TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
BỘ MÔN NGỮ VĂN
THỊ NGUYỆT
MSSV: 6116138
TUỔI HỌC TRÕ TRONG MỘT SỐ TÁC
PHẨM CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH
Luận văn tốt nghiệp đại học
Ngành ngữ văn
Cán bộ hƣớng dẫn: Ths.GV. TRẦN VĂN THỊNH
Cần Thơ, năm 2014
ĐỀ CƢƠNG NGHIÊN CỨU
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
3. Mục đích nghiên cứu
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM VÀ LÝ
LUẬN
1.1. Tác giả, tác phẩm và tóm tắt một số tác phẩm
1.1.1. Tiểu sử và sự nghiệp
1.1.2. Tác phẩm
3.3. Những thách thức, khó khăn khi đối diện với ngƣỡng cửa tình cảm đầu đời
3.3.1. Tình yêu ngây thơ, trong sáng của tuổi học trò
3.3.2. Những thách thức, khó khăn của tuổi học trò khi đối diện với ngưỡng cửa
tình cảm đầu đời
3.4. Vấn đề “Những thách thức, khó khăn của tuổi học trò” và giá trị của tác phẩm
Nguyễn Nhật Ánh
3.4.1. Giá trị hiện thực
3.4.2. Giá trị nhân văn
PHẦN KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tuổi học trò là lứa tuổi hồn nhiên, trong sáng của lứa tuổi mới lớn. Những trải
nghiệm đầu đời cùng với bao kỷ niệm của lứa tuổi ngây ngô đã trở thành đề tài quen
thuộc của văn học viết cho lứa tuổi thanh thiếu niên nói chung và tuổi học trò nói
riêng. Có thể nói, ở Việt Nam Nguyễn Nhật Ánh là một trong những nhà văn viết về
lứa tuổi học trò đƣợc bạn đọc yêu thích nhất trong thời gian qua. Mỗi tác phẩm của
ông khi xuất bản đều tạo nên những cơn sốt đối với độc giả nói chung và lứa tuổi
hoa niên nói riêng. Vì vậy, khi chọn đề tài “Tuổi học trò trong một số tác phẩm
của Nguyễn Nhật Ánh” ngƣời viết tìm hiểu những sáng tác truyện dài của ông viết
cho lứa tuổi học trò để thấy đƣợc sự quan tâm cùng những trăn trở mà Nguyễn Nhật
Ánh dành cho lứa tuổi này.
Bằng những cảm nhận tinh tế về cuộc sống cùng với kỷ niệm mà Nguyễn
Nhật Ánh đã trải qua, ông đã cho ra đời những tác phẩm về tuổi học trò đi sâu vào
lòng ngƣời. Nhìn vào cả trăm tác phẩm và những thành tựu ông đạt đƣợc trong
những năm qua phần nào cho ta thấy đƣợc công sức và sự hy sinh thầm lặng của
Phần lớn những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh là dành cho tuổi mới lớn,
trong những năm gần đây ông chuyển sang viết cho lứa tuổi thiếu nhi. Năm mƣời ba
tuổi ông đăng báo bài thơ đầu tiên trên nhà xuất bản Tác Phẩm mới năm 1984, cho
đến hiện nay tác phẩm của ông đã hơn một trăm tác phẩm. Thế nhƣng, những công
trình nghiên cứu dành cho những tác phẩm của ông còn rất hạn chế, phần lớn là
những dòng nhận xét sơ lƣợc trên báo và những bình luận của độc giả về tác phẩm.
Đến năm 2012 mới thật sự có một công trình nghiên cứu khá quy mô về Nguyễn
Nhật Ánh, đấy chính là quyển Nguyễn Nhật Ánh – Hoàng tử bé trong thế giới tuổi
thơ do Lê Minh Quốc biên soạn.
