TRƯỜNG ĐẠI HỌC s u PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁÒ DỤC TIỂU HỌC

VŨ THỊ GIANG

NHỮNG SÁNG TÁC
VÈ CHỦ ĐÈ THỂ GIỚI THỰC VẬT
CHO TRẺ MẦM NON
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
•

•

•

•

C huyên ngành: V ăn học trẻ em

Người hưÓTig dẫn khoa học

TS. NGUYỄN THỊ NHÀN

HÀ NÔI - 2015


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

LỜI CẢM ƠN


Vũ Thị Giang

M ỤC LỤC
MỞ ĐẦU.................................................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài...................................................................................................1
2. Lịch sử nghiên cứu............................................................................................. 2
3. Mục đích nghiên cứu.......................................................................................... 5
4. Nhiệm vụ nghiên cứu......................................................................................... 5
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..................................................................... 5
5.1. Tư liệu khảo sát................................................................................................5
5.2. Phạm vi nghiên cứu......................................................................................... 7
6. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................... 7
7. Đóng góp của khóa luận..................................................................................... 7
8. Cấu trúc của khóa luận....................................................................................... 7
NỘI DU NG............................................................................................................. 8
CHƯƠNG 1: NHỮNG SẮC THÁI BIỂU HIỆN VỀ CHÙ ĐỀ THẾ GIỚI
THỰC VẬTCHO TRẺ MẦM NON..................................................................... 8
1.1. Giới thiệu một số tác giả tiêu biểu................................................................. 8
1.1.1. Tác giả Phạm Hố.......................................................................................... 8
ì. ỉ.2. Tác giả Trần Đãng K hoa...........................................................................10
1.2. Biểu hiện phong phú về chủ đề thực vật...................................................... 11
1.2.1. Thê giới hoa lả, cỏ cây quen thuộc, gần gũi..............................................11
1.2.2. Thế giới hoa trải, cỏ cây đẹp đẽ, đa sắc m à u.......................................... 18
1.2.3. Thê giới thiên nhiên phong phủ và đa dạng............................................. 24
Tiểu kết chương 1................................................................................................. 32
CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT NHỮNG SÁNG TÁC VỀ CHỦ ĐỀ
THỰC VẬT CHO TRẺ MẦM NON.................................................................. 33
2.1.


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1. Trong đời sống của mỗi con người, từ xưa cho tới nay, văn học đã
trở thành một nhu cầu không thể thiếu. Văn học giúp hiểu biết của con người
phong phú hơn, góp phần hình thành nhân cách. Lứa tuổi thiếu nhi được giới
nghệ sĩ luôn quan tâm. Viết cho thiếu nhi, nhà văn, nhà thơ đã tiếp nhận ở
nhiều khía cạnh khác nhau trong tâm lý, tính cách, sở thích, trạng thái cảm
xúc vui, buồn, thích thú... ở độ tuổi các em. Từ đó, nhà văn, liền cầm bút viết
tặng cho các bạn nhỏ tuổi những món quà tinh thần tốt đẹp.
2. Tuyến tập thơ ca, truyện kê, câu đố cho trẻ mầm non (Tuyến tập) là
cuốn sách đáp ứng được nguồn giáo viên mầm non tìm hiểu. Những sáng tác
của nhiều cây bút khác nhau đã làm nên diện mạo phong phú của Tuyến tập.
Đó là các thể loại ca dao, đồng dao, thơ ca, truyện kể, câu đố. Ở đó các sáng
tác được sắp xếp theo 11 chủ đề xoay quanh lứa tuổi mẫu giáo. Những tác
phẩm được tuyển chọn đem đến cho học sinh nhiều giá trị hữu ích để làm giàu
tâm hồn và giáo dục nhân cách. Luận văn của chúng tôi tìm hiểu chủ đề về
Thế giới thực vật viết cho các em mầm non. Đe tài này giúp cho giáo viên
tăng cường vốn tri thức, giúp trang bị cho trẻ những kiến thức về môi trường
xung quanh. Từ đó giáo dục trẻ thơ những tình cảm tốt đẹp đối với hoa lá cỏ
cây...các em cần hình thành ý thức giữ gìn, bảo vệ môi trường sống của con
người. Đe tài cũng giúp trẻ thơ biết yêu cái đẹp của cảnh vật quanh ta. Như
thế, văn chương đã góp phần giáo dục con người.
3. Những sáng tác về chủ đề Thế giới thực vật cho trẻ mầm non. Trong
Tuyến tập chúng tôi khảo sát chưa được giới khoa học và các nhà sư phạm đề
cập hệ thống, toàn diện, chưa có công trình chuyên biệt. Điều đó đã giúp
chúng tôi theo đuổi ý tưởng khoa học cho luận văn của mình.

