ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ HOÀI LAN

GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ
VÀ KỸ NĂNG SỐNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ HOÀI LAN

GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ
VÀ KỸ NĂNG SỐNG
Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục
Mã số: 9 14 01 02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình
2. TS. Trần Thị Minh Huế

THÁI NGUYÊN - 2018

iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... ii
MỤC LỤC ......................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG................................................................................. v
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu............................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ...................................................................................... 2
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu ................................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học ....................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................ 3
7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ............................................. 3
8. Luận điểm bảo vệ ........................................................................................... 5
9. Đóng góp mới của luận án ............................................................................. 5
10. Cấu trúc, bố cục của luận án ........................................................................ 6
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ
TRỊ VÀ KỸ NĂNG SỐNG .............................................................................. 7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ..................................................................... 7
1.1.1. Những nghiên cứu về trách nhiệm ........................................................... 7
1.1.2. Những nghiên cứu liên quan đến giáo dục tính trách nhiệm ................. 10
1.2. Các khái niệm công cụ .............................................................................. 17
1.2.1. Trách nhiệm ........................................................................................... 17
1.2.2. Tính trách nhiệm .................................................................................... 18
1.2.3. Giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT .............................................. 20
1.2.4. Tiếp cận giá trị và kĩ năng sống ............................................................. 20


2.1.2. Nội dung khảo sát................................................................................... 45
2.1.3. Đối tượng, địa bàn khảo sát ................................................................... 45


v
2.1.4. Phương pháp khảo sát ............................................................................ 46
2.2. Phân tích kết quả nghiên cứu thực trạng về tính trách nhiệm ................... 47
2.2.1. Nhận thức của học sinh THPT về quan niệm giá trị trách nhiệm .......... 47
2.2.2. Thực trạng thực hiện trách nhiệm của HS THPT .................................. 50
2.2.3. Thực trạng giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị
và KNS ............................................................................................................. 76
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2................................................................................. 97
Chương 3: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC
SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ VÀ
KNS .................................................................................................................. 99
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp ................................................................... 99
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục ................................................. 99
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống ........................... 99
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ...................................................... 100
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ....................................................... 100
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ......................................................... 101
3.1.6. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả ....................................................... 101
3.2. Các biện pháp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị
và KNS ........................................................................................................... 102
3.2.1. Biện pháp 1. Tổ chức các chủ đề chuyên biệt để giáo dục tính trách nhiệm
trong giờ sinh hoạt lớp ................................................................................... 102
3.2.2. Biện pháp 2: Tích hợp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT thông qua
tổ chức hoạt động dạy học các môn học ........................................................ 107
3.2.3. Biện pháp 3: Tích hợp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT thông qua
tổ chức các hoạt động tập thể/ hoạt động trải nghiệm sáng tạo ..................... 109

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ đầy đủ

Chữ viết tắt
CBQL

Cán bộ quản lý

CMHS

Cha mẹ học sinh

ĐC

Đối chứng

ĐTB

Điểm trung bình

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

SD


TN

Trải nghiệm

RQĐ

Ra quyết định


v

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Bảng thể hiện mẫu khảo sát ............................................................. 46
Bảng 2.2. Nhận thức của HS về các quan niệm giá trị trách nhiệm ................ 47
Bảng 2.3. Đánh giá của GV và tự đánh giá của HS về thực hiện trách nhiệm đối
với bản thân .................................................................................... 50
Bảng 2.4. Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệm đối với bản
thân ................................................................................................. 53
Bảng 2.5. Đánh giá của GV, HS về thực hiện trách nhiệm đối với học tập,
trường, lớp của HS .......................................................................... 55
Bảng 2.6. Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệm đối với học
tập, trường, lớp ............................................................................... 58
Bảng 2.7. Đánh giá của GV, CMHS và tự đánh giá của HS về thực hiện trách
nhiệm đối với gia đình .................................................................... 61
Bảng 2.8. Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệm đối với
gia đình .................................................................................... 65
Bảng 2.9. Đánh giá của GV và tự đánh giá của HS về thực hiện trách nhiệm của
bản thân đối với cộng đồng ............................................................ 67
Bảng 2.10. Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệm của bản
thân đối với cộng đồng ................................................................... 72

