BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM VĂN NGHĨA

XÂY DỰNG QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN
GIÁO DỤC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN
9 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
GIAI ĐOẠN 2013 – 2020

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Ngọc Hợi

VINH 2013


LỜI CẢM ƠN

Với tất cả lòng thành kính và biết ơn, em xin chân thành cảm ơn Ban
Giám hiệu trường Đại học Vinh, Lãnh đạo các Khoa – phòng, quý thầy, cô
trường Đại học Vinh đã giảng dạy, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình
học tập, nghiên cứu tại lớp cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục K19A.
Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng tới thầy
PGS.TS Nguyễn Ngọc Hợi đã tận tình hướng dẫn em trong quá trình thực
hiện đề tài.
Tác giả xin trân trọng cám ơn Ban Giám đốc và các phòng ban chức
năng Sở GD&ĐT TP. Hồ Chí Minh; Ban giám hiệu trường THPT Nguyễn
Huệ đơn vị tác giả công tác; lãnh đạo và chuyên viên Phòng GD&ĐT Quận


Mục đích nghiên cứu

4

3

Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4

4

Giả thuyết khoa học

4

5

Nhiệm vụ nghiên cứu

4

6

Phương pháp nghiên cứu

5

7


21

1.4

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự QH phát triển GD…

23

Kết luận chương 1
Chương 2. Thực trạng công tác quy hoạch phát triển GD …

26
27

2.1

Khái quát về điều kiện tự nhiên, KT-XH và GD-ĐT …

27

2.2

Khái quát về GD-ĐT của Quận 9, TP. HCM

34

2.3

Khái quát về giáo dục THPT ở Quận 9, TP. HCM


Dự báo số lượng học sinh

57


3.4

Quy hoạch phát triển trường đến năm 2020

68

3.5

Quy hoạch phát triển đội ngũ ……………………………..

74

3.6

Hệ thống các giải pháp xây dựng quy hoạch ……………..

76

3.7

Thăm dò tính khả thi của các giải pháp……………………

84



Sơ đồ 1.2

Quá trình dự báo giáo dục

14

Sơ đồ 1.3

Mối quan hệ giữa đường lối, dự báo, ...........................

16

Sơ đồ 1.4

Chu trình phương pháp xây dựng quy hoạch ...............

21

Bảng 2.1

Mật độ dân số, tỷ lệ sinh………………………………

29

Bảng 2.2

Số trẻ đến tuổi vào THPT

31


Bảng 2.6

Số liệu Giáo viên THPT Quận 9 năm học 2012 – 2013

42

Bảng 2.7

Học sinh THPT Quận 9 từ năm 2006 - 2013

44

Bảng 3.1

Số liệu trẻ sơ sinh – lớp 6 – lớp 9 – lớp 10

59

Bảng 3.2

Thống kê khảo sát nhu cầu phát triển số lượng HS …

60

Bảng 3.3

Kết quả dự báo theo phương án 1 ………………….

62

66

Bảng 3.9

Kết quả dự báo HS THPT Quận 9 đến năm 2020

68

Bảng 3.10

Dự báo quy hoạch phát triển các trường THPT Q9 …

70

Bảng 3.11

Dự báo diện tích xây dựng trường THPT mới ………

74

Bảng 3.12

Nhu cầu GV các trường THPT đến năm 2020 Quận 9

75

Bảng 3.13

Dự báo CBQL GD các trường THPT cần có ……….



