Đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn - Pdf 31

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
-----------------------

TRẦN THỊ ÁNH

ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT
TRUYỆN NGẮN NGUYỄN BẮC SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

2

NGHỆ AN - 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
----------------------

TRẦN THỊ ÁNH

ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT
TRUYỆN NGẮN NGUYỄN BẮC SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.34

hơn về đặc điểm thể loại, góp phần cung cấp tư liệu cho việc nghiên cứu học
tập giảng dạy truyện ngắn sau 1975 trong nhà trường phổ thông.
2. Lịch sử vấn đề
Vốn ôm mộng văn chương từ ngày học phổ thông nhưng lại không đi
theo nghiệp viết lách, Nguyễn Bắc Sơn vẫn nuôi trong mình lòng yêu văn
chương, yêu cái đẹp của cuộc sống, ông đã đến với văn chương như một
"duyên nghiệp". Nguyễn Bắc Sơn tự thấy ông là người sống đến tận cùng cái

6
cuộc sống mà ông đang sở hữu, làm việc cũng hết mình, làm chủ công việc
toàn diện và sâu sắc, và viết văn cũng vậy, ông khẳng định trời còn cho sức
khoẻ là còn viết. Cùng với sự đam mê, tâm huyết lao động, Nguyễn Bắc Sơn
đã cho ra mắt những đứa con tinh thần của mình. Ngoài hai cuốn tiểu thuyết
đặc sắc Luật đời và cha con ra đời vào năm 2005 và Lửa đắng xuất bản lần
đầu vào năm 2008 thì từ năm 1998 ông đã xuất bản 11 đầu sách chủ yếu là
truyện ngắn, bút ký, tiểu luận và những bài báo. Thế nhưng những công trình
nghiên cứu về văn chương của ông còn đang khiêm tốn. Một vài bài viết nhỏ
trên trang báo hay điểm tin truyền hình có đề cập đến; một số khóa luận và
luận văn như: Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Luật đời và cha con của
Nguyễn Bắc Sơn (Lục Thị Thảo, Khóa luận tốt nghiệp, Đại học Vinh, 2010);
Đặc trưng tiểu thuyết Nguyễn Bắc Sơn (Đào Thị Mỹ Dung, Luận văn thạc sĩ,
Đại học Vinh, 2010); Nghệ thuật trần thuật trong hai tiểu thuyết Luật đời và
cha con và Lửa đắng của Nguyễn Bắc Sơn (Hà Thị Thu Trang, Khóa luận tốt
nghiệp, Đại học Vinh, 2011).
Trên Evan, bài viết Nhà văn Nguyễn Bắc Sơn: Có thứ luật bất thành
văn đã phần nào cho thấy chân dung nhà văn. Trong bài phỏng vấn, nhà văn
đã cho người đọc biết phần nào quá trình hình thành những sáng tác của
mình, đồng thời ông cũng mạnh dạn trao đổi quan điểm sáng tác và những
vấn đề xã hội mà ông mạnh dạn đề cập trong tác phẩm. Nhà văn Nguyễn Bắc

trọng trong tiến trình đổi mới của đất nước. Cơ chế thị trường đang xuất hiện,
nhiều giá trị bị đảo lộn, đời sống con người, tư duy và bản lĩnh cũng phải đổi
thay chóng mặt để thích ứng với thời cuộc, vì thế có biết bao bi kịch đau đớn
trong cái đời sống phức tạp ấy. Nguyễn Bắc Sơn đã sống đến tận cùng cuộc
sống đang sở hữu, làm việc hết mình và tích lũy vốn sống hết mình. Chính vì
thế mà truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn thấm đẫm sắc màu cuộc sống. Ông
thường đưa nhân vật đời thường vào trong tác phẩm của mình không theo một
nguyên mẫu nào cả. Nguyễn Bắc Sơn đã có những lý giải hết sức đơn giản

