BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH - MARKETING
NGUYỄN LÂM
ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ HỒ TIÊU
HUYỆN BÙ ĐỐP TỈNH BÌNH PHƯỚC
CHUYÊN NGÀNH : QUẢN TRỊ KINH DOANH
MÃ SỐ: 60340102
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
TP.HCM, tháng 5/2015
BỘ TÀI CHÍNH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH - MARKETING
NGUYỄN LÂM
ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ HỒ TIÊU
HUYỆN BÙ ĐỐP TỈNH BÌNH PHƯỚC
CHUYÊN NGÀNH : QUẢN TRỊ KINH DOANH
MÃ SỐ: 60340102
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Xuân Trường
Nam, cục thống kê tỉnh Bình Phước, Hiệp Hội Hồ Tiêu, Trung Tâm Khuyến Nông
Huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước vì đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tác giả thu
thập số liệu cũng như những tài liệu nghiên cứu cần thiết liên quan tới đề tài tốt
nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn quí thầy cô và bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ nhiệt
tình để tôi có thể hoàn thành luận văn này.
Tôi rất mong được sự góp ý của quý Thầy, Cô giáo và các bạn đồng nghiệp
để khóa luận hoàn chỉnh hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
TP.Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận văn
Nguyễn Lâm
ii
MỤC LỤC
Lời cam đoan ............................................................................................................... i
Lời cảm ơn.................................................................................................................. ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục hình ......................................................................................................... vii
Danh mục sơ đồ ....................................................................................................... viii
Danh mục bảng biểu .................................................................................................. iv
Danh mục chữ viết tắt ............................................................................................... xi
CHƯƠNG 1 : GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU ..............................................................1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài.........................................................................................1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ..............................................................................3
1.2.1 Mục tiêu chung ...................................................................................................3
3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ...............................................................................34
3.1.1 Điều kiện tự nhiên .............................................................................................34
3.1.2 Điều kiện kinh tế, xã hội...................................................................................36
iv
3.2 Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................44
3.2.1 Phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị ...................................................................45
3.2.2 Khung phân tích ..............................................................................................45
3.2.3 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu ...............................................................46
3.2.4 Phương pháp thu thập và xử lý thông tin ........................................................48
3.2.5 Phương pháp phân tích số liệu ........................................................................50
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ..................................51
4.1 Thực trạng sản xuất, tiêu thụ hồ tiêu của huyện Bù Đốp ....................................51
4.1.1 Thực trạng sản xuất hồ tiêu ..............................................................................51
4.1.2 Giá bán hồ tiêu trên thị trường huyện Bù Đốp .................................................51
4.1.3 Dự án hỗ trợ phát triển sản xuất hồ tiêu ..........................................................52
4.2 Chuỗi giá trị sản phẩm hồ tiêu huyện Bù Đốp ...................................................53
4.2.1 Sơ đồ chuỗi giá trị sản phẩm hồ tiêu huyện Bù Đốp .......................................53
4.2.2 Các tác nhân tham gia chuỗi giá trị hồ tiêu huyện Bù Đốp ............................54
4.2.3 Kênh thị trường chuỗi giá trị hồ tiêu huyện Bù Đốp .......................................55
4.3 Kết quả hoạt động của từng tác nhân trong chuỗi ..............................................55
4.3.1 Tác nhân người sản xuất .................................................................................55
