LỜI

NÓI

ĐẦU

Đất nước chúng ta hiện nay đang bước vào guồng xoáy của đổi mới. Trong
xu thế hội nhập. Giáo dục cũng đổi mới đòi hỏi có phương pháp truyền thụ tối ưu,
và hơn lúc nào hết đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với nội dung dạy
học là cần thiết. Thực tế việc đổi mới phương pháp dạy học, tiếp cận với phương
pháp dạy học của các nước tiên tiến trên thế giới đang dần được áp dụng. Nó góp
phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục ở trường phổ
thông.
Việc giảng dạy các môn khoa học về tự nhiên đã được quan tâm từ lứa tuổi
tiểu học. Làm thế nào để các em tốt hơn các môn khoa học, tạo cho các em sự
hứng thú tìm hiểu khoa học. Chính vì vậy phương pháp “Bàn tay nặn bột” đang
dần được khuyến khích rộng rãi trong quá trình dạy học. Song việc vận dụng
phương pháp này còn gặp rất nhiều khó khăn. Trong năm học này, tôi đã tích cực
vận dụng phương pháp vào trong dạy học môn khoa học lớp 5.
Trong “ Sáng kiến kinh nghiệm” này, tôi chỉ vận dụng vào một số nội dung
cụ thể, phù hợp với phương pháp “bàn tay nặn bột”. Qua sáng kiến này có thể
giúp đồng nghiệp vận dụng phương pháp này một cách dễ dàng hơn, tích cực hơn
nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót, mong đồng nghiệp và bạn
đọc chân tình góp ý kiến để giúp “sáng kiến kinh nghiệm” của tôi nói riêng và
phương pháp “ bàn tay nặn bột” nói chung được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Lộc ninh, ngày 12 tháng 03 năm 2009
Người viết

Ngụy Phan Luy


tiến hành thí nghiệm rồi rút ra kết luận.. mà chẳng cần biết các em suy nghĩ gì?
Các em đã biết gì? Các em phán đoán kết quả như thế nào? Chứ nói gì đến việc
hãy để các em tự tìm ra kiến thức dù phải trải qua nhiều lần thất bại.
Việc giảng dạy khoa học ở nhà trường tiểu học không đòi hỏi phải có thiết
bị phức tạp hay máy móc đắt tiền: 1 viên gạch, một ít cồn, một trái chanh,

Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY

Trang 1

SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột”dạy học môn khoa học lớp 5
tia nắng mặt trời .., chừng ấy là đủ, miễn là thầy cô giáo biết vận dụng, khai thác
triệt để hơn. Trên thực tế, trong nhiều năm qua từ một số cuộc thi “ quốc tế” cho
thấy học sinh chúng ta luôn xuất sắc trong kiến thức về lý thuyết nhưng lại kém
hơn trong thực hành. Trong xu thế hội nhập quốc tế, nền kinh tế ngày càng phát
triển sẽ có nhiều học sinh chúng ta tham gia du học ở nhiều nước trên thế giới.
Cho nên, ngay từ các cấp học đầu tiên cần cho các em làm quen và tiếp cận với
phương pháp dạy và học của các nước tiên tiến trên thế giới.
Trong một vài năm gần đây phương pháp “bàn tay nặn bột” đã bắt đầu
được triển khai và vận dụng trong quá trình dạy học các môn khoa học về tự nhiên
(trong đó có môn khoa học ở lớp 4, 5). Chính phương pháp này sẽ đem lại nhiều
mặt tích cực nhưng việc vận dụng còn gặp rất nhiều khó khăn: vấn đề về thời gian,
việc lựa chọn nội dung phù hợp, việc xử lý các tình huống xảy ra những vấn đề
phát sinh cả lượng tri thức của giáo viên ... Chính những lý do đó đã đưa tôi đi
đến quyết định lựa chọn đề tài này.
II. LÝ DO CHỦ QUAN :
Trong năm học 2008 – 2009, tôi đã tiếp cận với phương pháp “ Bàn tay
nặn bột”. Một phần nào đó, biết được cách vận dụng để đưa phương pháp này vào
trong quá trình dạy học của mình. Đặc biệt trong năm học này, tôi được phân công
giảng dạy lớp 5 đã tạo điều kiện cho mình vận dụng phương pháp này vào môn