Bảng 3.5. Bảng phân phối mức độ đo ý thức trách nhiệm của HS sau TN đợt
1 .................................................................................................... 131
Bảng 3.6. Kết quả đo hành vi nhóm TN1 và ĐC1 sau thực nghiệm đợt 1 .... 132
Bảng 3.7. Kết quả khảo sát đầu vào ý thức trách nhiệm của nhóm TN2 và ĐC2
đợt 2 .............................................................................................. 134
Bảng 3.8. Kết quả khảo sát đầu vào đo hành vi của nhóm TN2 và ĐC2....... 135
Bảng 3.9. Kết quả so sánh ý kiến tự đánh giá của HS và GV, HS và CMHS 136
Bảng 3.10. Bảng kết quả đo ý thức trách nhiệm của HS nhóm TN2 và ĐC2 sau
thực nghiệm .................................................................................. 137
Bảng 3.11. Kết quả đo hành vi thể hiện tính trách nhiệm của nhóm TN2 và ĐC2
sau thực nghiệm ............................................................................ 138
Bảng 3.12. Bảng phân phối mức độ đo ý thức trách nhiệm của HS sau TN
đợt 2 .............................................................................................. 140
Bảng 3.13. Kết quả đo hành vi nhóm TN1 và ĐC1 lần 2 sau thực nghiệm đợt
2 .................................................................................................... 141
Bảng 3.14. So sánh kết quả ý thức trách nhiệm sau thực nghiệm đợt 1 và đợt
2 .................................................................................................... 142


vii

Bảng 3.15. So sánh kết quả hành vi thể hiện tính trách nhiệm sau thực nghiệm
đợt 1 và đợt 2 ................................................................................ 143


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
Trách nhiệm là một giá trị sống cần giáo dục cho học sinh trên toàn thế giới
Xã hội hiện đại với nhiều thay đổi nhanh chóng trong các lĩnh vực kinh tế, xã


2
lập và tự tin; có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước và nhân loại; tôn
trọng pháp luật và thực hiện nghĩa vụ đạo đức.
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới (tháng 7/2017) cũng đã xác định
yêu cầu về phẩm chất cần đạt của học sinh phổ thông là "Chương trình giáo dục phổ
thông hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu sau: yêu đất
nước, yêu con người, chăm học, chăm làm, trung thực, trách nhiệm" [16, 6]
Giáo dục trách nhiệm cho học sinh lứa tuổi THPT rất quan trọng
Lứa tuổi HS THPT là chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn. Do sự phát triển
về thể lực, sự hoàn thiện về trí tuệ cũng như tính xã hội hóa ngày càng cao, nhân cách
của học sinh THPT có những nét phát triển mới, khác về chất so với lứa tuổi trước
đó. Một đặc điểm nhân cách nổi bật của lứa tuổi này là sự phát triển tự ý thức, quan
tâm đến viễn cảnh tương lai, “tình yêu bè bạn”, vai trò công dân, suy nghĩ về cuộc
sống và tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống là xu hướng tự nhận thức bản thân. Ý thức nghề
nghiệp và sự lựa chọn con đường sống tương lai của học sinh THPT ...điều đó đòi
hỏi ý thức trách nhiệm của học sinh THPT cao hơn so với các giai đoạn lứa tuổi trước
để các em có những quyết định trách nhiệm và ý chí thực hiện trách nhiệm trong các
vai trò của mình.
Thực trạng giáo dục trách nhiệm cho HS nói chung cho học sinh THPT nói
riêng chưa cho kết quả như mong đợi
Cách làm giáo dục hiện nay nói chung, giáo dục trách nhiệm cho HS nói riêng
còn thiên về truyền thông nâng cao nhận thức, mang tính giáo điều, chưa tạo cơ hội
cho HS được trải nghiệm, suy ngẫm, lựa chọn và đánh giá các giá trị, cũng như rèn
luyện, phát triển những hành vi, hành động tích cực. Cách làm nào sẽ dẫn đến kết quả
đó. Cách làm giáo dục như hiện nay dẫn đến kết quả là HS có thể nhận thức đúng
nhưng chưa đủ tin để hành động theo niềm tin, hoặc có thể có ý thức, có niềm tin
nhưng chưa đủ năng lực thực hiện hành động hành vi tích cực. Thực tiễn đã cho thấy
thực trạng là đa phần HS thờ ơ với các tính huống cần phải thể hiện trách nhiệm, với
bổn phận và nghĩa vụ của mình, nên dẫn đến nhiều hệ lụy đáng tiếc