4.3.2 Tác nhân người thu gom .................................................................................61
4.3.3 Tác nhân người đại lý thu mua .......................................................................64
4.3.4 Tác nhân công ty xuất khẩu ............................................................................66
4.4 Phân bổ giá và giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị sản phẩm hồ tiêu ..................67
v
Hình 4.2: Mô hình cắt giảm chi phí sản xuất .....................................................80
vii
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1: Sơ đồ phân tích chuỗi giá trị.................................................................17
Sơ đồ 4.1: Sơ đồ chuỗi giá trị sản phẩm hồ tiêu huyện Bù Đốp tỉnh Bình
Phước ........................................................................................................ 53
Sơ đồ 4.2: Sơ đồ chuỗi giá trị gia tăng và thu nhập thuần của các tác
nhân kênh tiêu thụ hồ tiêu ................................................................. 68
viii
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2 . 1 : Giá tiêu xuất khẩu bình quân các nước trên thế giới 20112014 ..................................................................................... 21
Bảng 2.2: Năng su ất và sản lượng tiêu các nước trên thế giới 20092014 ..................................................................................... 23
Bảng 2.3: Kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu năm 2011-2014 .......................................24
Bảng 2.4:Tình hình sản xuất hồ tiêu ở một số tỉnh trong cả nước năm 2014
.................................................................................................................. 26
Bảng 2.5: Diễn biến giá tiêu năm 2013-2014 .............................................. 27
Bảng 2.6: Khối lượng, kim ngạch và giá xuất khẩu 2014 ............................ 27
Bảng 2.7: Số lượng và giá trị xuất khẩu tiêu năm 2013-2014 ...................... 28
Bảng 2.8: Thị trường nhập khẩu tiêu của Việt Nam năm 2013-2014 ........... 29
Bảng 3.1: Thống kê diện tích theo địa hình Bình Phước ............................. 35
Bảng 3.2: Khí hậu, thời tiết và thủy văn huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước .... 33
Bảng 3.3: Phân loại và quỹ đất huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước .................. 37
Bảng 3.4: Tình hình đất đai của huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước năm 20112013 ............................................................................................................... 37
Bảng 3.5:Tình hình dân số lao động của huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước năm
x
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Bộ NN & PTNT: Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn
GAP: Thực hành nông nghiệp tốt ( Good Agricultural Practices)
FAO:Tổ chức LHQ về lương thực và nông nghiệp(Food and Agriculture
Organization)
IPC: Cộng đồng Hồ tiêu Quốc Tế ( International Pepper Community)
VPA: Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam ( Việt Nam Pepper Association)
GTGT: Giá trị gia tăng
BVTV: Bảo vệ thực vật
KHKT: Khoa học kỹ thuật.
NSLĐ: Năng suất lao động
CGT: Chuỗi giá trị
VSATTP: Vệ sinh an toàn thực phẩm
QHSDĐ: Qui hoạch sử dụng đất
xi
Trang 1
CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay phân tích chuỗi giá trị là quan trọng trong thời đại toàn cầu hóa, với
sự phân công lao động ngày càng tăng và sự phân tán toàn cầu các hoạt động sản xuất
khẳng định mạnh mẽ vị thế của mình trên trường quốc tế.
Năm 2005, được sự nhất trí của tổ chức Liên hiệp quốc và Cộng đồng Hồ tiêu
Quốc tế Việt nam đã gia nhập Cộng đồng Hồ tiêu Quốc tế (IPC), hiệp hội Hồ tiêu Việt
nam được Bộ NN-PTNT giao trực tiếp tham gia các hoạt động của IPC, cùng chia sẻ
thông tin ngành hàng về thị trường giá cả, về áp dụng tiến bộ kỹ thuật trồng tiêu theo
phương pháp hữu cơ bền vững( GAP ), về tiêu chuẩn chất lượng .v.v..
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ cũng còn hạn chế về nhiều mặt, thứ nhất do tình
hình sâu bệnh nặng làm tiêu chết dẫn đến diện tích trồng hồ tiêu giảm, thứ hai giống
tiêu trồng không được chọn lọc, không bảo đảm được chất lượng, sản xuất chế biến
theo qui trình chưa phù hợp, thứ ba phương thức trồng hồ tiêu chưa đúng kỹ thuật canh
tác, nông dân đa phần chạy theo sản lượng do giá tăng cao trong những năm gần đây
làm mất đi tính bền vững sinh học của hồ tiêu, và cuối cùng do cấu trúc nghành chưa
hợp lý, tình hình trồng hồ tiêu do tự phát, tự do bán, thu mua, sơ chế chưa hình thành
được chuỗi giá trị đúng nghĩa làm mất đi sự phát triển bền vững hồ tiêu huyện Bù Đốp,
tỉnh Bình Phước.
