TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT THƢƠNG MẠI

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 36 (2010-2014)

Đề tài:

TÌM HIỂU PHÁP LUẬT VỀ ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH
VỐN NHÀ NƢỚC.
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN

Giáo viên hướng dẫn:
PHẠM MAI PHƢƠNG

Sinh viên thực hiện:
TRẦN THỊ TIỂU PHỤNG
Mssv: 5106175
Lớp: Luật Thương mại 2-K36

Cần Thơ,11/2013


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện
MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU .....................................................................................................................4
CHƢƠNG 1 ........................................................................................................................8
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƢỚC .....................8
1.1 Khái niệm chung ......................................................................................................8


-2-

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

2.4.2 Đình chỉ, hủy bỏ dự án đầu tư ..........................................................................56
CHƢƠNG 3 ......................................................................................................................57
THỰC TRẠNG VÀ HƢỚNG HOÀN THIỆN CỦA HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ VÀ ...57
KINH DOANH VỐN NHÀ NƢỚC ................................................................................57
3.1 Thực trạng hoạt động đầu tƣ và kinh doanh vốn Nhà nƣớc: ............................57
3.1.1 Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước đã đạt được những thành công trong thời
gian qua .......................................................................................................................57
3.1.2 Một số mặt hạn chế trong hoạt động đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước hiện
nay...............................................................................................................................58
3.1.3 Thực trạng đầu tư, kinh doanh và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ....62
3.2 Kinh nghiệm quản lý đầu tƣ vốn nhà nƣớc của một số quốc gia trên thế giới 65
3.3 Một số kiến nghị nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong đầu tƣ và kinh
doanh vốn Nhà nƣớc hiện nay .....................................................................................69
KẾT LUẬN .......................................................................................................................72
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………70

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

-3-

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


2. Mục tiêu nghiên cứu:
Việc nghiên cứu nhằm củng cố kiến thức đã học, nâng cao hiểu biết của bản thân về
hoạt động đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước. Dựa trên những khó khăn, hạn chế đã
phân tích, người viết đề xuất hướng hoàn thiện, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
Đồng thời, người viết mong muốn đề tài sẽ mang lại những thông tin bổ ích cho những ai
có nhu cầu tìm hiểu về hoạt động đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước.
3. Phạm vi nghiên cứu:
Trong nội dung đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu những quy định của luật về đầu tư và
kinh doanh vốn nhà nước, bao gồm các quy định về chủ thể, vốn nhà nước, lĩnh vực đầu
GVHD: Phạm Mai Phƣơng

-4-

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

tư, các hình thức đầu tư, và các thủ tục đầu tư, triển khai dự án bằng nguồn vốn nhà nước.
Trong đó, người viết nhấn mạnh nghiên cứu về hoạt động đầu tư kinh doanh vốn nhà
nước vào tổ chức kinh tế. Từ đó, có những nhận xét, đánh giá về hoạt động đầu tư và
kinh doanh vốn nhà nước, cũng như đóng góp một số hướng nhằm hoàn thiện các quy
định về đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu luận văn, người viết đã vân dụng một số phương pháp
trong nghiên cứu khoa học pháp lí để phục vụ cho việc nghiên cứu của mình như:
phương pháp phân tích luật viết để tìm hiểu các quy định của pháp luật hiện hành về vấn
đề nghiên cứu, phương pháp so sánh, liệt kê, phương pháp phân tích thống kê tài
liệu,…các phương pháp này được sử dụng đan xen lẫn nhau để xem xét toàn diện vấn đề.
5. Kết cấu của luận văn:

................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
GVHD: Phạm Mai Phƣơng

-7-

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƢỚC
1.1 Khái niệm chung
1.1.1 Khái niệm về đầu tƣ và kinh doanh
Trong giai đoạn nền kinh tế thị trường như hiện nay thì “đầu tư” đã không còn là