1



pháp cho trẻ mầm non làm quen với tác phấm văn học, (Nxb Giáo dục 2009),
khi nhận xét về hình ảnh, vần điệu, nhạc điệu, ngôn ngữ trong thơ viết cho trẻ
mầm non có trích những bài thơ làm dẫn dụ, trong đó có bài Bắp cải xanh của
Phạm Hổ và bài Hoa kết trải của Thu Hà. Nhận xét về bài thơ của Phạm Hổ,

2


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

người viết cho rằng: “ Thơ không chỉ có vần mà còn phản ánh cách gieovần
thật phù hợp với sức hấp dẫn của các em”. Ví dụ:
Bắp cải xanh
Xanh mát mắt
Lá cải sắp
Sắp vòng tròn
Búp cải non
Nam ngủ giữa, [tr.9]

về bài thơ của Thu Hà, tác giả nhấn mạnh tới cách dùng từ của nhà thơ
như sau: “Đặc biệt có nhiều từ tượng hình, từ tượng thanh, nhiều động từ,
nhiều tính từ miêu tả, tính từ chỉ màu sắc [...]. Nhờ hàng loạt các tính từ miêu
tả (chói chang, nho nhỏ, xinh xinh), các từ tượng hình (đốm lửa, rung rinh...)
và các động từ chỉ màu sắc (tim tím, vàng vàng, đỏ, trắng tinh...) [...] giúp
trẻ hình dung về các loài hoa với những màu sắc và hình dáng rấtcụ thể”. [7,
tr. 10-11]. Sau đó, người viết trích ra bài thơ Hoa kết trải:
Hoa cà tim tím
Hoa mướp vàng vàng

liên quan đến đề tài cũng được các nhà nghiên cứu, phê bình quan tâm.
Chẳng hạn, tác giả Hà Nguyễn Kim Giang trong Giáo trình phương
pháp tố chức hoạt động cho trẻ mầm non làm quen với tác phầm văn học
(NxbGD 2009), có nhấn mạnh: “Trước hết, tính giáo dục được coi là một
trong những đặc trưng cơ bản nhất của Văn học thiếu nhi. Văn học thiếu nhi
có vai trò vô cùng to lớn trong việc giáo dục toàn diện nhân cách trẻ em cả về
đạo đức, trí tuệ và thẩm mỹ” [tr.5].
Những nhà văn, nhà thơ, những nhà nghiên cứu khác đều nhận thấy rất
rõ vai trò giáo dục của văn học thiếu nhi đối với trẻ thơ.
Tóm lại, những bài viết, những ý kiến của giới nghiên cứu về những
sáng tác chủ đề Thế giới thực vật thường chỉ dừng ở những nhận xét lẻ tẻ đối
với từng sáng tác của một tác giả nào đó. Chúng tôi thấy chưa có công trình
nào nghiên cứu toàn diện, chuyên biệt về những sáng tác qua Tuyến tập luận
văn chúng tôi khảo sát. Căn cứ vào tình hình nghiên cứu, chúng tôi thấy vẫn
còn khoảng chống khoa học, vì vậy chúng tôi lựa chọn đề tài Những sáng tác
về chủ đề Thế giới thực vật cho trẻ mẩm non.
4


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

3. Mục đích nghiên cứu
- Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật những sáng tác về chủ đề
Thế giới thực vật cho trẻ mầm non (qua Tuyến tập được khảo sát).
- Hướng tới việc giáo dục trẻ mầm non ý thức giữ gìn, bảo vệ môi
trường xung quanh, tình yêu thiên nhiên, cảnh vật.
- Bản thân tác giả khóa luận trau dồi tri thức về văn học, sự hữu ích
thiết thực đối với công việc dạy ở cấp học Giáo Dục Mầm Non sau này của


7. Hồ sen (Nhược Thủy)
8. Khé (Phạm Hổ)
9. Quất (Vũ Hạnh Thắm)
10. Thị (Phạm Hổ)
11. Dứa (Phạm Hổ)
12. Chanh ( Phạm Hổ)
13. Na (Phạm Hổ)
14. Dừa (Phạm Hổ)
75. Giàn gấc (Đặng Vương Hưng)
16. Bắp cải xanh (Phạm Hổ)
Ị 7. Củ cà rốt (Phạm Hổ)
18. Đồng dao về củ (Vương Trọng)
19. Cây thược dược (Ngô Quân Miện)
20. Nấm rừng (Nguyễn Châu)
21. Cây bàng (Xuân Quỳnh)
22. Cây dừa (Trần Đăng Khoa)
23. Cây dây leo (Xuân Tửu)
24. Cây (Thy Ngọc)
25. Cây (Phạm Hổ)
26. Cây xấu ho{ Thái Thăng Long)
* Ca dao - Đồng dao: Gồm có 2 bài
1. Lúa ngô là cô đậu nành
2. Nhà tôi có một cây cau
* Truyện kể: Gồm có 12 truyện
/. Vì sao bìm bìm leo trên cây? (Ê-li-da-bét Ga-ken, Nguyễn Huy
Đàn dịch)
2. Chuyên trong vườn (Thành Tuấn)
3. Búp măng non (Sưu tầm)
4. Sự tích rau thì là (Nhược Thủy)

