I. Tìm hiểu chung\r\n1. Tiểu dẫn\r\n\r\na. Tác giả\r\n\r\n* Tác giả
Sinh năm 1921 và mất 1988. Tên khai sinh là Bùi Đình Diệm. Bút danh là Quang Dũng. Quê ở Phượng
Trì, Đan Phượng, Hà Tây.
- Xuất thân từ một gia đình nho học
* Quá trình trưởng thành
- Học đến bậc trung học, sau cách mạng Tháng tám 1945 nhập ngũ
- Năm 1954, làm biên tập viên ở NXB Văn học
- Là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc.
- Nhưng trước hết, Quang Dũng là một nhà thơ – một hồn thơ phóng khoáng, lãng mạn và tài hoa. Đặc
biệt khi ông viết về người lính.
- Những tác phẩm chính: Mây đầu ô (1996). Ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ
thuật năm 2001.
b. Bài thơ Tây tiến
- Tây tiến là tên một đơn vị chủ lực, được thành lập đầu năm 1947. Đơn vị bao gồm những thanh niên Hà
Nội, lao động chân tay và giới trí thức, QD cũng trong đoàn quân ấy. Nhiệm vụ của đơn vị là hành quân
lên phía Tây thuộc biên giới Việt – Lào, giữ vững vùng biên cương, tiêu hao sinh lực địch, tạo điều kiện
cho cuộc kháng chiến ở chiến trường Điện Biên. Địa bàn hoạt động của Tây Tiến khá rộng, bao gồm tỉnh
Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, kéo sang Sầm Nưa (Lào), về tới sông Mã (Thanh Hoá). Cơ sở vật chất thiếu
thốn, địa bàn phức tạp, bệnh sổt rét rừng hoành hành. Nhưng người lính Tây Tiến vẫn vượt qua.
- Năm 1948 đơn vị Tây Tiến giải thể, thành lập trung đoàn 52. Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác. Rời
xa đơn vị, Quang Dũng nhớ đồng đội cũ. Tại Phù Lưu Chanh một làng thuộc tỉnh Hà Đông, Quang Dũng
đã viết bài thơ này. Những ngày tháng cùng đơn vị hành quân chiến đấu, vượt qua những gian nan, thử
thách, biết bao đồng đội đã ngã xuống ở nơi biên cương. Nỗi nhớ da diết, tình cảm đồng đội đã thôi thúc
Quang Dũng. Ông đã viết bài thơ trong hoàn cảnh ấy. Bài thơ có tiêu đề Nhớ Tây Tiến. Năm 1975 khi
cho in lại, Quang Dũng đặt tên cho bài thơ là Tây Tiến. Bài thơ rút trong tập Mây đầu ô.
- Mục đích sáng tác bài thơ là ghi lại những kỉ niệm một thời của những người lính Tây Tiến. Đó là
những ngày hành quân chiến đấu gian khổ trong địa bàn dốc cao, vực thẳm, bệnh sốt rét rừng hoành hành.
Nhiều đồng đội đã hi sinh. Mặt khác bài thơ khắc hoạ người lính với tinh thần lạc quan, chiến đấu dũng
cảm với lí tưởng “chiến trường đi chẳng tiếc trời xanh”. Bài thơ cũng ghi lại những kỉ niệm đẹp về tinh
thần và cảnh thiên nhiên núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội và mĩ lệ. Có nhiều bài thơ viết về anh bộ đội
Cụ Hồ thời chống Pháp, chống Mĩ. Nhưng với bài Tây Tiến đã để lại những cảm nhận đẹp trong lòng