(4) Khoản 1 Điều 3. Luật Đầu tư 2005

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

-8-

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

động đầu tư được hiểu là hoạt động của nhà đầu tư trong quá trình đầu tư bao gồm các
khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện và quản lí dự án đầu tư.(5)
Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005, kinh doanh được định nghĩa là việc thực hiện
liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu
thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Bên cạnh
khái niệm kinh doanh, pháp luật hiện hành còn đưa ra định nghĩa pháp lý về hoạt động
thương mại. Theo Luật Thương mại 2005, hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục
đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại
và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. Từ hai khái niệm trên cho thấy, giữa hoạt
động thương mại và hoạt động kinh doanh có thể đồng nhất ở chỗ, chúng đều là hoạt
động của các chủ thể kinh doanh, thương mại nhằm mục đích lợi nhuận bao gồm thực
hiện đầu tư. Theo đó, đầu tư và kinh doanh có thể được hiểu là việc nhà đầu tư bỏ vốn để
thực hiện các hoạt động đầu tư nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận.
1.1.2 Khái niệm vốn nhà nƣớc
Trước năm 2005, chưa có một điều khoản pháp lí nào quy định về vốn nhà nước.
Mãi cho đến khi Luật Đầu tư 2005 được ban hành, “vốn nhà nước” được quy định cụ thể
tại Khoản 10, Điều 3, Luật Đầu tư như sau: “Vốn nhà nước là vốn đầu tư phát triển từ
ngân sách nhà nước, vốn tín dụng nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của
nhà nước và vốn đầu tư khác của nhà nước”.

một số hạn chế nhưng đánh giá một cách công bằng thì khu vực kinh tế Nhà nước với sự
tham gia của các doanh nghiệp Nhà nước vẫn đóng một vai trò chủ đạo trong nền kinh tế
nhiều thành phần.Với chủ trương tiếp tục đổi mới doanh nghiệp nhà nước, hiệu quả hoạt
động của khu vực kinh tế này ngày càng được khẳng định, tích lũy của các doanh nghiệp
Nhà nước ngày càng gia tăng và đóng góp đáng kể vào tổng quy mô vốn đầu tư của toàn
xã hội.
1.1.3 Khái niệm đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc
Pháp luật điều chỉnh các hoạt động đầu tư kinh doanh hướng tới sự an toàn tính
hiệu quả và hợp pháp của quá trình đầu tư vốn, kinh doanh vốn. Trong khi đó, đầu tư
kinh doanh vốn nhà nước lại là vấn đề mới được ghi nhận trong pháp luật đầu tư. Ngay từ
khi xuất hiện Nhà nước-với tư cách chủ thể quản lí xã hội, phải thực hiện đồng thời hai
nhiệm vụ: quản lí và phát triển. Nhiệm vụ quản lí yêu cầu chi phí phải trả thường không
có khả năng thu hồi, mang tính ổn định và chiếm tỉ trọng lớn trong tổng nguồn tài chính
quốc gia, đòi hỏi nguồn vật chất đảm bảo phải được hình thành từ các loại quan hệ mang
tính không hoàn trả. Bên cạnh đó, nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội luôn được đề cao.
Điều này xuất phát từ yêu cầu xây dựng hạ tầng cơ sở, tạo dựng nguồn sống cho các đối
tượng nằm trong điều kiện đặc biệt. Thông thường, cá nhân hoặc tổ chức có thể thực hiện
đầu tư thì nguồn vốn lại hạn hẹp, cùng với đó mục đích đầu tư chủ yếu là lợi ích kinh tế
trực tiếp, không đáp ứng được yêu cầu của các chương trình đầu tư trên. Với năng lực và
tư cách “đặc biệt”, Nhà nước mà không thể là chủ thể khác, có điều kiện và trách nhiệm
thực hiện các hoạt động đầu tư cho hạ tầng cơ sở, cho văn hóa, xã hội, cho các hoạt động
sự nghiệp. Nguồn tài chính thực hiện đầu tư cho các lĩnh vực này vô cùng lớn, khả năng
thu hồi vốn không giống nhau giữa các chương trình đầu tư khác nhau. Đó là lí do vì sao
Nhà nước phải thực hiện đầu tư cho kinh tế, xã hội với mục tiêu phát triển. Bên cạnh nhu
cầu đầu tư, Nhà nước tham gia vào các hoạt động kinh tế với tư cách nhà đầu tư vì mục
tiêu kinh tế và các mục tiêu khác. Điều này có thể thấy ở nhiều quốc gia phát triển và
đang phát triển, do đó, việc Nhà nước Việt Nam đầu tư vốn nhằm mục tiêu kinh doanh
(bên cạnh những mục tiêu khác) hoàn toàn mang tính khách quan và không phải là
trường hợp đặc biệt.
Ngay khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa được thành lập, bên cạnh nhiệm vụ