Nhận thấy những tác phẩm văn học của Nguyễn Nhật Ánh chƣa đƣợc các nhà
nghiên cứu đánh giá đúng mức và dƣờng nhƣ xem nhẹ việc sáng tác cho lứa tuổi
mới lớn, Mai sơn đã có những chia sẻ rất hợp lý: “Nếu trong số độc giả nhỏ tuổi
của Nguyễn Nhật Ánh có người có năng khiếu văn chương, thì lại càng tốt. Vì chắc
chắn em đó sẽ sớm có 1 cảm thức văn chương qua sự cảm thụ trực tiếp một tác
phẩm vừa tầm với kinh nghiệm, tâm hồn và đầu óc còn non nớt của mình. Cảm
thức đó rất khó mất đi mà sẽ dần được vun bồi theo thời gian và sự thủ đắc tri thức
của mình. Tôi biết nhiều nhà văn nhà thơ ở Sài Gòn hiện nay thuở nhỏ đã đọc ngấu
2
nghiến các tác phẩm viết về tuổi mới lớn của Duyên Anh, Nhật Tiến, tủ sách Tuổi
Hoa… Riêng tôi, nếu không bắt đầu mon men đọc những truyện dài của Duyên Anh
(hay truyện ngắn “Con sáo của em tôi” của ông) hồi 12, 13 tuổi thì tôi đã không có
được niềm đam mê đọc sách cho tới tận ngày nay. Tại sao chúng ta có ý coi nhẹ các
nhà văn Việt Nam viết cho thiếu nhi, thiếu niên khi hễ nói đến gia tài văn học của
đối tượng này là chúng ta lại dẫn mấy ông vĩ đại như Andersen, anh em nhà
Grimm, Saint Exupery… mà không nhắc đến các nhà văn gần gũi như Nguyễn Nhật
Ánh? Nếu áp đặt một quan điểm như thế với văn học dành cho người lớn, chúng ta
sẽ không bao giờ đọc xong các nhà văn kinh điển của thế giới, và sẽ không cần phải
mộng địa mà Peter Pan vẫn bay lượn cùng những thiên tinh bé nhỏ của mình,
hoang sơ như cung Hằng nơi chú Cuội ngẩn ngơ đợi trâu về… Không hiểu nổi là
Nguyễn Nhật Ánh đã vẽ ra như thế để người khác đọc hay cho chính anh sống trọn
những mê, man, ẩn, khuất của riêng cuộc đời mình?” [26]. Thật vậy, bạn đọc yêu
thích tác phẩm của nhà văn vì họ tìm thấy sự đồng cảm và nhận ra trong các nhân
vật ấy có hình ảnh của mình. Từ đó, tác phẩm văn học là sợi dây kết nối giữa nhà
văn và bạn đọc, là sự kết nối kỷ niệm yêu thƣơng giữa con ngƣời.
Tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh không chỉ giúp tuổi học trò giải trí mà nó
còn rèn luyện các em có thói quen đọc sách và có thêm hành trang bƣớc vào tƣơng
lai phía trƣớc. Mai sơn từng nhận xét: “Tôi nghĩ xã hội chúng ta cần có thêm những
nhà văn như Nguyễn Nhật Ánh. Họ là người cung cấp món ăn tinh thần bổ ích cho
các bạn nhỏ tuổi, đưa các em vào thế giới kỳ diệu của chữ nghĩa và sự tưởng tượng,
nhưng trên hết là giúp các em hình thành thói quen đọc sách, hay nói cho to tát là
sớm đưa các em vào văn hóa đọc. Mà thứ văn hoá này, như chúng ta cũng đã biết,
không có thói quen thì không thủ đắc được. Hơn nữa, thế giới kỳ ảo của văn học
thiếu nhi, thiếu niên là rất cần thiết để bồi bổ tâm hồn đang còn hoang sơ thuần
phác của các em. Khi lớn lên, từ giã thế giới đó, các em sẽ có cái nhìn điềm tĩnh
hơn vào cuộc sống. Còn hơn là đến khi trưởng thành mới bắt đầu đọc sách, toàn
những thứ sách khó, người ta dễ bị ảo tưởng về nhiều thứ , trong đó có ảo tưởng về
văn học” [14].
Tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh không cầu kì, nhƣng đã truyền tải đủ cảm
xúc cho ngƣời đọc. Khi bàn về tác phẩm Nguyễn Nhật Ánh, nhà thơ Lê Minh Quốc
nhận xét: “Sử dụng sự thành thạo và thể hiện được sự trong sáng, phiêu linh, giàu
có của tiếng việt là tài năng của nhà văn… Trong số đó, có Nguyễn Nhât Ánh”
[23, tr. 52]. Nhà thơ, nhà phê bình Nguyễn Hoàng Sơn cũng nhận xét: “Ngôn ngữ
văn học của Nguyễn Nhật Ánh rất sáng sủa, việc sử dụng thành thạo tiếng địa
phương, tiếng lóng rất có liều lượng, góp phần làm nên tính phổ cập của tác phẩm”
4
tuổi còn quá bỡ ngỡ với cuộc sống bên ngoài. Vì thế, đọc những tác phẩm phù hợp
với lứa tuổi của mình sẽ bổ ích cho các em rất nhiều trong cuộc sống.