8
cho những số phận trong truyện ngắn của mình, đó là cách hướng con người
sống đúng "luật" trong cuộc sống, sống đúng "luật" chính là thể hiện nhân
cách. Cách lý giải ấy xuất phát từ một cái nhìn rất thiện của một nhà văn đã
từng là nhà giáo.
Báo tiền phong online có bài viết "Nguyễn Bắc Sơn sinh ba". Mới đây
ông lại ra cùng lúc 3 cuốn: Truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn, hai tập bút ký: Gót
thời gian và Người trong tôi. Dày dặn về dung lượng thì chả nói làm gì. Quan
trọng là đọc vào độc giả thấy ấn tượng và ám ảnh. Văn ông trang nhã và
không kém phần sang trọng, ngồn ngộn cái thật đời sống đã được chưng cất
bởi một người nhiều trải nghiệm, nặng lời ghét đời, nhưng cũng rất nặng lòng
với nó.
Thật vinh dự khi tập truyện ngắn Người đàn ông quỳ cùng với tiểu
thuyết Luật đời và cha con đã có mặt trong thư viện của Đại học Harvard
(Mỹ), điều đó khiến tác giả rất vui.
Ngoài những bài viết nêu trên còn có những bài phỏng vấn trao đổi về
tác giả và tác phẩm. Dù không nhiều nhưng qua đó cũng bộc lộ những nội
dung quan trọng giúp cho việc nghiên cứu.
Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào có tính chất quy mô về
đóng góp của Nguyễn Bắc Sơn trên lĩnh vực truyện ngắn. Với đề tài "Đặc

truyện ngắn là truyện viết ngắn gọn, trong đó "cái không bình thường hiện ra
như một cái gì bình thường, và cái gì bình thường hiện ra như một cái gì
không bình thường". Ông đã nhấn mạnh đến "yếu tố bất bình thường, đột
biến". Sự đan xen giữa hai yếu tố này chính là sự đan xen giữa cái hợp lý và
phi lý, logic và phi logic trong đời sống, mà bản thân nghệ thuật cũng chứa
đựng điều đó. Quan niệm về truyện ngắn như thế ta còn có thể tìm thấy trong
các sáng tác của các nhà văn cổ điển như O.Henry, J.Lơnddo, E.Hêminguê,
W.Phôncono, F.Kafka… Trong văn học Việt Nam hiện đại, chúng ta cũng tìm
thấy những dẫn chứng mô tả cho quan điểm này như trong sáng tác của một
số nhà văn như Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn
Huy Thiệp, Lê Minh Khuê…
Nhóm 2: Nhà văn Nguyễn Kiên cho rằng "Mỗi truyện ngắn là một
trường hợp... Trong quan hệ giữa con người và đời sống, có những khoảnh
khắc nào đó, một mối quan hệ nào đó được bộc lộ. Truyện ngắn phải nắm bắt
được cái trường hợp ấy. Trường hợp ở đây là một màn kịch chớp nhoáng, có
khi là một trạng thái tâm lý, một biến chuyển tình cảm kéo dài chậm rãi trong
nhiều ngày. Nhưng nhìn chung thì vẫn có thể gọi là trường hợp". Trường hợp
theo ý kiến của Nguyễn Kiên chính là tình huống.

12
Nhóm 3: Nguyễn Công Hoan thì lại có quan niệm khác về truyện ngắn
"mỗi truyện ngắn không phải là truyện mà là một vấn đề được xây dựng bằng
chi tiết với sự bố trí chặt chẽ và bằng thái độ với cách đặt câu dùng tiếng có
cân nhắc… Muốn truyện ấy là truyện ngắn, chỉ nên lấy một trong ngần ấy ý
làm ý chính, làm chủ đề cho truyện… Những chi tiết trong truyện chỉ nên
xoay quanh chủ đề ấy thôi". Nguyễn Công Hoan đặc biệt chú trọng tới vai trò
của chi tiết.
Một ý kiến khác của nhà văn Nguyên Ngọc cho rằng "Truyện ngắn là
một bộ phận của tiểu thuyết nói chung", vì thế "không nên nhất thiết trói buộc

Hoàng Bắc, Phan Thị Trọng Tuyến, Trần Thị Kim Lan, Trần Diệu Hằng, Lê
Thị Huệ….Họ là những nhà văn có đóng góp đáng kể cho bộ mặt truyện ngắn
Việt Nam hải ngoại sau 1975, góp phần đẩy nhanh truyện ngắn Việt Nam trên
quá trình hiện đại hóa và hội nhập với truyện ngắn thế giới.
Truyện ngắn Việt Nam đã trải qua những giai đoạn lịch sử phát triển và
ngày một cách tân để phù hợp với nhu cầu phát triển thời hiện đại. Cùng với
những ưu thế nhất định của thể loại, nó đã trở thành món ăn tinh thần không
thể thiếu của công chúng.
1.2. Bối cảnh lịch sử xã hội và bức tranh chung của truyện ngắn
sau 1986
1.2.1. Bối cảnh xã hội
Thế kỷ XX là thế kỷ nhiều biến động trong lịch sử dân tộc. Đại thắng
mùa xuân 1975 đã đưa lịch sử dân tộc ta bước vào một thời đại mới, đánh dấu
bước ngoặt trong sự vận động và phát triển, đưa Tổ quốc ta bước vào kỷ
nguyên độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, sau khi tận hưởng niềm
vui bất tận đó, đất nước ta phải đối diện với nhiều thử thách cam go không
kém phần khốc liệt. Hậu quả của tàn tích chiến tranh in dấu trên tất cả các vấn
đề của đời sống: cơ sở vật chất bị tàn phá nặng nề, kinh tế kém phát triển lại

