A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay, khi nhắc đến việc học lịch sử, không chỉ là nhiều học sinh mà người
lớn cũng tỏ ra không hứng thú. Ở các nhà trường phổ thông, phải nhìn nhận một
thực tế là ít được học sinh coi trọng. Các em chỉ tập trung học những môn phục vụ
cho việc thi cử, lập nghiệp sau này. Đó là một trong những nguyên nhân khiến cho
môn lịch sử bị học sinh và nhiều phụ huynh xem nhẹ. Cũng có một lí do khách
quan từ chính môn lịch sử đem lại, đó là học sinh học về những cái đã xảy ra cách
hiện nay hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn năm. Khi nhắc đến các sự kiện lịch sử
thì không phải là nó diễn ra ngay trước mắt chúng ta, mà chỉ được tái hiện lại trong
trí óc của người học. So với các bộ môn khác, khả năng ghi nhớ của học sinh, năng
lực tiếp thu bài ở bộ môn lịch sử còn đang ở mức hạn chế.
Mỗi một sự kiện lịch sử khi diễn ra đều ở trong một bối cảnh nhất định. Và khi
nó đã diễn ra thì nó cũng tác động đến các lĩnh vực khác, đồng thời cũng để lại
những kết quả, ý nghĩa sau này. Cho nên, khi giảng dạy lịch sử, cũng cần chú ý đến
mối quan hệ, liên quan giữa lịch sử với các môn khác. Tuy nhiên, hiện nay nhiều
giáo viên vẫn chưa biết lồng ghép, kết hợp kiến thức các bộ môn hoặc không chịu
khó tìm hiểu vấn đề này. Nhiều giáo viên chưa biết biến những sự kiện lịch sử
thành những hình ảnh sinh động, chân thực, khắc sâu vào trí óc người học. Xuất
phát một phần đó là họ chưa có sự liên hệ với những kiến thức bộ môn khác, lại
cũng không có sự liên hệ với thực tiễn cuộc sống. Lịch sử vốn nó là một chuỗi
những sự kiện khô khan, không biết nói, nếu giáo viên không có sự vận dụng khéo
léo, tổng hợp các lĩnh vực liên quan thì rõ ràng sẽ dẫn đến một tiết học buồn tẻ,
không có sức hút. Mỗi một sự kiện, một hiện tượng lịch sử xảy ra, nó đều có một
không gian nhất định, nói cách khác, đó là vị trí địa lí mà nó diễn ra. Và khi mà văn
học chữ viết đã phát triển, thì nhiều sự kiện, hiện tượng lịch sử đã trở thành cảm
hứng, là nguồn gốc hình thành nên những tác phẩm văn học, thậm chí đó là những
tác phẩm bất hủ. Nhưng mục tiêu của môn lịch sử là giúp học sinh tìm hiểu về cội
nguồn loài người, tổ tiên, ông cha, học tập và rút được những kinh nghiệm cho
cuộc sống hiện tại. Sau khi học xong, học sinh có ghi nhớ được các sự kiện, nhớ
được địa danh, nhân vật thì nó cũng chỉ đạt được một phần mục tiêu của môn học,

3. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc sử dụng kiến thức liên môn để giúp
học sinh nắm vững những kiến thức cơ bản về diễn biến cuộc kháng chiến chống
Tống (1076 - 1077) và có thêm những kiến thức về các bộ môn xã hội và giáo dục
kĩ năng sống ở lớp 7 trường PTDTBT THCS Na Mèo - Quan Sơn.
4. Thời gian nghiên cứu và giới hạn của đề tài
- Thời gian: Đề tài được thực hiện trong năm học 2014 - 2015 ở trường
PTDTBT THCS Na Mèo - Quan Sơn.
- Giới hạn: Đề tài mà chúng tôi mang tính chất thực nghiệm là chủ yếu nên chỉ
giới hạn trong phạm vi nhỏ hẹp, đó là bài 11: “Cuộc kháng chiến chống quân xâm
lược Tống (1075 - 1077)” phần II: “Giai đoạn thứ hai (1076 - 1077)” trong chương
trình lịch sử lớp 7 cùng với giáo viên dạy môn lịch sử và ở hai lớp 7A và 7B.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong phạm vi của đề tài này, tôi đã áp dụng các phương pháp sau:
- Nghiên cứu lý thuyết: phân tích, tổng hợp các tài liệu lí luận, các sách báo,
thông tin internet về vị trí vai trò của việc vận dụng kiến thức liên môn, sách giáo
khoa, sách giáo viên, thiết kế bài giảng môn lịch sử lớp 7, áp dụng vào một bbài
dạy cụ thể.