Việc giảng dạy khoa học trong nhà trường phải cho học sinh tự nghiên cứu,
hoạt độâng theo cách thức tranh luận và trao đổi với nhau, xây dựng các bài thực


hành với tư cách là tác giả của những hoạt động khoa học đó. Học sinh quan sát
một hiện tượng của thế giới thực tại và gần gũi với các em từ đó sẽ hình thành
nghi vấn. Học sinh tìm tòi suy nghĩ và đề ra những bước đi cụ thể của thực
nghiệm, trao đổi và lập luận trong quá trình hoạt động, các em chia sẻ với nhau
những ý tưởng của mình, cọ sát với những quan điểm của nhau và hình thành
những kết luận tạm thời bằng ghi chép hoặc phát biểu. Như vậy các em sẽ biêt
nghe người khác, hiểu người khác, tôn trọng người khác và biết bảo vệ ý kiến của
mình.
Giáo viên luôn tạo ra những hoạt động trí tuệ thực tế cho học sinh. Giáo
viên hướng cho học sinh chiếm lĩnh dần khái niệm và tiến trình khoa học phù hợp,
giúp các em diễn đạt đúng đắn và chính xác nhất những ý tưởng của mình. Bước
đầu chấp nhận ngôn ngữ gần đúng để khỏi làm hạn chế ý tưởng của học sinh, dần
dần hướng cho các em có được ngôn từ chính xác. Cần cố gắng làm phong phú
các vấn đề nêu ra của học sinh, khuyến khích các em nêu thắc mắc và đưa ra ý
kiến bình luận, tạo điều kiện cho các em tự chủ, chiếm lĩnh kiến thức. Từ đó giáo
viên nắm vững các nguyên tắc của phương pháp “ bàn tay nặn bột”.
1, Học sinh quan sát một sự vật hay một hiện tượng của thế giới thực tại
gần gũi và dễ cảm nhận, chính các em thực hành với nó như: sự chuyển thể của

Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY

Trang 3

SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5
nước đá hay viết một bức thư bằng nước chanh, tạo ra một dung dịch 2 chất lỏng
2, Trong quá trình tìm hiểu các em lập luận, bảo vệ ý kiến của mình rồi đưa

hiểu biết của mình hoặc nêu thắc mắc dưới dạng câu hỏi. Cần giúp học sinh

Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY

Trang 4


SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5
phát biểu lại các câu hỏi để đảm bảo nghĩa của nó và thu hẹp nội dung khoa học
cần tìm hiểu.

Giáo viên định hướng và đánh giá các câu hỏi nảy sinh theo

đúng vấn đề sẽ nghiên cứu.
Thiết lập các giả thiết và thực hiện nghiên cứu: giáo viên quản lý các hoạt
động của nhóm học sinh (các trình độ khác nhau). Học sinh trình bày giả thiết của
mình trong nhóm, cả nhóm thảo luận để đưa ra giả thiết của nhóm sau đó trao đổi
với cả lớp, cần chú ý sử dụng các từ ngữ như: theo tôi, nó sẽ xảy ra.. theo tôi là ..;
lập luận của tôi là.. .
Những nghiên cứu của học sinh được thảo luận trong nhóm về cách thức
tiến hành, miêu tả thí nghiệm bằng sơ đồ, bằng lời nói, bằng viết cùng lúc tiến
hành thí nghiệm trước lớp.
Tiếp nhận kiến thức qua việc đối chiếu, so sánh giữa các nhóm, so sánh với
dự đoán ban đầu của nhóm, của cá nhân.
III. CÁC LOẠI HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA PHƯƠNG PHÁP “BÀN TAY
NẶN BỘT”:
Việc tiếp cận và vận dụng phương pháp rất dễ nhầm lẫn với các phương
pháp dạy học tích cực đang được vận dụng. Chính vì vậy, cần biết được các loại
hình của phương pháp. Có 5 loại hình như sau:
1. Điều tra hoặc thăm điểm:

4. Quan sát:
Khi quan sát một bức tranh, một mô hình, hay một đồ dùng vật thật,
trước tiên phải nêu những thông tin đã biết trước khi quan sát. Chẳng hạn, khi
quan sát một số loài hoa để nhận ra loài hoa đó thụ phấn nhờ đâu? Từ đó rút nhận
xét về đặc điểm của loài hoa đó.
5. Thực nghiệm:
Một loại hình được ưu tiên sử dụng nhiều nhất. Thể hiện rõ tinh thần, tư
tưởng của phương pháp này. Thực nghiệm không phải là thí nghiệm đơn thuần mà
giáo viên vẫn thường áp dụng. Khi tiến hành thực nghiệm về quy trình tiến hành
thì hoàn toàn khác nhau, các bước tiến hành như sau:
- Chia nhóm học tập.
- Giới thiệu nguyên vật liệu.
- Đưa ra tình huống có vấn đề.
- Cá nhân nêu hiểu biết của mình.


