Mục lục
Lời mở đầu
Nội dung
•

I. Các khái niệm

•

II. Mối quan hệ biện chứng

•

III. Ý nghĩa phương pháp luận

•

IV. Liên hệ giữa bản thân với gia đình, nhà trường, xã hội

Kết luận.

Tài liệu tham khảo:
•

Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, Bộ giáo dục và
Đào tạo, nhà xuất bản chính trị quốc gia, năm 2014

•

Wikipedia “Cái chung và cái riêng”


tượng rất khác nhau về màu sắc, trạng thái, tính chất, hình dáng, kích thước,… nhưng
đồng thời giữa chúng cũng có rất nhiều những đặc điểm, thuộc tính chung giống nhau.
+ Cái riêng là phạm trù triết học dung dể chỉ một sự vật, hiện tượng, một quá
trình riêng lẻ nhất định trong thế giới khách quan.
Ví dụ: ngôi nhà, cái bàn, hiện tượng ô nhiễm môi trường, quá trình nghiên cứu thị
trường của một công ti.
Sự tồn tại cá thể của cái riêng cho thấy nó chứa đựng trong các cấu trúc sự vật
khác. Tính chất này được diễn đạt bằng khái niệm cái đơn nhất. Cái đơn nhất là một
phạm trù triết học dung để chỉ những nét, những mặt, những thuộc tính chỉ tồn tại ở một
kết cấu vật chất nhất định và không lặp lại ở kết cấu vật chất khác. Tính cách của một
người, vân tay, nền văn hóa của một dân tộc,… là những cái đơn nhất. Như vậy, cái đơn
nhất không phải là một sự vật, một hiện tượng đơn lẻ mà nó tồn tại trong cái riêng. Nó
chỉ là đặc trưng của cái riêng.
+ Cái chung là phạm trù triết học dùng để chỉ những thuộc tính chung không
những có ở một kết cấu vật chất nhất định, mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật, hiện
tượng hay quá trình riêng lẻ khác.
Ví dụ : Cái chung của người Việt Nam là có một lòng lồng nàn yêu nước, tinh
thần đoàn kết dân tộc, sẵn sàng hi sinh tất cả để bảo vệ nền độc lập của nước nhà. Cái
chung của chủ nghĩa tư bản là bóc lột giá trị thặng dư của công nhân làm thuê.
+ Cái đơn nhất là một phạm trù triết học chỉ những mặt, những thuộc tính… chỉ
có ở một sự vật mà không lặp lại ở sự vật khác.


Ví dụ: Đều là cây nhưng sao mỗi loại cây lại có những đặc điểm khác nhau.
Chẳng hạn đều là hoa hồng nhưng tại sao hồng nhung lại có mùi hương quyến rũ, hoa
hồng vàng lại nhẹ nhàng, hồng xanh kiêu sa. Đó chính là đặc điểm riêng – “cái đơn nhất”
của nó.
*) Phân biệt giữa cái chung bản chất và cái chung không bản chất:
+ Cái chung không bản chất là cái chung thường do sự ngẫu hợp mà có.
Chẳng hạn cái chung bản chất với phạm trù vật chất của chủ nghĩa duy vật là vật