2


- Nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực tế về việc dạy và học lịch sử nói chung
và việc sử dụng kiến thức liên môn giảng dạy trong dạy học lịch sử nói riêng . Điều
tra tình hình học tập, tâm lý của học sinh.
- Thực nghiệm sư phạm: Thực hiện áp dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy
trong một tiết học cụ thể, qua đó kiểm chứng về tính hiệu quả của việc sử dụng
kiến thức liên môn vào giảng dạy lịch sử.
- Phương pháp toán học thống kê: So sánh kết quả học tập của học sinh thông
qua các bài kiểm tra giữa trước và sau khi áp dụng đề tài để đánh giá hiệu quả của

những sự việc chính nghĩa, củng cố lòng yêu nước, tự hào dân tộc, biết trân trọng
những gì đang có và phấn đấu học tập.
Rõ ràng là hiện nay, việc sử dụng kiến thức liên môn để phục vụ cho một giờ
dạy lịch sử là rất quan trọng. Nó là một nguyên tắc mà bắt buộc giáo viên nào cũng
phải tuân thủ khi thực hiện việc giảng dạy cho học sinh. Vấn đề khai thác, sử dụng
hợp lí kiến thức liên môn chính là đã góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ
môn. Nếu giáo viên biết khai thác và sử dụng hợp lí, thì sẽ đem lại kết quả tích cực
cho bộ môn lịch sử nói riêng và nhiều bộ môn khác trong nhà trường phổ thông nói
chung.

4


2. Thực trạng vấn đề dạy và học liên môn ở trường PTDTBT THCS Na
Mèo:
2.1. Về phía giáo viên
- Ở trường PTDTBT THCS Na Mèo hiện nay, số giáo viên trẻ, đạt trình độ
chuẩn, trên chuẩn chiếm tỉ lệ cao. Đối với những giáo viên này, họ có đủ trình độ
chuyên môn, không chỉ trong bộ môn mình phụ trách mà còn ở các môn thuộc tổ
chuyên môn. Bởi vì do nhiều lí do, có những lúc giáo viên phải tham gia giảng dạy
một số tiết không phải chuyên ngành của mình nhưng thuộc tổ chuyên môn. Ví dụ
như giáo viên Ngữ văn dạy Lịch sử, Giáo dục công dân; giáo viên Lịch sử dạy Địa
lí, Giáo dục công dân. Điều này ngẫu nhiên lại là một điều tích cực đối với giáo
viên. Trong quá trình dạy thay như vậy, nhiều giáo viên sẽ vận dụng được những
kiến thức chuyên môn của mình vào bài dạy thay đó, đồng thời cũng sẽ lĩnh hội
những kiến thức đã dạy thay để phục vụ cho môn mình phụ trách.
Theo xu thế chung của ngành giáo dục cũng như hoạt động chuyên môn của
Nhà trường, nhiều giáo viên đã tích cực đổi mới phương pháp dạy học, trong đó có
việc sử dụng kiến thức liên môn trong bài giảng. Đa số giáo viên đều quan tâm và
tìm hiểu về vấn đề này. Đặc biệt là đối với các giáo viên thuộc tổ chuyên môn xã