15
càng nghèo nàn hơn và đặc biệt là mất mát về con người trong cuộc chiến.
Con người bước ra khỏi chiến tranh còn nhiều bỡ ngỡ, tâm lý chưa bắt kịp với
cơ chế thị trường, cùng với những mặt trái của cơ chế xã hội cũ…làm cho
cuộc sống và việc quản lý xã hội gặp nhiều khó khăn.
Sớm nhận ra những biến động ấy, Đại hội VI của Đảng (1986) với
những quyết nghị quan trọng về đổi mới đất nước, trên tinh thần "nhìn thẳng
vào sự thật", "đổi mới tư duy"… đã thực sự đưa đất nước tiến lên, vươn tới
khung trời của hội nhập và các giá trị mới, đưa tư duy con người Việt Nam
sang hệ hình tư duy mới, lấy những giá trị nhân văn, nhân bản làm cốt lõi. Toàn

Về phương diện sáng tác, văn học sau đổi mới phát huy những ưu thế
trong giai đoạn lịch sử mới. Từ nền văn học sử thi chuyển mình sang nền văn
học hậu chiến với biết bao vấn đề cần được quan tâm, nhà văn có cơ hội thỏa
sức khai thác mọi đề tài mà mình đã lưạ chọn, từ đó bộc lộ tài năng trong sáng
tác nghệ thuật. Văn học nói nhiều đến cái dung dị đời thường cụ thể qua số
phận cá nhân, thậm chí những cái xấu, những mặt trái của xã hội cũng được
khai thác. Văn học thực sự được "cởi trói", nhà văn sáng tác bằng chính tài
năng cùng với tinh thần tôn trọng văn chương và tôn trọng người đọc. Chính
vì vậy mà dấu ấn cá nhân trong sáng tác nghệ thuật được thể hiện rõ rệt.
Mối quan hệ giữa văn học và công chúng cũng có nhiều thay đổi. Nhu
cầu của người đọc đối với sáng tác văn học được tôn trọng, mọi người có
quyền được thưởng thức theo thị hiếu của mình. Thị trường văn học cũng
được hình thành theo quy luật cung cầu vì thế quá trình sáng tác của nhà văn
ít nhiều bị chi phối.
Mối quan hệ giữa nhà văn và bạn đọc: nhà văn không còn đứng ở vị thế
cao hơn mà "giáo dục", "tuyên truyền" cho người đọc mà họ đứng gần hơn
trong tư cách "một người bạn tâm tình". Người đọc đứng ngang hàng với nhà
văn, bộc lộ quan điểm thị hiếu riêng của mình, làm chủ trong nhu cầu tiếp
nhận văn học.

19
Phương diện phê bình sau đổi mới cũng có nhiều chuyển biến tích cực
mang tinh thần hiện đại, tính chất đối thoại xuất hiện ngày càng nhiều, văn
hóa phê bình mang diện mạo của tinh thần dân chủ rõ rệt.
- Đổi mới tư duy nghệ thuật, quan niệm và cảm hứng văn học
Đổi mới tư duy nghệ thuật
Sau 1986, cùng với công cuộc đổi mới văn học của Đảng và nhu cầu
thẩm mỹ của người đọc, văn học nước nhà đã có sự cách tân. Đổi mới văn
học phải bắt đầu từ sự đổi mới về tư duy của người nghệ sỹ.