Việc nghiên cứu chuỗi giá trị hồ tiêu huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước có ý nghĩa
rất quan trọng. Nó sẽ giúp cho các nhà quản lý kinh tế, các nhà chỉ đạo sản xuất hiểu
rõ hơn về hoat động sản xuất kinh doanh hồ tiêu, về mối quan hệ, các tác nhân tương
tác và sự phân phối lợi ích của từng tác nhân trong chuỗi, từ đó đề xuất những giải
pháp tác động hợp lý nhằm mục đích phát triển hoàn thiện thực hiện chiến lược nâng
cấp chuỗi giá trị hồ tiêu
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành lựa chọn nghiên cứu đề tài
“Phân tích chuỗi giá trị hồ tiêu Huyện Bù Đốp tỉnh Bình Phước”
2
1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
1.2.1 Mục tiêu chung:
Khảo sát, phân tích để đánh giá thực trạng các tác nhân trong chuỗi giá trị hồ tiêu
− Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: chuỗi giá trị hồ tiêu trên địa bàn huyện Bù
Đốp, tỉnh Bình Phước và các yếu tố liên quan chuỗi giá trị này như: các hoạt động
chính trong chuỗi giá trị: vận chuyển đầu vào, thu gom, chế tạo, tiếp thị bán hàng, dịch
vụ v.v..
− Đối tượng khảo sát: Hộ nông dân, người thu gom, công ty, người bán lẻ, người
bán sỉ, người tiêu dùng.
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
Không gian: Đối với sản phẩm hồ tiêu, nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn
Huyện Bù Đốp, tỉnh Bình Phước
Thời gian: Số liệu thu thập năm 2014
Nội dung: Tập trung vào những vấn đề chính như: Thực trạng sản xuất và tiêu thụ
tiêu, chuỗi giá trị hồ tiêu, các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp đến chuỗi từ đó
có những đề xuất, giải pháp để phát triển chuỗi trong những năm tới trên địa bàn
Huyện Bù Đốp, tỉnh Bình Phước.
4
1.5
Bố cục của nghiên cứu
Bố cục luận văn này được chia thành 5 chương như sau:
• Chương 1: Giới thiệu về nghiên cứu
• Chương 2: Tổng quan lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị
• Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
• Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• Chương 5: Kết luận và kiến nghị
5
Chuỗi giá trị theo nghĩa rộng là một tập hợp những hoạt động do nhiều người
khác nhau tham gia thực hiện (nhà cung cấp đầu vào, người thu gom, nhà chế biến,
công ty, người bán sỉ, người bán lẻ...) để sản xuất ra một sản phẩm sau đó bán cho
người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu (phương pháp tiếp cận toàn cầu).
Lợi ích to lớn của việc phân tích chuỗi giá trị là nhận định được bản chất và
phạm vi của các rào cản đối với việc tham gia vào chuỗi. Kết quả là có thể giải thích
được các đầu mối phân phối trong bối cảnh toàn cầu hóa cũng như sự phát triển của
các mối quan hệ này qua thời gian (Kaplinsky and Morris 2001).
Có ba dòng nghiên cứu chính về khái niệm chuỗi giá trị:
1. Phương pháp “filière” (phân tích chuỗi ngành hàng – CCA), và
2. Phương pháp chuỗi giá trị của M. Porter ( 1985)
3. Phương pháp tiếp cận toàn cầu do Kaplinsky (1999), Gereffi (1994; 1999; 2003) và
Gereffi, và Korzeniewicz (1994) đề xuất
Phương pháp Filière
Phương pháp Filière gồm có nhiều trường phái tư duy và truyền thống nghiên
cứu khác nhau. Khởi đầu, phương pháp này được dùng để phân tích hệ thống nông
nghiệp của các nước đang phát triển trong hệ thống thuộc địa của Pháp. Phân tích
chuỗi, chủ yếu là làm công cụ để nghiên cứu cách thức mà các hệ thống sản xuất nông
nghiệp (cao su, bông, cà phê, dừa…) được tổ chức trong bối cảnh của các nước đang