này là thuộc doanh nghiệp. Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc chủ trương phân biệt sở
hữu Nhà nước với hình thức doanh nghiệp Nhà nước như sau: tài sản và vốn thuộc sở
hữu Nhà nước được sử dụng dưới nhiều hình thức, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế xã hội
cao, vừa tăng cường khả năng thúc đẩy và kiểm soát trực tiếp của Nhà nước đối với các
hoạt động kinh doanh, như đầu tư vào khu vực doanh nghiệp Nhà nước (gồm những
doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước hay Nhà nước nắm một tỷ lệ cổ phần đủ sức khống
chế); cho thuê, tô nhượng (hầm mỏ), liên doanh, góp cổ phần, mua cổ phiếu của các
doanh nghiệp thực những thành phần khác. Từ Đại hội VIII (1996), trở đi, khái niệm kinh
tế Nhà nước đã được sử dụng phổ biến và hoàn toàn thay thế cho khái niệm kinh tế quốc
doanh. Kinh tế Nhà nước bao gồm không chỉ các doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước
mà còn có cả một số lĩnh vực khác như tài nguyên quốc doanh (do doanh nghiệp Nhà
nước sử dụng) ngân sách Nhà nước và dự trữ quốc gia…. Tính từ thời điểm đó đến năm
2001, đã có những thay đổi cơ bản trong việc Nhà nước sử dụng nguồn vốn tài chính cho
nền kinh tế. Thay vì hoạt động đầu tư mang tính dàn trải của ngân sách nhà nước trong
thời kì trước, chi ngân sách cho hoạt động kinh tế được thực hiện theo trọng điểm, phát
triển những ngành, lĩnh vực quan trọng của đất nước. Những chương trình đầu tư hạ tầng
cơ sở được thực hiện có sự hỗ trợ của các khoản vay. Đặc điểm của quá trình sử dụng các
nguồn tài chính thuộc quyền quản lí của Nhà nước trong giai đoạn này là Nhà nước vẫn
đầu tư vào tất cả các lĩnh vực, cách thức đầu tư, quản lí vốn đầu tư không hiệu quả. Tại
Đại hội IX của Đảng (4-2001) đã xác định “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
(7) Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam VI họp từ ngày 15 đến ngày 18 tháng 12 năm 1986 tại Hà Nội (họp trù bị từ
ngày 5 đến ngày 14 tháng 12 năm 1986).

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 11 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng



đầu tư, trách nhiệm hoàn vốn,…
1.2 Một số đặc điểm của đầu tƣ và kinh doanh vốn Nhà nƣớc
1.2.1 Đặc điểm về chủ thể của đầu tƣ và kinh doanh vốn Nhà nƣớc
Trong hoạt động đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước thì Nhà nước là chủ thể bỏ vốn
đầu tư, kinh doanh. Nhà nước có thể đầu tư toàn bộ vốn hoặc chỉ đầu tư một phần vốn
cùng các chủ đầu tư khác để thực hiện các dự án đầu tư. Là chủ thể đặc biệt trong xã hội,
Nhà nước không trực tiếp thực hiện vai trò của chủ đầu tư mà hoạt động đầu tư của Nhà
nước được thực hiện hiện thông qua các cơ quan chức năng. Do không trực tiếp thực hiện
(8) Giáo trình Luật đầu tư, Nhà xuất bản Công an nhân dân

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 12 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

