Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Hiện nay, để đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học nói
chung và nâng cao chất lượng môn Ngữ văn trong các trường THPT nói riêng đang là
yêu cầu cấp bách, là mục tiêu quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục và nâng cao
chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.
Bên cạnh việc đổi mới và vận dụng các phương pháp dạy học một cách thiết thực
và phù hợp với từng đối tượng học sinh, phù hợp với từng nhà trường ở khắp các vùng
miền đất nước. Việc cập nhật kiến thức văn học, cập nhật các tác phẩm văn học mới là
một vấn đề cần thiết để giảng dạy, hướng dẫn cho giáo viên và học sinh tìm hiểu văn
học, từ đó phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của cả thầy và trò để tạo hứng thú
trong giờ dạy Ngữ văn ở chương trình THPT và nâng cao chất lượng dạy học.
Trong thời đại công nghệ thông tin, học sinh có nhiều con đường tiếp nhận văn
học khác nhau, những tác phẩm mới, những quan điểm đánh giá những tác giả, tác phẩm
văn học có rất nhiều trên mạng internet đáp ứng nhu cầu tìm hiểu văn học của học sinh.
Tuy nhiên bên cạnh những tác phẩm, những cách đánh giá có giá trị tích cực vẫn có
những tác phẩm, cách đánh giá vô bổ, tùy tiện, những tác phẩm có nội dung xấu có ảnh
hưởng tiêu cực đến học sinh. Do đó cần có sự định hướng, hướng dẫn của giáo viên đối
với quá trình tiếp nhận văn học của học sinh.
Mặt khác, chương trình môn Ngữ văn ở bậc THPT, chỉ giới thiệu đến những
thành tựu văn học Việt Nam đến hết XX, không có kiến thức văn học ở đầu thế kỷ XXI,
nên trong quá trình giảng dạy có một số học sinh yêu cầu giới thiệu thêm về văn học ở
đầu thế kỷ XXI đã gây khó khăn, lúng túng cho giáo viên lên lớp vì không hoặc chưa cập
nhật thông tin kịp thời về những đặc điểm văn học, về những nhà văn, nhà thơ, về những
tác phẩm văn học ra đời trong những năm 2001 đến nay.
Do đó, bản thân đã chọn đề tài "Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế
kỷ XXI" để giới thiệu khái quát cho đồng nghiệp và học sinh những nhà văn, nhà thơ,
những tác phẩm văn học nổi tiếng trên thế giới và của Việt Nam. Từ đó để giới thiệu,
hướng dẫn người đọc tìm hiểu thêm về những hiện tượng văn học đó, đặc biệt là những