1.3. Nhìn chung về sự nghiệp văn học Nguyễn Bắc Sơn
1.3.1. Vài nét về con người
Nguyễn Bắc Sơn là một gương mặt mới trong làng truyện ngắn Việt
Nam. Ông có năng khiếu văn chương từ nhỏ nhưng mãi tới lúc về già mới có
điều kiện viết văn và viết không ngừng nghỉ. Nhờ vào tinh thần lao động
nghiêm túc cùng với lòng say mê nghệ thuật nhà văn Nguyễn Bắc Sơn tạo
được sắc thái và diện mạo riêng trong các sáng tác của mình.
Nguyễn Bắc Sơn tên khai sinh là Nguyễn Công Bác, tốt nghiệp khoa
văn trường Đai học Sư phạm Hà Nội năm 1962, ông trở thành thầy giáo dạy
văn ở trường THPT Hoàn Kiếm trong 10 năm liền. Năm 1972, ông gia nhập
quân ngũ, khi đất nước giải phóng ông lại trở về với bục giảng. Từ 1982 đến
1992, ông giữ chức phó hiệu trưởng trường THPT Chu Văn An - Hà Nội.
Nhiều lần được đề bạt lên làm hiệu trưởng nhưng ông nhất định từ chối, rồi
háo hức khi được mời làm trưởng phòng quản lý báo chí, xuất bản của Sở
Văn hóa Thông tin Hà Nội. Trong thời gian làm báo, ông tích lũy cho mình
một vốn sống dày dặn. Ông đi nhiều, nghe nhiều, cọ xát với đời sống, có thời
gian suy nghĩ và viết. Nguyễn Bắc Sơn đã cho ra đời hàng loạt bút ký, truyện
ngắn và những cuốn tiểu thuyết nổi tiếng.
Ngày hôm nay, mặc dầu mái tóc đã bạc trắng, sống với tuổi già nhưng
Nguyễn Bắc Sơn vẫn lặng lẽ "ẩn mình" trong căn phòng nhỏ say mê với

23
những trang viết, những bức tranh tự chụp, những pho tượng đá huyền thoại
trong một ngõ nhỏ trên đường Lạc Long Quân, Hà Nội. Thi thoảng ông vẫn
tham gia những chuyến đi, ông bảo "đi để làm mới mình, làm mới cảm xúc,
tích lũy vốn sống".
Tuổi tác và thời gian không làm mất đi dáng vẻ phong lưu và trẻ trung
của một tâm hồn nghệ sỹ. Ông có một sức trẻ hiếm thấy và một sức khỏe dẻo
dải, vì thế mà niềm yêu thích ngao du để tìm tòi cái mới và khám phá cuộc

bản 6 lần và được sự đón nhận của đông đảo bạn đọc.
Đây là cuốn tiểu thuyết đầu tay sau nhiều năm miệt mài lao động của
một nhà văn mái đầu đã bạc. Từ cái thửa đứng trên bục giảng văn học, rồi làm
cán bộ quản lý ở trường cấp ba Chu Văn An - Hà Nội, lầm lũi đi và viết trong
thời kỳ quản lý báo chí ở Sở Văn hóa Thông tin Hà Nội… ông đã sưu tầm tư
liệu và sắp xếp nó có hệ thống vào trong trang văn để làm nên được công
trình đáng giá này. Ẩn nấp sau những con chữ của hơn 500 trang sách là thân
phận, những mảnh đời dưới góc nhìn của một nhà giáo, nhà báo, nhà quản lý
văn học, nhà Hà Nội học, Nguyễn Bắc Sơn khiến người đọc bị cuốn hút và
thuyết phục. Có hơn 20 bài giới thiệu và phỏng vấn trong các báo trong Nam
ngoài Bắc, cuốn tiểu thuyết đầu tay này được xem như một sự kiện trên văn
đàn văn học, một cuốn tiểu thuyết đề cập trực diện tới vấn đề chính trị xã hội.
Nếu 20 năm trước có Nguyễn Mạnh Tuấn với Cù lao tràm thì bây giờ có
Nguyễn Bắc Sơn với Luật đời và cha con. Luật đời và cha con xứng đáng là
tác phẩm văn học nghiêm túc mang tính thời sự cập nhật, đầy ắp chất liệu của
đời sống và con người hiện đại.
Bên cạnh Luật đời và cha con, Nguyễn Bắc Sơn còn viết tiếp tiểu
thuyết Lửa đắng. Đọc Lửa đắng người đọc liên tưởng ngay đến Luật đời và
cha con, tiểu thuyết được sự đón nhận của độc giả còn hơn cả tiểu thuyết
trước. Hai cuốn tiểu thuyết cùng chọn một bối cảnh, cùng một dàn nhân vật,

25
cùng khắc họa cuộc sống ở một thành phố vùng đồng bằng trong những năm
đầu của thời kỳ đổi mới. Nói cách khác, thời kỳ đổi mới còn đang ở dạng
phác thảo. Bên cạnh sự tương đồng, tiểu thuyết Lửa đắng không hoàn toàn là
phần tiếp theo của Luật đời và cha con, mà chỉ là cuốn thứ hai trong bộ tác
phẩm Luật đời tác giả ấp ủ, xây dựng như Nguyễn Bắc Sơn đã nói. Cùng
hướng tới miêu tả cuộc đấu tranh nhằm giải quyết xung đột giữa cái cũ và cái
mới, cụ thể là cuộc đấu tranh để đổi mới tư duy, thay đổi cách nghĩ. Nhưng

Nhờ tải bản gốc

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Bắc Sơn - Pdf 31

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Học thêm