tìm hiểu sâu sắc hơn giá trị nội dung và hình thức nghệ thuật tiêu biểu trong
các sáng tác về chủ đề Thế giới thực vật trong Tuyến tập khảo sát.
- Luận văn góp phần giáo dục trẻ thơ tình yêu thiên nhiên, ý thức bảo
vệ gìn giữ môi trường xung quanh, góp phần giáo dục nhân cách học sinh.
8. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần Mở đầu và Ket luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung chính
của khóa luận gồm 2 chương sau:
Chương 1: Những sắc thái biểu hiện về chủ đề thế giới thực vật cho trẻ
mầm non
Chương 2: Giá trị nghệ thuật những sáng tác về chủ đề thế giới thực vật
cho trẻ mầm non

7


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

NỘI DUNG
CHƯƠNG1
NHŨNG SẮC THÁI BIỂU HIỆN VỀ CHỦ ĐỀ THẾ GIỚI THỤC VẬT
CHO TRẺ MẰM NON
1.1. Giói thiệu một số tác giả tiêu biểu
Vì là một công trình Tuyển tập nên cuốn sách tập họp nhiều cây bút
khác nhau, thuộc các thể loại khác nhau. Tổng số tác giả khá đông. Trong đó,
số tác giả có thơ được tuyển chọn là 17, các cây bút truyện là 12. Ngoài ra còn
những sáng tác là ca dao, đồng dao và truyện của tác giả nước ngoài và nghệ
sĩ dân gian.
Do sự tiếp cận hạn hẹp của tác giả luận văn và khuôn khổ luận văn, vì

Tác phẩm viết cho thiếu nhi
Thơ: Chú bò tìm bạn (Tuyển tập thơ, chọn từ hơn 15 tập thơ in riêng
từng tập, in lần thứ 3, có bổ sung, Kim Đồng, 1997)
Truyện: Chuyên hoa chuyên quả (Toàn tập, Hà Nội, 1993).
Kịch; Mỵ Châu - Trọng Thủy (Kim Đồng - 1993)
Tác phẩm viết cho người lớn
Thơ: Những ngày xưa thân ải (Hội Nhà văn, 1956); Ra khơi (Hội Nhà
văn, 1960); Đi xa (Hội Nhà văn, 1973); Những ô cửa - những ngả đường (Hội
Nhà văn, 1982).
Truyện: Vườn xoan (Hội Nhà văn, 1962); Tình thương (Phụ nữ, 1973);
Cây bánh tét của người cô (Hà Nội, 1993).
Các giải thưởng văn học
Chú bò tìm bạn (tập thơ): giải thưởng loại A cuộc vận động sáng tác
cho thiếu nhi do Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản tổ chức năm 1957.
Chú vịt bông (tập thơ) nhận giải loại A cuộc vận động sáng tác cho
thiếu nhi do Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản tổ chức năm 1967-1968.
Những người bạn im lặng nhận giải chính thức về thơ, Hội đồng văn
học thiếu nhi Hội nhà văn tặng (1985).

9


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

Nàng tiên nhỏ thành ốc (kịch), giải thưởng về kịch cho thiếu nhi do
Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản và Hội Nghệ sỹ sân khấu tặng (1986).
1.1.2. Tác giả Trần Đăng Khoa
Trần Đăng Khoa sinh ngày 24 tháng 4 năm 1958, quê làng Trực Trì,