đầu tư, kinh doanh, sự giám sát về quá trình đầu tư kinh doanh và thu hồi vốn đầu tư, chủ
thể đầu tư là Nhà nước thường có điểm khác nhất định so với các nhà đầu tư khác. Trong
khi các chủ thể đầu tư khác hoàn toàn tự chủ và độc lập trong tất cả các khâu: lựa chọn
lĩnh vực đầu tư, hình thức đầu tư, phương thức huy động vốn, địa bàn, quy mô đầu tư, đối
tác đầu tư và thời hạn hoạt động của dự án(9), thì hoạt động đầu tư, kinh doanh của Nhà
nước được thực hiện thông qua các cơ quan chức năng khác nhau: cơ quan tài chính và
cơ quan quản lí ngành, lĩnh vực đầu tư thực hiện việc quản lí hoạt động đầu tư, kinh
doanh vốn nhà nước; Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước thực hiện kinh
doanh vốn nhà nước. Việc không trực tiếp thực hiện đầu tư, kinh doanh cũng như giám
sát của Nhà nước đã lí giải nguy cơ thất thoát, sử dụng không đúng mục đích của việc
đầu tư và sự đa dạng tương đối của các chủ thể thay mặt nhà nước quản lí, kinh doanh,


SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

lớn của quốc gia. Điều này lí giải khả năng cũng như mục đích tham gia đầu tư, kinh
doanh vốn của Nhà nước bên cạnh những nguyên nhân khách quan khác.
1.2.3 Đặc điểm về nguồn vốn của đầu tƣ và kinh doanh vốn Nhà nƣớc
Nguồn vốn nhà nước đầu tư luôn gắn với phần đóng góp của dân chúng. Nguồn tài
chính do Nhà nước quản lí và sử dụng có thể hình thành trên cơ sở các khoản thu không
có trách nhiệm hoàn trả hoặc các khoản thu có tính hoàn trả. Về lí thuyết cũng như thực
tế, Nhà nước của bất kì quốc gia nào chỉ có thể hoạt động vì lợi ích của chính quốc gia đó
nên không có sự phụ thuộc vào nguồn tài chính bên ngoài. Nói cách khác, nguồn vật chất
hình thành nên năng lực tài chính quốc gia chỉ có thể được hình thành từ tổng giá trị hàng
hóa dịch vụ xã hội do công chúng bỏ ra và đóng góp một phần cho Nhà nước. Đặc điểm
này cũng đặt ra yêu cầu phải sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm đối với nguồn vốn vì lợi ích
của dân chúng.
Các loại vốn được Nhà nước sử dụng đầu tư, kinh doanh:
Việc xác định các loại vốn được nhà nước sử dụng đầu tư, kinh doanh nhằm giải
đáp sự khác biệt trong quá trình chuyển vốn, quản lí, thu hồi các khoản vốn đầu tư; sự
khác biệt trong trình tự chuyển giao, quản lí và thu hồi; sự khác nhau về chủ thể và
phương thức quản lí; sự khác biệt về các đối tượng được nhận vốn đầu tư do Nhà nước
thực hiện so với các khoản vốn đầu tư, kinh doanh của các chủ thể khác cùng thuộc phạm
vi điều chỉnh của Luật đầu tư. Khoản 10 Điều 3 Luật đầu tư năm 2005 quy định: “vốn
nhà nước là vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng do Nhà nước bảo
lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước và vốn đầu tư khác của Nhà nước.”
Vốn từ ngân sách nhà nước:
Nhằm đảm bảo sự chủ động trong hoạt động ngân sách nhà nước đồng thời thực
hiện tốt nhiệm vụ phát triển. Các khoản chi trong dự toán ngân sách phải được xác định

