ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VÕ NGỌC VĨNH

QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN
QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG TỔNG THỂ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VÕ NGỌC VĨNH

QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN
QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG TỔNG THỂ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số : 62 14 05 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. TRẦN KIỂM
2. PGS.TSKH. NGUYỄN XUÂN HUY


Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè đã động viên,
khích lệ, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án.
Chắc chắn trong luận án sẽ còn nhiều thiếu sót, tác giả kính mong nhận được
sự chỉ dẫn, góp ý, giúp đỡ của quý Thầy, Cô để hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn.
Tác giả luận án

VÕ NGỌC VĨNH

ii


CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BGH

:

Ban giám hiệu

CBQL

:

Cán bộ quản lý

CLGD

:

Chất lượng giáo dục


GVCN

:

Giáo viên chủ nhiệm

HĐDH

:

Hoạt động dạy học

HS

:

Học sinh

HT

:

Hiệu trưởng

HTTT

:

Hệ thống thông tin


PPDH

:

Phương pháp dạy học.

QTDH

:

Quá trình dạy học.

QTGD

:

Quá trình giáo dục.

QLCL

:

Quản lý chất lượng.

QLDH

:

Quản lý dạy học.


TQM

:

Total Quality Management
(Quản lý chất lượng tổng thể)

iii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ............................................................................................................... i
Lời cảm ơn ................................................................................................................. ii
Các chữ viết tắt .......................................................................................................... iii
Mục lục ...................................................................................................................... iv
Danh mục các bảng .................................................................................................. vii
Danh mục sơ đồ, hình vẽ ......................................................................................... viii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC Ở
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN TQM ....................8
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ................................................................................... 8
1.1.1. Tình hình nghiên cứu về QLCL trong giáo dục-dạy học ở nước ngoài ............8
1.1.2. Tình hình nghiên cứu về QLCL trong giáo dục-dạy học ở Việt Nam ............12
1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài và đặc trƣng dạy học ở trƣờng THPT .........14
1.2.1. Quan niệm về dạy học .....................................................................................14
1.2.2. Chất lượng dạy học và quản lý chất lượng dạy học ........................................19
1.2.3. Đặc trưng dạy học ở trường trung học phổ thông ...........................................23
1.3. Mô hình TQM và vận dụng trong nhà trƣờng trung học phổ thông ..........27
1.3.1. Mô hình quản lý chất lượng tổng thể (TQM) .................................................27

Chƣơng 3 : BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN TQM .....................................93
3.1. Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp..............................................................93
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính lý luận ....................................................................93
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn .................................................................93
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ..................................................................94
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ....................................................................94
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ....................................................................95
3.2. Các nhóm biện pháp quản lý chất lƣợng dạy học THPT theo tiếp cận TQM..95
3.2.1. Nhóm biện pháp 1: Lập kế hoạch chiến lược trường THPT áp dụng TQM .....95
3.2.2. Nhóm biện pháp 2: Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng dạy học ..............101
3.2.3. Nhóm biện pháp 3: Hình thành môi trường văn hóa chất lượng và các công cụ
thực thi TQM ...........................................................................................................131
3.2.4. Nhóm biện pháp 4: Tổ chức thực hiện hệ thống QLCL dạy học ..................139

v


3.3. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các nhóm biện pháp ............144
3.4. Thử nghiệm biện pháp về quản lý chất lƣợng hoạt động giảng dạy của giáo
viên môn Tin học ...........................................................................................................146
3.4.1. Xây dựng hồ sơ môn Tin học theo quy trình dạy học đề xuất ......................146
3.4.2. Tổ chức thử nghiệm ......................................................................................148
Kết luận chương 3 ..................................................................................................153
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................154
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ ...................157
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................158
CÁC PHỤ LỤC