5
Những nhận xét của một số nhà thơ, nhà văn cùng những độc giả về tác phẩm
của Nguyễn Nhật Ánh tuy rằng còn hạn chế, nhƣng những nhận định trên cũng góp
phần không nhỏ khi chỉ ra đƣợc cái hay, cái đặc sắc của tác phẩm Nguyễn Nhật
Ánh. Tác phẩm của ông đã cho ngƣời đọc thấy đƣợc những cung bậc cảm xúc,
những nét hồn nhiên vô tƣ của tuổi học trò. Chính vì vậy, thiết nghĩ trong tƣơng lai
sẽ có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu hơn nữa về tác phẩm của Nguyễn
Nhật Ánh nói chung và văn học về về tuổi học trò nói riêng, để đánh giá đúng hơn
về tầm quan trọng của văn học viết về lứa tuổi học trò trong nền văn học nƣớc nhà.
3. Mục đích nghiên cứu
Việc tìm hiểu đề tài: “Tuổi học trò trong một số tác phẩm Nguyễn Nhật
Ánh” ngƣời viết hi vọng sẽ đem đến một cách nhìn khái quát về tác phẩm viết về
tuổi học trò của Nguyễn Nhật Ánh. Cụ thể ở đề tài này ngƣời viết tìm ra những vẻ
đẹp tính cách, tâm lý, lý tƣởng và những trăn trở của tuổi học trò. Qua đó, ngƣời
viết có thể khẳng định, đánh giá một cách khách quan về những đóng góp của
Nguyễn Nhật Ánh cho văn học viết cho lứa tuổi thanh thiếu niên và về nhân vật tuổi
học trò một cách chân thực nhất.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Về đối tƣợng nghiên cứu, ngƣời viết tìm hiểu về nhân vật tuổi học trò trong
những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh. Tuy nhiên, ngƣời viết tập trung phần lớn
vào các nhân vật tuổi mới lớn (từ 10 đến 17 tuổi) và đặt các nhân vật với các mối
quan hệ bên ngoài nhƣ ông bà, cha mẹ, anh chị, bạn bè,.. để khái quát lên vẻ đẹp và
những thách thức, khó khăn của tuổi học trò. Bên cạnh đó ngƣời viết tìm hiểu vài
nét khái quát về cuộc đời, sự ngiệp văn chƣơng của Nguyễn Nhật Ánh. Về phạm vi
nghiên cứu, ngƣời viết khảo sát dựa trên những truyện dài sau: Bàn có năm chỗ
Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh sinh ngày 7 tháng 5 năm 1955. Quê gốc ở xã Bình
Quế huyện Thăng Bình, Tỉnh Quảng Nam hiện ở thành phố Hồ Chí Minh. Thuở
nhỏ ông theo học tại các trƣờng Tiểu La, Trần Cao Vân và Phan Chu Trinh. Từ năm
1973 Nguyễn Nhật Ánh chuyển vào sống tại Sài Gòn, theo học ngành sƣ phạm. Lê
Minh Quốc từng viết về những ngày tháng khó khăn của Nguyễn Nhật Ánh nhƣ
sau: “Sài Gòn 1975. trong một đêm khuya, trời mưa. Đường phố nhòe nhoẹt ánh
đèn. Có một gã thanh niên „bạch diện thư sinh‟ đang gò lưng trên chiếc xích lô.
Bụng đói. Túi rỗng tiền. Gã nghĩ về ngày mai với tâm trạng hoang mang – khi vào
giảng đường không biết có đủ tiền để mua một suất cơm trưa trong nhà ăn tập thể
hay không? Đêm ấy, trở về phòng trọ, gã ngủ một giấc đầy mộng dữ. Và sáng hôm
qua, người ta đã thấy gã dắt chiếc xe đạp cũ mèm – gia tài cuối cùng của gã – đem
đi bán cho một người quen, với một tiếng thở dài não nuột. Đó là Nguyễn Nhật
Ánh- hình ảnh một nhà văn tài năng trong tương lai” [23, tr. 16]. Sau khi tốt nghiệp
ra trƣờng, ông đi thanh niên xung phong sau này ông nhớ lại: “Môi trường thanh
niên xung phong đã rèn luyện tôi thành một con người biết vượt khó, có nghị lực,
luôn yêu đời. Nó giúp con người sáng tác của tôi có một niềm tin và một cái nhìn
trong trẻo với cuộc sống. Nếu không có thời gian đi thanh niên xung phong, hẳn tôi
không có những trang viết tươi tắn như bây giờ” [23, tr. 18].