Phái duy danh cho rằng, chỉ có cái riêng tồn tại thực sự, còn cái chung là những
tên gọi trống rỗng, do con người đặt ra, không phản ánh cái gì trong hiện thực. Quan
điểm này không thừa nhận nội dung khách quan của các khái niệm. Những khái niệm cụ
thể đôi khi không có ý nghĩa gì trong cuộc sống của con người, chỉ là những từ trống
rỗng, không cần thiết phải bận tâm tìm hiểu. Ranh giới giữa chủ nghĩa duy vật và chủ
nghĩa duy tâm bị xóa nhòa và con người không cần phải quan tâm đến cuộc đấu tranh
giữa các quan điểm triết học nữa.
Ví dụ: Không thể nhận thấy, nắm bắt một "con người" chung chung mà "con
người" chỉ có thể được nhận thấy, nắm bắt qua những con người thực thể cụ thể, thông
qua các cá nhân cụ thể.
Như vậy ranh giới giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm bị xóa nhòa và
con người không cần phải quan tâm đến cuộc đấu tranh giữa các quan điểm triết học.
Cả hai quan điểm của phái duy thực và phái duy danh đều sai lầm ở chỗ họ đã
tách rời cái riêng khỏi cái chung, tuyệt đối hóa cái riêng, phủ nhận cái chung hoặc ngược
lại. Họ không thấy được sự tồn tại khách quan và mối liên hệ khăng khít giữa chúng.
Phép biện chứng duy vật của Triết học Marx-Lenin cho rằng cái riêng, cái chung
và cái đơn nhất đều tồn tại khách quan, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ với nhau; phạm
trù cái riêng được dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất
định, còn phạm trù cái chung được dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính chung
không những có ở một kết cấu vật chất nhất định, mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật,
hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác.
Trong tác phẩm Bút ký Triết học, Lênin đã viết rằng:
“Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng. Cái riêng chỉ tồn tại
trong mối liên hệ đưa đến cái chung. Bất cứ cái riêng [nào cũng] là cái chung. Bất cứ cái
chung nào cũng là [một bộ phận, một khía cạnh, hay một bản chất] của cái riêng. Bất cứ
cái chung nào cũng chỉ bao quát một cách đại khái tất cả mọi vật riêng lẻ. Bất cứ cái riêng
nào cũng không gia nhập đầy đủ vào cái chung”
_Lê-nin_

toàn bộ vì nó là tập thể sống động, trong mỗi cái riêng luôn tồn tại đồng thời cả cái chung
và cái đơn nhất.
Nhờ thế, giữa những cái riêng luôn có sự tách biệt, vừa có thể tác động qua lại lẫn
nhau, chuyển hóa lẫn nhau, sự “va chạm” giữa những cái riêng vừa làm cho những sự vật
xích lại gần nhau bởi cái chung, vừa làm cho sự vật tách xa bởi cái đơn nhất. Cũng nhờ
sự tương tác này giữa những cái riêng mà cái chung có thể được phát hiện…
Ví dụ, người nông dân Việt Nam bên cạnh cái chung với nông dân của các nước
trên thế giới là có tư hữu nhỏ, sản xuất nông nghiệp, sống ở nông thôn… Còn đặc điểm
riêng là chịu ảnh hưởng của văn hóa làng xã, của các tập quán lâu đời của dân tộc, của
điều kiện tự nhiên, của đất nước, nên rất cần cù lao động, có khả năng chịu đựng được
những khó khăn trong cuộc sống.
Thứ tư, cái đơn nhất và cái chung có thể chuyển hóa lẫn nhau trong quá trình phát
triển của sự vật. Sở dĩ như vậy vì trong hiện thực cái mới không bao giờ xuất hiện đầy đủ
ngay, mà lúc đầu xuất hiện dưới dạng cái đơn nhất. Về sau theo quy luật, cái mới hoàn
thiện dần và thay thế cái cũ trở thành cái chung, cái phổ biến.
Ngược lại, cái cũ lúc đầu là cái chung, cái phổ biến nhưng về sau do không phù
hợp với điều kiện mới nên mất dần đi và trở thành cái đơn nhất. Như vậy sự chuyển hóa
từ cái đơn nhất thành cái chung là biểu hiện cái mới ra đời thay thế cái cũ. Đồng thời sự
chuyển hóa từ cái chung thành cái đơn nhất là biểu hiện của quá trình cái cũ, cái lỗi thời
bị phủ định, bị thay thế bằng cái mới.
Ví dụ, sự thay đổi một đặc tính nào đấy của sinh vật trước sự thay đổi của môi


trường diễn ra bằng cách ban đầu xuất hiện một đặc tính ở một cá thể riêng biệt. Do phù
hợp với điều kiện mới, đặc tính đó được bảo tồn, duy trì ở nhiều thế hệ và trở thành phổ
biến của nhiều cá thể. Những đặc tính không phù hợp với điều kiện mới sẽ mất dần đi và
trở thành cái đơn nhất.
Sự phân biệt giữa cái chung và cái đơn nhất nhiều khi chỉ mang tính tương đối.
Có những đặc điểm xét trong nhóm sự vật này là cái đơn nhất nhưng xét trong nhóm sự
vật khác lại là cái chung.