vi


vii


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Các chức năng của hoạt động dạy và hoạt động học .................................. 15
Sơ đồ 1.2: Quan niệm dạy học theo Jean Vial.............................................................. 16
Sơ đồ 1.3: Quan niệm dạy học theo phương pháp sư phạm tương tác ....................... 17
Sơ đồ 1.4: Mối quan hệ giữa các thành tố của cấu trúc QTDH ................................... 19
Sơ đồ 1.5: Khách hàng bên trong và bên ngoài nhà trường ......................................... 32
Sơ đồ 1.6: Sự thay đổi vị trí người học theo TQM ...................................................... 33
Sơ đồ 1.7: Sự tương quan của các thành phần trong quản lý dạy học ......................... 34
Sơ đồ 1.8: Mối quan hệ giữa 3 hoạt động trong quản lý chất lượng dạy học ............. 41
Sơ đồ 3.1: Quy trình quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của HT ............ 110
Sơ đồ 3.2: Quy trình tự quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên ........................ 119
Sơ đồ 3.3: Quy trình tự quản lý hoạt động học tập của học sinh ............................. 123

HÌNH VẼ
Hình 1.1: Kỹ thuật quản lý vòng tròn Deming PDCA ................................................ 29
Hình 1.2: Mô hình TQM trong công nghiệp/thương mại của John S.Oakland ........... 30
Hình 1.3 : Mô hình TQM trong giáo dục của Sallis Edward ....................................... 31
Hình 1.4: Mô hình TQM trong nhà trường THPT ....................................................... 36
Hình 1.5: Mô hình QLCL dạy học trường THPT theo tiếp cận TQM ....................... 43
Hình 2.1: Ngân sách Nhà nước chi cho giáo dục Bình Định ....................................... 61

viii


MỞ ĐẦU


1


Công tác quản lý giáo dục ở trường THPT trong những năm qua có những
mặt yếu kém, bất cập do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân là trình độ
quản lý chưa theo kịp với thực tiễn và nhu cầu phát triển của xã hội; chậm đổi mới
tư duy và phương thức quản lý trong nhà trường.
Từ trước đến nay, người hiệu trưởng trường THPT thường quản lý dạy học
theo cách truyền thống (thực hiện các chức năng quản lý) hoặc theo kinh nghiệm
bản thân. Để đổi mới quản lý dạy học một cách khoa học, cần phải nghiên cứu, tìm
kiếm một phương thức quản lý mới. Giải pháp quản lý chất lượng dạy học sẽ là giải
pháp cơ bản trong quản lý nhà trường hiện nay.
Trong các mô hình quản lý chất lượng đã được áp dụng thành công trong
công nghiệp và thương mại, mô hình quản lý chất lượng tổng thể (TQM) được
nhiều nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng có thể áp dụng khả thi trong quản lý nhà
trường. TQM với phương châm cải tiến liên tục, hướng vào khách hàng sẽ cho ta
chất lượng giáo dục đáp ứng theo yêu cầu của xã hội. Hiện nay, vấn đề chất lượng
dạy học đang được xã hội rất quan tâm, vì vậy việc tiếp cận TQM là hướng lựa
chọn phù hợp cho quản lý dạy học ở nhà trường THPT.
Trong quản lý ở nhà trường THPT đã có các đề tài luận án, luận văn, đề tài
nghiên cứu khoa học về quản lý hoạt động dạy học, về phát triển đội ngũ giáo viên,
về quản lý chất lượng trong nhà trường; các tác giả đã đề xuất những giải pháp theo
theo các quan điểm, các tiếp cận khác nhau, trên những địa bàn khác nhau. Tuy
nhiên, vấn đề quản lý chất lượng dạy học ít được chú ý, nhất là mảng đề tài đổi mới
trong quản lý dạy học ở trường THPT theo tiếp cận TQM chưa được nghiên cứu
một cách đầy đủ và hệ thống. Vì vậy, nghiên cứu tiếp cận TQM trong quản lý chất
lượng dạy học ở nhà trường THPT sẽ góp phần hướng đến việc đổi mới cung cách
quản lý của nhà trường hiện nay.
Giải quyết những mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học của