tiên của hệ này.
- Hiện nay, ông là Phó Bí thư Đảng ủ y Đài Tiếng nói Việt Nam
Tác phẩm
Trần Đăng Khoa không có nhiều tác phẩm, và danh hiệu “thần đồng
thơ trẻ” của nhà thơ thời thơ ấu không hề liên quan hay được nối tiếp đến
quãng đời về sau khi nhà thơ tham gia nhập ngũ, theo học ở Nga, khi về nước
làm biên tập viên, làm báo. Thi hứng một thời không là động lực cho xúc cảm
khi tác giả đã cao tuổi. Những tác phẩm nổi bật của Trần Đăng Khoa:
- Từ góc sân nhà em, 1968.
- Góc sân và khoảng trời, tập thơ, 1968, tái bản khoảng 30 lần, được
dịch và xuất bản tại nhiều nước trên toàn thế giới
- Khúc hát người anh hùng, trường ca, 1974.
- Bên cửa so máy bay, tập thơ, 1986.
- Chân dung và đoi thoại, tiểu luận phê bình, Hà Nội: Nhà xuất bản
Thanh niên, 1998, tái bản nhiều lần. Tác giả cho biết ban đầu đã dự kiến phát
hành tập II của tác phẩm này, nhưng hiện đã gộp bản thảo vào phần I để tái bản.
- Bài Thơ tình người lính biển đã được Hoàng Hiệp phổ nhạc.
- Đảo chìm, tập truyện - ký, đến đầu năm 2009 đã tái bản 25 lần.
Giải thưỏiầg
Ông ba lần được tặng giải thưởng thơ của báo Thiếu niên Tiền
phong (các năm 1968, 1969, 1971), Giải nhất báo Văn nghệ (1982) và Giải
thưởng Nhà nước (năm 2000).
1.2. Biểu hiện phong phú về chủ đề thực vật
1.2.1.

Thế giới hoa láy cỏ cây quen thuộc, gần gũi.
Bước chân vào thế giới thực vật, các em nhỏ sẽ bắt gặp tất cả những gì

quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày. Ta sẽ gặp hoa mơ, hoa khế, hoa thị,


đã nhìn thấy”, “Bầy gà đồng thanh nói:
Cháu nhìn thấy trước !” ...
Nghe đàn gà nói vậy, “Bà Tiên không biết phân xử thế nào bèn lấy gậy
đập nát những hạt ra thành từng mảnh nhỏ bằng hạt thóc như bây giờ và vung
cho những hạt đó rơi xuống khắp nơi và nói:
Ai chịu khó bới thì sẽ nhặt được
Từ đó, bầy gà phải nhặt từng hạt thóc, những hạt còn sót lại mọc thành
những cây lúa như bây giờ.
12


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

Những cây rau, cây quả ngoài vườn nhà, ngoài ruộng quê hiện hữu
trong lời thơ chân thực vốn như chúng vẫn thế ở bên ngoài. Đó là cây bắp cải
xanh xếp hình khéo léo:
Bắp cải xanh
Xanh mát mắt
Lá cải sắp
Sắp vòng tròn
Búp cải non
Nam ngủ giữa
(Bắp cải xanh - Phạm Hố)
Có thể là những củ cà rốt lớn nhỏ bên nhau, “lá xanh”, “củ đỏ” mà
ngày nào ta gặp ở ngoài ruộng:
Lá xanh
Củ đỏ
Lớn nhỏ

Ngoài vườn kia là cây chanh có nhiều quả:
Một lùm xanh biếc
Che kín đàn gà
Chanh non sần vỏ
Chanh già láng vỏ
Chanh cốm thơm quá
(Chanh - Phạm Hổ)
Đó còn là giàn gấc quen thuộc trước thềm nhà. Những trái gấc chín
vàng dấu trong lòng màu đỏ tươi như ủ mặt trời bên trong:
...Sáng nay gấc khoe
Đeo đầy giàn quả
Nhộn nhịp ong bay
Rung rình vòm lá.
Trái gấc xinh xinh
Chín vàng nắng đỏ
Bao nhiêu mặt trời
Ngủ say trong đỏ
(Giàn Gấc - Đặng Vương Hưng)

14


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

Trong câu chuyện Sự tích một loài hoa, (Phạm Đức - Phương Ly) giúp
các em nhỏ khám phá ra một loài hoa tuy nhỏ bé. Loài hoa này có màu đỏ,
thân cỏ rất đẹp và đặc biệt loài hoa này rất gần gũi với các em nhỏ, loài hoa
ấy người ta gọi là Hoa Mười Giờ. Chính loài hoa này đã tượng trưng cho