địa phương. Năng lực tiếp thu, tư duy, vận dụng ... của các em vẫn còn hạn chế.
Các em ít được tiếp xúc với các phương tiện truyền thông, khả năng nắm bắt, cập
nhật thông tin còn bị gò bó bởi điều kiện kinh tế khó khăn.
Một vấn đề nữa là trước đây, việc vận dụng kiến thức liên môn trong giảng
dạy môn Lịch sử nói riêng và các bộ môn khác nói chung ở trường PTDTBT THCS
Na Mèo ít được quan tâm đúng mức, cho nên khi áp dụng việc dạy học liên môn
cho các em gặp không ít khó khăn, các em không tránh khỏi bỡ ngỡ, không ghi nhớ
được các kiến thức liên môn hoặc không thấy được mối quan hệ giữa chúng.
3. Vận dụng kiến thức liên môn vào một tiết học thể:
Trên cơ sở đã phân tích ở trên, dưới đây chúng tôi đưa ra một ví dụ về việc
tích hợp và sử dụng kiến thức liên môn vào một tiết học lịch sử lớp 7.
Bài 11: “Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077)” phần II:
“Giai đoạn thứ hai (1076 - 1077)”
3.1. Mục tiêu cụ thể:
* Về kiến thức:
- Môn Lịch sử: Giúp các em nắm được:
+ Diễn biến sơ lược cuộc kháng chiến chống Tống ở giai đoạn hai và thắng lợi
to lớn của nhân dân Đại Việt.
+ Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Như Nguyệt.
+ Cách đánh giặc độc đáo của Lý Thường Kiệt.
- Môn Ngữ văn: Giúp các em:
+ Xác định được hoàn cảnh ra đời của bài thơ “Nam quốc sơn hà” của Lý
Thường Kiệt.
+ Củng cố lại kiến thức về thể thơ, nội dung bài thơ, đây được coi là bản tuyên
ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc ta.
- Môn Địa lí: Giúp các em:
+ Xác định được vị trí địa lí của khúc sông Như Nguyệt thuộc tỉnh Bắc Ninh
hiện nay.
+ Xác định được vị trí của sông Đông Kênh (Quảng Ninh), tỉnh Bắc Ninh, Bắc
Giang, Thăng Long (Hà Nội)

(1075 – 1077)
Tiết 16: GIAI ĐOẠN THỨ HAI (1076 – 1077)
A. Mục tiêu bài học:
1. Kiến thức: Học sinh nắm được diễn biến sơ lược cuộc kháng chiến chống Tống ở
giai đoạn hai và thắng lợi to lớn của nhân dân Đại Việt, nguyên nhân thắng lợi và ý
nghĩa lịch sử trận chiến Như Nguyệt.
2. Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng lược đồ để trình bày diễn biến.
- Vận dụng các kiến thức bộ môn liêm quan.
3. Thái độ: Giáo dục lòng tự hào về truyền thống yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa
của nhân dân ta.
B. Phương tiện dạy học:
Lược đồ trận tuyến Như Nguyệt, SGK, tư liệu tham khảo
C. Hoạt động dạy học:
1. Ổn định:
2. Kiểm tra bài cũ:
Nhà Lý tiến công sang đất Tống để tự vệ đã thu được kết quả gì?
7


3. Bài mới:
GV giới thiệu: Sau khi đánh vào các căn cứ của quân Tống ở dọc biên giới, rút
quân về nước Lý Thường Kiệt biết rằng những âm mưu của nhà Tống không phải
đã được dập tắt. Do đó ông đã tích cực chuẩn bị cho kháng chiến …
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung
1.Kháng chiến bùng nổ
- GV: Sau khi đánh bại quân Tống ở Ung
Châu, Lý Thường Kiệt biết quân Tống sẽ
phục thù do đó nhanh chóng rút quân về

chuẩn bị đối phó của Lý Thường Kiệt?
- Lợi hại, tính toán cẩn thận
Câu hỏi: Sau khi thất bại ở Ung Châu, nhà
8


Tống đã làm gì?
GV dùng lược đồ trình bày diễn biến.
GV tường thuật:
+ Cuối 1076: Quân Tống do Quách Quỳ,
Triệu Tiết chỉ huy tiến vào nước ta.
Một đạo quân thủy theo đường biển vào để
tiếp ứng.
- Tháng 1 năm 1077, quân Tống vượt qua
ải Nam Quan vào Lạng Sơn tiến đánh nước
ta. Sau những trận đánh nhỏ, quân Tống
tiến đến bờ Bắc sông Như Nguyệt.
- Quân thuỷ bị chặn đánh ác liệt ở Quảng
Ninh nên không đến hỗ trợ được.
- GV yêu cầu HS trình bày lại diễn biến ban
đầu.

Diễn biến:
+ Cuối 1076: quân Tống tấn công
vào nước ta: 10 vạn bộ + 1 vạn ngựa
+ 20 vạn dân phu.
+ Đầu 1077, ta đánh nhiều trận nhỏ
cản địch, quân Tống đóng ở bờ Bắc
sông Cầu chờ quân thuỷ.