giá trị và kỹ năng sống.
5.3. Đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục tính trách nhiệm cho HS
THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống.
5.4. Thực nghiệm kiểm chứng tính khả thi của biện pháp đề xuất
6. Phạm vi nghiên cứu
Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng về tính trách nhiệm của HS THPT và
giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT thông qua 6 trường THPT ở 3 tỉnh: Hà Nội,
Thừa Thiên Huế, Đồng Nai
Tiến hành thực nghiệm tại 2 trường: THPT Xuân Lộc, Đồng Nai; THPT Trấn
Biên, Đồng Nai
Qui mô khảo sát bao gồm: 402 CBQL + GV, 30 CMHS và 437 HS.
7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu


4
7.1. Phương pháp luận
7.1.1. Quan điểm hệ thống
Quá trình giáo dục là một hệ thống trong đó có sự tương tác giữa các yếu tố
như: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục, con đường giáo
dục, lực lượng tham gia... Theo quan điểm hệ thống, nghiên cứu giáo dục tính trách
nhiệm cho HS THPT cần đảm bảo mối quan hệ biện chứng giữa các thành tố này.
7.1.2. Quan điểm hoạt động
Nhân cách được đánh giá thông qua hoạt động. Từ đó, HS chiếm lĩnh được
các giá trị văn hóa xã hội và thể hiện các giá trị đó trong cuộc sống. Việc xây dựng
các biện pháp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT cần phải dựa trên các hoạt
động trải nghiệm có tính đa dạng, phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhu cầu, hoạt động
học tập của HS và đảm bảo cơ chế trải nghiệm trong giáo dục tính trách nhiệm
7.1.3. Tiếp cận phức hợp, đồng bộ
Mặc dù tiếp cận giá trị và KNS là cốt lõi trong luận án này, nhưng cần phải kết
hợp với tiếp cận phức hợp để tiến hành giáo dục tính trách nhiệm thông qua mọi hoạt

