BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ HƯƠNG

THIẾT KẾ BÀI HỌC TÍCH HỢP
TRONG DẠY HỌC LỚP 2 THEO HƯỚNG
PHÁT HUY NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

HÀ NỘI, 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ HƯƠNG

THIẾT KẾ BÀI HỌC TÍCH HỢP
TRONG DẠY HỌC LỚP 2 THEO HƯỚNG
PHÁT HUY NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học
TS. PHẠM QUANG TIỆP

HÀ NỘI, 2015


Giáo viên

: GV

Học sinh

: HS

Nhà xuất bản : NXB
Tự nhiên và Xã hội: TNXH
Sách giáo khoa: SGK
Sách giáo viên: SGV


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 3
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ............................................................ 3
5. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 3
7. Giả thuyết khoa học.................................................................................... 4
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
BÀI HỌC TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC Ở LỚP 2................................ 5
1.1. Một số khái niệm ..................................................................................... 5
1.1.1. Tích hợp ............................................................................................... 5
1.1.2. Dạy học tích hợp .................................................................................. 5
1.1.3. Bài học tích hợp.................................................................................... 5
1.1.4. Thiết kế bài học tích hợp....................................................................... 6

2.3.5. Xử lí kết quả kiểm tra đánh giá đánh giá ............................................ 26
2.4. Một số bài học tích hợp trong dạy học ở lớp 2 ....................................... 27
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 39
DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội hiện đại, tư
duy và tầm nhìn chiến lược không chỉ đối với từng quốc gia, dân tộc mà ngay
cả đối với từng tổ chức, từng cá nhân. Với 4 trụ cột lớn của nền GD hiện đại
hiện nay đó là: "Học để hiểu biết và sáng tạo, học để làm, học để chung sống
và học để làm người" (Unessco). Trong quá trình phát triển từ nền giáo dục
truyền thống sang nền giáo dục hiện đại, xu hướng của các nước phát triển
trên thế giới về đánh giá trong GD tiến tới chuẩn hóa, đánh giá thực tiễn và
đánh giá sáng tạo.
Nghị quyết Trung Ương 29 của Đảng ta đã chỉ rõ “Giáo dục là quốc
sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân”. Đổi mới
căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cấp
thiết. Đó là chuyển mạnh từ quá trình giáo dục chủ yếu từ truyền thụ kiến
thức sang phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất của người học. Học đi đôi
với hành, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường gắn liền với giáo
dục gia đình và giáo dục xã hội nhằm phát triển con người Việt Nam một
cách toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá
nhân, biết yêu Tổ quốc, yêu gia đình, sống tốt và làm việc hiệu quả.
Cụ thể đối với giáo dục tiểu học, tập trung phát triển trí tuệ, hình thành
phẩm chất, năng lực, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu. Nâng cao chất lượng
giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục truyền thống, đạo đức, lối sống, năng
lực, phẩm chất và kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển khả
năng sáng tạo và tự học. Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và

với nhóm. Chính quá trình làm việc nhóm này đã mang tới cho họ những cách
thức giải quyết vấn đề đầy sáng tạo, kích thích mỗi thành viên tích cực hoạt
động để giải quyết vấn đề.
2


Chương trình học tập ở lớp 2 hiện nay đang có những nội dung trùng
lặp ở các môn học, một số nội dung không còn phù hợp với xu thế phát triển
của xã hội, của thế giới và còn chưa phát huy hết năng lực của học sinh, nặng
về kiến thức, chưa thực sự hấp dẫn, cuốn hút, khích lệ và phát huy năng lực
học sinh.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Thiết kế bài học tích
hợp trong dạy học lớp 2 theo hướng phát huy năng nực của học sinh”
nhằm góp một phần nhỏ vào công cuộc đổi mới của ngành giáo dục nước nhà.
2. Mục đích nghiên cứu
- Đề xuất quy trình thiết kế bài học tích hợp, đồng thời áp dụng quy
trình đó để thực hành thiết kế một số bài học tích hợp trong dạy học lớp 2
nhằm hình thành và phát triển năng lực cho học sinh.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế bài học tích
hợp trong dạy học lớp 2.
- Xây dựng nội dung dạy học tích hợp ở lớp 2. Đề xuất quy trình thiết
kế và thực hành thiết kế một số bài học tích hợp trong chương trình lớp 2.
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
- Mối quan hệ về nội dung dạy học giữa các môn học trong chương
trình lớp 2.
4.2. Khách thể nghiên cứu:
- Quá trình dạy học các môn học trong chương trình lớp 2.
5. Phạm vi nghiên cứu

lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”. [14]
1.1.3. Bài học tích hợp
1.1.3.1. Khái niệm
Bài học tích hợp là đơn vị học tập nhỏ nhất có khả năng hình thành nơi
người học cả kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết để giải quyết một chủ đề
hoặc một phần vấn đề cụ thể, góp phần hình thành năng lực thực hiện hoạt
động học tập của học sinh. [27]
1.1.3.2. Đặc điểm của bài học tích hợp
- Bài học tích hợp định hướng việc tổ chức quá trình dạy học thành quá
trình tự học, quá trình cá nhân hóa người học.
- Đòi hỏi người học tự thể hiện mình, phát triển năng lực làm việc
nhóm, hợp tác với nhóm, với lớp. Sự làm việc theo nhóm này sẽ đưa ra cách
thức giải quyết đầy tính sáng tạo, kích thích các thành viên trong nhóm hăng
hái tham gia vào giải quyết vấn đề.
- Xác định được các năng lực mà người học cần nắm vững trong mỗi
bài học.
5


- Bài học phải làm cho người học có các năng lực tương ứng với
chương trình, chủ đề...
- Cần gắn lý thuyết với thực hành trong bài học.
- Bài học cần định hướng cho học sinh các hoạt động, các kiến thức, kĩ
năng cần hình thành...
1.1.3.3. Vai trò của bài học tích hợp
- Giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và
làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với HS.
- Nâng cao năng lực của người học, giúp học sinh có đầy đủ phẩm chất
và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại.
- Các bài học theo hướng tích hợp sẽ làm cho nhà trường gắn liền với

tổng hợp và phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác
nhau. Tích hợp trong nhà trường sẽ giúp HS học tập thông minh và vận dụng
sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện,
hài hòa và hợp lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và mới mẻ trong
cuộc sống hiện đại.
Vì vậy, tích hợp các nội dung giáo dục hay nói cách khác đó là cần tiến
hành dạy học tích hợp để giảm số môn học, nội dung học tập và tăng cường
được chất lượng dạy và học.
1.2.3. Đặc trưng của dạy học tích hợp
Thực tế đã chứng minh trong giáo dục, việc nghiên cứu để tích hợp các
nội dung học tập ở trường tiểu học là rất cần thiết. Bởi tích hợp là thiết kế các
nội dung và tổ chức các hoạt động khác nhau có liên quan thành một thể
thống nhất để học sinh có cơ hội phối hợp và áp dụng các kinh nghiệm, kĩ
năng từ các lĩnh vực khác nhau khi tìm hiểu kiến thức, rèn luyện kĩ năng trong
quá tình học tập.Việc tích hợp được tiến hành một cách khoa học hợp lí sẽ
làm cho nội dung và hình thức học tập của học sinh trong mỗi bài học trở nên
phong phú, hấp dẫn hơn; học sinh biết được nhiều kiến thức hơn và việc lĩnh
hội kiến thức và kĩ năng của học sinh sẽ trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả hơn.
7


Tích hợp còn có tác dụng giảm bớt đầu môn học, tăng thời gian vật chất
cho mỗi chủ đề, nội dung học tập. Nhờ đó, học sinh được học sâu hơn về mỗi
nội dung học tập; giáo viên có điều kiện tổ chức các hoạt động trong giờ học,
áp dụng phương pháp dạy học tích cực và nâng cao chất lượng dạy học.
1.2.4. Các hình thức tích hợp trong dạy học ở tiểu học
1.2.4.1. Tích hợp trong nội bộ môn học
Với tích hợp trong nội bộ môn học, các môn, các phần được học riêng.
Tích hợp được thực hiện thông qua việc loại bỏ những nội dung trùng lặp và
khai thác sự hỗ trợ giữa các phân môn, giữa các phần trong môn học. Trong