Tháng 4 - 1976, bài thơ Quê nhà của anh đƣợc đăng trên báo Văn Nghệ Giải
Phóng và có thể xem đây là bài thơ đầu tiên của ông đƣợc đăng sau ngày thống
nhất.
Từ 1986 đến nay ông là phóng viên nhật báo Sài Gòn Giải Phóng, viết về sân
khấu, phụ trách mục tiểu phẩm, phụ trách trang thiếu nhi hiện nay, là ngƣời bình
luận viên về thể thao trên báo Sài Gòn Giải Phóng Chủ nhật với bút danh Chu Đình
8
Ngạn. Ông luôn làm tốt vai trò của mình, đối với vai trò một bình luận viên bóng đá
ông chia sẻ: “Tôi chỉ bình luận theo kiểu tài tử cho vui. Tôi vốn yêu thể thao, đặc
9
hội, một cuộc chiến không cân sức nhằm thử thách tinh thần trách nhiệm của nhà
văn” [23, tr. 28]
Năm 13 tuổi ông đăng báo bài thơ đầu tiên. Tác phẩm đầu tiên in thành sách là
một tập thơ: Thành Phố tháng tư, nhà xuất bản Tác phẩm mới 1984 (in chung với
Lê Thị Kim). Truyện dài đầu tiên của ông là Trước vòng chung kết (nhà xuất bản
Măng Non, 1985). Hai mƣơi trở lại đây, ông viết văn xuôi, chuyên sáng tác đề tài
thanh thiếu niên.
Năm 1990, truyện dài Chú bé rắc rối đƣợc trung ƣơng Đoàn Thanh niên Cộng
Sản Hồ Chí Minh trao giải thƣởng văn học trẻ hạng A.
Năm 1994, đƣợc bạn đọc báo Lao Động bầu chọn là nhà thơ đƣợc yêu thích
nhất trong năm với hai tập thơ Tứ tuyệt cho nàng và Lễ hội của đêm đen. Đồng thời
tác phẩm Nữ sinh đƣợc hang Sài Gòn Phim chuyển thể thành phim video với tên Áo
trắng sân trường.
Năm 1995, Nguyễn Nhật Ánh đƣợc bầu chọn là nhà văn đƣợc yêu thích nhất
trong 20 năm (1975 - 1995) qua cuộc trƣng cầu ý kiến bạn đọc về các gƣơng mặt trẻ
tiêu biểu trên mọi lĩnh vực của Thành Đoàn Thành Phố Hồ Chí Minh và báo Tuổi
Trẻ, đồng thời đƣợc Hội nhà văn Thành Phố Hồ Chí Minh chọn là một trong 20 nhà
văn trẻ tiêu biểu trong 20 năm (1975 - 1995).
Năm 1997, tác phẩm Thằng quỷ nhỏ đƣợc Đài truyền hình Cần Thơ chuyển
thể thành phim truyền hình hai tập và tác phẩm Bong bóng lên trời đƣợc hãng phim
truyền hình Việt Nam chuyển thể thành phim và công chiếu trên chƣơng trình Văn
Nghệ Chủ Nhật của Đài VTV3.
Năm 1998, ông đƣợc Nhà xuất bản Kim Đồng trao giải cho nhà văn bán chạy
nhất. Tác phẩm Chú bé rắc rối đƣợc hãng phim TFS chuyển thể thành phim hai tập.
Năm 2002, bộ truyện Kính vạn hoa đƣợc Hội nhà văn Việt Nam trao tặng
thƣởng văn học.
Năm 2003, bộ truyện nhiều tập Kính Vạn Hoa đƣợc Trung ƣơng Đoàn Thanh
Tác phẩm Tôi là Bêtô nhận Giải thƣởng văn học của Hội nhà văn thành phố Hồ Chí
Minh. Bộ ba tác phẩm Nữ Sinh, Bồ Câu không đưa thư, Buổi chiều Windows đƣợc
hãng phim TFS của Đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh chuyển thành 12 tập
phim và công chiếu trên HTV.
Năm 2010, tác phẩm Đảo mộng mơ trở thành cuốn sách bán chạy nhất tại Hội
chợ sách quốc tế thành phố Hồ Chí Minh. Các tác phẩm Nữ sinh, Bong bóng lên
trời, Bồ câu không đưa thư, những chàng trai xấu tính, trước vòng chung kết đƣợc
Công ty truyện tranh Artsign chuyển thành truyện tranh, nhà xuất bản Trẻ. Tác
phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ nhận Giải thƣởng Văn chƣơng ASEAN.