8. Luận điểm bảo vệ
 Tính trách nhiệm vừa là phẩm chất vừa là năng lực thể hiện trách nhiệm
cá nhân.
 Giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT cần phải tiếp cận giá trị và KNS
thì mới bền vững. Có thể sử dụng giờ sinh hoạt lớp để tổ chức giáo dục giá trị trách
nhiệm, kĩ năng ra quyết định có trách nhiệm và kĩ năng đảm nhận trách nhiệm cho
HS THPT, bởi vì cách làm này sẽ làm cho HS không chỉ tin vào giá trị trách nhiệm,
mà còn có năng lực thể hiện giá trị trách nhiệm trong các tình huống phải ra quyết
định và đảm nhận trách nhiệm.
 Giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS là cốt
lõi, đồng thời cần kết hợp với các cách tiếp cận phức hợp và đồng bộ thì mới hiệu
quả. Để tính trách nhiệm của HS phát triển bền vững thì cần tận dụng tất cả các con
đường giáo dục: Thông qua giờ sinh hoạt lớp, thông qua dạy học, hoạt động trải
nghiệm, kỷ luật tích cực thực hiện nội quy trường, lớp, đồng thời cần đảm bảo sự
phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo cơ hội cho HS cũng
cố niềm tin vào giá trị trách nhiệm và rèn luyện kỹ năng thể hiện tính trách nhiệm đó cũng chính là thể hiện tiếp cận giá trị và KNS.
 Có thể sử dụng giờ sinh hoạt lớp để tổ chức giáo dục giá trị trách nhiệm, kỹ
năng ra quyết định có trách nhiệm và kỹ năng đảm nhận trách nhiệm cho HS THPT.
9. Đóng góp mới của luận án
 Về lý luận: Góp phần làm sáng tỏ lý luận về giáo dục tính trách nhiệm cho
HS THPT nói chung và giáo dục tính trách nhiệm theo tiếp cận giá trị và kỹ năng
sống nói riêng. Ngoài việc kế thừa lý luận giáo dục theo tiếp cận hệ thống cấu trúc,
theo tiếp cận phức hợp và đồng bộ trong tiến trình giáo dục, tác giả còn vận dụng
cách tiếp cận giá trị và KNS trong giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT nhằm
đảm bảo cho các em được trải nghiệm, đánh giá, lựa chọn giá trị để có niềm tin sống


6
phải có trách nhiệm, ra quyết định có trách nhiệm và kỹ năng đảm nhận trách nhiệm
hiệu quả

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO
HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN
GIÁ TRỊ VÀ KỸ NĂNG SỐNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu về trách nhiệm
Tính trách nhiệm được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như xã hội
học, luật học, đạo đức học, tâm lý học, giáo dục học... Việc tìm hiểu chung về tính
trách nhiệm trong và ngoài nước giúp khái quát hóa được vấn đề nghiên cứu; qua đó
kế thừa được những luận điểm giá trị cũng như chỉ ra những hạn chế trong cách tiếp
cận trước đây, từ đó định hướng xây dựng các luận điểm và phương pháp luận mới
để giải quyết thực trạng tính trách nhiệm của HS THPT hiện nay.
1.1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
Ở công trình nghiên cứu “Khía cạnh tâm lý - xã hội của tính trách nhiệm trong
hoạt động của chuyên gia” của A.L.Xlôbốtxky [91], thái độ trách nhiệm được xem là
phạm trù xã hội học. Theo ông, để điều chỉnh hành vi xã hội, tham gia vào nhiều mối
quan hệ xã hội, thay đổi các mối quan hệ xã hội đều phải phụ thuộc vào thái độ trách
nhiệm.
Trong công trình nghiên cứu “Tâm lý học trách nhiệm” của K.Muzdưbaép [70],
ông đã nghiên cứu về thái độ trách nhiệm trong lao động chung. Kết quả nghiên cứu
cho thấy, đánh giá về sự nhận thức thái độ trách nhiệm phụ thuộc vào mức độ phát triển
của tập thể, của tổ chức lao động. Xét ở góc độ cá nhân, thái độ trách nhiệm gắn liền
với hành động. Thông qua hành động, chúng ta có thể đánh giá được ý thức chấp hành
và ý thức trách nhiệm của cá nhân. Nếu được kiểm tra thường xuyên, các hoạt động
của học sinh sẽ dần đáp ứng được với mục tiêu đã đề ra.
Năm 1944, nhà tâm lý học xã hội F.Heider cho rằng vấn đề trách nhiệm là vấn
đề đánh giá hành vi.
Theo các nhà nghiên cứu tâm lý học, các tác giả chỉ nghiên cứu sâu về thái độ
trách nhiệm và xem thái độ trách nhiệm như một phẩm chất nhân cách của con người.
Các nhà nghiên cứu tâm lý học Xô Viết đã tập trung nghiên cứu về giáo dục thái độ

thất bại của nhóm là do những yếu tố bên ngoài liên quan đến nhóm này.
Trong cuốn sách “Việc quy trách nhiệm đối với những thành công và thất bại
trong những nhóm trình độ phát triển khác nhau” [89], "Việc quy trách nhiệm và
nhận trách nhiệm trong những điều kiện của tập thể lớp" [79] của I.A.Sukhinxkaia
cho rằng thái độ trách nhiệm là một hiện tượng quan hệ liên nhân cách, nhấn mạnh
tính xã hội trong phẩm chất này. Tính xã hội xuất hiện khi một con người có trách