giai đoạn, vùng miền, lĩnh vực; khả năng chi cho đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách
nhà nước rất hạn chế. Để giải quyết những vấn đề trên Nhà nước có thể bảo lãnh trả nợ
cho các khoản tín dụng đó. Có thể so sánh, yêu cầu quản lí của Nhà nước đối với các dự
án đầu tư trên cơ sở tín dụng có bảo lãnh nhà nước rất khác so với quản lí vốn từ ngân
sách nhà nước. Điểm khác biệt dễ thấy nhất là thay vì tự bỏ vốn từ nguồn ngân sách nhà
nước để đầu tư cho những dự án nói trên thì Nhà nước có thể thực hiện bảo lãnh tín dụng;
trong khi đó Nhà nước vẫn có thể thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội mà không
tốn quá nhiều ngân sách. Mặt khác, để hạn chế đến mức thấp nhất khả năng thực hiện
nghĩa vụ tài chính đối với các tổ chức tín dụng (bên nhận bảo lãnh) trong trường hợp chủ
đầu tư không trả hoặc trả nợ không đủ cho bên nhận bảo lãnh, Nhà nước sẽ chỉ thực hiện
bảo lãnh tín dụng cho những dự án đầu tư có khả năng thu hồi vốn chắc chắn, hiệu quả
kinh tế-xã hội lớn, được các cơ quan chức năng xem xét và thông qua.
Vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước:
Tín dụng đầu tư phát triển của là một hình thức nhằm thực hiện chính sách đầu tư
phát triển của Nhà nước, thể hiện mối quan hệ vay-trả giữa Nhà nước (đại diện là Ngân
hàng phát triển Việt Nam) với các pháp nhân và thể nhân hoạt động trong nền kinh tế,
được nhà nước hỗ trợ với chính sách ưu đãi cho từng đối tượng cụ thể nhằm mục tiêu
phát triển kinh tế-xã hội trong từng thời kì nhất định.
Vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước ra đời khi việc sử dụng vốn Ngân sách
nhà nước cho đầu tư phát triển chuyển từ việc cấp phát không hoàn lại sang hình thức cho
vay có hoàn lại là chủ yếu.
Các quy định về tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước đã có những thay đổi trong
các giai đoạn:
- Giai đoạn 1992 – 1999: Cơ quan được giao cho vay tín dụng đầu tư phát triển của Nhà
nước là Tổng cục đầu tư
- Giai đoạn 1999 – 2006: Cơ quan được giao cho vay tín dụng đầu tư phát triển là Quỹ hỗ
trợ phát triển
- Từ 2006 – nay: Cơ quan được giao cho vay tín dụng đầu tư phát triển là Ngân hàng phát
triển Việt Nam
GVHD: Phạm Mai Phƣơng

 Phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu
Ngân hàng Phát triển Việt Nam và kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi theo quy định của
pháp luật.
 Vay của Công ty dịch vụ tiết kiệm bưu điện, Bảo hiểm xã hội và các tổ chức tài
chính, tín dụng trong và ngoài nước.
 Các nguồn vốn khác theo quy định của pháp luật.
 Việc huy động vốn bằng ngoại tệ phải xem xét trên cơ sở nhu cầu thực tế sử dụng
vốn và ý kiến tham gia của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Ngân hàng
Nhà nước Việt Nam.
Vốn đầu tư khác của nhà nước:
Việc xác định loại vốn này tương đối phức tạp, có thể thay đổi do sự đa dạng của
quá trình đầu tư và những vấn đề thực tế phát sinh. Tuy vậy nếu Luật đấu thầu ghi nhận
(10) Khoản 11, Điều 3, Nghị định số 151/2006/NĐ-CP Về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
(11) Khoản 14, Điều 3, Nghị định số 151/2006/NĐ-CP Về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước
(12) Chương 5, Nghị định số 151/2006/NĐ-CP Về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 16 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

“vốn nhà nước bao gồm vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước” thì đây cũng
có thể được coi là nguồn vốn đầu tư khác thuộc ngân sách nhà nước. Xét về nguồn gốc,
rõ ràng phần vốn này được hình thành trên cơ sở hình thành các công ty nhà nước - đối
tượng được sự đầu tư tài chính thông qua nhiều nguồn khác nhau, tiến hành kinh doanh
đầu tư vì mục tiêu kinh tế của Nhà nước. nguồn vốn này hình thành từ kết quả kinh doanh