11
Năm 2011, ông tham dự lễ ra mắt và tọa đàm về tác phẩm Cho tôi xin một vé
đi tuổi thơ tại trụ sở Bộ Ngoại giao Thái Lan và trƣờng Đại học Chulalongkorn,
Bangkok.
Năm 2012, tác phẩm Cô gái đến từ hôm qua do tiến sĩ Maxim Syunnerberg tại
Học viện Á Phi, Đại học Moscow State biên soạn đƣợc xuất bản và chính thức trở
thành giáo trình giảng dạy tiếng Việt tại các trƣờng Đại học ở Nga. Hai tác phẩm
Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ và Lá nằm trong lá đƣợc độc giả của công ty phát
hành sách Fahasa bình chọn hai trong mƣời tác phẩm đƣợc yêu thích nhất trong
năm. Hơn thế nữa, bốn tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Kính vạn hoa, Cô
gái đến từ hôm qua, Mắt biếc, lọt vào mƣời tác phẩm đƣợc yêu thích nhất (bên cạnh
Nhật ký Đặng Thùy Trâm, Chiếc lược ngà, Mãi mãi tuổi 20, Tuổi thơ dữ dội, Dế
mèn phiêu lưu ký, Chí Phèo) trong cuộc bình chọn “sách Việt tôi yêu” do Hội Nhà
văn Thành phố Hồ Chí Minh và Thành Đoàn Thành Phố Hồ Chí Minh tổ chức.
Năm 2013, tác phẩm Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ do nhà xuất bản Trẻ ấn
hành đã đoạt giải Vàng cuộc thi sách đẹp 2013 do hội xuất bản Việt Nam tổ chức.
Nguyễn Nhật Ánh có số lƣợng ngƣời hâm mộ rất lớn, đã có rất nhiều chia sẻ
chân thành cùng những lời cám ơn mà độc giả dành cho ông thông qua cuộc thi viết
Năm 1993: xuất bản Bồ câu không đưa thư, Những chàng trai xấu tính. Xuất
bản Trò chuyện với tình yêu(tập 1 - tập 6), tƣ vấn tình cảm (với bút danh Anh Bồ
Câu).
Năm 1994: xuất bản Tứ tuyệt cho nàng, Lễ hội của đêm đen, Trại hoa vàng.
Xuất bản Trò chuyện với tình yêu (tập 7 - tập 10).
Năm 1995: xuất bản Út Quyên và tôi, Đi qua hoa cúc, Buổi chiều Windows.
Xuất bản Trò chuyện với tình yêu (tập 11 - 14). Xuất bản bộ truyện Kính vạn hoa:
Nhà ảo thuật (kính vạn hoa tập 1), Những con gấu bông (Kính vạn hoa tập 2), Thám
tử nghiệp dư (kính vạn hoa tập 3), Ông thầy nóng tính (kính vạn hoa tập 4).
Năm 1996: xuất bản Xin lỗi mày, Tai to (Kính vạn hoa tập 5), Người bạn lạ
lùng (Kính vạn hoa tập 6), Bí mật kẻ trộm (Kính vạn hoa tập 7), Bắt đền hoa sứ
(Kính vạn hoa tập 8), Con mả con ma (Kính vạn hoa tập 9), Cô giáo Trinh (Kính
vạn hoa tâp 10), Theo dấu chim ưng (Kính vạn hoa tập 11), Tiền chuộc (Kính vạn
hoa tập 12), Khu vườn trên mái nhà (Kính vạn hoa tập 13), Thủ môn bị từ chối.
Xuất bản Trò chuyện với tình yêu (tập 15 - tập 21).
Năm 1997: xuất bản truyện ngắn Con chó dũng cảm, Thi sĩ hạng ruồi (kính
vạn hoa tập 15), Ba lô màu xanh (Kính bạn hoa tập 16), Lọ thuốc tàng hình (Kính
vạn hoa tập 17), Cuộc so tài vất vả (Kính vạn hoa tập 18), Cú nhảy kinh hoàng
13
(Kính vạn hoa tạp 18), Anh và em (Kính vạn hoa tập 20), Tướng quân (Kính vạn
hoa tập 21), Tấm huy chương vàng (Kính vạn hoa tập 22), Cỗ xe ngựa kỳ bí (Kính
vạn hoa tập 23). Xuất bản Trò chuyện với tình yêu (tập 22 - tập 27), tƣ vấn tình cảm
với bút danh (Anh Bồ Câu).