- Trọng tâm bài thơ là thiên nhiên miền Tây Bắc, Bắc Bộ dằn dữ và thơ mộng làm nền để chân dung
người lính được khắc hoạ với vẻ đẹp hào hùng, hào hoa và khắc sâu lí tưởng chiến đấu.
II. Đọc hiểu văn bản
1. Mạch cảm xúc
- Mạch cảm xúc của bài thơ bắt đầu từ nổi nhớ. Đó là nỗi nhớ đồng đội:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
- Sông Mã, Tây Tiến là tên gọi cụ thể. Chắc hẳn cũng gợi nhớ về những năm tháng, miền đất, có sông, có
rừng, cảm xúc của toàn bộ bài thơ. Sông Mã đại diện cho vùng đất miền Tây. Hai hình tượng song song
kết đọng nỗi nhớ. Đó là miền Tây Bắc, Bắc Bộ và người lính Tây Tiến. Nỗi nhớ ấy không bình thường:
“Nhớ chơi vơi”. Hai tiếng “chơi vơi” tái hiện kí ức lúc đậm, lúc nhạt. Nó bồng bềnh khó tả.Có lúc nó chợt
đến bằng hình ảnh vừa sống động, vừa lung linh.
- Từ nỗi nhớ mở đầu, mạch cảm xúc tái hiện lại cuộc hành quân chiến đấu với những thử thách, gian khổ,
hi sinh và cả tình quân dân thắm thiết. Kế đó là nỗi nhớ về những đêm liên hoan và một vùng Châu Mộc
đầy thơ mộng. Khung cảnh thiên nhiên ấy làm nổi bật hình ảnh người lính với những cảm hứng lãng mạn
anh hùng, nét hào hoa của những chàng trai Hà Nội với tâm hồn thơ mộng và đậm chất bi tráng. Nỗi nhớ
là yếu tố liên kết ý thơ.
- Nỗi nhớ gọi về, dựng lên trong tâm trạng nhân vật trữ tình bao hình ảnh, những kỉ niệm không kém
phần sâu sắc về một thời đẹp đẽ, hào hùng của tuổi trẻ. Nỗi nhớ đã tạo nên cảm xúc mãnh liệt. Thơ hay là
thơ tạo ra cảm xúc ấy.
2. Nổi nhớ đã tạc lên bức chân dung của người lính Tây Tiến
a. Giữa khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội


- Câu thơ 3, 4 gợi cho ta nhận thức được những địa danh tên đất, tên làng. Đó là Sài Khao, Mường Lát,
Đỉnh Sài Khao bốn mùa mây phủ.
Sài khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Sài Khao, Mường Lát mang vẻ hấp dẫn của xứ lạ. Câu thơ diễn tả vẻ đẹp huyền ảo. Đoàn quân đi trên
đỉnh núi cao mù sương và dừng chân ở những bản làng, với gió núi hoa rừng… đầy lãng mạn. Nổi gian

Nhớ ai Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
Đây là điểm đến, điểm hẹn của cuộc hành quân. Người lính Tây Tiến sau chặng đường gian khổ đã dừng
lại, tạm nghỉ chân ở một bản làng nào đó thuộc đất Mai Châu. Những bữa cơm đơn giản giữa rừng, hương
vị ngọt ngào của nắm xôi em trao để tình quân dân nặng hơn tình cá nước. Câu thơ cuối đoạn gồm bảy
tiếng chỉ có một thanh trắc. Nó nhẹ nhàng gợi cảm giác vương vấn lan toả trong tâm hồn người đọc,
người nghe. Nó bắc cầu cho mạch cảm xúc ở những câu thơ tiếp.
b. Người lính Tây Tiến giữa khung cảnh núi rừng thơ mộng