HS

Học sinh

Q9

Quận 9

QH

Quy hoạch

THPT

Trung học phổ thông

THCS

Trung học cơ sở

TH

Tiểu học

TP.HCM

Thành phố Hồ Chí Minh



Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 cũng đã xác định
mục tiêu đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn
diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập
quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo
dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực
ngoại ngữ và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng
cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng
nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học
tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập.
Giáo dục trung học phổ thông (THPT) là một cấp quan trọng trong hệ
thống giáo dục quốc dân. Mục 4, Điều 27 của Luật Giáo dục năm 2005 (bổ
sung 2009) đã xác định mục tiêu của “giáo dục trung học phổ thông nhằm
giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ
sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ
thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn
hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi
vào cuộc sống lao động”.
Để thực hiện mục tiêu của giáo dục trung học phông đến năm 2020, một
trong những giải pháp quan trọng là cần phải có những bước đi, những giải
pháp thích hợp với từng giai đoạn, từng địa bàn, từng đối tượng. Nói cách
khác, phải có quy hoạch phát triển giáo dục THPT để việc phát triển giáo dục
không mang tính chắp đoạn, đơn lẻ, thiếu tính hệ thống, tạo nên những lãng
phí về mọi mặt cho xã hội. Xét về mặt lý luận, công tác kế hoạch, quy hoạch
là một trong những hoạt động giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện


được những mục tiêu đã đề ra, trong giáo dục và trong tất cả các hoạt động
của xã hội.
Quận 9, TP. Hồ Chí Minh là một quận mới thành lập theo Nghị định số
03-CP ngày 6 tháng 01 năm 1997 của Thủ tướng chính phủ.


việc quy hoạch phát triển giáo dục nói chung và quy hoạch phát triển Giáo
dục trung học phổ thông ở Quận 9 là rất cần thiết, quan trọng.
Đó là lý do chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng quy hoạch phát
triển giáo dục trung học phổ thông ở Quận 9, TP. Hồ Chí Minh”.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất các giải pháp quy hoạch
và phát triển giáo dục trung học phổ thông giai đoạn 2013 – 2020 ở Quận 9
nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.
3.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quy hoạch phát triển giáo dục
trung học phổ thông giai đoạn 2013 – 2020.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Một số giải pháp xây dựng quy hoạch
phát triển giáo dục Trung học phổ thông ở Quận 9, TP. Hồ Chí Minh giai
đoạn 2013 – 2020.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục Trung học phổ thông ở
Quận 9, TP. Hồ Chí Minh tốt thì sẽ tạo đều kiện cho giáo dục bậc THPT phát
triển bền vững cả về số lượng lẫn chất lượng, góp phần vào việc thực hiện tốt
mục tiêu giáo dục và đào tạo, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của quận.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu.
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề xây dựng quy hoạch phát
triển giáo dục phổ thông, giai đoạn 2013 - 2020.
5.2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề xây dựng quy hoạch
phát triển giáo dục phổ thông Quận 9, TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 20132020.
5.3. Đề xuất các giải pháp xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục
Trung học phổ thông ở Quận 9, TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2013-2020.


6. Phng phỏp nghiờn cu

dục trung học phổ thông giai đoạn 2013 – 2020.
Chương 2. Cơ sở thực tiễn của vấn đề xây dựng quy hoạch phát triển
giáo dục trung học phổ thông Quận 9 – Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn
2013 – 2020.
Chương 3. Một số giải pháp xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục
Trung học phổ thông ở Quận 9, TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2013 – 2020.


Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG QUY HOẠCH
PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
GIAI ĐOẠN 2013 – 2020
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
Ngay từ những năm đầu mới dành độc lập quốc gia Hoa kỳ, vị Tổng
thống thứ 3 (và tác giả Tuyên ngôn Độc lập) - Jefferson cho rằng việc có bản
hiến pháp tốt là chưa đủ, việc có các nhà lãnh đạo giỏi, có tầm nhìn… cũng
chưa đủ đảm bảo cho một quốc gia bền vững và thịnh vượng. Bởi khi thế hệ
lãnh đạo đó mất đi, nếu không có thế hệ lãnh đạo tài năng mới thì thể chế đó
cũng sớm lụi tàn. Vì thế, ông cho rằng cần nhiều thế hệ lãnh đạo tài năng, kế
tục, nối tiếp nhau, như một ngôi nhà cần phải được xây dựng bằng nhiều lớp
gạch… Và xa hơn, cần một dân tộc được khai sáng, cần những thế hệ công
dân có giáo dục ... (theo Tác giả Nguyễn Cảnh Bình, giám đốc Công ty sách
Alpha, AlphBooks trên Vietnamnet.vn ngày 03-10-2011)
Ngày nay không chỉ riêng quốc gia nào, mà tuyệt đại đa số các quốc gia
trên thế giới, đặc biệt là những nước tiên tiến hàng đầu như Hoa kỳ, Pháp,
Anh, Đức, Nga, Nhật bản, Canada, ... và những nước mới nổi như Hàn quốc,
Trung quốc, Xinh ga pho, v.v... đã thực sự quan tâm đưa chiến lược phát triển
giáo dục lên hàng đầu. Giáo dục và đào tạo thực sự đóng vai trò khai sáng và