Viện trợ không hoàn lại chiếm 25% tổng số ODA trên thế giới và được ưu tiên cho những
dự án về các lãnh vực như y tế, dân số, giáo dục, môi trường...
GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 17 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Bên cạnh những ưu đãi mà ODA mang lại thì song song đó ODA vẫn mang đến
những bất lợi cho nước tiếp nhận như:
Về kinh tế, nước tiếp nhận ODA có thể phải chấp nhận dỡ bỏ dần hàng rào thuế
quan bảo hộ các ngành công nghiệp non trẻ và bảng thuế xuất nhập khẩu hàng hoá của
nước tài trợ. Nước tiếp nhận ODA cũng được yêu cầu từng bước mở cửa thị trường bảo
hộ cho những danh mục hàng hoá mới của nước tài trợ; yêu cầu có những ưu đãi đối với
các nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài như cho phép họ đầu tư vào những lĩnh vực hạn chế,
có khả năng sinh lời cao.
Nguồn vốn ODA từ các nước giàu cung cấp cho các nước nghèo cũng thường gắn
với việc mua các sản phẩm từ các nước này mà không hoàn toàn phù hợp, thậm chí là
không cần thiết đối với các nước nghèo. Nguồn vốn viện trợ ODA còn được gắn với các
điều khoản mậu dịch đặc biệt nhập khẩu tối đa các sản phẩm của họ. Cụ thể là nước cấp
ODA buộc nước tiếp nhận ODA phải chấp nhận một khoản ODA là hàng hoá, dịch vụ do
họ sản xuất. Nước tiếp nhận ODA tuy có toàn quyền quản lý sử dụng ODA nhưng thông
thường, các danh mục dự án ODA cũng phải có sự thoả thuận, đồng ý của nước viện trợ,
dù không trực tiếp điều hành dự án nhưng họ có thể tham gia gián tiếp dưới hình thức nhà
thầu hoặc hỗ trợ chuyên gia.
Ngoài ra, tình trạng thất thoát, lãng phí; xây dựng chiến lược, quy hoạch thu hút và
sử dụng vốn ODA vào các lĩnh vực chưa hợp lý; trình độ quản lí thấp, thiếu kinh nghiệm

dân từ trung ương. Nhà nước thực hiện chế độ phân phối sản phẩm bằng tiền lương định
mức và bao cấp qua tem phiếu. Ban đầu tính ưu việt của chế độ mới được phát huy mạnh
mẽ, nông nghiệp được phục hồi nhanh chóng và nhiều cơ sở công nghiệp nặng đầu tiên
được xây dựng..., Tuy nhiên, từ năm 1964 bắt đầu bộc lộ các nhược điểm của mô hình
kinh tế tập trung.Trong khi đó, cũng từ 1954, nền kinh tế miền Nam Việt Nam tiến theo
mô hình thị trường, nhưng chủ yếu là mô hình kinh tế phục vụ chiến tranh.
Từ 1975-1986: Nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp.Sau khi miền
Nam Việt Nam được hoàn toàn giải phóng (năm 1975) và đất nước thống nhất (năm
1976), bắt đầu ngay việc thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1976-1980). Tuy nhiên kế
hoạch này đã không thành công (sản xuất đình trệ, tăng trưởng kinh tế thấp, tình trạng
thiếu lương thực diễn ra gay gắt. Ngân sách thiếu hụt lớn. Nhà nước thiếu vốn đầu tư cho
nền kinh tế, nhiều công trình phải bỏ dở, hàng tiêu dùng thiết yếu thiếu trầm trọng). Sai
lầm trong chỉ đạo kinh tế, duy trì quá lâu cơ chế tập trung bao cấp nên đến năm 1985
kinh tế Việt Nam rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng.Trước tình hình đó, Đảng Cộng sản
Việt Nam đã khởi xướng và lãnh đạo thực hiện công cuộc Đổi mới.
Trong giai đoạn 1945-1986, với đặc điểm của nền kinh tế tập trung bao cấp, khi mà
Nhà nước thực hiện chế độ phân phối sản phẩm bằng tiền lương định mức và bao cấp qua
tem phiếu thì khái niệm “đàu tư, kinh doanh vốn nhà nước” vẫn chưa được đặt ra.
Trước tình hình đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khởi xướng và lãnh đạo thực hiện
công cuộc Đổi mới (1986). Trên đà phát triển, Nhà nước ta hoan nghênh và khuyến khích
các tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư vốn và kỹ thuật vào Việt Nam. Đó cũng là
nguyên nhân ra đời của Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (29/12/1987), sửa đổi bổ
sung vào các năm 1990 và 1992. Đến năm 1996, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
tiếp tục được ban hành để hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật về đầu tư nước ngoài, được
sửa đổi bổ sung vào năm 2000.
Bên cạnh đó, Nhà nước cũng khuyến khích đầu tư trong nước nhằm huy động và sử
dụng có hiệu quả mọi nguồn vốn, tài nguyên, lao động và các tiềm năng khác của đất
nước nhằm góp phần phát triển kinh tế - xã hội, trên tinh thần đó Luật Khuyến khích đầu
tư trong nước được ban hành vào các năm 1994, 1998.
Tuy nhiên, cho dù hệ thống pháp luật đầu tư được xem như khá hoàn thiện vào thời