- Có hai hình ảnh đáng chú ý:
+ Một là cuộc liên hoan đốt lửa trại
+ Hai là hình ảnh người chiến sĩ giao liên trên dòng sông thuộc đất Châu Mộc một chiều sương. Để từ đó
nhận ra hình ảnh người lính Tây Tiến.
- Đây là cảnh đêm liên hoan:
Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
…..
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
Trong ánh sáng của đuốc hoa (hoa chúc) cảnh vật trở nên rực rỡ, lung linh. Các cô gái trong bộ xiêm rực
rỡ vẫn giữ được dáng điệu e ấp, vẻ đẹp riêng của người con gái dẻo cao. Bút pháp lãng mạn tìm đến
những người liên tưởng giúp người đọc nhận ra niềm vui tràn ngập, tình tứ qua từ ngữ (đuốc hoa, em,
nàng e ấp). Ta như thấy anh bộ đội Tây Tiến nắm tay các cô gái và thướt tha trong vũ điệu. Ta như thấy
các cô gái dân tộc nở nụ cười tươi, đôi mắt long lanh trong “man điệu”. Tất cả càng sống động thêm trong
tiếng khèn, những âm thanh nhạc cụ của một vùng sơn cước. Và trong không khí vui nhộn ấy có cả những
chàng trai cô gái Lào với vũ điệu lâm tơi: “Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”. Đâu chỉ chiến đấu dũng cảm
chịu nhiều gian nan thiếu thốn, vượt qua thử thách hi sinh, người lính Tây Tiến bộc lộ niềm vui, vẻ đẹp
tâm hồn trong những đêm liên hoan như thế. Ta bỗng liên tưởng tới câu thơ của Tố Hữu trong bài Nước
non ngàn dặm:
Những chàng lính trẻ măng tơ
Ngêu ngao gõ bài hát chờ cơm sôi

….
Sông mã gầm lên khúc độc hành
Hai câu thơ đầu “Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc/ Quân xanh màu lá giữ oai hùm”
+ “Đoàn binh” chứ không phải đoàn quân. Đoàn binh tạo ra âm vang mạnh mẽ hơn. Ba tiếng “không mọc
tóc” gợi ra nét ngang tàng độc đáo. Cả câu thơ tạo hình ảnh hiên ngang, dữ dội, lẫm liệt của người lính
Tây Tiến. Hình ảnh:
+ “Quân xanh màu lá dữ oai hùm” tố đậm thêm nét kiêu hùng của người lính. Cảm hứng lãng mạn đầy
chất tráng ca đã giúp Quang Dũng hoạ bức chân dung người lính Tây Tiến bằng những nét vẽ phi thường,
độc đáo vượt lên mọi khổ ải thiếu thốn.
Cuộc hành quân chiến đấu trong gian khổ ở rừng thẳm núi cao, người lính bị sốt rét đến xanh da, trọc tóc.
Qua cảm hứng của Quang Dũng thì sự thật ấy không hề tỏ ra tiều tuỵ, ốm yếu, bệnh tật mà khoẻ khoắn,
dữ dội đầy chất ngang tàng, bất chấp tất cả. Nếu đặt những câu thơ này bên cạnh những câu viết bằng bút
pháp hiện thực, chúng ta sẽ thấy rõ:
* Sốt run người vầng trán mướt mồ hôi
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Chân không giày thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
(Đồng chí – Chính Hữu)
* Cuộc đời gió bụi pha xương máu
Đói rét bao lần xé thịt da
Khuôn mặt đã lên màu bệnh tật
Đâu còn tươi nữa những ngày hoa
(Lê Cấm Sơn – Thôi Hữu)
- Đó là nét đẹp hào hoa, lãng mạn, đầy thơ mộng của những chàng trai Hà Nội.
+ Hà Nội với những “dáng kiều thơm” vẫn hiện lên trong tâm tưởng người lính Tây Tiến với nỗi nhớ da
diết
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.
Thơ ca kháng chiến nhất là kháng chiến chống Pháp ít nói về sự hi sinh, mà có nói cũng chỉ thoáng qua
vài nét mờ nhạt. Các anh bộ đội hi sinh về tình cảm riêng, nén chặt trong lòng chờ ngày trở về. Cũng có

- Mặt khác đoạn thơ kết bài thể hiện lí tưởng chiến đấu “một đi không về” của người lính. Họ ra đi chiến
đấu không hẹn ngày trở về. Bởi “Đời chúng ta đâu có giặc là ta cứ đi” và “chưa hết giặc là ta chưa về”.
loigiaihay.com
Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học
>>>>> Luyện thi ĐH-THPT Quốc Gia 2016 bám sát cấu trúc Bộ GD&ĐT bởi các Thầy Cô uy tín,
nổi tiếng đến từ các trung tâm Luyện thi ĐH hàng đầu Hà Nội, các Trường THPT Chuyên và Trường Đại
học.