Hay nói cách khác, phải có một cách nhìn của những người làm công tác quản
lý giáo dục để xây dựng quy hoạch phát triển một cấp học trên một địa bàn cụ
thể. Tuy nhiên, viết về quy hoạch phát triển các trường học, bậc học, lĩnh vực
giáo dục,… chỉ đóng khung trong phạm vi một số sáng kiến kinh nghiệm, một


vài báo cáo tổng kết hay định hướng, một số vài luận văn thạc sỹ quản lý giáo
dục,…
1.2. Một số khái niện liên quan đến quy hoạch phát triển THPT của đề
tài
1.2.1. Quy hoạch và quy hoạch phát triển
1.2.1.1. Quy hoạch
Quy hoạch là tổng sơ đồ phát triển và phân bố lực lượng sản xuất. Ở
Anh, là sự bố trí có trật tự, sự tiến hóa có kiểm soát của các đối tượng. Ở
Pháp, quy hoạch là dự báo phát triển và tổ chức thực hiện theo lãnh thổ. Ở
Hàn quốc, xem quy hoạch là việc xây dựng chính sách phát triển. Còn ở
Trung quốc quan niệm quy hoạch là chiến lược để quyết định các hành động
nhằm đạt tới mục tiêu mới, các biện pháp mới, quy hoạch còn là dự báo kế
hoạch phát triển.
Theo tài liệu của thầy PGS.TS Nguyễn Bá Minh – Giảng viên Trường
Đại Học Vinh, thì: "Quy hoạch là sự bố trí, sắp xếp toàn bộ theo một trình tự
hợp lý trong thời gian làm cơ sở cho việc lập kế hoạch dài hạn". (trang 1, tài
liệu giảng dạy lớp Cao học Quản lý Giáo dục: “Dự báo và Quy hoạch”).
Theo Từ điển Tiếng Việt, quy hoạch là “bố trí, sắp xếp toàn bộ theo
một trình tự hợp lí trong từng thời gian, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch dài
hạn” [9; tr. 812-813].
Từ điển bách khoa Việt Nam do nhà xuất bản Từ điển bách khoa xuất
bản năm 2003 giải thích: "Quy hoạch là sự phân bố và sắp xếp các hoạt động
và các yếu tố sản xuất, dịch vụ và đời sống trên một địa bàn lãnh thổ (quốc
gia, vùng, tỉnh, huyện, …) cho một thời kỳ trung hạn, dài hạn (có chia các

Xác định chính xác mục tiêu cần đạt.

•

Xác định con đường, hay phương thức để đạt mục tiêu.

•

Và định hướng phân bổ nguồn lực để đạt được mục tiêu lựa chọn.

Trong ba yếu tố này, cần chú ý, nguồn lực là có hạn và nhiệm vụ của chiến
lược là tìm ra phương thức sử dụng các nguồn lực sao cho nó có thể đạt được
mục tiêu một cách hiệu quả nhất.
Kế hoạch: có ba cấp độ theo thời gian:
•

Nếu dài hạn thì đó là kế hoạch chiến lược,

•

Nếu trung hạn, thi đó là kế hoạch tổng hợp,

•

Nếu ngắn hạn, thì đó là kế hoạch tác nghiệp.