thành diện mạo nền văn học của nhân loại và của mỗi dân tộc. Trên phạm vi thế giới
cũng như ở mỗi khu vực, mỗi vùng, mỗi dân tộc đều có từng giai đoạn, từng thời kỳ, thời
đại lịch sử với những hiện tượng văn học và trào lưu văn học khác nhau. Chẳng hạn ở
thời kì văn học Phục hưng có các trào lưu văn học như chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa tình
cảm, chủ nghĩa lãng mạn hay chủ nghĩa hiện thực với nhiều tác giả nổi tiếng và nhiều tác
phẩm có giá trị như Rômêô và Juliet của Sếchpia, Người hà tiện của Môlie, Lơ Xít của
Cornây, Những người khốn khổ của Víchto Huy gô... Từ đó nền văn học thế giới có sự
phát triển vượt bậc so với thời kỳ “đêm trường Trung cổ” trước đây.
Qua nhiều thời kỳ, nhiều giai đoạn lịch sử nền văn học thế giới tiếp tục vận động
và phát triển với nhiều thành tựu, đặc biệt là trong thế kỷ XX. Các trào lưu văn học phát
triển nhanh chóng và dồn dập, kết hợp nhiều trào lưu phương pháp sáng tác với nhau.
Tuy nhiên có thể quy vào hai loại hình là : chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa hiện đại. CN
hiện thực gồm có: CN hiện thực mới ( như C. Lê -vi với tác phẩm Chúa Cơ đốc dừng lại
ở Apoli, Kẻ cướp của Béc -tô ở Đức và Italia) , CN hiện thực cấu trúc (như Cuối tuần ở
Goatêmala của M.A. Ax-tu-ri-rax, Phòng xanh của M.V Lô-sa ở Pê ru), CN hiện thực
tâm lí (như Thần tượng vụn nát của M.D Rôdrigét ở Vênêduêla, Ông già biển cả của
Hê-min-guê ở Mỹ) , CN hiện thực thần bí ở Đức, CN hiện thực kì ảo ở châu Mỹ la tinh
(như Đất trắng sắc đỏ của J.A-ma-dô ở Braxin, Chim dữ trong đêm của J. Dô-nô-sê ở
Chi lê), CN hiện thực xã hội chủ nghĩa (như Người mẹ của M. Gor-ki và Chiến tranh và
hoà bình của L.Tôn-xtôi ở Nga...). CN hiện đại gồm có: CN tượng trưng (như Tương
giao của Ch. Bô-đơ-le; Nhà người chăn cừu của A.Vi-nhi), CN biểu hiện (như nhà thơ
Thra-kôn ở Áo, J. Bê-sơ ở Đức, E.Rai-xơ ở Mỹ... , CN vị lai, CN đa đa, CN siêu thực và
CN trừu tượng xuất hiện ở các nước châu Âu, CN hiện sinh (như Dịch hạch của Ca-muy
ở Pháp). Với sự xuất hiện đa dạng phong phú của các trào lưu văn học, văn học thế kỉ
XX đã có nhiều thành tựu nổi bật, mặc dù vẫn còn những mặt tồn tại của nó. Tuy nhiên
văn học đã phản ánh hiện thực cuộc sống và con người một cách toàn diện và sâu sắc
hơn, đa dạng và phong phú hơn trong sáng tạo nghệ thuật.
Ở Việt Nam, ở thế kỷ XX nền văn học phát triển theo hướng hiện đại hoá đã thoát
khỏi nhiều khuôn mẫu của văn học trung đại với những trào lưu văn học xuất hiện những
năm 30-45 như: trào lưu lãng mạn ( tiêu biểu như: Thế Lữ, Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử,

tác phẩm The Enigma of Arrival của V.S. Naipaul người Trinidad (năm 2001); Tiểu
thuyết Sosrtalanság (Không số phận) của Imre Kertész người Hungary (năm 2002); tác
phẩm Disgrace của John Maxwell Coetzee người Nam Phi (năm 2003); tiểu thuyết Giáo
viên đàn piano của Elfriede Jelinek người Áo (năm 2004); những tác phẩm của Harold
Pinter người Anh (năm 2005); những tác phẩm Istanbul, My Name Is Red, Snow của
Orhan Pamuk người Thổ Nhĩ Kỳ (năm 2006); tác phẩm The Clefts, ...của Doris Lessing
người Anh (năm 2007); tác phẩm Révolutions ( Cách mạng ), L’Africain ( Người châu
Phi )… của Le Clézio người Pháp (năm 2008).
Cùng với nền văn học thế giới, văn học Việt Nam đang có sự chuyển mình cùng
với quá trình đổi mới của đất nước. Ở Việt Nam, những năm đầu thế kỷ XXI, nền văn
học nước ta chưa có những thành tựu như ở thế kỷ XX. Trong xu thế chung của thời đại,
xu thế đổi mới của đất nước, văn học Việt Nam cũng có những hiện tượng thu hút với
công chúng, có những tác phẩm lôi cuốn độc giả và có nhiều ý kiến tranh luận của các
nhà nghiên cứu phê bình...Những tác phẩm thể hiện phương pháp sáng tác của chủ nghĩa
tượng trưng, chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa hiện thực kỳ ảo, chủ nghĩa hiện sinh kết hợp
trong mỗi tác phẩm tạo nên dư luận với những ý kiến đánh giá khác nhau. Như những tác
phẩm Cái trống thiếc, Phế đô, Nôn nóng, Báu vật của đời, Đàn hương hình, Cây tỏi nổi
giận, Rừng xanh lá đỏ và Hồ Quý Ly,…toàn những tiểu thuyết dày vài trăm trang nhưng
được nhiều người đang tìm đọc và đọc lại; những: Tự sự 265 ngày, Cõi người rung
chuông tận thế của Hồ Anh Thái, Thân phận tình yêu của Bảo Ninh, Nằm nghiêng của
Phan Huyền Thư, Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, mặc dù cho đến bây giờ, ý
kiến về nhà văn này vẫn rất khác nhau. Tập truyện ngắn mới của Nguyễn Thị Thu Huệ
Nào, ta cùng lãng quên, vừa mới ra, cũng được hào hứng đón đọc. Có những cây viết trẻ,
vừa mới xuất hiện tác phẩm đầu tay, như Nguyễn Ngọc Thuần với Vừa nhắm mắt vừa
mở cửa sổ, Một thiên nằm mộng, Nguyễn Ngọc Tư với những truyện ngắn xinh xẻo tiêu
biểu là truyện ngắn Cánh đồng bất tận và Phương Trinh với Mây bay ngang rồi mây bay
qua, Quả táo, là những truyện ngắn khá tinh tế, hứa hẹn mới lạ… cũng đã được người
đọc chú ý ngay.
Có một xu hướng văn học, chủ nghĩa hiện thực kì ảo gần như đã kết thúc trọn
vẹn vai trò lịch sử của nó. Manh nha từ cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, phát triển mạnh