- Cá nhân tự lựa chọn vật liệu, phán đoán kết quả và ghi vào vở thực
nghiệm.
- Trình bày trong nhóm thảo luận và đưa ra cách lựa chọn vật liệu và
cách thức tiến hành thực hiện.
- Các nhóm tiến hành thực hiện – cá nhân ghi vở thực nghiệm.
- Trình bày thực nghiệm trước lớp – so sánh đối chiếu kết quả.
- Nhận ra kiến thức.
Loại hình thực nghiệm được tiến hành cụ thể ở các bài: “Sự sinh sản”, “Đá
vôi”, “Gốm xây dựng gạch ngói”, “Hỗn hợp”, “Sự biến đổi hoá học”,
“Sự chuyển thể của chất”, “ Năng lượng” .. .
IV. VỞ THỰC NGHIỆM :
Mỗi học sinh phải có một quyển vở thực nghiệm được viết bằng chính ngôn
ngữ của mình. Mục tiêu hàng đầu là để các em thích nghi dần dần về khái niệm
khoa học và kỹ thuật, thực hành tạo ra sự vững vàng trong nói và viết. Quyển vở

lại cháy khét khi ta đun lâu?”, “ Người ta làm muối như thế nào?” .. .
Với bài “Hỗn hợp”
I. Chuẩn bị:
- Vật liệu: Muối ăn, đường, bột ngọt, bột tiêu, bột ớt, dầu ăn, gạo lẫn sạn cát
trắng, nước lẫn đất cát.
- Dụng cụ: chén, đũa, cốc thuỷ tinh, vải lọc, giấy thấm, ống hút, ống xi lanh,
ống nghiệm, đèn cồn.
II. Các hoạt động:
1. Hoạt động 1: chia nhóm 6
2. Hoạt động 2: GV giới thiệu nguyên vật liệu.
- GV nêu tình huống: khi ta trộn lẫn 2 hay nhiều chất lại với nhau thì có làm
thay đổi tính chất ban đầu của chúng hay không?
- HS trả lời thay đổi hay không thay đổi.
- GV nêu thế nào là hỗn hợp?
__________________________________________________________________


Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY

Trang 7

SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5
- HS trả lời cá nhân theo hiểu biết của mình.
3. Hoạt động 3: Tiến hành thực nghiệm:
- GV yêu cầu HS lựa chọn vật liệu và tạo ra một hỗn hợp gia vị.
- Cá nhân lựa chọn vật liệu, dự đoán kết quả hộn hợp mình tạo ra và ghi vào
vở thực nghiệm.
- HS trình bày dự đoán kết quả của mình.
- Các nhóm thảo luận lựa chọn vật liệu và cách tiến hành.
+ Chọn vật liệu.


Trang 8

SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5
- HS trả lời:

+ Chất rắn tan.
+ Chất rắn không tan.
+ Chất lỏng nổi lên trên.
+ Hai chất lỏng hoà vào nhau.
…………........................................

- GV nêu thế nào là dung dịch?
- HS trả lời cá nhân theo hiểu biết của mình.
3. Hoạt động 3: Tiến hành thực nghiệm.
- GV yêu cầu HS lựa chọn vật liệu và tạo ra một hỗn hợp có ít nhất một chất
lỏng và một chất rắn hay 2 chất lỏng.
- Cá nhân lựa chọn vật liệu, dự đoán kết quả hỗn hợp mình tạo ra và ghi vào
vở thực nghiệm.. .
- HS trình bày dự đoán kết quả của mình.
- Các nhóm thảo luận lựa chọn vật liệu dự đoán kết quả và cách tiến hành.
+ Chọn vật liệu.
+ Nếm thử.
+ Trộn các chất vào nhau và khuấy đều.
+ nếm thử hỗn hợp.


+ Kết quả : chất rắn tan trong chất lỏng hay 2 chất lỏng
hoà tan vào nhau.
+ Dùng ống hút hay đổ ra dần và nếm thử xem sự phân

này.
Với bài “Gốm xây dựng: gạch, ngói”
I. Chuẩn bị:
- Vật liệu: Ngói, gạch khô, nước.
- Dụng cụ: chậu hay bát thuỷ tinh.
II. Các hoạt động:
1. Hoạt động 1: chia nhóm 6.
2. Hoạt động 2:

giới thiệu nguyên vật liệu.

- GV nêu tình huống: khi ta trộn thả viên gạch hay ngói vào nước điều gì sẽ
xảy ra?
- HS trả lời:

+ Gạch hút nước.
+ Bọt nổi lên.
+ Màu gạch đậm hơn.
+ Gạch chìm xuống.
...............