Năm 1998: xuất bản Giải thưởng lớn (Kính vạn hoa tập 24), Hiệp sĩ ngủ ngày
(kính vạn hoa tập 25), Tiết mục bất ngờ (Kính vạn hoa tập 26), Phù thủy (Kính vạn
hoa tập 27), Mùa hè bận rộn (Kính vạn hoa tập 28). Xuất bản Trò chuyện với tình
yêu (tập 28 - tập 31). Xuất bản bộ truyện tranh 17 tập Bim và những chuyện thần kỳ
danh Chu Đình Ngạn).
Năm 2007: xuất bản truyện Tôi là Bêtô.
Năm 2008: Xuất bản Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Người giúp việc khác
thường (kính vạn hoa tập 46), Ngủ quên trên đồi (Kính vạn hoa tập 47), Kẻ thần bí
(kính vạn hoa tập 48).
Năm 2009: xuất bản Bạn gái (Kính vạn hoa tập 49), Cửa hàng bánh kẹo (kính
vạn hoa tập 50), Một ngày kỳ lạ (Kính vạn hoa tập 51), Tóc ngắn tóc dài (Kính vạn
hoa tập 52).
Năm 2010: xuất bản Đảo mộng mơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, Má lúm
đồng tiền (Kính vạn hoa tập 53), Cà phê áo tím (Kính vạn hoa tập 54).
Năm 2011: xuất bản truyện Lá nằm trong lá.
Năm 2012: xuất bản Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ, Sương khói quê nhà.
Năm 2013: xuất bản truyện dài Ngồi khóc trên cây.
Năm 2014: xuất bản truyện dài Chúc một ngày tốt lành.
1.1.3. Tóm tắt một số tác phẩm
Phần lớn những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh thƣờng đề cập đến những
ngày tháng hồn nhiên của các cô cậu học sinh, những em nhỏ thôn quê, những làng
quê yên bình thơ mộng, những ngày trốn mẹ đi chơi, những mối quan hệ của các
nhân vật với gia đình, với bạn bè, với thầy cô đều đƣợc ông đƣa vào trang viết một
cách chân thực nhất. Để phục vụ cho quá trình phân tích tác phẩm, ngƣời viết xin
tóm tắt sơ lƣợc nội dung của các tác phẩm sau:
Nữ sinh: truyện nói về ba nữ sinh vô cùng tinh nghịch là Xuyến, Thục, Cúc
Hƣơng. Địa điểm quen thuộc của các cô gái này sau giờ ra chơi là quán nƣớc gần
trƣờng. Gia đƣợc cử về làm thầy giáo chủ nhiệm của lớp Xuyến, Thục và Cúc
Hƣơng. Một sự bất ngờ khá lớn làm các cô gái sửng sờ khi những ngày qua đã
15
“hành hạ” ngƣời thầy của mình. Hùng Quăn thích Cúc Hƣơng và cảm thấy ghét sự
16
hơn, Thƣ thƣờng bị mấy bạn gái trong lớp bắt nạt lại, trong số đó Việt An là ngƣời
làm Thƣ phải say mê thật sự. Thƣ tìm mọi cách để đƣợc gần, đƣợc nói chuyện với
Việt An, bằng cách mua kẹo, bánh, sách tặng cho An và hai ngƣời bạn nữa. Thƣ hy
vọng rồi lại thất vọng, nghĩ về một thời huy hoàng trong quá khứ khi làm bạn với
Tiểu Li. Thƣ làm mọi cách để đƣợc sự để ý của Việt An, đến khi Cảm thấy Việt An
không yêu mình Thƣ buông xuôi thì Việt An bất ngờ đến gặp. Một sự trùng hợp bất
ngờ Việt An chính là Tiểu Li của ngày nào cô bé hàng xóm ngốc nghếch của Thƣ
lúc nhỏ,..
Bồ câu không đưa thư: truyện nói về mối tình thơ ngây của tuổi học trò khi
trao nhau những bức thƣ dƣới ngăn bàn mà các nhân vật chính là Xuyến, Thục, Cúc
Hƣơng. Những kỉ niệm trƣờng lớp của tuổi học trò, những sự tinh nghịch, nhí
nhảnh, hay những lần truy tìm “hung thủ” gửi thƣ đã tạo ra nhiều thú vị, hấp dẫn
cho ngƣời đọc.