5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
5.1. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý chất lượng dạy học ở trường trung
học phổ thông theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý chất lượng dạy học ở trường trung
học phổ thông.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý chất lượng dạy học ở trường trung học
phổ thông theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
5.4. Thử nghiệm một số biện pháp quản lý chất lượng dạy học theo tiếp cận
quản lý chất lượng tổng thể.
6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
6.1. Về nghiên cứu thực trạng
- Nghiên cứu khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý chất lượng dạy học ở các
trường trung học phổ thông được điều tra chi tiết tại tỉnh Bình Định (một tỉnh có cả
các vùng: miền núi, trung du, đồng bằng, thành thị) và có so sánh đối chiếu với một

3


số tỉnh, thành phố mang tính đại diện cho các vùng của cả nước.
- Số liệu thực trạng phát triển giáo dục THPT được thu thập từ khi áp dụng
chính thức chương trình THPT mới (năm học 2006-2007) đến năm học 2010-2011.
6.2. Về nghiên cứu khảo nghiệm và thử nghiệm
- Khảo nghiệm các biện pháp quản lý chất lượng dạy học tại các trường
THPT tỉnh Bình Định và một số trường THPT ở miền Trung. Kết quả khảo nghiệm
được xin ý kiến CBQL một số trường THPT đại diện các vùng trên cả nước.
- Do điều kiện về thời gian, nghiên cứu thử nghiệm xin được giới hạn, tập
trung cho dạy học môn Tin học. Tiến hành thử nghiệm biện pháp quản lý chất lượng
dạy học của giáo viên môn Tin học, được triển khai trong năm học 2011-2012 ở 3
trường trung học phổ thông tại Bình Định.
7. NHỮNG LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ

- Thiết lập được mô hình QLCL dạy học ở trường THPT với các thành phần:
Hoạch định chiến lược chất lượng nhà trường; Hệ thống QLCL dạy học ; Môi
trường văn hóa chất lượng, tổ chức làm việc nhóm, hệ thống thông tin, công cụ
kiểm soát chất lượng bằng thống kê. Mô hình này sẽ góp phần tích cực vào tri thức
lý luận trong đổi mới quản lý dạy học ở nhà trường THPT.
Về thực tiễn
- Khái quát được quy mô, chất lượng giáo dục và tình hình QLCL giáo dục
phổ thông ở Việt Nam; tình hình phát triển giáo dục THPT tại Bình Định. Luận án
đã tiến hành khảo sát và phân tích, đánh giá chung, làm rõ được những mặt mạnh,
mặt yếu, những thuận lợi, khó khăn về thực trạng QLCL dạy học THPT hiện nay.
- Đã hệ thống được một số kinh nghiệm nước ngoài về áp dụng TQM trong
trường trung học: Làm rõ về phạm vi áp dụng TQM trong một nhà trường; kinh
nghiệm áp dụng các nguyên tắc TQM trong trường THPT ở Hoa Kỳ; kinh nghiệm
áp dụng TQM trong trường trung học ở Ấn Độ.
- Đề xuất được 4 nhóm biện pháp QLCL dạy học ở trường THPT theo tiếp
cận TQM. Trong đó, nhóm biện pháp Xây dựng hệ thống QLCL dạy học được quản
lý theo quy trình và chuẩn chất lượng. Luận án đã xây dựng 4 quy trình hoạt động
quản lý dạy học của hiệu trưởng, quy trình hoạt động giảng dạy của giáo viên, quy
trình hoạt động học tập của học sinh; thiết lập được chuẩn đánh giá chất lượng hoạt
động quản lý của hiệu trưởng với 35 tiêu chí, hoạt động giảng dạy của giáo viên với
20 tiêu chí, hoạt động học tập của học sinh với 14 tiêu chí. Các nhóm biện pháp khi
áp dụng trong thực tiễn sẽ góp phần đổi mới cung cách quản lý nhà trường THPT
hiện nay, nâng cao được chất lượng dạy học đáp ứng theo các yêu cầu của xã hội.
9. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
9.1. Phƣơng pháp luận triển khai đề tài
Tư tưởng khoa học chủ yếu xuyên suốt đề tài là sự vận dụng kết hợp tiếp cận hệ
thống và tiếp cận TQM vào quản lý chất lượng dạy học ở trường trung học phổ thông.