Lần đầu tiên khái niệm vốn nhà nước được quy định rõ ràng trong luật, hơn nữa
Luật Đầu tư 2005 đã dành hẳn một chương để quy định về đầu tư và kinh doanh vốn nhà
nước. Luật Đầu tư 2005 được xem như một nền tảng về mặt pháp lí cho hoạt động đầu tư
và kinh doanh vốn nhà nước.
1.3.2 Yêu cầu của việc quản lí đầu tƣ, kinh doanh vốn nhà nƣớc
Vốn nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cần phải tuân thủ những yêu cầu
nhất định trong việc quản lí, đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước.
Đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước phải phù hợp với chiến lược quy hoạch,
kế hoạch phát triển kinh tế xã hội trong từng thời kì.
Chương trình đầu tư phải căn cứ vào chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất
nước. Nội dung chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong 10 năm, 20 năm
và nội dung của các bản quy hoạch tổng thể phát triển ngành, lĩnh vực và vùng lãnh thổ là
cơ sở để xây dựng kế hoạch dài hạn, trung hạn, cũng như cụ thể hóa cho từng năm như kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm.
Đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước phải đúng mục tiêu và có hiệu quả, bảo
đảm có phương thức quản lý phù hợp đối với từng nguồn vốn, từng loại dự
án đầu tư, quá trình đầu tư được thực hiện công khai, minh bạch.
Đầu tư luôn được biểu hiện dưới những mục tiêu kinh tế-xã hội cụ thể trên cơ sở
các quy hoạch, kế hoạch chung. Vì vậy việc xác định các mục tiêu cụ thể và phải thực
hiện đúng những mục tiêu đó sẽ đảm bảo cho hoạt động đầu tư mang lại hiệu quả cao.
GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 20 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Hầu hết các hoạt động đầu tư, đặc biệt là đầu tư từ nguồn vốn nhà nước dều được thực

Thực hiện đầu tư đúng pháp luật, đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, chống
dàn trải, lãng phí, thất thoát, khép kín.

(13) Thế nào là Dự án – Dự án đầu tư – Dự án đầu tư xây dựng công trình?
[truy cập ngày 25 tháng 09 năm 2013]
(14) Điều 1, Luật Đấu thầu 2005

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 21 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Tính khép kín cục bộ trong đầu tư kinh doanh vốn nhà nước đã cản trở các chủ thể
thuộc các thành phần kinh tế khác tham gia đầu tư để, hạn chế đầu tư hiệu quả, góp phần
tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, sử dụng vốn nhà nước đầu tư trên cơ sở pháp luật, đảm bảo
tiến độ, chất lượng là một trong những liệu pháp để giải quyết vấn đề trên. Yêu cầu này
cũng hoàn toàn phù hợp với các nguyên tắc của hoạt động ngân sách nhà nước.
Năm 2005, Luật đầu tư được ban hành và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7
năm 2006. Tại Khoản 1, Điều 68 Luật đầu tư năm 2005 quy định “vốn đầu tư từ ngân
sách nhà nước vào tổ chức kinh tế được thực hiện thông qua Tổng công ty Đầu tư và kinh
doanh vốn nhà nước”. Tuy nhiên trên thực tế hiện nay, theo phân công, phân cấp của
Chính phủ, thì cơ quan thực hiện quyền và trách nhiệm chủ sở hữu vốn nhà nước đầu tư
tại doanh nghiệp gồm: Thủ tướng Chính phủ, các Bộ nhành, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh.(15)
Luật doanh nghiệp năm 2005 yêu cầu toàn bộ các công ty nhà nước phải thực
hiện chuyển đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ
100% vốn điều lệ trước ngày 01/7/2010 (16). Vì vậy, đối với loại hình công ty này thì