những cách tân thể hiện được nhiều người chú ý và một số nhà thơ trẻ khác như:
Nguyễn Hữu Hồng Minh, Ngô Tự Lập, Lê Thu Thủy, Phan Huyền Thư, Văn Cầm Hải,
Nguyễn Quyến, Nguyễn Vĩnh Tiến, Ly Hoàng Ly, Dạ Thảo Phương, Nguyễn Danh
Lam... đã tạo được cho mình tiếng nói riêng ở trên thi đàn.
III. Những tác giả, tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI
III.1. Về thơ : Hiện tượng Vi Thuỳ Linh
Tiêu biểu trong các nhà thơ trẻ xuất hiện ở những
năm đầu thế kỷ XXI là nhà thơ Vi Thuỳ Linh, sinh ngày
4/4/1980 tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học Báo chí. Từ năm
1998, Vi Thùy Linh trở thành "Hiện tượng Vi Thùy Linh"
trong thơ trẻ Việt Nam. Tập thơ Đồng Tử của Vi Thùy Linh
vào chung kết Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2006.
Trong đó có nhiều tác phẩm được bạn đọc và giới nghiên
cứu quan tâm và được đánh giá cao. Với những tác phẩm
như: Khát ( NXB Hội nhà văn, 1999 ) , Linh ( NXB Thanh
niên, 2000 ), Đồng Tử ( NXB Văn Nghệ, 2005 ). Ngoài ra
Vi Thuỳ Linh có thơ in trong các tuyển tập như: Thơ trẻ chọn lọc 1994 - 1998 ( NXB
Văn hóa - Thông tin, 1998 ), Thơ sáng tác trẻ ( NXB Hội Nhà Văn, 2000 ) , Tuyển
tập thơ Việt Nam 1975 – 2000 (tập 1, NXB Hội Nhà Văn, 2000)………………………
Thơ của Vi Thuỳ Linh được đánh giá cao, trở thành hiện tượng có giọng điệu
riêng, phong cách riêng, có phong cách thơ mới như nhà thơ Trần Đăng Khoa nhận
xét:
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang

4


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

“Khi bàn về thơ Vi Thuỳ Linh, có người đã gọi chị là nhà thơ đổi mới. Tôi không

mai trong sự ngây ngất. Cũng chẳng cần thông minh hơn nhiều, so với tuổi. Cũng chẳng
cần già hơn nhiều, so với tuổi. Dư luận cũng nên rộng lòng dù giả tạo, cá sấu còn biết
khóc. Còn hơn những kẻ vô tâm. Những nhà thơ trẻ rất cần sự nâng đỡ về tinh thần, tình
cảm, cần sự chỉ dẫn của những người đi trước. …………………………………………..
Bài viết này như một cử chỉ cho thấy không phải dư luận lãng quên Vi Thùy
Linh. Tôi chẳng thể hiến tặng gì ngoài ánh hào quang tăm tối ấy...”
Những đóng góp của Vi Thuỳ Linh đã tạo nên sức sống mới, ban đầu đã tạo nên
phong cách mới góp phần xua tan không khí “trầm lắng” trong làng thơ Việt Nam.
III.2. Về văn xuôi
Trong các hiện tượng của văn học Việt Nam ở những năm gần đây, có một số tác
phẩm nổi bật thu hút nhiều sự chú ý của dư luận độc giả; đó là Nhật kí Đặng Thuỳ
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang

5


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

Trâm của Liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm và Mãi mãi tuổi hai mươi , nhật kí của Liệt sĩ
Nguyễn Văn Thạc. Đó là những tập nhật ký của những người lính trẻ trong cuộc kháng
chiến chống Mỹ cứu nước thể hiện những tình cảm trong sáng, cao đẹp đối với gia đình,
người thân, quê hương đất nước, những khát vọng hoà bình, lí tưởng lớn lao nhưng rất
bình dị và nhân văn. Ngoài ra còn có tác phẩm Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu, Cánh đồng
bật tận của Nguyễn Ngọc Tư đã thể hiện thân phận và khát vọng của những người phụ
nữ. Trong đó, Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm tuy là nhật ký viết trong chiến tranh nhưng
được xem là một hiện tượng văn học ở đầu thế kỷ XXI, được nhiều nước trên thế giới
quan tâm và xuất bản.
2.1. Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm
2.1.1. Tiểu sử
Đặng Thuỳ Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 trong một gia đình trí thức Hà


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

bán được hơn 400.000 bản - được xem là một hiện tượng văn học. Hiện tại cuốn Nhật ký
được lưu giữ tại Viện lưu trữ về Việt Nam ở Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.
Tính đến thời điểm này, đã có 15 nước thỏa thuận mua bản quyền Nhật ký Đặng
Thùy Trâm. Random House bán bản quyền cho 12 nước: Mỹ, Đan Mạch, Hà Lan, Na
Uy, Hàn Quốc, Brazil, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hi Lạp, Đức, Ý, Trung Quốc, Anh.
Gia đình Đặng Thùy Trâm đã bán bản quyền cho Nhật và Thái Lan.
Nhật ký Đặng Thùy Trâm được dịch tiếng Anh và có tựa đề Đêm qua tôi mơ
thấy hòa bình (Last night I dreamed of peace).

Gia đình anh hùng, liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm tiết lộ số bản in sách bìa cứng
(chưa phải là con số cuối cùng) của Đêm qua tôi mơ thấy hòa bình (Last night I
dreamed of peace) tại Mỹ là 33.000 bản, chưa kể sách điện tử và sách bìa mềm. Loại
sách bìa mềm sẽ được xuất bản sau khi đợt phát hành sách bìa cứng chấm dứt. Tại Nhật
Bản, Nhật ký Đặng Thùy Trâm sẽ được in với số lượng 20.000 bản. Tại những nước còn
lại, số bản in được thỏa thuận khoảng vài ngàn. Năm 2009, Nhật ký Đặng Thùy Trâm đã
được đạo diễn Đặng Nhật Minh chuyển thể thành phim truyện Đừng đốt và sẽ ra mắt
công chúng trong thời gian tới.
2.1.3 . Đánh giá
1. Tôi là Frederic Whitehurst. Tôi đã giữ kí ức về chị cô, bác sĩ Đặng Thùy Trâm ba
lăm năm nay. Tôi đã giữ cuốn nhật kí của chị ấy suốt ba lăm năm nay…Sau bao nhiêu
năm tìm kiêm, điều này giống như một giấc mơ và tìm ra gia đình cô khiến tôi bật
khóc…Cuốn nhật kí mà người lính Mỹ đã quyết định giữ lại, không đốt đi, bởi theo lời
của một người lính ngụy-thông dịch viên người Việt trong đơn vị anh ta – thì “ở trong đó
có lửa. Giờ đây, hãy để cho ngọn lửa trong nhật kí của Đặng Thùy Trâm cháy mãi…
2. So với lớp thanh niên ngày nay, người thanh niên của gần bốn chục năm trước có
một cách sống khác, một cách sống không lắm chiều cạnh phong phú, không tự do nhiều
vẻ, nhưng lại trong sáng thánh thiện đến kỳ lạ. Sự tận tụy làm người của Thuỳ Trâm là