1.2.4.2. Tích hợp đa môn
Tích hợp đa môn tập trung trước hết vào các môn học. Trong tích hợp
đa môn, một đề tài có thể nghiên cứu theo nhiều môn học khác nhau, các môn
liên quan với nhau có chung một định hướng về nội dung và phương pháp dạy
học nhưng mỗi môn có một chương trình riêng. Tích hợp đa môn được thực
hiện theo cách tổ chức các “chuẩn” nhiều môn học xoay quanh một chủ đề/đề
tài/dự án, tạo điều kiện cho người học vận dụng tổng hợp những kiến thức của
các môn học có liên quan.
Ví dụ:
- Học sinh có thể học về nội dung vệ sinh môi trường trong các môn
Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên - Xã hội.
- Các em có thể học cách giao tiếp lịch sự trong môn Tiếng Việt hoặc
môn Đạo đức…
1.2.4.3. Tích hợp liên môn (Interdisciplinary Integration)
Tích hợp liên môn là phương án trong đó nhiều môn học liên quan
được kết lại thành một môn học mới với hệ thống những chủ đề nhất định
xuyên suốt qua các lớp.
Ví dụ:

9


- Trong chương trình hiện hành (và cả chương trình dự kiến) có khả
năng nhiều môn được xây dựng theo hình thức tích hợp liên môn và hiệu quả
của hình thức tích hợp này đã được khẳng định trong thực tế.
- Các môn học Tìm hiểu tự nhiên và Tìm hiểu xã hội được thể hiện
thành các môn học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học.
- Hoạt động giáo dục được dự kiến trong chương trình tương lai sẽ tích
hợp các nội dung Thể dục, Âm nhạc, Mĩ thuật (bao gồm cả Thủ công) và
Hoạt động tập thể, …

học, ở mức độ nhất định, đều có sự thích hợp. Do vậy, những khác biệt giữa
dạy học tích hợp và dạy học một môn được nhắc đến ở đây chỉ là tương đối,
không phủ nhận sự tích hợp trong nội bộ mỗi môn học.
Phương

Dạy học tích hợp

diện
Miêu tả

Dạy học một môn

Hướng đến mục tiêu chung của một số Hướng đến mục tiêu
nội dung thuộc nhiều môn học khác nhau

riêng của mỗi môn
học

Bản chất

Phạm vi rộng, ưu tiên các mục tiêu chung Phạm vi hẹp, thường

của mục

của nhiều môn học.

tập trung vào việc hình

tiêu theo



viên.

Trung

Nhấn mạnh đặc biệt đến sự phát triển và Đặc biệt nhắm tới

tâm của

làm chủ mục tiêu lâu dài như là các việc làm chủ mục

việc dạy

phương pháp, kĩ năng và thái độ của tiêu ngắn hạn như
người học.

kiến thức, kĩ năng
đặc thù của môn học.

Kết quả

Hình thành và phát triển kiến thưc và kĩ Hình thành, phát triển

của việc

năng, thái độ gắn với một chủ đề có liên kiến thức và kĩ năng,

học

quan đến nội dung của nhiều môn học, thái độ gắn với nội

1.3.2. Các loại năng lực cần hình thành cho học sinh
Các năng lực chung cốt lõi
+ Năng lực hợp tác
+ Năng lực giao tiếp
+ Năng lực tìm kiếm, tổ chức, xử lí thông tin
+ Năng lực sử dụng công nghệ
+ Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực
đối phó với các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.
Ngoài ra, theo Thông tư 30 hiện nay, học sinh có thêm một số năng lực
như: Tự phục vụ, tự quản; Tự học và giải quyết vấn đề.
1.3.3. Định hướng dạy học hiện đại
Tại Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành T.Ư khóa XI, Tổng Bí thư
Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp
hành T.Ư khóa XI với nội dung Đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, đáp ứng
yêu cầu CNH - HĐH hiện nay.
Nghị quyết đặt mục tiêu chung tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về
chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc
xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con
13


người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng
sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt
và làm việc hiệu quả.
Mục tiêu cụ thể với giáo dục mầm non, giúp trẻ phát triển thể chất, tình
cảm, hiểu biết, thẩm mỹ, hình thành các yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn
bị tốt cho trẻ bước vào lớp 1.
Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình
thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định
hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện,

