Bảo vệ người gửi tiền cá nhân và người giữ các công cụ huy động tiền gửi.

Tiếp theo đó từ 1831 – 1858 sáu bang Hoa Kỳ đã thành lập các tổ chức BHTG
với mục đích bảo vệ các ngân hàng sắp sụp đổ và bảo vệ người gửi tiền là cá thể,
người giữ các công cụ huy động tiền gửi. Cả sáu tổ chức BHTG này đều hoạt động rất
thành công và đã có tác dụng rất lớn đối với hệ thống ngân hàng Hoa Kỳ thời kỳ đó.