Cái chung là cái sâu sắc, cái bản chất chi phối cái riêng, nên nhận thức phải nhằm
tìm ra cái chung và trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào cái chung để cải tạo
cái riêng. Trong hoạt động thực tiễn nếu không hiểu biết những nguyên lý chung
(không hiểu biết lý luận), sẽ không tránh khỏi rơi vào tình trạng hoạt động một
cách mò mẫm, mù quáng.


•

Trong quá trình phát triển của sự vật, trong những điều kiện nhất định "cái đơn
nhất" có thể biến thành "cái chung" và ngược lại "cái chung" có thể biến thành
"cái đơn nhất", nên trong hoạt động thực tiễn có thể và cần phải tạo điều kiện
thuận lợi để "cái đơn nhất" có lợi cho con người trở thành "cái chung" và "cái
chung" bất lợi trở thành "cái đơn nhất".
Trong Bút ký Triết học, Lênin viết:

“Người nào bắt tay vào những vấn đề riêng trước khi giải quyết vấn đề chung, thì
kẻ đó, trên mỗi bước đi, sẽ không sao tránh khỏi những vấp váp những vấn đề chung một
cách không tự giác. Mà mù quáng vấp phải những vấn đề đó trong từng trường hợp riêng
có nghĩa là đưa ra những chính sách của mình đến chỗ có những sự giao động tồi tệ nhất
và mất đi hẵn tính nguyên tắc.”

IV. Mối quan hệ giữa bản thân với gia đình, nhà trường và xã hội
*) Quan hệ giữa bản thân và gia đình.
Trong bất kỳ một mối quan hệ nào cũng đều chứa đựng những nét chung và nét
riêng biệt vậy nên trước tiên em đi xét về mối quan hệ giữa bản thân và gia đình:
Gia đình là tổ ấm là nơi chở che là bến bờ vững chắc cho mỗi cá nhân, mỗi con
người. Ngoài ra, nơi đây còn là một tổ hợp của các chỉnh thể có các mối liên hệ với nhau
như vợ-chồng, cha mẹ-con, cháu –ông,bà... họ sống hạnh phúc, đầm ấm và chan hòa.Ở
đó tình thương được tồn tại, được vun đắp và gieo trồng trong mỗi con người. Còn bản