Thùy Trâm.
4. Lời Thuỳ là một cây cầu bắc qua dòng sông chất chứa bao sự vô tình, bao cây
đắng, bao nỗi buồn, bao lòng tin lầm lạc đã chia cắt hai dân tộc chúng ta quá lâu…
(Robert Whitehurs - Cựu chiến binh Mỹ)
Có thể nói, Nhật ký Đặng Thùy Trâm là một tác phẩm có giá trị văn học và giá
trị lịch sử để giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thế hệ tuổi trẻ hôm nay và mai sau. Bởi ở đó
rực cháy tấm lòng yêu nước, chan chứa tinh thần nhân văn với những khát vọng cao quý
của tuổi trẻ, lý tưởng sáng ngời nhưng chân thực, với những tâm sự buồn vui ...của con
người. Tác phẩm vừa soi sáng tâm hồn vừa sẻ chia những tình cảm thiết tha về gia đình,
quê hương, đất nước...đã tạo nên sự đồng cảm sâu sắc với người đọc.
2.2. Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư
2.2.1. Tác giả
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976; quê
quán huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau. Hội viên Hội nhà văn
Việt Nam. Hiện là biên tập viên Tạp chí Bán đảo Cà Mau.
……...Nguyễn Ngọc Tư đã đạt được nhiều giải thưởng
như: Giải nhất cuộc thi "Văn học tuổi 20 lần thứ II" của
Nhà xuất bản Trẻ, Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh,
báo Tuổi Trẻ tổ chức năm 2000 với tập truyện "Ngọn đèn
không tắt. Giải thưởng Văn học của Hội nhà văn Việt
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang

8


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

Nam năm 2001 với tập truyện ngắn Ngọn đèn không tắt. Tập sách này đã được chọn in
lại trong "Tủ sách Vàng" của NXB Kim Đồng năm 2003. Giải thưởng văn học ASEAN,
năm 2008.

con thuyền nhỏ, lẻ loi. Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với thế giới bên ngoài, nên lời thoại
cũng cực ngắn và cực ít.
Qua cấu trúc, hình ảnh, khắc hoạ tính cách nhân vật thật sự tài hoa, tác phẩm đã
mở ra một không gian thăm thẳm, đa tầng, đa nghĩa, đa sắc, và bao la hơn không gian vật
chất ấy là thế giới tinh thần, tình cảm của những con người thật hiện đại mà vẫn rất quen
thuộc, thật cá biệt mà vẫn thấy phổ biến đó đây, không chỉ ở một xứ sở cụ thể.
Cốt truyện bạo liệt, nhưng được kể một cách đầy xúc động thể hiện một chủ nghĩa
nhân văn cao cả, sâu sắc, đầy sức cảnh tỉnh.
Ngay từ khi ra đời ( năm 2005), Cánh đồng bất tận đã nhận được nhiều khen
ngợi từ các nhà phê bình cũng như đông đảo bạn đọc yêu văn học.
Trước khi Cánh đồng bất tận ra đời, Nguyễn Ngọc Tư đã in các tập Ngọn đèn
không tắt, Giao thừa, Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư. Những truyện đầu trong tập Cánh
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang

9


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

đồng bất tận bao giờ cũng có chừng mực khi diễn tả về hạnh phúc và cả nỗi buồn đau,
bất hạnh của con người. Chị nhìn cuộc sống và những người xung quanh mình bằng một
tấm lòng khoan dung, độ lượng… Dường như chị cho rằng chẳng có ai là hạnh phúc trọn
vẹn và cũng chẳng có ai là đau khổ đến tận cùng và trong khá nhiều tác phẩm, dường
như chị cũng không đụng chạm nhiều đến sự tuyệt đối của cái tốt và cái xấu… Hãy vui
với những hạnh phúc nho nhỏ mà mình may mắn có được và cũng đừng tuyệt vọng…
Đến Cánh đồng bất tận, chị đã bất ngờ thay đổi trong giọng văn, trong cách nhìn,
trong sự suy ngẫm về cuộc đời. Vẫn những lời văn đặc sệt chất Nam Bộ, nhưng cái nhìn
về cuộc sống không còn bình yên, phẳng lặng như trước mà dữ dội, chua xót, cay đắng…
Chị không còn dễ tính như trước nữa. Chị không chấp nhận cái tính “biện chứng” là phải
nói cả “tốt xấu với một tỷ lệ như thế nào đó” mà tỏ rõ thái độ quyết liệt của mình trước

tế”, “văn học bám sát đời sống thực tế”, văn học “mũi nhọn mũi tà”… Nó đưa văn học
trở lại là văn học, thế thôi, chẳng của gì hết. Và vì vậy, nó khiến văn học ta, cả chúng ta
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang 10


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

nói chung nữa, cũng “toàn cầu hoá” như ai. Nó tạo không gian mới cho chúng ta hít thở
kiểu mới cùng thiên hạ…”
Tác phẩm Cánh đồng bất tận không phải là tác phẩm hay nhất trong văn học
Việt Nam thời kỳ đổi mới nhưng đây là một trong số không nhiều những tác phẩm làm
nhiều người rơi nước mắt, có bao nhiêu là hình ảnh và tâm trạng xót xa về lòng thù hận,
bao nhiêu tâm trạng về nỗi cay cực, cảm thông cho thân phận bất hạnh của con người
như nhiêu tác phẩm lớn ở Việt Nam và trên thế giới xưa nay đã đánh động lương tri của
con người khi viết về cái xấu để phê phán. Từ đó đồng cảm xót xa với nỗi đau khổ của
người phụ nữ nói riêng và con người nói chung, đồng thời mong muốn cuộc đời là những
cánh đồng bất tận về tình yêu thương của con người với con người, là những cánh đồng
bất tận được mùa hạnh phúc.
Năm 2003, Cánh đồng bất tận được báo Văn nghệ - tờ báo uy tín nhất của giới
văn học Việt Nam, bình chọn là một trong những truyện vừa hay nhất của năm. Cái tên
Cánh đồng bất tận theo như tác giả viết: Cánh đồng không có tên, nhưng với tôi và Điền
chẳng có nơi nào vô danh. Chúng tôi nhắc, chúng tôi gọi tên bằng những kỷ niệm mà
chúng tôi có trên mỗi cánh đồng (trích một đoạn trong tác phẩm). Cũng theo các nhà phê
bình đây là một trong số không nhiều truyện ngắn hay trong nhưng năm gần đây, nó đã
góp phần ghi dấu ấn cho nhà văn trẻ Nguyễn Ngọc Tư như một cây bút tài năng với niềm
trăn trở về vùng đất Nam Bộ quê chị.
Ngày 13/10/2006, Hội nghị Ban Chấp Hành Hội Nhà văn Việt Nam lần thứ 6
khóa VII họp tại Hà Nội đã quyết định trao tặng giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm
2006 cho truyện vừa Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư . Năm 2009, truyện ngắn
Cánh đồng bất tận được chuyển thể thành vở kịch nói Cánh đồng bất tận (kịch bản,