- HS trả lời cá nhân theo hiểu biết của mình.
3. Hoạt động 3: Tiến hành thực nghiệm.
- GV yêu cầu HS lựa chọn vật liệu và tiến hành.
- Cá nhân lựa chọn vật liệu, dự đoán kết quả và ghi vào vở thực nghiệm.
- HS trình dự đoán kết quả của mình.
- Các nhóm thảo luận lựa chọn vật liệu và cách tiến hành:
+ Chọn vật liệu.
+ Cho gạch vào chậu nước.
+ Kết quả: nổi bọt khí vì bên trong có lỗ trống.

thực nghiệm.
- HS trình bày dự đoán kết quả của mình: cháy, khét, thành than, thành tro,..
.
- Các nhóm thảo luận lựa chọn vật liệu, dự đoán kết quả và cách tiến hành:
+ Chọn vật liệu: đường, bột ngọt, bột tiêu, bột ớt, gạo, giấy, vải, . . .
+ Đun ( hay đốt ): đường, bột ngọt, bột tiêu, bột ớt, gạo, giấy, vại,.. .
+ Nếm thử (tuỳ thực nghiệm)


+ Kết quả: các chất bị biến đổi thành chất khác.
- Từng cá nhân ghi các bước và kết quả thực nghiệm.
- Các nhóm tiến hành thực nghiệm.
- Các nhóm trình bày thực nghiệm – rút ra kết luận: sự biến đổi hoá học là
gì? ( là biến đổi từ chất này thành chất khác)
- Các nhóm tiến hành lại thực nghiệm.
- GV xác nhận kiến thức.
____ _____________________________________________________________
Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY

Trang 11

SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5
Với loại hình này, giáo viên có thể vận dụng được ở các bài khác như: “cao
su”, “ năng lượng,” “ sự chuyển thể của chất”.
B /Vận dụng loại hình giải pháp kỹ thuật:
Với số lượng bài phù hợp cho loại hình này rất hạn chế. Cụ thể là chỉ sự
dụng trong một số tiết có nội dung về điện. Chẳng hạn với bài: “ Lắp mạch điện
đơn giản”
I. Chuẩn bị:
- Vật liệu: các tấm đế, dây điện, bóng đèn, đuôi đèn, pin, kẹp giấy, kim

Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY

Trang 12

SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5
1. Hoạt động 1: chia nhóm 6
2. Hoạt động 2: GV cho các nhóm thảo luận và ghi vào vở thực nghiệm, các
nhóm trình bày, rút ra kết luận. – GV xác nhận kiến thức.
Tóm lại, sử dụng phương pháp này không cần có dụng cụ nặng nề, đắt tiền
mà chỉ cần sử dụng những vật liệu đơn giản đã có thể tiến hành được những thực
nghiệm hay mô hình kỹ thuật. Việc sử dụng phương pháp này đã đem lại cho các
em sự hứng thú nắm được kiến thức của bài một cách chắc chắn hơn.


VI. KẾT QUẢ MÔN KHOA HỌC LỚP 5A2
Năm học 2007 – 2008
T/ số
Học sinh
36/ 12

GIỎI

KHÁ

TB

SL

%


Học sinh
34/ 14

GIỎI

KHÁ

TB

YẾU

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

11/ 7

32,3

thể làm gì với cái ấy? Theo em, cái gì sẽ xảy ra? Còn em có đồng ý không?. . .
Cho các em học cách làm thế nào để tìm tòi nghiên cứu vừa làm thế nào để
giải thích sẽ tạo ra sự phát triển về ngôn ngữ, khả năng trình bày của các em. Khi
sử dụng phương pháp tạo cho các em sự thoải mái, vui vẻ không bị thúc ép nên thể
hiện sự vui thích của mình với những cục nước đá, những bức vẽ hay 1 ly chứa
dầu nổi trên nước. . .
Cần có thời gian để các em tìm tòi, khám phá. Điều quan trọng là giúp các em
tìm ra cách học , phương pháp học tạo cho các em có khả năng nghiên cứu. “ Bàn
tay nặn bột” chủ trương rằng các thao tác phải đi theo với các câu hỏi, giả thuyết
mô tả, giải thích và ghi chép lại trong một cuốn vở thực nghiệm để có thể hiểu
biết thực sự. Trong quá trình vận dụng không thể tránh khỏi những khó khăn
không đòi hỏi quá nhiều sự sáng tạo, quá nhiều nghiên cứu cá nhân, quá nhiều
hiểu biết chuyên môn. Chỉ cần người giáo viên tạo nên những cách thức giảng dạy
phù hợp với học sinh một cách đa dạng và vấn đế thực hiện trong điều kiện bình
thường là làm việc cần được tiếp tục và mở rộng.
Như vậy, trong “Sáng kiến kinh nghiệm” này, tôi đề cập đến một
phươngpháp dạy học đã được sử dụng rất rộng rãi trong nhiều nước trên thế giới.

________________________________________________________________
Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY
Trang 14
SKKN: Vận dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” dạy học môn khoa học lớp 5


Việc tiếp cận và sử dụng chúng đã giúp các em học sinh có phương pháp
học tốt đãđem lại kết quả đáng khích lệ trong lớp, mong rằng các bạn đọc và các
đồng nghiệp đóng góp ý kiến

Người thực hiện: NGỤY PHAN LUY