những cái chung căn bản đó chúng ta gần gũi, gắn kết, có tinh thần trách nhiệm hơn đối
với gia đình tuy nhiên không hề đánh mất đi cái riêng, sở trường của bản thân bởi chính
mái ấm đó đã tạo điều kiện cho cái riêng phát triển mạnh mẽ hơn, do được đáp ứng chăm
sóc đầy đủ các nhu cầu về vật chất lẫn tinh thần.
*) Quan hệ giữa bản thân với nhà trường.
Đối với triết học Mác –Lênin, mối quan hệ giữa mối chúng ta- sinh viên với nhà
trường là một mối quan hệ gắn bó mật thiết, liên hệ với nhau. Xét trong nền gíao dục
nước nhà, nhà trường là một cái riêng. Mỗi nhà trường đều có chung những đặc điểm
như đều có tên trường, có đội ngũ giáo viên, học sinh, sinh viên, có thiết bị dụng cụ phục
vụ học tập, có nội quy, quy định của nhà trường… đó chính là cái chung mà mỗi nhà
trường đều có. Tên cụ thể mỗi trường, mỗi sinh viên, học sinh hay mỗi phương pháp dạy
học riêng của trường… là các cái đơn nhất, là đặc trưng của một trường mà không trường
nào có cả. Cái đơn nhất của mỗi trường tạo nên cái riêng biệt, đặ trưng của trưng của
trường đó, đặc điểm để phân biệt giữa các trường với nhau.
Nhà trường và mỗi bản thân chúng ta đều tồn tại một cách khách quan, trong đó
sinh viên tồn tại trong nhà trường, thể hiện năng lực nhận thức của bản thân qua các
phương pháp học tập khác nhau. Ta có thể thấy được nhà trường là cái toàn bộ, còn giáo
viên, sinh viên,..là một bộ phận khẳng định và thể hiện nhà trường, nó sâu sắc bản chất
hơn nhà trường. Trong nhà trường mỗi sinh viên là một cái riêng, mỗi sinh viên lại có
một phương pháp học tập khác nhau tạo nên cái đơn nhất cho nhà trường . nhưng khi
phương pháp học tập đó có hiệu quả cao và được chia sẻ rộng rãi cho nhiều người, điều
đó sẽ tạo nên cái chung giữa các sinh viên. Từ đó ta thấy được cái đơn nhất đã chuyển
hóa thành cái chung trong điều kiện nhất định
Áp dụng cái chung- cái riêng của triết học Mác- Leenin vào phương pháp quản lí
sinh viên, học sinh của mỗi nhà trường: Mỗi nhà trường đều chọn cho mình những giáo
viên, học sinh, sinh viên ưu tú, đủ điều kiện mà nhà trường đặt ra, có năng lực và khả
năng tạo được nét riêng cho nhà trường. Trong quá trình dạy và học, mỗi giáo viên, mỗi
sinh viên phải chọn cho mình phương pháp dạy và học tối ưu hiệu quả nhất để có thể phát
huy hết tiềm năng của bản thân mình. Khi phương pháp đó là hữu ích, nó được chia sẻ,
áp dụng rộng rãi cho tất cả mọi người, từ đó giúp cho mọi người đi đúng hướng việc học

Cá nhân là phương thức tồn tại của loài “người”. Không có con người nói
chung, loài người tồn tại độc lập.

•

Cá nhân là cá thể riêng rẽ, là phần tử tạo thành cộng đồng xã hội, là một
chỉnh thể toàn vẹn có nhân cách.

•

Cá nhân được hình thành và phát triển chỉ trong quan hệ xã hội.

Giữa cá nhân và xã hội có mối quan hệ chặt chẽ gắn bó với nhau, chuyển hóa lẫn
nhau giữa cái chung và cái riêng. Mác cho rằng: “Chỉ có trong tập thể mới có những
phương tiện làm cho mỗi cá nhân có khả năng phát triển toàn diện những năng khiếu của
mình… chỉ có trong tập thể mới có tự do cá nhân.”
Mỗi cá nhân trong một tập thể phải biết phát huy điểm mạnh của mình, biến cái
đơn nhất có lợi thành cái chung, biến cái chung bất lợi thành cái đơn nhất. Khi làm bất cứ
một vấn đề gì cũng phải xem xét giải quyết vấn đề sao cho hợp lý nhất. Có như thế thì
con đường đến thành công của bạn sẽ ngắn đi rất nhiều đấy.
V. KẾT LUẬN
Cái riêng là phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá
trình riêng lẻ nhất định trong thế giới khách quan. Cái chung là một phạm trù triết học
dùng để chỉ những thuộc tính, những mặt, những mối liên hệ giống nhau, hay lặp lại ở


nhiều cái riêng. Cái chung thường chứa đựng ở trong nó tính qui luật, sự lặp lại. Giữa cái
riêng và cái chung luôn có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ với nhau. Cái chung tồn tại bên
trong cái riêng, thông qua cái riêng để thể hiện sự tồn tại của mình; còn cái riêng tồn tại
trong mối liên hệ dẫn đến cái chung. Với vai trò là một cái riêng, mỗi một cá nhân hãy