5


trung học phổ thông;

6


+ Nghiên cứu các kế hoạch, quyết định, báo cáo hằng năm của một số sở
GD&ĐT và trường THPT để đánh giá được thực trạng dạy học và quản lý chất
lượng dạy học.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Tiến hành nghiên cứu, tiếp thu các kinh nghiệm làm tốt công tác quản lý dạy
học ở các trường THPT, làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp quản lý khả thi.
- Phương pháp chuyên gia
Tập hợp ý kiến chuyên gia thông qua các phiếu hỏi, tổ chức các hội nghị, hội
thảo khoa học để xem xét, khẳng định tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp
quản lý đã đề xuất. Trưng cầu ý kiến của 200 chuyên gia, gồm lãnh đạo sở GD&ĐT,
CBQL trường THPT, giáo viên THPT và các nhà khoa học giáo dục.

- Phương pháp thử nghiệm
Để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Lựa chọn
3 trường THPT đại diện cho các loại trường có chất lượng học sinh đầu vào khác
nhau để làm mẫu thử nghiệm một số biện pháp.
9.4. Các phƣơng pháp hỗ trợ
- Sử dụng thống kê toán học và phần mềm tin học để xử lý số liệu về khảo sát
thực trạng và kết quả nghiên cứu.
- Sử dụng mô hình, sơ đồ, đồ thị một số nội dung để phân tích vấn đề một
cách trực quan.
10. CẤU TRÖC LUẬN ÁN
Ngoài phần mở đầu; Kết luận và khuyến nghị; Tài liệu tham khảo và phụ lục,
Luận án trình bày gồm 3 chương :
Chương 1- Cơ sở lý luận về quản lý chất lượng dạy học ở trường THPT theo

bộ phận kiểm soát chất lượng và không liên quan đến các bộ phận khác, kể cả nhà
quản trị cấp cao. [81, Tr.7-8]
Vào đầu những năm 1900, Bell System đã đưa ra một phương pháp quản lý
chất lượng mới, đó là hệ thống “đảm bảo chất lượng”. Họ đã tạo ra một bộ phận
kiểm soát tại công ty Western Electric để hỗ trợ cho các công ty con khác của Bell.
Trong những năm 1920, một nhóm của tập đoàn Western Electric, được lãnh đạo
bởi Walter Shewhart, đã hình thành ra hệ thống kiểm soát chất lượng bằng những
công cụ thống kê (SQC- Statistical Quality Control), đây là đặc trưng cơ bản của hệ

8


thống đảm bảo chất lượng. SQC tập trung vào việc nhận diện và giới hạn những
nguyên nhân của sai hỏng. Walter Shewhart đã thực hiện các biểu đồ kiểm soát và
chứng minh rằng những vấn đề biến đổi trong quá trình sản xuất dẫn đến biến động
trong sản phẩm. Những người tham gia nhóm, Walter Shewhart, Harold Dodge,
George Edwards, W.Edwards Deming và một số người khác đã không chỉ thiết đặt
hệ thống đảm bảo chất lượng mà còn phát triển nhiều kỹ thuật và phương pháp
thống kê hữu dụng khác.
Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai đã đẩy mạnh việc áp dụng các phiếu kiểm
tra trong những ngành công nghiệp khác nhau của Mỹ. Việc áp dụng kiểm soát chất
lượng bằng thống kê đã giúp thỏa mãn những yêu cầu cao về số lượng, chất lượng
sản phẩm cung cấp cho quân đội với chi phí sản xuất thấp. Sau chiến tranh, trong
suốt những năm 1940-1950, sản phẩm của Mỹ luôn chiếm vị trí số một, khi mà
“Made in USA” được coi là một vị trí kiêu ngạo trong ngành công nghiệp.
Khái niệm quản lý chất lượng tổng thể (TQM) được phát triển từ những năm
1940 bởi các nhà quản lý người Mỹ như W.E.Deming, J.M.Juran và A.V.Feigenbaum.
Trọng tâm được mở rộng từ chất lượng sản phẩm sang chất lượng của tất cả các vấn đề
trong phạm vi một tổ chức được coi như sự khởi đầu của TQM.
Tháng 7/1950, Liên hiệp các nhà khoa học và kỹ sư Nhật- JUSE (Union of