mỗi khi có sự hiện diện của cái bàn thờ?”. Người chồng thờ ơ
và làm ra vẻ gia giáo. Người mẹ chồng rình rập cứ như cũng
đã từng mang nỗi ám ảnh riêng tư kia và bà cô em chồng tên
Thắm chẳng biết vô tư hay đồng loã với thế lực bóng tối …
…………………………………....
Những chiếc bóng bay về tìm thú vui và giành giật lạc
thú với người cõi trần, người hậu duệ, chung huyết thống. Lần đầu tiên, bàn thờ được
“truất” xuống sống với cõi người ái ố, để cùng con người nghi vấn trước bao nhiêu phi lý
mà
đời
sống
này
không
trả
lời
hết!
…………………………………………………………………………………..
Không khí ma quái trộn lẫn sự toả hơi của nhục cảm có sức ám ảnh và hấp dẫn
người đọc từ đầu đến cuối truyện ngắn Bóng đè: “Vú tôi là đời sống, là hơi thở, là khí
quyển. Mồ mả là quá khứ!... Tôi múa điệu múa da thịt tươi tốt thách thức thần linh, thách
thức âm hồn dòng dõi Trung Hoa nhà Thụ”, hình ảnh người phụ nữ rướn tấm thân "cong
như hình chữ S, một chữ S cố phản kháng"... khiến người đọc như lướt trên những xác
chữ nhấp nhổm nhục cảm”.
Truyện ngắn Bóng đè đã gây hai luồng trái ngược nhau. Đây là một truyện ngắn
hay, hay cả ở cách viết và nội dung. Trong tâm thế, tâm thức giải mã lịch sử và truyền
thống Việt, một xu hướng đã được dấy lên từ thời văn học đổi mới, Đỗ Hoàng Diệu đã
tạo được một hình tượng “bóng đè” đầy ám ảnh và dằn vặt cũng như trong truyện ngắn
Vu quy. Mặt khác cho rằng: đây là tác phẩm tầm thường, đáng phê phán về cách viết
cũng như về thái độ, tư tưởng.
Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp khuyến khích cách viết của Đỗ Hoàng Diệu, nhà

nhẫn mà vẫn thật mê hoặc...”
Và nhà văn Phạm Xuân Nguyên cho rằng:
“Để chuyển tải được một thông điệp có nhiều lớp nghĩa như vậy, Bóng đè đã
được xây dựng như một ẩn dụ sâu sắc trong một câu chuyện nhiều nhục cảm. Chính lối
viết này là một sự táo bạo của tác giả, và nó là thích hợp cho sự thể hiện chủ đề tác
phẩm. Tình dục (hay sex) ở đây đã trở thành một yếu tố nghệ thuật cần thiết. Bởi sự mô
tả gần như tỉ mỉ, chi tiết cảm giác nhục thể của nhân vật truyện là đồng thời mang ý
nghĩa thực và hư, cụ thể và tượng trưng. Vu quy cũng vậy, sự chung đụng của cô gái
trong truyện với mấy người tình là mang nghĩa tượng trưng, cô chưa biết tương lai đời
mình sẽ gắn bó với ai, chẳng lẽ là với xác ướp. Thân phận cô gái là thân phận đất nước,
vu quy vẫn chỉ là ước vọng.
Truyện ngắn Bóng đè hay là vì vậy, theo cách đọc văn bản nghệ thuật của tôi. Có
những người khác thấy nó là phản chính trị, phản đạo đức, thì đấy là tùy cách đọc của
họ. (Dịp này đang kỷ niệm 240 năm sinh thi hào Nguyễn Du, tôi liên tưởng đến những
nhà nho thủ cựu một thời coi Truyện Kiều là “dâm thư” nên đã khuyên răn: “Đàn ông
chớ đọc Phan Trần, đàn bà chớ đọc Thúy Vân Thúy Kiều”. Ôi chao, từ Truyện Kiều đến
“Bóng đè” đã cách hai thế kỷ rồi!). Nhưng vậy là ở đây có sự khác nhau về quan niệm,
về cách đọc. Tuy nhiên, khác nhau thế nào thì cũng phải trên cơ sở văn bản in ra. Do đó,
điều kiện đủ cho tác phẩm hay là phải bắt đầu từ quan niệm hay như một quá trình động,
biện chứng. Và như thế thì không thể tiên quyết đứng trên một quan niệm hay cố định,
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang 13