9
nhiệm với hành vi của mình trước xã hội. Kết quả nghiên cứu cho rằng, mức độ phát
triển của nhóm càng cao thì hành vi trách nhiệm mang tính khách quan càng cao.
1.1.1.2. Những nghiên cứu trong nước
Ở nước ta, nghiên cứu tính trách nhiệm hạn chế, dưới đây là một số nghiên
cứu hướng đến tính trách nhiệm cá nhân, xã hội:
• Tác giả Nguyễn Đình Hòa Tính cho rằng trách nhiệm xã hội của cá nhân
trong bài viết “Nâng cao trách nhiệm xã hội của cá nhân trong điều kiện kinh tế thị
trường ở Việt Nam hiện nay”, được quan niệm như là nghĩa vụ phải gánh vác, thực
hiện; là cái buộc phải làm, không những phải làm mà phải làm tốt dưới sự giám sát
của người khác; nó được thể hiện ở khía cạnh quan hệ (với cộng đồng và xã hội) và
tính chất (trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội như: thực thi pháp luật, bảo vệ môi
trường, tiêu dùng an toàn, thực phẩm ...) và được xét trong quy phạm pháp luật và
đạo đức đối với hành vi xã hội của cá nhân đó.
• Bên cạnh đó, tác giả Nguyễn Văn Phúc, trong bài viết “Trách nhiệm của con
người trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” cho rằng, trách nhiệm
là phẩm chất xã hội của con người, trách nhiệm được hình thành trong quan hệ giữa
con người với con người, giữa con người với xã hội; nghĩa là nó có cơ sở trong việc
giải quyết các quan hệ lợi ích và chịu sự quy định phát triển xã hội và nhân cách.
• Từ góc độ của doanh nghiệp, tính trách nhiệm xã hội được hiểu là bổn phận
quan trọng của doanh nghiệp đó với môi trường đời sống con người (cả môi trường
tự nhiên lẫn môi trường xã hội) để hướng đến phát triển bền vững và an sinh xã hội

con đường, phương tiện và những phương thức hình thành thái độ trách nhiệm cho
học sinh; nhấn mạnh vai trò của trải nghiệm thực tiễn, hoạt động cá nhân chuyển hóa
những kiến thức về giá trị xã hội vào ý thức của các em kết hợp với động cơ của hành
vi và phải mang lại ý nghĩa riêng đối với HS như là một nhiệm vụ gắn liền với bản
thân. Điều này làm cơ sở để xây dựng các nguyên tắc cần phải tuân thủ khi giáo dục
tính trách nhiệm (sẽ được trình bày chi tiết trong phần cơ sở lý luận, phương pháp
luận).
1.1.2. Những nghiên cứu liên quan đến giáo dục tính trách nhiệm
1.1.2.1. Những nghiên cứu trên thế giới
Về giáo dục thái độ trách nhiệm, từ nền tảng triết lý, đạo đức học nêu trên,
các nhà tâm lý, giáo dục hướng đến việc nghiên cứu giáo dục ý thức và thái độ trách
nhiệm như là hợp phần của việc hình thành và phát triển nhân cách con người. Các
nhà nghiên cứu tâm lý học Xô Viết đã tập trung nghiên cứu về giáo dục thái độ trách
nhiệm cho các lứa tuổi khác nhau, nghiên cứu về thái độ trách nhiệm như một hiện
tượng tâm lý xã hội và hình thành thái độ trách nhiệm trong hoạt động nói chung và
trong lao động nói riêng.