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Văn kiện Đại hội VIII (1996) nêu cụ thể: “tiếp tục đổi mới và phát triển có hiệu quả
kinh tế Nhà nước để làm tốt vai trò chủ đạo: làm đòn bẩy đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế
và giải quyết những vấn đề xã hội, mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ các thành phần kinh tế
khác cùng phát triển; làm lực lượng vật chất để Nhà nước thực hiện chức năng điều tiết
và quản lý vĩ mô; tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới”.
Văn kiện Đại hội IX (2001) lại nêu: kinh tế nhà nước phát huy vai trò chủ đạo trong
nền kinh tế, là lực lượng vật chất quan trọng và là công cụ để Nhà nước định hướng và
điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Doanh nghiệp Nhà nước giữ những vị trí then chốt, đi đầu
ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả
kinh tế xã hội và chấp hành pháp luật”.
Văn kiện Đại hội X (2006) một lần nữa khẳng định: “kinh tế Nhà nước giữ vai trò
chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh
tế, tạo môi trường và điều kiện thúc đẩy các thành phần kinh tế cùng phát triển”.
Nhìn tổng quát từ sau Đại hội VII đến nay, quan niệm của Đảng ta về kinh tế Nhà nước
và về vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế thị trường ở
nước ta đã có sự phát triển đáng kể. Hai điểm nổi bật nhất là:
Một, do có sự phân biệt giữa sở hữu Nhà nước với hình thức doanh nghiệp Nhà
nước và cũng do có sự phân biệt giữa quyền chủ sở hữu với quyền kinh doanh trong
doanh nghiệp Nhà nước mà chúng ta đã chuyển từ khái niệm kinh tế quốc doanh sang
khái niệm kinh tế Nhà nước.
Hai, để tránh sự lẫn lộn trong nhận thức giữa vai trò chủ đạo của thành phần kinh
tế Nhà nước với vai trò quản lý, điều tiết của Nhà nước, pháp quyền xã hội chủ nghĩa
trong nền kinh tế nước ta, Đảng ta đã khẳng định rõ ràng rằng thành phần kinh tế Nhà
nước không lãnh đạo các thành phần kinh tế khác mà “là lực lượng vật chất quan trọng để
Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh tế, tạo môi trường và điều kiện thúc đẩy các
thành phần kinh tế cùng phát triển”.
Cho đến nay ở nước ta, đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước có mặt ở hầu hết các

nhà nước, đồng thời hỗ trợ hạ tầng cho các nhà đầu tư là biểu hiện cụ thể của vai trò chủ
đạo này.
Không những thế, đầu tư kinh doanh vốn nhà nước cũng là cách thức kiểm soát
gián tiếp của nhà nước đối với lĩnh vực kinh tế trọng yếu, liên quan đến an ninh kinh tế
của mỗi quốc gia. Sự tham gia của Nhà nước vào các lĩnh vực như điện lực, bưu chính
viễn thông, tài chính ngân hàng, bảo hiểm, dầu khí, hàng không, đường sắt… cũng là
cách thức chính phủ đảm bảo lợi ích cho đông đảo người dân có cơ hội thụ hưởng dịch vụ
và hàng hóa thiết yếu cới điều kiện tốt nhất.

(17) Văn kiện Đại hội lần thứ X của Đảng cộng sản Việt Nam.

GVHD: Phạm Mai Phƣơng

- 24 -

SVTH: Trần Thị Tiểu Phụng


Tìm hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

CHƢƠNG 2
QUY CHẾ PHÁP LÍ ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH
VỐN NHÀ NƢỚC HIỆN NAY
2.1 Những qui định cơ bản của pháp luật hiện hành về hoạt động đầu tƣ và kinh
doanh vốn Nhà nƣớc
2.1.1 Chủ thể thực hiện nhiệm vụ quản lí, chủ thể đầu tƣ và kinh doanh vốn
Nhà nƣớc
Xuất phát từ nguồn gốc, mục đích các khoản vốn được nhà nước sử dụng đầu tư,
kinh doanh, có nhiều loại chủ thể tham gia quản lí, thực hiện nhiệm vụ đầu tư và nhiệm
vụ kinh doanh vốn nhà nước.