1. Các nguyên tắc đọc – hiểu văn bản:
a. Bám sát đặc trưng 6 phong cách ngôn ngữ của văn bản (PCNN sinh hoạt, PCNN nghệ thuật, PCNN hành chính,
PCNN báo chí, PCNN chính luận, PCNN khoa học).
b. Bám sát đặc trưng thể loại của văn bản ( thơ, truyện, kịch, nghị luận,…).
c. Bám sát thời kì, giai đoạn văn học mà văn bản đó ra đời.
d. Bám sát phong cách nghệ thuật của nhà văn.
2. Các bước Đọc – hiểu một văn bản:
Bước
Bước

1:

bản
đề
bài
cung
cấp
và
các
yêu
cầu
đề
ra.
các
thông
tin
quan
trọng
của
văn
bản.

định

Ví dụ: Cho đoạn văn sau và thực hiện yêu cầu nêu ở dưới:
Ở người lớn tuổi ít vận động cơ bắp, nếu chế độ ăn nhiều chất colesteron (thịt, trứng, sữa,…), sẽ có nhiều nguy cơ mắc
bệnh sơ vữa động mạch. Ở bệnh này, colesteron ngấm vào thành mạch kèm theo các ion canxi khiến cho mạch bị hẹp
lại, không còn nhẵn như trước, sơ cứng và vữa ra.
Động mạch xơ vữa làm cho sự vận chuyển máu trong mạch khó khăn, tiểu cầu dễ bị vỡ và hình thành cục máu đông gây
tắc mạch. Động mạch xơ vữa còn dễ bị vỡ gây các tai biến trầm trọng như xuất huyết dạ dày, xuất huyết não, thậm chí
gây chết người.
( Sinh học – lớp 8, NXB Giáo Dục, 2007)
a. Văn bản trên nói về vấn đề gì?
b. Đặt tên cho văn bản?
Gợi ý:
– Đối với dạng câu hỏi này, hs cần đọc kĩ văn bản; tìm xem cụm từ nào quan trọng được lặp đi lặp lại; xác định câu chủ
đề; xét nội dung nói về vấn đề gì; rồi đặt tên cho văn bản.

– Ở ví dụ trên ta thấy đề thi đưa ra 2 yêu cầu rõ ràng, hs lần lượt trả lời:
a. Đoạn văn trên nói về nguyên nhân và hậu quả của căn bệnh xơ vữa động mạch.
b. Tên văn bản có thể là Bệnh xơ vữa động mạch hoặc Đề phòng với xơ vữa động mạch.
+ Cách hiểu 1 từ ngữ, 1 biểu tượng, 1 hình ảnh độc đáo trong văn bản.

– Đối với dạng bài này, hs phải có kiến thức tích hợp giữa tiếng Việt và văn học.
– Đặc biệt, muốn giải thích được nghĩa của từ ngữ, hình ảnh, biểu tượng trong văn bản cho đúng, hs cần xác định nghĩa
gốc của từ, hình ảnh, biểu tượng cần giải thích ( riêng với việc giải thích từ ngữ, hs cần so sánh từ cần giải thích với các
từ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa với nó để tìm ra sự giống và khác nhau về nghĩa) -> xem xét văn cảnh -> xác định đúng
nghĩa của từ.
Ví dụ 1: Cho đoạn thơ sau và thực hiện yêu cầu nêu ở dưới:

… Cậy em em có chịu lời
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa

anh
chẳng
hay
đâu
hỡi
chàng
trai
dũng
sĩ
Cả
năm
châu
chân
lí
đang
nhìn
theo
Bóng
anh
đi
và
chiếc
mũ
tai
bèo
Của
anh
đó
Ơi
chiếc

tung
hoành
ngang
dọc
Mạnh
hơn
tất
cả
đạn
bom,
làm
run
sợ
cả
lầu
năm
góc
Ta
muốn
hỏi
Trường
Sơn
Có
đỉnh
nào
cao
hơn
Chiếc mũ kia của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
(Tố Hữu)
Gợi ý:


Ngữ pháp: câu thứ nhất của đoạn văn

Thêm quan hệ từ Với ở đầu câu.

Logic: vừa hung bạo, vừa dữ dằn

vừa hung bạo,vừa trữ tình

+
Chỉ
ra
biện
pháp
nghệ
thuật,
tác
dụng
của
chúng
trong
văn
bản.
=> Với dạng câu hỏi này, các em cần ôn lại kiến thức về các biện pháp tu từ đã học xuyên suốt trong chương trình như:

– Các biện pháp tu từ từ vựng như: so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, điệp ngữ, chơi chữ, nói quá, nói giảm nói tránh,
sử dụng từ láy,…

– Các biện pháp tu từ cú pháp như: lặp cú pháp; phép liệt kê, pháp chêm xen,…
– Các biện pháp tư từ ngữ âm như: tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu; điệp âm, điệp vần, điệp thanh,…


Hai biện pháp nghệ thuật trên kết hợp với nhau tạo ra hiệu quả cao trong việc diễn tả tâm trạng của người chinh phụ: Với
nàng, thời gian chờ đợi như dài lê thê (một khắc giờ dài như một năm), nỗi buồn sầu trong lòng cũng kéo dài triền miên,
day dứt, khắc khoải, khôn nguôi, cuộn trào như sóng biển hết lớp này đến lớp khác dồn dập, xô đuổi nhau xôn xao đến
bất tận….
Lưu ý: – Văn bản trong đề thường ngắn, có thể nằm ngoài SGK, ưu tiên các văn bản thuộc lĩnh vực khác (sinh học, lịch
sử, địa lí,…).

– Hs nên trả lời ngắn gọn (chỉ cần gạch đầu dòng, không cần chú ý nhiều đến ngữ pháp, diễn đạt, trình bày); vận dụng
kiến thức liên môn,…