hội chất lượng Anh (1981), sách trắng của Chính phủ Anh “Chuẩn, chất lượng và
sự cạnh tranh quốc tế” (1982). Khó có thể đánh giá hết tác động của phong trào
chất lượng tới công nghiệp, thương mại, dịch vụ của Anh.
Mãi cho đến những năm 1980, Mỹ đã thức tỉnh vấn đề chất lượng tại hầu hết
các công ty lớn trong một chiến dịch cải tiến chất lượng. Năm 1984, Chính phủ Mỹ
đã chọn tháng 10 làm tháng chất lượng quốc gia. Năm 1987, 34 năm sau khi Nhật
thiết lập giải thưởng Deming, quốc hội Mỹ thiết lập giải thưởng Malcolm Baldrige
National Quality Award, tạo ra một sự hấp dẫn về chất lượng cho các đơn vị sản
xuất- kinh doanh Mỹ. Sau thành công tại những công ty sản xuất chế tạo, vấn đề
chất lượng được chuyển sang lĩnh vực dịch vụ.
Trong suốt những năm 1990, lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, hành chính và
giáo dục bắt đầu quan tâm đến chất lượng. Năm 1991, một tổ chức liên kết giữa
những hội nghề, hội kinh doanh và các trường đại học được thành lập với tên gọi
“The National Education Quality Initiative” nhằm cải tiến các chương trình giáo
dục thông qua những nguyên lý của chất lượng. Nhiều hệ thống trường học địa
phương, trường đại học cũng được xem xét để xúc tiến thực hiện chất lượng. Ở
Anh, đến năm 1991, giáo dục phổ thông và cả giáo dục đại học, giáo dục thường
xuyên cũng quan tâm tới hệ thống quản lý chất lượng.

10


1.1.1.2. Một số nghiên cứu ở nước ngoài về TQM trong giáo dục- dạy học
Việc có thể áp dụng TQM vào tổ chức giáo dục được đưa ra từ sự chú ý của
nhiều tác giả như DeCosmo et al. (1991), Edwell (1993), Sherr và Lozier (1991) và
Bonser (1992). Họ chỉ ra rằng các tổ chức giáo dục đã chuyển hướng sang TQM vì
rất nhiều lý do giống như các đơn vị thương mại đã xây dựng các chương trình chất
lượng (Kwan, 1996): do sự phát triển mạnh về số lượng người học, do thiếu phong
cách lãnh đạo và quản lý phù hợp, do yêu cầu ngày càng cao về trách nhiệm của nhà
trường đối với xã hội và sự thay đổi các quan điểm đối với các nhà trường. Sự cấp