Bàn có năm chỗ ngồi: Trong một lớp học, Huy, Hiền, Quang, Đại, Bảy là
những ngƣời bạn chơi thân với nhau. Họ có những cá tính khác nhau, nhƣng ở họ
điều thích khám phá, hiếu động, thích tìm hiểu cái mới. Đôi khi những ngƣời bạn
thân này cũng xảy ra mâu thuẫn, nhƣng họ vẫn luôn yêu đời, luôn thông cảm, chia
sẽ với nhau trong cuộc sống. vì vậy tình bạn của họ lớn dần theo năm tháng.
Buổi chiều windows: Truyện xoay quanh về ba cô gái tên Thục, Cúc Hƣơng,
Xuyến đến xin làm trong phòng thu máy vi tính khi cả ba chƣa biết gì về tin học.
Những tình tiết vui nhộn giữa ba cô gái cùng với những mơ mộng đầu đời, cả bọn
ngơ ngác nhìn những máy tính nhƣ từ cung trăng rớt xuống, những lần đối đáp vui
nhộn của các “yêu nữ” luôn làm phòng máy tràn ngập tiếng cƣời. Cảm xúc đầu đời
của các nhân vật nhƣ những trải nghiệm về tình yêu sẽ là hành trang quý báo giúp
các nhân vật vững tin vào cuộc sống, và xác định đƣợc đâu mới là tình cảm thật sự
của mình.
giải đáp thắc mắc trong lòng, cần hiểu thêm nhiều kiến thức về đời sống và thế giới
xung quanh. Thế nhƣng, không phải ai trong các em cũng có thể chọn lựa đƣợc
những tác phẩm hay và ý nghĩa dành cho mình.
Với nhịp sống ngày càng phát triển và nhu cầu hội nhập ngày càng lớn, các
em càng có thêm nhiều cơ hội hơn để tiếp xúc với các văn hóa và tác phẩm của
nƣớc ngoài, nhƣng nếu tiếp thu không chọn lọc thì dễ dẫn đến hậu quả xấu. Những
tác phẩm không có chức năng giáo dục, mà chỉ phục vụ cho việc giải trí vô bổ sẽ
làm cho các em lơ là việc học, trở nên ảo thƣởng về cuộc sống, mơ mộng xa vời,
18
không tập trung học tập,…từ những vấn đề trên nhân cách các em có thể sẽ thay đổi
và sống thực dụng hơn.
Việc sáng tác văn học dành cho lứa tuổi mới lớn có vai trò vô cùng quan
trọng, chúng ta không nên xem nhẹ việc sáng tác ấy mà cần phải khuyến khích
nhiều hơn nữa để phục vụ nhu cầu của lứa tuổi mới lớn. Các em sẽ vững niềm tin
hơn khi đƣợc đọc các tác phẩm phù hợp với tuổi của mình. Nguyễn Nhật Ánh viết
những trang về tuổi học trò, về tuổi mộng mơ ấy nhằm muốn lƣu giữ những kỷ
niệm hồn nhiên, trong sáng và giúp tuổi học trò có thêm kiến thức về sự thay đổi
tâm lý, tâm sinh lý của bản thân, thách thức khi đối diện với xã hội. Việc định
hƣớng cho các em cũng nhƣ việc đấu tranh loại trừ những sách thiếu văn hóa là điều
cần cần thiết. Vì thế, các em cần có nhiều tác phẩm viết về lứa tuổi mình hơn nữa,
đồng thời khuyến khích việc đọc sách để các em có thể cảm nhận đƣợc vẻ đẹp và
cái hay của nền văn học nƣớc nhà.
Với lứa tuổi vẫn con non trẻ cùng với sự phát triển tâm lý, tâm sinh lý khác
nhau nên các em luôn thích khám phá thế giới xung quanh. Đối với các em mọi thứ
bên ngoài cuộc sống vẫn còn quá nhiều thứ mới mẻ nên các em cần những loại sách
phù hợp về cả lứa tuổi và tâm lí của mình. Nhìn chung quyển sách mà các em yêu
thích là những quyển sách có nhiều sự mới lạ, nhiều tình tình tiết hấp dẫn và phải có
em cảm nhận đƣợc “hơi thở” là cách nghĩ của mình trong quyển sách ấy. Mỗi quyển
sách xuất bản là sự tâm huyết của tác giả dành cho bạn đọc, thông qua tác phẩm tác
giả truyền tải những bài học, những thông điệp qua hành động, qua các cuộc trò
chuyện, hay những thắc mắc của các nhân vật để ngƣời đọc cảm nhận đƣợc ý nghĩa
hàm ẩn trong đó. Một quyển sách các em thích đọc thƣờng có tính chân thật, linh
hoạt và có thể cƣời một cách thật thoải mái.