9


Đảm bảo mối quan hệ bang giao hoà hiếu,
không muốn có thêm thương đau, máu đổ
cho binh lính và nhân dân hai nước.
Tích hợp kiến thức về giáo dục công dân:
truyền thống đoàn kết của dân tộc.
Câu hỏi: Trận chiến trên sông Như Nguyệt * Nguyên nhân thắng lợi:
thắng lợi là do những nguyên nhân nào ?
+ Tinh thần đoàn kết chiến đấu của
nhân dân ta.
+Tài chỉ huy của Lý Thường Kiệt
Câu hỏi: Chiến thắng ở phòng tuyến Như * Ý nghĩa:
Nguyệt có ý nghĩa gì?
+ Là trận đánh tuyệt vời trong lịch
sử chống ngoại xâm.
+ Nền độc lập, tự chủ được củng cố.
+ Nhà Tống từ bỏ âm mưu xâm lược
Tích hợp kiến thức về giáo dục công dân, Đại Việt.
giáo dục kĩ năng sống:
GV kết luận thêm: Như vậy qua cách kết
thúc chiến tranh của Lý Thường Kiệt trong
tiết học hôm nay, các em cần nhớ, trong
quan hệ và cuộc sống hàng ngày, chúng ta
phải luôn luôn có thái độ hòa nhã, thân
thiện, không được gây xích mích, thù oán
làm ảnh hưởng đến các mối quan hệ.
Đồng thời chúng ta phải luôn luôn có tinh
thần yêu nước, biết ơn đến các thế hệ cha

D. Lạng Sơn
Câu 3: Bài thơ “Nam quốc sơn hà” được đọc trong hoàn cảnh?
A. Quân Tống tiến vào biên giới nước ta.
B. Quân Tống đang vượt sông tấn công.
C. Quân Tống đã thất bại hoàn toàn.
Câu 4: Kế sách chủ động giảng hòa của Lý Thường Kiệt thể hiện truyền thống
gì của dân tộc ta?
A. Tôn sư trọng đạo.
B. Uống nước nhớ nguồn.
C. Hiếu học.
D. Nhân nghĩa
Câu 5: Một trong những nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến là?
A. Quân ta đông gấp bội
B. Quân Tống quá yếu.
C. Nhân dân ta đoàn kết một lòng.
Câu hỏi tự luận: Tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn hai
(1076 - 1077)
Kết quả:
Ở mức độ tương đương về chất lượng của học sinh hai lớp, kết quả bài kiểm
tra của học sinh như sau:
Lớp

Giỏi

Sĩ số
SL

Khá
%


giảng dạy lịch sử đã đem lại những kết quả thay đổi tích cực. Nó đã làm cho bài
học lịch sử trên lớp trở nên sống động, cụ thể và chân thực hơn, làm tăng hứng thú
học tập môn lịch sử của học sinh.

12


C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Như vậy, việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nói chung và dạy
học lịch sử nói riêng là một việc làm quan trọng, hết sức cần thiết trong xu thế đổi
mới giáo dục hiện nay. Nó góp phần quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình
cảm và phát triển toàn diện cho học sinh. Sử dụng kiến thức liên môn có hiệu quả
sẽ giúp học sinh nắm kiến thức vững vàng và phát triển kĩ năng học tập. Để thực
hiện được điều đó, đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn phải nắm chắc kiến
thức liên môn, chịu khó nghiên cứu, tìm tòi, bổ sung kiến thức của nhiều bộ môn
liên quan để tổng hợp, truyền thụ đến cho học sinh. Đồng thời cũng phải nghiên
cứu vận dụng những biện pháp, cách thức truyền thụ làm sao để cho học sinh hứng
thú học tập, biết cách vận dụng.
Đối với học sinh, việc được học tập theo phương pháp tích hợp kiến thức các
môn học làm thay đổi về nhận thức, thái độ và kết quả môn lịch sử của các em. Các
sự kiện, hiện tượng lịch sử được các em ghi nhớ và hiểu không còn khô khan, cứng
nhắc mà các em đã hiểu vấn đề rộng hơn, sâu hơn, phong phú hơn. Vốn kiến thức
bộ môn khác của học sinh cũng được củng cố, bổ sung. Đồng thời, các em cũng sẽ
phát triển năng lực suy nghĩ, tư duy, sáng tạo, tổng hợp, vận dụng kiến thức trong
học tập, ứng dụng vào thực tiễn. Và thực tế với điều đó thì các em sẽ hứng thú học
tập bộ môn lịch sử hơn.
2. Một số kiến nghị
- Đối với nhà trường, cần bổ sung thêm các tư liệu, tài liệu tham khảo để học
sinh có điều kiện tìm hiểu thêm các kiến thức bên ngoài sách giáo khoa.