11
Theo lứa tuổi, trước hết phải kể đến các công trình nghiên cứu như: “Sự hình
thành thái độ trách nhiệm ở trẻ 6 - 7 tuổi. Hình thành mối quan hệ tương tác tập thể
ở trẻ mẫu giáo” của nhà tâm lý Xô Viết K.A.Klimôva [81] và "Vấn đề nghiên cứu
thái độ trách nhiệm đối với những nhiệm vụ xã hội giao phó" của nhà tâm lý
L.X.Xlavina [87] đã tập trung nghiên cứu về những điều kiện cơ bản và những
phương thức hình thành thái độ trách nhiệm ở lứa tuổi nhỏ.
Nghiên cứu của M.N.Chen [92] nghiên cứu về việc hình thành thái độ trách
nhiệm ở lứa tuổi thiếu niên thông qua việc hoạt động công ích. Ông cho rằng động
cơ và mức độ tri thức là những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành thái độ trách
nhiệm.
Các công trình nghiên cứu của các nhà giáo dục học như: “Giáo dục thái độ

• Giáo dục thái độ trách nhiệm cho HS ở mọi lứa tuổi từ trẻ nhỏ đến thiếu
niên và HS cuối cấp phổ thông đều đã được quan tâm nghiên cứu.
• Giáo dục thái độ trách nhiệm thông qua những hoạt động cụ thể như lao
động, hoạt động tập thể, hoạt động công ích, hoạt động Đoàn đã được đi sâu nghiên
cứu.
• Ngoài ra các con đường, các điều kiện, các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục
thái độ trách nhiệm cũng đã được đề cập trong những nghiên cứu này.
Về giáo dục hành vi trách nhiệm, những nghiên cứu về giáo dục hành vi trách
nhiệm có ít hơn những nghiên cứu về giáo dục thái độ, ý thức trách nhiệm.
Tác giả V.M.Pítxkun nghiên cứu: “Những điều kiện tâm lý của việc hình thành
hành vi trách nhiệm của học sinh cuối cấp” [86]. Tác giả nghiên cứu những điều kiện
quy định sự hình thành nhân cách và ý nghĩa của những điều kiện đó đối với sự phát
triển thái độ trách nhiệm của học sinh. Tác giả đã khẳng định rằng, sự hình thành
hành vi trách nhiệm của học sinh lớn là phải chuyển hóa những kiến thức về giá trị
xã hội vào ý thức của các em kết hợp với động cơ của hành vi và ý nghĩa riêng đối
với các em là nhận cho mình một nhiệm vụ. Đây là một luận điểm có thể kế thừa và
có thể suy ra rằng, muốn giáo dục hành vi trách nhiệm cho HS không chỉ dừng ở
những hiểu biết của các em mà phải chuyển giá trị trách nhiệm khách quan của xã
hội thành ý thức của cá nhân và có ý nghĩa đối với cá nhân, tạo thành nhu cầu, động
cơ hành động, hành vi có trách nhiệm.
1.1.2.2. Những nghiên cứu trong nước
Ở nước ta, các nghiên cứu chuyên biệt về tính trách nhiệm còn ít được đề cập
tới, đa phần hướng đến phẩm chất, giá trị và kỹ năng sống một cách chung nhất,
không tách biệt cũng như xác định tính giá trị hay sự ảnh hưởng của chúng với nhau...
các nghiên cứu quan tâm xem xét tính trách nhiệm cá nhân và xã hội đặt trong tương
quan quyền lợi giữa các bên, dưới sự giám sát và quy định của pháp luật trong bối
cảnh tác động xã hội hiện nay;


13

• Các nghiên cứu về giáo dục thái độ trách nhiệm hay hành vi trách nhiệm
thực chất đều hướng đến hình thành một phẩm chất nhân cách, một nét tính cách có
thể gọi là tính trách nhiệm.