Tóm lại, văn học viết cho tuổi học trò phải phù hợp độ tuổi và tâm lí và có giá
trị giáo dục tƣ tƣởng cho các em có đƣợc những hành trang cần thiết bƣớc vào đời,
nhƣng không vì thế mà đánh mất đi cái tự nhiên, vô tƣ của các em. Những cuốn
sách ấy phải có cả điều tốt để các em học hỏi và nêu ra những điều xấu để các em
tránh. Hơn nữa, qua những cuốn truyện ấy giúp các em cảm nhận đƣợc tình cảm gia
đình, biết yêu thƣơng, giúp đỡ ngƣời khác và có đƣợc một lý tƣởng sống tốt hơn
nữa cho tƣơng lai của mình.
1.2.2. Nhân vật văn học trong tác phẩm văn học và vai trò của nhân vật với
chủ đề và tư tưởng của nhà văn
1.2.2.1. Khái niệm nhân vật
Mỗi tác phẩm văn học đều có những yếu tố tạo nên dấu ấn riêng, nhân vật văn
học là yếu tố tạo nên thành công cho tác phẩm văn học. Theo từ điển thuật ngữ văn
20
học: “Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học”
[16, tr. 235] hay “Nhân vật văn học là khái niệm dung để chỉ hình tượng của cá thể
con người trong tác phẩm văn học – cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể
hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ” [27, tr. 114]. Ngoài ra
còn có ý kiến “Nhân vật còn là những con người hay sự vật mang cốt cách con
người được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm. Nhân vật là phương tiện cơ bản để
nhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng. Để thể hiện nhận thức của mình
về một vấn đề nào đó của hiện thực” [ 28, tr. 26].
nhân vật là để thể hiện những cá nhân xã hội nhất định và quan niệm về các nhân
đó. Nói cách khác, nhân vật là phương tiện thể hiện tính cách, số phận con người
và các quan niệm về chúng” [27, tr. 118]. Thông qua các nhân vật nhà văn thể hiện
tƣ tƣởng ngợi ca, tin tƣởng, yêu thƣơng, thƣơng tiếc hay lên án, phê phán cho một
vấn đề nào đó trong xã hội. Nhà văn xây dựng hình tƣợng nhân vật mang những nét
đặc trƣng, tƣơng đồng với những con ngƣời tồn tại khách quan trong cuộc sống.
Nhân vật văn học là một hiện tƣợng nghệ thuật ƣớc lệ vì thế ta không nên áp đặt
nhân vật vào thế giới khác ngoài thế giới trong tác phẩm mà nhân vật tồn tại, và
cũng không nên hiểu chúng là những nhân vật có thật trong đời sống. Mặt khác, khi
xây dựng nhân vật nhà văn đã mài dũa và để nhân vật đi theo dụng ý nghệ thuật của
chính mình, mang tƣ tƣởng, tâm tƣ, mà nhà văn muốn gửi vào cuộc sống. Vì nhà
văn sáng tạo ra nhân vật là để thể hiện tƣ tƣởng về cuộc đời nên nhân vật văn học
định hƣớng đƣợc giá trị của đời sống, định hƣớng suy nghĩ của ngƣời đọc.
Nhân vật là đứa con tinh thần của nhà văn, nó dẫn dắt ta vào một thế giới
khác, giúp nhà văn mở cánh cửa bƣớc vào hiện thực rộng lớn và giúp nhà văn có thể
tìm đƣợc nhiều đề tài và chủ đề mới hơn để phục vụ việc sáng tác của mình. Bên
cạnh đó, nhân vật văn học là nơi nhà văn thể hiện quan niệm nghệ thuật và quan
niệm thẩm mỹ của nhà văn về cuộc sống. Không chỉ đem cho ta một cách nhìn gần
gũi, chân thật về những số phận con ngƣời. Nhà văn lồng vào các nhân vật những
suy nghĩ, trải nghiệm thiết thực nhất. Để qua đó, ngƣời đọc nhận ra tƣ tƣởng của tác
phẩm, hiểu đƣợc triết lý của cuộc sống, nó giúp con ngƣời ngày càng hoàn thiện bản
thân hơn nữa. Mỗi nhân vật, mỗi tác phẩm sẽ là một bài học cuộc sống thiết thực và
ý nghĩa nhất.
22
Copyright: Tài liệu đại học ©