Lập kế hoạch là tiến trình ấn định những mục tiêu và xác định biện pháp tốt
nhất để thực hiện những mục tiêu đó.



chính sách

Hệ thống
kinh tế xã hội

50
năm
hoặc
dài
hơn

Mục tiêu,
nguồn lực

Tính hợp
lý cao

Trung
ương

Chiến lược

Hệ thống
KT – XH,
tiểu hệ
thống

10 –
20
năm

năm

biện pháp,

Khái niệm

Cấp
Trung
Tính khả
ương,
thi cao
tỉnh –
thành phố
Cấp quản
lý Nhà
Tính
nước
trung
thích
gian
ứng, khả
(quận,
thi, tối ưu huyện,
thị
xã)
Tối ưu Cấp cơ sở


tiểu hệ


thiết cho việc thực hiện giả thuyết được nêu.
Dự báo giáo dục có ý nghĩa định hướng, đặt cơ sở khoa học cho việc
xác định các phương hướng nhiệm vụ và mục tiêu lớn của GD - ĐT.


Trong thời đại văn minh hậu công nghiệp, vai trò của dự báo giáo dục
lại càng trở nên cực kỳ có ý nghĩa. Anvin Topler viết: "Nền giáo dục phải
dịch chuyển vào tương lai …", "để giảm nhẹ bớt ảnh hưởng của cú sốc tương
lai, chúng ta phải bắt đầu bằng việc làm cho những suy đoán về tương lai phải
được tôn trọng", "việc này được thực hiện bằng nhiều cách như khuyến khích
mọi người dự đoán những gì sẽ xảy ra" [1, tr284]. Quá trình dự báo giáo dục
được thể hiện qua sơ đồ 2
Sơ đồ 1.2. Quá trình dự báo giáo dục

Hiện trạng
GD - ĐT

Các nhân tố
ảnh hưởng

Trạng thái tương
lai với xác suất
P1

Trạng thái quán
tính của hệ thống
GD - ĐT

Trạng thái tương
lai với xác suất

học, trang thiết bị kỹ thuật dạy học và tổ chức quản lý hệ thống GDĐT.
Như vậy, đối tượng của dự báo GD-ĐT là hệ thống GDQD của một
nước, một địa phương với những đặc trưng về quy mô phát triển, cơ cấu loại
hình trường lớp, đội ngũ giáo viên, tổ chức sư phạm và chất lượng đào tạo.
Một trong những vấn đề cơ bản của dự báo là xác định phương hướng
dự báo. Độ chính xác của kết quả dự báo.
ii) Các phương pháp dự báo
Phương pháp dự báo là tổ hợp các thao tác và thủ pháp tư duy khoa học
nhằm tìm hiểu, khám phá quy luật vận động, phát triển, các mối quan hệ bên
trong và bên ngoài của đối tượng dự báo trong quá khứ cũng như hiện tại để
đi đến những phán đoán khoa học có độ tin cậy nhất định về trạng thái tương
lai của đối tượng dự báo.
Có thể dùng những phương pháp khác nhau để dự báo. Người làm dự
báo căn cứ vào đối tượng, vào điều kiện tiến hành để lựa chọn phương pháp
cho phù hợp. Thông thường để dự báo quy mô giáo dục người ta thường sử
dụng các phương pháp sau đây:
- Phương pháp ngoại suy xu thế;
- Phương pháp sơ đồ luồng;


- Phương pháp so sánh;
- Phương pháp chuyên gia;
- Phương pháp dùng phần mềm của Bộ giáo dục & Đào tạo.
Trong phạm vi đề tài này, chỉ sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp quan sát;
- Phương pháp điều tra;
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm;
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia.
Sơ đồ 1.3.
Mối quan hệ giữa đường lối, dự báo, chiến lược,