Bông gà kêu hoảng hốt:
- Lạ thật ỉ Các bạn ơi ỉ
Ai lấy mào của tôi
Cam lên cây này thế?
(Hoa mào gà - Thanh Hào)
Vì sao bìm bìm leo trên cây? (Ê-li-da-bét Ga-ken) câu chuyện kể về
một loài hoa có màu hồng, màu xanh rất là đẹp. Ở đây, tác giả đã giúp trẻ
khám phá ra một điều kì diệu của một loại hoa, có hình dạng “Trổ hoa hình
quả chuông màu hồng, màu xanh xinh đẹp phủ kín mặt đất, chứ chưa bao giờ
tìm cách leo lên cao hơn”. Đó là một loài hoa chỉ bò dưới đất nhưng Bìm Bìm
đã cảm thông, muốn làm bạn, chia sẻ với Chim Chích con thiệt thòi vì bị
thương không thể bay được ra ngoài tổ nhận biết thế giới xung quanh. Chính
vì lòng cảm thông với bạn và lòng ham thích của mình nên Bìm Bìm nó đã cố
vươn leo lên cao để làm bạn với Chim Chích: “Cách đó không xa, tít tận
ngọn cây cao có tổ hai mẹ con Chim Chích. Chích con tàn tật. Nó bị gãy một
cánh và hầu như không thể bay được [...]. Nhưng cuối cùng, lòng ham thích
của nó mãnh liệt đến nỗi nó quấn quanh thân cây, bám vào vỏ rồi vào cành,
lên tận tổ của Chích con” và đó chính là cách Bìm Bìm học leo cây.
Quả thị còn giúp các em nhỏ ngủ ngon hon khi có thị kề bên má thơm
thơm mát mát. Kỳ diệu hơn, khi quả thị đi vào những lời kể của bà trong cổ
tích Tấm cám quen thuộc:
Túi thị lủng lắng
Bé xách trong tay
Có thị cạnh mả
Bé càng ngủ say.
Bà kể: “Thị này
Ngày xưa cô Tấm
Chui vào đây trốn
Đợi ngày gặp Vua...

viên an ủi, các chú măng non đã cố gắng suy nghĩ và nhờ sự thông minh,
nhanh nhẹn của mình các chú măng non đã xuyên qua mặt đất, lên được mặt
đất các chú chim sẻ thấy măng non đã vội khen tấm tắc vì măng non rất giỏi
và từ đó các Măng non được ông mặt trời chiếu sáng, lớn lên rất nhanh, “Từ
búp măng non, chú đã trở thành cây tre nhỏ giống mẹ. Những cây tre nhỏ sẽ
hợp thành một rừng tre mới.”

17


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

Như vậy, những sáng tác trên muốn nói với các em rằng, muôn vàn hoa
lá, cỏ cây xung quanh chúng ta cũng có nhịp sống, sự sống. Chúng cũng lớn
lên hàng ngày như các em, hãy biết yêu thương, bảo vệ, chăm sóc và trân
trọng chúng. Chúng là bè bạn thân thiết của con người, bảo vệ cho cuộc sống
con người được mát mẻ, được đẹp hơn.
1.2.2. Thế giới hoa trái, cỏ cây đẹp đẽ, đa sắc màu
Màu sắc là vẻ đẹp ưu thế của thế giới cỏ cây hoa trái xứ sở nhiệt đới
này. Nhiều sắc màu từ nhiều loài hoa trái làm đẹp những trang thơ.
Qua những sáng tác, bạn đọc nhận ra một thế giới hoa trái cỏ cây đẹp
đẽ vì màu sắc của chúng.
Với bài thơ Hoa kết trải, tác giả Thu Hà miêu tả những bông hoa rực rỡ
màu sắc. Các em nhỏ cảm nhận được vẻ đẹp lộng lẫy, tươi tốt của mảnh
vườn:
Hoa cà tím tím
Hoa mưóp vàng vàng
Hoa lựu chói chang

con người thêm sức sống.
Với trí tưởng tượng phong phú, Ngô Quân Miện miêu tả hoa mơ kết
hợp với rất nhiều sự vật xung quanh như chú gà vàng, những tia nắng ấm áp,
cơn gió, làm cho những cánh hoa mơ bay bay và trận mưa trắng đã xuất hiện:
Gốc mơ già
Hoa nở trang
Con gà vàng
Nằm sưởi nắng.
Cơn gió đến
Rung cành cây
Hoa bay bay
Trận mưa trắng.
(Hoa m ơ - Ngô Quân Miện)
Bài thơ Khế của tác giả Phạm Hổ giúp trẻ tưởng tượng ra hình ảnh cây
khế bình dị mà vẫn thật đẹp. Những chùm hoa nhỏ màu tím từ cành cao rơi
xuống giếng, tắm mát rồi nhẹ nhàng theo gàu nước lên:
Hoa từ cành cao
19


Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Giang

Rủ nhau xuống giếng
Tắm xong, hoa tỉm
Theo gàu nước lên.
Còn hình ảnh quả khế, được tác giả miêu tả giống như vàng treo trên
cây, long lanh với màu vàng khi quả khế chín:
Khê chín đầy cành