cập đến các vấn đề như: Chất lượng trong giáo dục; Áp dụng TQM trong giáo dục;
Tiếp cận hệ thống và phân tích vi mô hoạt động của tổ chức giáo dục như một công
cụ của TQM; Khách hàng – những người được hưởng lợi trong giáo dục; Sự tham
gia của các thành viên và xây dựng đội/nhóm; Phát triển nguồn nhân lực cho một tổ
chức chất lượng; Lãnh đạo trong xây dựng một tổ chức chất lượng; Hoạch định
chiến lược phát triển TQM; Thực thi TQM trong một tổ chức. Ông chứng minh
rằng TQM có thể áp dụng trong tổ chức giáo dục vì nó phù hợp với sự tự nguyện
thay đổi để hình thành văn hóa chất lượng, hỗ trợ cho một tổ chức biết học hỏi để
thêm linh hoạt và thuận lợi.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu về QLCL trong giáo dục-dạy học ở Việt Nam
a) Việc vận dụng các xu thế quản lý hiện đại trên thế giới vào quản lý giáo
dục và vấn đề quản lý chất lượng trong giáo dục cũng đã được một số tác giả rất
quan tâm và dành nhiều thời gian, công sức nghiên cứu, có thể nêu một số công
trình khoa học, một số đề tài nghiên cứu điển hình như: Một số tiếp cận mới về khoa
học quản lý và việc vận dụng vào quản lý giáo dục của Đặng Quốc Bảo (1995);
Nghiên cứu đề xuất mô hình quản lý chất lượng đào tạo sau đại học (đề tài mã số:
B99-52-37) của Phan Văn Kha (2000); Quản lý chất lượng giáo dục đại học của
Phạm Thành Nghị (2000); Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học của
Nguyễn Đức Chính (2002); Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân lực theo
ISO & TQM của Trần Khánh Đức (2004); Những xu thế quản lý hiện đại và việc vận
dụng vào quản lý giáo dục của Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2005);
Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục của Trần Kiểm (2006); Lý luận về quản lý
của Nguyễn Lộc (2010); Cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng giáo dục và đánh
giá chất lượng giáo dục (đề tài mã số: B2004-CTGD-01) của Nguyễn Hữu Châu
(2006); Các giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông (đề tài mã
số: B2004-CTGD-03) của Nguyễn Văn Đản (2006); Xây dựng mô hình quản lý chất
lượng quá trình dạy học ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận ISO 9000 và TQM
(đề tài mã số: B2005-75-127) của Phạm Quang Huân (2007). Các tác giả đã nêu,
phân tích và chọn lọc một số tiếp cận có thể vận dụng vào trong quản lý giáo dục
hiện nay như: tiếp cận hệ thống, tiếp cận văn hóa tổ chức, tiếp cận quản lý chất

hình QLCL dạy học. Tuy nhiên, đây là một nội dung hết sức mới mà người lãnh đạo
nhà trường vẫn còn gặp nhiều khó khăn, chưa rõ công tác quản lý của mình phải tác
động vào những khâu chủ yếu nào và cách làm, cách giải quyết như thế nào để đạt
hiệu quả cao nhất. Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học trong nhà
trường THPT là những điều luôn đặt ra trong suy nghĩ của tác giả. Với kết quả của
đề tài, chúng tôi xin mong muốn được góp phần giải quyết vấn đề này theo một
hướng tiếp cận mới, và coi đây là sự đóng góp khiêm tốn của mình để thúc đẩy chất
lượng trong nhà trường THPT, nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội.
1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI VÀ ĐẶC TRƢNG DẠY HỌC
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.2.1. Quan niệm về dạy học
1.2.1.1. Hoạt động dạy học
Dạy học tiếp cận theo quan điểm hoạt động bao gồm hai hoạt động: hoạt động
dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.

14


- Hoạt động dạy: Hoạt động dạy với vai trò chủ đạo của giáo viên là sự tổ chức,
điều khiển tối ưu quá trình truyền đạt nội dung hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một
cách khoa học cho học sinh tiếp thu (lĩnh hội). Hoạt động dạy do giáo viên làm chủ thể
và tác động vào đối tượng là học sinh và hoạt động nhận thức của học sinh.
- Hoạt động học: Hoạt động học với vai trò chủ động của học sinh là sự tự
điều khiển tối ưu quá trình tiếp thu (lĩnh hội) một cách tự giác, tích cực, tự lực nội
dung hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà giáo viên truyền đạt nhằm phát triển và
hình thành nhân cách học sinh. Hoạt động học do học sinh làm chủ thể và tác động
vào đối tượng là nội dung kiến thức mới chứa đựng trong tài liệu học tập.
 Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học trong quá trình dạy học
Qua phân tích quan niệm trên, ta thấy hoạt động dạy do giáo viên làm chủ thể
có hai chức năng là truyền đạt thông tin và điều khiển quá trình nhận thức cho học