địa phương, của cả nước, phù hợp yêu cầu hội nhập, phù hợp với phát triển
kinh tế xã hội của địa phương, của khu vực và của cả nước. Quy hoạch phát
triển giáo dục phổ thông còn phải phù hợp với cơ cấu, phân bố dân cư trên địa
bàn...
Đặc biệt phải đảm bảo tính công bằng xã hội, mọi người dân, mọi học
sinh được có cơ hội và bình đẳng như nhau trong việc tiếp cận tri thức và tạo
điều kiện tốt để phát hiện và phát triển nhân tài nhằm cung cấp nguồn nhân
lực tốt nhất cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, phục vụ tốt cho
công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đủ năng lực hội nhập với
kinh tế thế giới.
Quy hoạch phát triển GD THPT ở địa phương phải đảm bảo những nội
dung sau:
- Đánh giá thực trạng nền KT – XH, hệ thống GD THPT của địa phương.
- Dự báo quy mô học sinh THPT.
- Quy hoạch đội ngũ cán bộ quản lý từ cấp Ban giám hiệu đến tổ trưởng
chuyên môn, đội ngũ giáo viên (nếu cho phép tự chủ về nhân sự)
- Quy hoạch về CSVC: quy mô trường lớp, thiết bị, phòng chức năng,
v.v... cho sự phát triển GD THPT.


- Xây dựng các biện pháp thực hiện quy hoạch.
1.2.3. Mục đích, yêu cầu của quy hoạch phát triển GD
1.2.3.1. Mục đích của quy hoạch phát triển giáo dục
- Nhằm tạo cơ sở khoa học, giúp các nhà quản lý hoạch định chủ trương,
chính sách và kế hoạch phát triển cho từng giai đoạn, chủ động trong điều
hành hệ thống GD, đảm bảo cho GD đi trước phục vụ phát triển kinh tế - xã
hội nhằm thực hiện chiến lược đi tắt, đón đầu.
- Quy hoạch GD phải gắn với quy hoạch KT – XH, tạo thành quy hoạch
tổng thể, hài hòa giữa GD với KT – XH.
1.2.3.2. Yêu cầu của quy hoạch phát triển GD

- Quy mô và biến động từng cấp học; thực trạng đội ngũ nhà giáo; chất
lượng và số lượng về CSVC trong hệ thống cấp THPT; năng lực tài chính từ
ngân sách cho đầu tư xây dựng, năng lực nguồn tài chính đóng góp từ các tổ
chức kinh tế, từ nguồn xã hội hóa giáo dục. Phân tích đánh giá hiệu quả GD
trong cấp quy hoạch phát triển.
- Những nhân tố tác động - ảnh hưởng đến phát triển GD; dự báo nhu
cầu vốn; luận chứng phân hệ thống GD trên cơ sở phân bố dân cư, công trình
ưu tiên đầu tư xây dựng trước.
- Kiến nghị cấp có thẩm quyền về chính sách phát triển hệ thống GD, hỗ
trợ khuyến khích GV, huy động tài chính, đầu tư xây dựng trường lớp, CSVC
trang thiết bị, hoàn thiện cơ cấu tổ chức.
1.2.5. Phương pháp và phương pháp xây dựng quy hoạch phát triển giáo
dục phổ thông:
1.2.5.1. Phương pháp
Theo Từ điển tiếng Việt, “phương pháp là giải pháp giải quyết một vấn
đề cụ thể” [ 9; tr. 387 ].


1.2.5.2. Phương pháp xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục phổ thông
Phương pháp xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục phổ thông là cách
thức xây dựng quy hoạch phát triển giáo dục phổ thông, bao gồm các bước:
Bước 1: Phân tích môi trường GD THPT, chủ yếu các yếu tố sau:
- Môi trường bên ngoài: Chủ trương chung của Đảng, Nhà nước về phát
triển giáo dục, chủ trương về đầu tư công. Chiến lược phát triển KT-XH và
KH-GD của toàn quốc. Xu thế phát triển GD của thế giới.
- Môi trường bên trong: Chủ trương chính sách về phát triển KT-XH và
KH-GD của cấp TP, của quận có ảnh hửng trực tiếp đến môi trường đầu tư
quy hoạch phát triển GD của quận; cơ sở hạ tầng về giao thông, phương tiện
giao thông công cộng; quy mô dân số, quy mô độ tuổi học sinh; phong trào –
truyền thống, chất lượng dạy học; trình độ dân trí, điều kiện kinh tế của dân;