(như các nội dung về môi trường, năng lượng, biến đổi khí hậu, kĩ năng sống,
dân số...) vào nội dung của mỗi môn học tùy theo đặc trưng của từng môn.
Như vậy, giáo viên phải biết phân tích nội dung môn học để thiết kế các
hoạt động, sao cho khi thực hiện học sinh phải vận dụng kiến thức kỹ năng ở
các phạm vi rộng khác nhau, ứng với các mức độ tích hợp nêu trên, tương
thích với các bối cảnh của quá trình dạy học.
Để thực sự phát huy hiệu quả của dạy học tích hợp giáo viên cần tổ chức
cho học sinh các hoạt động vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong
cuộc sống, để hiểu sự vật với tri thức đa dạng, từ đó phát triển năng lực. Cũng
trong hoạt động này, học sinh sẽ phải huy động nhiều mảng kiến thức khác nhau,
bởi không thể giải quyết vấn đề chỉ với một nội dung kiến thức đơn lẻ.
Như vậy để phát triển được năng lực của học sinh thì dạy học tích hợp
là rất cần thiết:
Trước hết, do mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều ít
nhiều có mối liên hệ với nhau; nhiều sự vật, hiện tượng có những điểm tương
đồng và cùng một nguồn cội… Để nhận biết và giải quyết các sự vật, hiện
tượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực
khác nhau.
15


Thứ hai, trong quá trình phát triển của khoa học và giáo dục, nhiều kiến
thức, kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trong nhà
trường, nhưng lại rất cần chuẩn bị cho học sinh để họ có thể đối mặt với
những thách thức của cuộc sống; do đó cần tích hợp giáo dục các kiến thức và
kĩ năng đó thông qua các môn học.
Thứ ba, do tích hợp mà các kiến thức gần nhau, liên quan với nhau sẽ
được nhập vào cùng một môn học nên số đầu môn học sẽ giảm bớt, tránh
được sự trùng lặp không cần thiết về nội dung giữa các môn học…
Tóm lại dạy học tích hợp là phương thức duy nhất để phát triển năng

Tiểu kết chương 1:
Từ thực tiễn giáo dục tiểu học ở nước ta cho thấy dạy học tích hợp theo
hướng phát huy năng lực của học sinh là xu thế đổi mới tất yếu. Giáo viên khi
đã quen với cách dạy tích hợp này thì việc xử lí các tình huống giáo dục sẽ trở
nên mềm dẻo hơn. Dạy học theo hướng tích hợp phát huy được tính tích cực
và năng lực của học sinh, góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học
ở trường tiểu học.

17


Chương 2
THIẾT KẾ BÀI HỌC TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC LỚP 2 THEO
HƯỚNG PHÁT HUY NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH
2.1. Xây dựng nội dung dạy học tích hợp ở lớp 2
2.1.1. Các nguyên tắc xây dựng nội dung dạy học tích hợp theo hướng phát
huy năng lực của học sinh
a. Phù hợp chương trình và chuẩn kiến thức, kĩ năng của các môn tích hợp.
Xây dựng bài học tích hợp không phải là việc xếp gộp, đặt kề các bài
học, các nội dung cạnh nhau trong chương trình một cách cơ học, mà thường
lựa chọn và lồng ghép những nội dung có liên quan giữa các bài để tạo thành
một nội dung dạy học mới. Vì thế việc xây dựng bài học tích hợp chính là
việc cấu trúc lại toàn bộ các nội dung dạy học từ một môn hay nhiều môn học
khác nhau nhưng có mối liên hệ nhất định để tạo thành một bài học mới (với
các mục tiêu mới, hoạt động mới, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học
mới…). Quá trình tái cấu trúc nội dung dạy học này nếu không được giám sát
chặt chẽ bởi chuẩn kiến thức, kĩ năng của các môn học thì sẽ dẫn đến tình
trạng sa đà vào nội dung không trọng tâm, hoặc rời xa mục tiêu giáo dục.
Hơn nữa, chuẩn kiến thức và kĩ năng của môn học có tính khái quát cao.
Ở đó, chỉ mô tả yêu cầu hay các đích trọng tâm mà học sinh cần đạt được về