phát triển. Trong bối cảnh này, khung filière chú trọng đặc biệt đến cách các hệ thống
sản xuất địa phương được kết nối với công nghiệp chế biến, thương mại, xuất khẩu và
khâu tiêu dùng cuối cùng
Do đó, khái niệm chuỗi (Filière) được nhận thức chủ yếu bằng kinh nghiệm
thực tế và được sử dụng để lập sơ đồ dòng chuyển động của hàng hóa và xác định
những người tham gia vào các hoạt động. Tính hợp lý của chuỗi (Filière) cũng tương
tự như khái niệm rộng về CGT (đã trình bày ở trên). Tuy nhiên, khái niệm chuỗi chủ
yếu tập trung vào các vấn đề của các mối quan hệ vật chất và kỹ thuật được tóm tắt
7
cung cấp cho khách hàng một mặt hàng (hoặc dịch vụ) có giá trị tương đương với đối
8
thủ cạnh tranh của mình nhưng với chi phí thấp hơn (chiến lược giảm chi phí). Hoặc,
làm thế nào để một doanh nghiệp có thể sản xuất một mặt hàng mà khách hàng chấp
nhận mua với giá cao hơn (chiến lược tạo sự khác biệt)
Trong bối cảnh này, khái niệm CGT được sử dụng như một khung khái niệm mà các
doanh nghiệp có thể dùng để tìm ra các nguồn lợi thế cạnh tranh (thực tế và tiềm năng)
của mình. Đặc biệt, Porter còn lập luận rằng các nguồn lợi thế cạnh tranh không thể
tìm ra nếu nhìn vào công ty như một tổng thể. Một công ty cần được phân tách thành
một loạt các hoạt động và có thể tìm thấy lợi thế cạnh tranh trong một (hoặc nhiều
hơn) ở các hoạt động đó. Porter phân biệt giữa các hoạt động sơ cấp, trực tiếp góp
phần tăng thêm cho giá trị sản xuất hàng hoá (dịch vụ) và các hoạt động hỗ trợ có ảnh
hưởng gián tiếp đến giá trị cuối cùng của sản phẩm
Trong khung phân tích CGT của Porter, khái niệm CGT không trùng với ý tưởng về
chuyển đổi vật chất. Porter giới thiệu ý tưởng, theo đó tính cạnh tranh của một công ty
không chỉ liên quan đến qui trình sản xuất. Tính cạnh tranh của doanh nghiệp có thể
phân tích bằng cách xem xét CGT bao gồm thiết kế sản phẩm, mua vật tư đầu vào, hậu
cần (bên trong và bên ngoài), tiếp thị, bán hàng, các dịch vụ hậu mãi và dịch vụ hỗ trợ
(lập chiến lược, quản lý nguồn nhân lực, hoạt động nghiên cứu…). Do vậy, trong
khung phân tích của Porter, khái niệm CGT chỉ áp dụng trong kinh doanh. Phân tích
CGT chủ yếu nhằm hỗ trợ các hoạt động quản lý, điều hành đưa ra các quyết định
mang tính chiến lược.
9
Hình 1.1: Khung ph
hân tích củ
p
đến nggười tiêu dùng
d
cuối cùng.
c
Vì vậậy, hệ thốnng giá trị rộ
ộng hơn soo
với khái
k
niệm chuỗi giá trị của dooanh nghiệệp và giốngg với khái niệm mà cuốn sáchh
hướnng dẫn nàyy nói đến khhi phân tícch chuỗi giáá trị ( phươ
ơng pháp rộộng hơn). Tuy
T nhiên,,
cần chỉ ra rằngg trong khuung phân tích chủa Porter,
P
kháii niệm hệ tthống giá trị
t chủ yếuu
đ hành đưa
đ ra các quyết
q
định có tính chhiến lược.
là côông cụ giúpp quản lý điều
Chuỗi giá
g trị của
nhà cuung cấp
Chuỗi giá trrị
của công ty
y
cho người nghèo” (M4P, 2008). Đây là cách tiếp cận rất phù hợp để nghiên cứu các
sản phẩm nông nghiệp, nhất là những sản phẩm có liên quan đến người nghèo
Trong phần còn lại của quyển sách này, tác giả sẽ đề cập CGT theo nghĩa rộng,
nghĩa là CGT là một hoạt động kinh doanh có quan hệ với nhau, từ việc cung cấp các
đầu vào để sản xuất một sản phẩm, đến sơ chế, vận chuyển, tiếp thị đến việc cuối cùng
là bán sản phẩm đó cho người tiêu dùng (GTZ Eschborn, 2007)
2.1.2 Ý nghĩa của phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị trong phát triển bền
vững sản phẩm.
11
Copyright: Tài liệu đại học ©