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

tĩnh tại để quyết định cái viết nào là được in ra, còn cái viết nào là cấm in, cấm phát
hành. Cuốn truyện Bóng đè được ra tại nhà xuất bản Đà Nẵng, và hiện giờ nơi đó đang
bị sức ép từ phía những ý kiến phê phán nặng nề cuốn sách. Còn những ý kiến đánh giá
cao tác phẩm thì không được coi trọng từ phía quản lý xuất bản. Thế thì sao nào? Thế thì
văn học Việt Nam khó có tác phẩm hay, nhất là những tác phẩm hay vượt ra ngoài thói

và Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu đã được mọi người khen chê trái ngược nhau. Nhưng đó
đều là truyện hay, có giá trị và tiếng nói riêng; đã góp phần tạo nên sức sống mới cho
nền văn học Việt Nam qua những ý kiến đánh giá, những tranh luận ngược chiều trên
văn đàn và xã hội. Những tác phẩm của họ đã và đang góp phần tạo nên diện mạo mới
cho nền văn học Việt Nam trong thế kỷ XXI.
Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang 14


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

PHẦN KẾT LUẬN
Trong những năm đầu của thế kỷ XXI, nhìn chung nền văn học thế giới và của
Việt Nam đang có sự vận động mạnh mẽ với nhiều phương diện khác nhau, với những
giá trị giống và khác với những giá trị trong quá khứ của nhân loại. Từ đó các nhà văn
tiếp tục sáng tạo, thể hiện để chuẩn bị cho nhiều thành tựu văn học xuất hiện và khẳng
định giá trị của mình trong lòng độc giả, bước đầu đặt nền móng cho thời kỳ văn học mới
phát triển, phù hợp với xã hội hiện đại, xã hội văn minh và nhân văn.
Trên đây là một số vấn để cảm nhận về những hiện tượng văn học của thế giới và
văn học Việt Nam trong những đầu của thế kỷ XXI. Tư liệu được tham khảo trên các
trang web ở mạng internet. Từ đó hệ thống lại để người đọc nắm được những vấn đề cơ
bản của những hiện tượng văn học Việt Nam đầu thế kỷ XXI, sau đó tìm hiểu và khám
phá, nghiên cứu sâu hơn các tác giả và tác phẩm văn học tiêu biểu ở đầu thế kỷ XXI, góp
phần cập nhật và nâng cao kiến thức văn học trong quá trình giảng dạy. Trong quá trình
biên soạn chắc chắn có những thiếu sót, kính mong quý thầy cô góp ý để chúng tôi sửa
chữa, bổ sung; để tài liệu được hoàn thiện hơn. Đồng thời kính mong quý thầy cô trong
tổ Ngữ văn cố gắng, tích cực tìm hiểu, nghiên cứu thêm về những vấn đề mới của văn
học để nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật thông tin để đáp ứng tốt yêu cầu của học
sinh, giới thiệu cho các em có sự tiếp nhận văn học đúng đắn, tích cực để nâng cao chất
lượng môn Ngữ văn, làm tròn trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp "trồng người" mà
Đảng, Nhà nước, nhân dân tin yêu và giao phó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục


1

B. Phần nội dung

2

I. Vài nét đánh giá chung về văn học thế giới và văn học Việt Nam ở
thế kỷ XX
II. Vài nét đánh giá chung về văn học thế giới và văn học Việt Nam ở
thế kỷ XXI

3
4

III. Những tác giả, tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam ở đầu
thế kỷ XXI

4

III.1. Về thơ : Hiện tượng Vi Thuỳ Linh

5

III.2. Về văn xuôi

6

2.1. Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm


3.2.1. Tác giả

11

3.2.2 Tác phẩm và dư luận

12

C. Phần kết luận

15

D. Phần mục lục

16

Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang 16


Một số hiện tượng văn học Việt Nam ở đầu thế kỷ XXI……….….….............Hoàng Anh Tuấn

Trường THPT Vinh Xuân................................................................................................Trang 17